Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế hoàn thiện công tác quản lý quỹ bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội huyện minh hóa, tỉnh quảng bình

Đây là những khókhăn lớn đối với quản lý của Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hóa trong nhiều nămqua cần được giải quyết, bảo đảm cho người lao động được tham gia BHXH và thụhưởng các chế độ,

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Bảo hiểm xã hội là một chính sách xã hội lớn của Đảng và nhà nước, triểnkhai thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội góp phần quan trọng để ổn định cuộcsống về vật chất và tinh thần cho người lao động, đồng thời đảm bảo an toàn xã hộiđẩy nhanh sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hóa trực thuộc Bảo hiểm xã hội tỉnh QuảngBình - là một bộ phân cấu thành của Bảo hiểm xã hội Việt Nam Bảo hiểm xã hộihuyện Minh Hóa có chức năng trực tiếp thực hiện các chế độ chính sách BHXH củaNhà nước đối với người lao động trên địa bàn Trong những năm qua, Bảo hiểm xãhội huyện Minh Hóa đã đạt được những kết quả quan trọng Số đơn vị sử dụng laođộng và số người lao động tham gia BHXH không ngừng tăng lên Nguồn thuBHXH cũng gia tăng liên tục và là điều kiện hết sức quan trọng để thực hiện cácchế độ BHXH, hỗ trợ tích cực cho người lao động trước những rủi ro như ốm đau,tai nạn lao động, mất sức lao động, giảm thu nhập do hết tuổi lao động Các chế độBHXH của người lao động được thự c hiện khá tốt Những thành công đó bắt nguồn

từ rất nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân quan trọng từ sự đổi mới quản

lý quỹ BHXH , đổi mới quản lý về công tác thu , chi của cơ quan Bảo hiểm xã hộihuyện Minh Hóa Công tác quản lý quỹ Bảo hiểm xã hội là một công tác quan trọngnhất trong quá trình thực hiện Bảo hiểm xã hội ở nước ta Công tác này tốt haykhông tác động đến hoạt động và sự duy trì lâu dài của quỹ Bảo hiểm xã hội

Tuy nhiên, bên cạnh những thành công quan trọng đó, công tác quản lý thu,chi BHXH ở huyện Minh Hóa còn có những hạn chế, cần được khắc phục trongthời gian tới Tình trạng nợ đọng kéo dài với số lượng lớn tiền đóng BHXH của cácđơn vị sử dụng lao động đã tồn tại trong thời gian dài nhưng vẫn chưa được khắcphục Cơ quan Bảo hiểm xã hội chưa kiểm soát hết số lao động phải tham giaBHXH bắt buộc Nhiều đơn vị sử dụng lao động vẫn gian lận trong việc đăng kýtham gia BHXH cho người lao động , gian lận trong việc kê khai quỹ lương đóngBHXH, Do đó, quyền lợi của người lao động bị vi phạm Quản lý chi các chế độ

cho người hưởng BHXH vẫn còn nhiều vấn đề phải khắc phục Đây là những khókhăn lớn đối với quản lý của Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hóa trong nhiều nămqua cần được giải quyết, bảo đảm cho người lao động được tham gia BHXH và thụhưởng các chế độ, chính sách BHXH thuận lợi hơn.

Thực tế đó đặt ra yêu cầu cần có sự nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diệnvấn đề quản lý quỹ của Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hóa, nhằm tìm ra giải pháphoàn thiện trong quản lý đáp ứng những yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của huyệnMinh Hóa trong điều kiện nền kinh tế Việt Nam mở cửa và hội nhập ngày càng sâurộng hơn vào nền kinh tế thế giới nói chung và tôi cũng mong muốn đóng góp mộtphần vào quá trình nghiên cứu, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý quỹ của Bảohiểm xã hội huyện Minh Hóa nói riêng, bảo đảm thực hiện tốt hơn chính sáchBHXH của Nhà nước

Chính vì lẽ đó, tôi chọn vấn đề "Hoàn thiện công tác quản lý Quỹ bảo hiểm

xã hội tại Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình" để nghiên cứu.

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 M ục tiêu chung

Đề tài tập trung tìm hiểu, phân tích và đánh giá thực trạng công tác quản lýquỹ Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình

2.2 M ục tiêu cụ thể

Hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn về Bảo hiểm xã hội và quản

lý Bảo hiểm xã hội:

- Phân tích và đánh giá thực trạng quản lý quỹ bảo hiểm của Bảo hiểm xãhội huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình

- Đề xuất phương hướng và các giải pháp chủ yếu hoàn thiện quản lý quỹbảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu về những vấn đề liên quan đến công tác quản lý quỹ Bảo hiểm

xã hội bao gồm: công tác Quản lý thu Bảo hiểm xã hội và công tác Quản lý chi Bảohiểm xã hội tại cơ quan Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình

3.2 Ph ạm vi nghiên cứu

Về không gian: Hoạt động thu Bảo hiểm xã hội và hoạt động chi Bảo hiểm

xã hội tại cơ quan Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình

Về thời gian: Phân tích thực trạng quản lý quỹ Bảo hiểm xã hội trong thờigian từ năm 2014 – 2016

4 Phương pháp nghiên cứu:

Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập trong 03 năm từ năm 2014 đếncuối năm 2016 do Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hóa cung cấp, sử dụng kết hợp cácphương pháp nghiên cứu cụ thể sau:

- Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng phương pháp định tính, thu thập số liệu,phân tích, tổng hợp trên cơ sở các báo cáo tổng hợp để làm sáng tỏ các vấn đềnghiên cứu

- Phương pháp thu thập số liệu: Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp được

sử dụng để thu thập các thông tin, dữ liệu có trong các báo cáo, kế hoạch, hướngdẫn, quyết định, công văn của ngành Bảo hiểm xã hội, Cục Thống kê cùng một số

cơ quan nhà nước có liên quan Ngoài ra, dữ liệu còn được thu thập từ các bàigiảng, giáo trình; các trang web, báo điện tử có liên quan đến vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp tổng quan tài liệu: Căn cứ từ những Tài liệu như Luật Bảohiểm xã hội, Quyết định, hướng dẫn, thông tư… được ban hành của ngành qua cácthời kỳ để đánh giá Công tác quản lý quỹ BHXH qua từng giai đoạn, từ đó có cáinhìn khái quát, đưa ra những giải pháp đúng đắn và hiệu quả cho phù hợp với thời

kỳ kinh tế thị trường của nước ta hiện nay

- Phương pháp thống kê, mô tả, so sánh: Phương pháp này giúp chúng taphân tích, trình bày được hết những đặc tính nổi bật của các số liệu vừa thu thậpđược qua các cách thức khác nhau

5 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luậnvăn được kết cấu gồm 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn về Bảo hiểm xã hội và quản lý quỹ Bảohiểm xã hội.

Chương 2 Thực trạng và công tác quản lý quỹ Bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm

xã hội huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình

Chương 3 Phương hướng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý quỹ Bảohiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình

CHƯƠNG I

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI VÀ QUẢN LÝ

QUỸ BẢO HIỂM XÃ HỘI 1.1 Một số vấn đề chung về Bảo hiểm xã hội

1.1.1 Khái ni ệm Bảo hiểm xã hội

Trong quá trình hình thành chính sách bảo hiểm, lúc khởi đầu BHXH chỉmang tính chất sơ khai, tự phát, phạm vi hoạt động nhỏ hẹp dần dần do nhu cầuthực tiễn, các quy định, chính sách BHXH lần lượt ra đời ở các quốc gia khác nhau.Việc ra đời các luật BHXH, một mặt nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động,nhưng mặt khác, nó cũng mang lại lợi ích cho chủ quản Chính lợi ích hai mặt này

đã góp phần không nhỏ để chính sách BHXH nhanh chóng được thực hiện ở cácquốc gia Từ sự cần thiết về BHXH người ta đã đưa ra nhiều định nghĩa về BHXHnhưng cho đến nay vẫn chưa có một định nghĩa thống nhất nào mà theo quan niệmriêng của từng nước Tuy vậy cơ bản khái niệm BHXH được hiểu:

Theo Trần Quang Hùng và Mạc Văn Tiến (1998) thì cho rằng: “BHXH là sựbảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập đối với người lao động khi họ gặpphải những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động hoặc mất việc làm, bằnghình thành và sử dụng một quỹ tài chính tập trung do sự đóng góp của người sửdụng lao động và người lao động, nhằm bảo đảm an toàn đời sống cho người laođộng và gia đình họ, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn xã hội”

Theo Nguyễn Huy Ban (1996) “BHXH là sự bảo vệ của xã hội đối với ngườilao động thông qua việc huy động các nguồn đóng góp để trợ cấp cho họ, nhằmkhắc phục những khó khăn về kinh tế và xã hội do bị ngừng hoặc giảm thu nhập gây

ra bởi ốm đau, thai sản, tai nạn, thất nghiệp, mất khả năng lao động, tuổi già, chết.Đồng thời bảo đảm chăm sóc y tế và trợ cấp cho các thân nhân trong gia đình ngườilao động”

Theo Từ điển bách khoa Việt Nam thì BHXH là “sự bảo đảm thay thế hoặc

bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ mất hoặc giảm thu nhập do bị

ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già,

tử tuất; dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham giaBHXH, có sự bảo hộ của Nhà nước theo pháp luật, nhằm bảo đảm an toàn đời sốngcho người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn xã hội”

Theo Tổ chức lao động quốc tế (1984) đã đưa ra một định nghĩa về BHXHđược chấp nhân rộng rãi nhất “BHXH là hình thức bảo trợ mà xã hội dành cho cácthành viên của mình thông qua nhiều biện pháp công nhằm tránh tình trạng khókhăn về mặt kinh tế và xã hội do bị mất hoặc giảm đáng kể thu nhập vì bệnh tật, thaisản, tai nạn lao động, mất sức lao động và tử vong chăm sóc y tế và trợ cấp cho cácgia đình có con nhỏ”

Luật BHXH (2006) đưa ra định nghĩa về BHXH: “BHXH là sự bảo đảm thaythế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thunhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổilao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội”(Khoản 1 Điều 3)

Như vậy, BHXH được coi là quá trình tổ chức và sử dụng một quỹ tiền tệ tậptrung được dồn tích từ sự đóng góp của người sử dụng lao động và người lao động,theo quy định của pháp luật, nhằm hỗ trợ cho việc giải quyết những nhu cầu sinhsống thiết yếu của người lao động và gia đình họ khi họ gặp những rủi ro dẫn đenviệc giảm hoặc mất khả năng thanh toán từ thu nhập theo lao động Đó là xét theogóc độ kinh tế BHXH còn có thể xét dưới góc độ xã hội hay góc độ pháp lý

Dưới góc độ xã hội, BHXH được coi là sự liên kết của những người lao độngxuất phát từ lợi ích chung của xã hội, của người lao động và người sử dụng laođộng Khi tham gia quan hệ này, người lao động sẽ được hưởng một khoản trợ cấpnhất định nếu có những biến cố rủi ro, trên cơ sở sự đóng góp của các bên

Dưới góc độ pháp lý, BHXH được tiếp cận như trong Luật BHXH ViệtNam, (2006) đã xác định

1.1.2 B ản chất của Bảo hiểm xã hội

Với các cách hiểu về BHXH có thể khẳng định bản chất của BHXH được thểhiện ở những nội dung sau:

-BHXH là nhu cầu tất yếu khách quan gắn liền với nền kinh tế hàng hóa khi

quan hệ thuê mướn, sử dụng lao động phát triển ở mức độ nhất định Kinh tế càngphát triển thì BHXH càng đa dạng và hoàn thiện Có thể nói kinh tế nền tảng củaBHXH không vượt quá trạng thái của mỗi nước.

- Phân phối trong BHXH là phân phối không đều, nghĩa là không phải aitham gia BHXH cũng được phân phối với số tiền giống nhau Phân phối trongBHXH vừa mang tính chất bồi hoàn vừa không mang tính bồi hoàn Những biến cốxảy ra mang tính tất nhiên đối với con người là thai sản, tuổi già và chết, trongtrường hợp này BHXH phân phối mang tính bồi hoàn vì người lao động đóngBHXH chắc chắn được hưởng khoản trợ cấp đó Còn trợ cấp do những biến cố làmgiảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm những rủi ro xảy ra trái ngược với

ý muốn của con người như ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, là sự phânphối mang tính không bồi hoàn, có nghĩa là chỉ khi nào người lao động gặp phải tổnthất do ốmđau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp thì mới được hưởng khoản trợcấp đó

-Thu nhập của người lao động bị mất do bị giảm hoặc bị mất sức lao động,mất việc làm được bù đắp bởi quỹ bảo hiểm tập trung bằng sự đóng góp chủ yếucủa các bên tham gia bảo hiểm (Mạc Tiến Anh, 2005)

-BHXH xét dưới góc độ như là một loại hình kinh tế dịch vụ Để thấy rõ hơn

về vấn đề này, có thể xem các quy định về đóng, hưởng BHXH hiện nay như nhữngthoả thuận đạt được giữa người tham gia bảo hiểm và cơ quan bảo hiểm chỉ đơnthuần có tính kinh tế Tức là ta coi BHXH thuần tuý là một loại hình dịch vụ , mộtloại hàng hoá Khi viết về dịch vụ với tư cách là một loại hàng hoá, C.Mác đã viết:

“những sự phục vụ này với tư cách là những sự phục vụ cũng có giá trị sử dụng và

do những chi phí sản xuất của chúng nên chúng có giá trị trao đổi(C.Mác - PhĂngghen, 1995)

-Mục đích của BHXH là đảm bảo ít nhất mức sống tối thiểu cho người laođộng khi gặp phải những biến cố rủi ro, mất sức lao động hay mất việc làm Theo tổchức lao động quốc te (ILO), mục tiêu này được cụ thể hóa như sau:

+ Đền bù cho người lao động những khoản thu nhập bị mất để đảm bảo nhucầu thiết yếu của họ.

+ Chăm sóc sức khỏe và chống bệnh tật

+ Xây dựng các điều kiện sống đáp ứng các nhu cầu của dân cư và các nhucầu đặc biệt của người già, người tàn tật và trẻ em

Nói chung, BHXH là một nhu cầu khách quan trong đời sống xã hội, đặc biệt

ở các nước có nền kinh te hàng hoá phát triển BHXH nhằm triển khai các chínhsách BHXH của mỗi quốc gia BHXH thực hiện mối quan hệ ba bên là người laođộng, đơn vị sử dụ ng lao động và cơ quan BHXH Nguyên tắc hoạt động củaBHXH cũng mang những đặc trưng cơ bản của các loại hình dịch vụ bảo hiểm nóichung Đó là nguyên tắc “cộng đồng chia sẻ rủi ro”, “số đông bù số ít”, “có đóng cóhưởng” Tuy vây, BHXH mang tính xã hội rõ nét hơn tính kinh tế xuất phát từ mụctiêu an toàn, an sinh xã hội được nhà nước bảo trợ và chi phối

Theo Mạc Văn Tiến và Vũ Quang Thọ (1997), ý nghĩa sâu xa nhất là BHXH

đã thể hiện được tính xã hội và nhân văn Trước hết ta phải khẳng định rằng BHXH

là sự bảo đảm của xã hội, đối với yếu tố lao động sản xuất, tức là hoạt động nhằmđảm bảo cho người lao động mà cụ thể là người lao động phụ thuộc (người lao độngkhông có tư liệu sản xuất, người lao động làm công hưởng lương, có quan hệ vớingười sử dụng lao động) ổn định cuộc sống bằng cách bù đắp một phần hoặc toàn

bộ những thiếu hụt, mất mát về thu nhập trước những rủi ro như: ốm đau, thai sản,tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, chăm sóc y tế, mất việc làm, mất khả nănglao động, già cả, chết Những người lao động này phải trong độ tuổi lao động theoqui định của pháp luật, có khả năng và nhu cầu việc làm đều phải có nghĩa vụ thamgia BHXH để được hưởng quyền lợi BHXH, khi người lao động đóng BHXH sẽ tạođược cơ sở vững chắc về tâm lý xã hội trong cuộc sống, nó nhắc nhở ý thức, tráchnhiệm của họ với cuộc sống của chính mình, với xã hội hiện tại và tương lai, đồngthời bảo vệ nhân phẩm của người lao động, vì nó xác lập quyền lợi bình đẳng của

họ được hưởng BHXH theo qui định của pháp luật

1.1.3 Vai trò c ủa Bảo hiểm xã hội

BHXH có vai trò to lớn trong đời sống kinh tế - xã hội của con người, đượcthể hiện trên các mặt:

- Đối với người lao động: BHXH góp phần ổn định cuộc sống cho bản thân

người lao động cũng như gia đình họ khi gặp khó khăn do bị mất hoặc giảm thunhập Người tham gia BHXH sẽ được thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập khi

họ bị suy giảm mất khả năng lao động, mất việc làm, chết Từ đó tạo ra tâm lý yêntâm ổn định trong cuộc sống của người tham gia BHXH, đảm bảo an toàn xã hội.Việc thay đổi hoặc bù đắp chắc chắn sẽ xảy ra với mọi người lao động tham giaBHXH đến khi họ hết tuổi lao động được hưởng lương hưu hoặc khi họ chết Việc

bù đắp cũng chỉ xảy ra đối với một số người với một số chế độ BHXH còn lại như

ốm đau, thai sản, tai nạn lao động , bệnh nghề nghiệp, mất việc làm Nhờ có sự đảmbảo thay thế hoặc bù đắp thu nhập kịp thời mà người lao động nhanh chóng khắcphục được những tổn thất vật chất, sớm phục hồi sức khỏe, ổn định cuộc sống đểtiếp tục quá trình lao động Đây là vai trò cơ bản nhất của BHXH, nó quyết địnhnhiệm vụ, tính chất và phương thức hoạt động của BHXH

- Đối với người sử dụng lao động: BHXH góp phần ổn định sản xuất kinh

doanh, giúp người sử dụng lao động đỡ phải bỏ ra một khoản tiền lớn, nhiều khi làrất lớn để thực hiện trách nhiệm của mình đối với người lao động khi họ gặp khókhăn trong cuộc sống BHXH làm cho mối quan hệ giữa người lao động, người sửdụng lao động và Nhà nước ngày càng gắn bó Thông qua hoạt động của BHXHngười lao động có trách nhiệm hơn trong công việc, họ tích cực lao động, tạo ranăng suất lao động cao hơn Bởi vì chính người sử dụng lao động đã tham gia đónggóp BHXH để người lao động được hưởng thì tạo ra một niềm tin yêu của người laođộng đối với người sử dụng lao động, khuyến khích người lao động phấn khởi, yêntâm, nhiệt tình trong công tác, gắn bó với người sử dụng lao động hết đời này sangđời khác Đối với Nhà nước thông qua việc tổ chức hoạt động BHXH đã đảm bảocho người lao động mọi tổ chức, mọi đơn vị bình đẳng, công bằng trong hoạt độngsản xuất kinh doanh và trong đời sống xã hội, góp phần làm cho sản xuất ổn định,nền kinh tế, chính trị và xã hội phát triển và an toàn

- Đối với Nhà nước: BHXH góp phần thực hiện công bằng xã hội Phân phối

trong BHXH là sự chuyển dịch thu nhập mang tính xã hội, là sự phân phối lại giữanhững người có thu nhập cao, thấp khác nhau theo xu hướng có lợi cho người cóthu nhập thấp, là sự chuyển dịch thu nhập của người khỏe mạnh, may mắn có việclàm ổn định cho những người ốm, yếu, gặp phải những biến cố rủi ro trong lao độngsản xuất và trong cuộc sống.Vì vây, BHXH góp phần làm giảm bớt khoảng cáchgiữa người giàu và người nghèo BHXH là công cụ quan trọng giúp Nhà nước thựchiện chức năng xã hội được tốt hơn nhằm đạt tới mục tiêu công bằng và tiến bộ xãhội: Thông qua các quy định về BHXH đối với người lao động và người sử dụnglao động, Nhà nước thực hiện việc điều tiết lợi ích, quyền lợi của các bên Nói cáchkhác, Nhà nước sử dụng pháp luật để can thiệp vào mối quan hệ chủ - thợ, đảm bảonhững quyền lợi xã hội cho người lao động tạo sự công bằng, bình đẳng về quyềnlợi và nghĩa vụ của công dân, phân phối lại thu nhập, từ đó phát huy tốt nhân tố conngười, kết hợp tốt giữa tăng trưởng kinh tế và tiến bộ xã hội

BHXH không những trợ giúp đắc lực cho Nhà nước phân phối lại thu nhập,điều tiết lợi ích các bên, mà BHXH còn là kênh huy động vốn có hiệu quả cung cấpnguồn tiền tệ lớn cho việc đầu tư phát triển đối với nền kinh tế và cũng chính điềunày là sự đảm bảo cho quỹ BHXH được bảo toàn và phát triển tránh sự trượt giá củađồng tiền theo thời gian (Mạc Tiến Anh, 2005)

1.2 Quản lý quỹ Bảo hiểm xã hội

Quỹ bảo hiểm xã hội là quỹ tài chính độc lập với ngân sách nhà nước, đượchình thành từ đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động và có sự hỗ trợcủa Nhà nước Quản lý quỹ Bảo hiểm xã hội bao gồm quản lý Thu bảo hiểm xã hội

và quản lý chi Bảo hiểm xã hội

1.2.1 Khái ni ệm quản lý thu Bảo hiểm xã hội

Theo Giáo trình Khoa học quản lý của Học viện Chính trị quốc gia Hồ ChíMinh (2002), Xuất phát từ khái niệm của quản lý: "Quản lý là sự tác động có tổchức có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đã

đề ra"

Khi nói đến quản lý thu BHXH là nói đến một loạt quan hệ, bao gồm quan

hệ giữa Nhà nước, người sử dụng lao động, người lao động và cơ quan BHXH.Trong mối quan hệ trên đây, thì người lao động, người sử dụng lao động là đốitượng quản lý; Nhà nước giao cho cơ quan BHXH chủ thể quản lý; Nhà nước là chủthể duy nhất điều tiết và quản lý BHXH, vì các bên tham gia có lợi ích khác nhauthậm chí trái ngược nhau (người lao động muốn đóng ít nhưng lại muốn đượchưởng thụ quyền lợi nhiều, người sử dụng lao động muốn đóng BHXH càng ít càngtốt để giảm chi phí sản xuất nâng cao lợi nhuận)

Nhà nước với hai tư cách: Thông qua cơ quan lập pháp (Quốc hội) đề ra LuậtBHXH, thông qua Chính phủ đề ra các quy định về BHXH; Thông qua các cơ quannhà nước để thực hiện nộp BHXH cho người lao động hưởng lương từ Ngân sáchNhà nước và thành lập cơ quan chuyên trách (BHXH Việt Nam) thực hiện chínhsách BHXH Để quản lý thu BHXH đảm bảo theo đúng các quy định của Nhà nước,

cơ quan BHXH phải xây dựng biện pháp, kế hoạch, tổ chức các thao tác nghiệp vụ,phối hợp với các cơ quan hữu trách và hình thành hệ thống chuyên thu từ Trungương đến cấp huyện, thực hiện theo một quy trình chặt chẽ, khép kín Như vậy,trong quản lý thu BHXH, mối quan hệ ba bên là người lao động, người sử dụng laođộng và cơ quan BHXH được xác lập quyền và trách nhiệm của mỗi bên do phápluật về BHXH quy định, các quy định này là những căn cứ pháp lý mà mỗi bên phảituân thủ, thực hiện nghiêm túc Mặt khác để thu đúng, đủ, kịp thời, không để thấtthoát tiền thu, đòi hỏi cơ quan BHXH phải có phương pháp và biện pháp hữu hiệu,

kể các các biện pháp hỗ trợ Thu BHXH là một khái niệm phức hợp, bao gồm cácđịnh hướng, chủ trương, phương pháp và biện pháp hữu hiệu nhằm nâng cao hiệuquả quản lý, chỉ đạo, khuyến khích đẩy mạnh công tác thu bảo hiểm xã hội

Theo Hoàn thiện quản lý thu BHXH khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh

ở Việt Nam, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh của Trần Quốc Túy (2006)

“Quản lý thu BHXH là sự tác động của Nhà nước thông qua các quy định mang tính pháp lý bắt buộ ccác bên tham gia BHXH phải tuân thủ thực hiện; trong đó cơ quan BHXH sử dụng các biện pháp nghiệp vụ và các phương pháp đặc thù tác động trực tiếp vào đối tượng đóng BHXH để đạt mục tiêu đề ra.

1.2.2 Khái ni ệm quản lý chi Bảo hiểm xã hội

Chi BHXH là việc các cơ quan Nhà nước (cụ thể là cơ quan BHXH) sử dụng

số tiền thuộc nguồn quỹ BHXH để dùng chi trả trợ cấp các chế độ BHXH

Quá trình chi trả BHXH phải đảm bảo nguyên tắc chi đúng, chi đủ, chi kịpthời, tức là thuộc đối tượng nào thì chi cho đối tượng đó, thu ở chế độ BHXH nàothì chi cho chế độ BHXH đó Đó là điều kiện tiên quyết để thực hiện quá trình chitrả được thuận lợi và đúng với qui định của các văn bản hướng dẫn chi các chế độBHXH do BHXH Việt Nam qui định trong các Điều luật BHXH mà Quốc hội banhành

Trong hệ thống quản lý BHXH có chủ thể quản lý là Nhà nước và đối tượngquản lý là tất cả mọi đối tượng tham gia và hưởng thụ BHXH Nhà nước uỷ quyềncho Bảo hiểm xã hội Việt Nam quản lý toàn bộ hoạt động BHXH trên phạm vi cảnước với một hệ thống tổ chức từ trung ương đến tỉnh, thành phố trực thuộc trungương, quận huyện, còn ở cấp xã phường có đại lý và các tổ chi trả BHXH

Qua đó quản lý chi BHXH được hiểu như sau:

“Quản lý chi BHXH là quá trình phân phối, sử dụng quỹ BHXH cho mụcđích chi trả các chế độ BHXH nhằm ổn định cuộc sống của người tham gia BHXH

và đảm bảo cho các hoạt động của hệ thống BHXH Việt Nam”

Theo “Chuyên đề về quản lý chi Bảo hiểm xã hội” Đặng Đình Chính (2012)

“Quản lý chi BHXH là sự tác động có tổ chức, có tính pháp lý nhằm điều chỉnh hoạt động chi BHXH Sự tác động đó được thực hiện bằng hệ thống pháp luật của Nhà nước, bằng các biện pháp hành chính, tổ chức, kinh tế nhằm đảm bảo chi đúng, chi đủ và chi kịp thời ”.

Hình 1.1: Hoạt động thu chi quỹ trong hệ thống BHXH

Nguồn: Bộ phận chế độ - BHXH huyện Minh Hóa

Hoạt động thu chi BHXH được trình bày cụ thể trong hình 1.1 Chi BHXHđược thực hiện bởi hai quá trình phân phối và sử dụng quỹ BHXH: Phân phối quỹBHXH là quá trình phân bổ các nguồn tài chính từ quỹ BHXH đến các quỹ thànhphần Còn sử dụng quỹ BHXH là quá trình chi tiền từ quỹ BHXH đến tay đối tượngthụ hưởng hoặc cho từng mục đích sử dụng cụ thể

1.2.3 N ội dung quản lý thu, chi Bảo hiểm xã hội

1.2.3.1 Quản lý thu Bảo hiểm xã hội

- Xây dựng kế hoạch thu BHXH

Thu BHXH là nguồn cơ bản hình thành quỹ BHXH, để thực hiện tốt công tácthu BHXH cần phải xây dựng kế hoạch thu BHXH rõ ràng, cụ thể và sát với lao động

và quỹ lương tham gia BHXH và tình hình phát triển kinh tế xã hội của địa phương;trên cơ sở tổng số lao động, tổng quỹ lương tham gia BHXH và tình hình phát triểnkinh tế xã hội để xác định số phải thu Cơ sở xác định tổng số phải thu của kế hoạchthu chủ yếu là tổng số lao động, tổng quỹ lương tham gia đóng BHXH và dự báo tìnhhình phát triển kinh tế xã hội Sau khi cơ quan BHXH tỉnh xây dựng được kế hoạchthu BHXH, cơ quan BHXH tỉnh trình dự toán thu BHXH với cơ quan quản lý cóthẩm quyền phê duyệt Trên cơ sở dự toán được phê duyệt cơ quan BHXH phân bổcho các đơn vị cấp huyện để triển khai thực hiện theo kế hoạch năm

Việc tổng hợp theo dõi đối tượng tham gia BHXH, theo Luật BHXH thì cácđối tượng phải tham gia BHXH bắt buộc và phải đóng BHXH bao gồm cả người sửdụng lao động và bản thân người lao động (kể cả người lao động được cử đi học, đithực tập, công tác và điều dưỡng ở trong và ngoài nước mà vẫn hưởng tiền lươnghoặc tiền công của cơ quan và đơn vị) làm việc trong các cơ quan, đơn vị, tổ chứckinh tế - xã hội dưới đây:

+ Doanh nghiệp thành lập, hoạt động theo Luật Doanh nghiệp, kể cả cácdoanh nghiệp thuộc lực lượng vũ trang;

+ Các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp của Nhà nước;

+ Tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức chính trị xã hội - nghềnghiệp, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội khác;

+ Tổ chức, đơn vị hoạt động theo quy định của pháp luật;

+ Hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã thành lập, hoạt động theo Luật hợp tác xã;+ Hộ kinh doanh cá thể, tổ hợp tác, tổ chức khác và cá nhân có thuê mướn,

sử dụng và trả công cho người lao động;

+ Cơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài, tổ chức quốc tế hoạt động trên lãnhthổ Việt Nam có sử dụng lao động là người Việt Nam, trừ trường hợp điều ướcquốc tế mà nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam ký kết hoặc tham gia có quyđịnh khác.

Năm 1995, Chính phủ ban hành Điều lệ BHXH kèm theo Nghị định số 12/CPngày 26/01/1995, sau đó hàng loạt Nghị định của Chính phủ được ban hành sửa đổi,

bổ sung các chính sách, chế độ BHXH Đối tượng tham gia BHXH được tiếp tục mởrộng đến cán bộ cấp xã, các thành phần kinh tế, các tổ chức, đơn vị, cá nhân có thuêmướn và trả công cho người lao động, có sử dụng từ 01 lao động trở lên, tức là quan

hệ BHXH được xác lập trên cơ sở quan hệ lao động và tiền lương Tổng mức đóngBHXH vẫn là 20%, nhưng có một số đối tượng đặc thù chỉ đóng 15% Mức đóng gópBHXH theo nhóm đối tượng được trình bày cụ thể trong bảng 1.1 sau:

B ảng 1.1: Mức đóng góp BHXH theo nhóm đối tượng

NĐ ban

hành

NĐ12/CP26/1/1995

NĐ45/CP15/7/1995

NĐ09/CP23/7/1998

NĐ152/CP19/8/1999

NĐ73/CP20/9/1999

NĐ121/CP21/10/2003

*Từ 01/01/2007 trở đi, Luật BHXH được ban hành, có hiệu lực thi hành từ

ngày 01/01/2007, đây là cơ sở pháp lý quan trọng trong việc thực hiện chính sáchBHXH, phù hợp với thông lệ quốc tế khi Việt Nam tham gia Tổ chức thương mạithế giới (WTO) Mức đóng BHXH là 20% được ổn định trong thời gian ngắn đến

hết năm 2009, sau đó tiếp tục tang vào năm 2014, cho đến tháng 06/2017 có sự thayđổi, quỹ TNLĐ – BNN tách ra khỏi quỹ BHXH và giảm từ 1% xuống còn 0.5%,giảm cho người sử dụng lao động Và tỷ lệ đóng góp vào các quỹ thành phần củangười lao động, người sử dụng lao động có khác so với các quy định trước khi chưa

có Luật BHXH Từ ngày 01/01/2007, người lao động chỉ đóng góp vào quỹ dài hạn(quỹ hưu trí, tử tuất); người sử dụng lao động, ngoài việc đóng góp vào quỹ dài hạntrên, còn phải đóng góp vào quỹ ngắn hạn, chi tiết theo các bảng 1.2;

B ảng 1.2: Tỷ lệ đóng góp vào quỹ BHXH của người LĐ và người sử dụng LĐ

Đối tượng

01/2007-12/2009

12/2011

01/2010-12/2013

01/2012-Từ 05/2017

01/2014-Từ 06/2017đến nay

Nguồn: Chính Phủ, 2006.

B ảng 1.3: Mức đóng của người lao động và người sử dụng lao động trong các

qu ỹ thành phần

Thời kỳ

Chỉ tiêu

01/200712/2009

01/201012/2011

01/201212/2013

Từ 05/2017

01/2014-Từ06/2017 -nay

lý chặt chẽ buộc chủ sử dụng lao động phải cung cấp đầy đủ số liệu về lao động,quỹ lương Đóng đầy đủ BHXH là vấn đề rất quan trọng, vì đây là cơ sở để quỹBHXH có nguồn lực tài chính chi trả chế độ cho người lao động và đảm bảo an sinh

xã hội Để thuận lợi cho việc quản lý, theo dõi quá trình tham gia BHXH , căn cứvào đặc điểm, tính chất, hình thức hoạt động của các đơn vị sử dụng lao động,

người ta thường phân loại theo khối để quản lý Có nhiều cách phân loại, nhưng phổbiến là phân theo các khối sau:

+ Khối doanh nghiệp Nhà nước

+ Khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh

+ Khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

+ Khối hành chính sự nghiệp

+ Khối Đảng, đoàn thể, các tổ chức chính trị - xã hội

+ Khối xã, phường, thị trấn

+ Khối Hợp tác xã và hộ kinh doanh cá thể

Bên cạnh đó, cơ quan BHXH phải thường xuyên thống kê, theo dõi, kiểm tra

sự biến động của các đơn vị sử dụng lao động và người lao động trong suốt quátrình hoạt động của từng đơn vị liên hệ chặt chẽ với các cơ quan quản lý trên địabàn để khai thác triệt để các đơn vị và người tham gia BHXH

Về quản lý quỹ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH, mức đóng BHXH và quỹlương là cơ sở quan trọng để tính số thu BHXH Nếu việc xác định mức đóng khôngchính xác sẽ dẫn đến thu không đúng, không đủ số phải thu BHXH Mức đóng củachủ sử dụng lao động và người lao động được tính trên cơ sở trích một tỷ lệ nhấtđịnh của tổng quỹ tiền lương Để xác định mức đóng BHXH, cơ quan BHXH phảitheo dõi, kiểm tra chặt chẽ diễn biến tiền công, tiền lương của từng cá nhân laođộng trong các doanh nghiệp, đối chiếu tổng quỹ lương hàng tháng để tính số tiềnphải nộp BHXH

- Tổ chức thực hiện thu BHXH

Đặc điểm của thu BHXH là số tiền thu rất lớn và của nhiều đối tượng khácnhau, với nhiều hình thức như thu bằng tiền mặt, chuyển khoản, uỷ nhiệm chi Dovây, hệ thống BHXH phải thực hiện công tác hạch toán kế toán, thống kê, báo cáo

và kiểm tra toàn bộ số tiền thu BHXH theo đúng quy định của pháp luật, quản lýchặt chẽ đúng nguyên tắc tài chính Cơ quan BHXH phải phối hợp với hệ thốngNgân hàng, Kho bạc để tổ chức thu BHXH Khi các đơn vị sử dụng lao động nộptiền BHXH vào Ngân hàng, Kho bạc huyện, BHXH huyện phải chuyển toàn bộ số

tiền đó vào tài khoản chuyên thu BHXH của Ngân hàng, Kho bạc tỉnh Định kỳhàng ngày khi số dư trên tài khoản “Chuyên thu” của BHXH tỉnh đủ định mức quyđịnh thì Ngân hàng, Kho bạc phải chuyển số tiền thu BHXH qua tài khoản chuyênthu của cơ quan BHXH Trung ương theo Thỏa thuận liên ngành đã ký BHXH cấphuyện, tỉnh không được phép sử dụng tiền thu BHXH vào các mục đích khác.

- Tổ chức kiểm tra thu BHXH

Kiểm tra thu BHXH nhằm rà soát, chấn chỉnh, uốn nắn những sai sót, đônđốc thu và phát hiện những bất cập trong quá trình quản lý Theo pháp luật quyđịnh, cơ quan BHXH được quyền kiểm tra việc chấp hành thu BHXH tại các đơn vị

sử dụng lao động được phân cấp thu và cơ quan BHXH cấp dưới trong việc thựchiện thu BHXH Trên cơ sở đó, cơ quan BHXH đưa ra những kiến nghị để các đơn

vị sử dụng lao động và cơ quan BHXH cấp dưới thực hiện đúng các quy định về thuBHXH và có các biện pháp thích hợp, kịp thời xử lý các bất cập trong quá trình tổchức thực hiện thu BHXH Đối với những trường hợp có sai phạm lớn, kiến nghịvới cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật

Các phương thức kiểm tra hoạt động của BHXH gồm có: Kiểm tra của các

cơ quan quyền lực Nhà nước, kiểm tra chuyên ngành (kiểm tra ca tổ chức đảng,đoàn thể), đơn vị sử dụng lao động Tùy thuộc vào mục đích, yêu cầu, nội dung vàthời gian kiểm tra để có loại hình kiểm tra cho phù hợp: Theo thời gian thì có loạihình thường xuyên hay định kỳ; kiểm tra trước, kiểm tra sau, kiểm tra đột xuất; nếutheo phạm vi trách nhiệm thì có kiểm tra nội bộ, kiểm tra của các cơ quan ngoài hệthống theo quy định của pháp luật (tổ chức thanh tra Nhà nước, thanh tra nhân dân,thanh tra lao động )

Nội dung kiểm tra thu BHXH là: Kiểm tra việc chấp hành việc đóng, nộpBHXH tại đơn vị sử dụng lao động bao gồm: Danh sách lao động tham gia BHXH;quỹ tiền lương tham gia BHXH; mức lương của người lao động tham gia BHXH;thực hiện việc chuyển tiền nộp BHXH về cơ quan BHXH

Cơ sở pháp lý để kiểm tra thu BHXH là:

- Luật BHXH và các văn bản quy định và hướng dẫn thực hiện

- Quyết định 04/2011/QĐ - TTg ngày 20/01/2011 quy định về quản lý tàichính đối với BHXH VN

- Thông tư số 134/2011/TT - BTC ngày 30/09/2011 của Bộ Tài chính hướngdẫn quy che quản lý tài chính đối với BHXH Việt Nam

- Nghị định 86/2010/NĐ - CP ngày 13/8/2010 quy định xử phạt hành chínhtrong lĩnh vực BHXH

- Nghị định 95/2013/NĐ - CP ngày 22/8/2013 quy định xử phạt hành chínhtrong lĩnh vực lao động, BHXH

1.2.3.2 Quản lý chi chế độ bảo hiểm xã hội

- Lập kế hoạch chi bảo hiểm xã hội

Kế hoạch chi BHXH được BHXH tỉnh xây dựng và phải sát với nhu cầu chi

ở từng địa phương (tỉnh, huyện), đảm bảo đủ nguồn kinh phí chi trả các chế độBHXH cho người được hưởng, tránh tồn đọng quá lớn trên các tài khoản ở BHXHtỉnh, huyện sẽ gây lãng phí việc sử dụng vốn

+ Xây dựng kế hoạch chi hàng năm của BHXH các cấp: Kế hoạch này phảiđược căn cứ vào đối tượng đang hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH, kế hoạch phải

dự báo sự tăng giảm đối tượng hưởng BHXH trong năm đối với từng loại đối tượng

cụ thể, dự báo được sự gia tăng kinh phí chi trả BHXH do Nhà nước điều chỉnhtăng tiền lương tối thiểu hoặc thay đổi chính sách tiền lương cho người hưởng trợcấp BHXH

+ Quản lý chi có các nhiệm vụ: Hướng dẫn công tác nghiệp vụ chi trả 5 chế

độ BHXH trên cơ sở các văn bản quy phạm pháp luật của nhà nước cũng như cácvăn bản quy định quản lý của BHXH Việt Nam; Hàng quí quyết toán chi trả 5 chế

độ BHXH, tổng hợp phân tích đánh giá rút kinh nghiệm đề xuất các biện pháp quản

lý để không ngừng cải tiến, hoàn thiện công tác quản lý nghiệp vụ chi; Hàng thángBHXH huyện nhận danh sách chi trả cho các loại đối tượng từ BHXH tỉnh, từ đótiến hành chi trả cho đối tượng; Hàng tháng tiếp nhận quản lý kinh phí từ BHXH

tỉnh cấp để thực hiện chi trả các chế độ BHXH và phân phối kinh phí đó trên cơ sởdanh sách đối tượng tỉnh lập chuyển cho BHXH huyện; Hàng quý, năm thực hiệnbáo cáo quyết toán cấp.

- Tố chức quản lý chi BHXH

Tổ chức quản lý chi BHXH gồm các nội dung sau:

+ Quản lý đối tượng được hưởng các chế độ BHXH Theo quy định hiệnhành, chế độ BHXH gồm có: Chế độ trợ cấp ốm đau; chế độ trợ cấp thai sản; chế độtrợ cấp tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp (riêng các chế độ hưu trí; chế độ tử tuất

do BHXH tỉnh quản lý) Đối tượng hưởng các chế độ BHXH có thể là chính bảnthân người lao động, cũng có thể là những người thân ruột thịt của người lao động(bố, mẹ, vợ, chồng, con) trực tiếp phải nuôi dưỡng Đối tượng có thể được hưởngtrợ cấp một lần hoặc trợ cấp hàng tháng nhiều hay ít, tùy thuộc mức độ đóng góp(thời gian đóng góp và tiền lương làm căn cứ đóng góp), các điều kiện lao động vàbiến cố rủi ro mà người lao động mắc phải Điều quan trọng nhất trong công tácquản lý chi BHXH là phải quản lý cụ thể, chính xác từng đối tượng theo loại chế độđược hưởng và mức được hưởng, thời gian được hưởng của họ

Quản lý chi trả các chế độ BHXH Việc chi trả các chế độ BHXH phải phùhợp với từng loại đối tượng và từng loại trợ cấp, đảm bảo được nguyên tắc chi trảđúng đối tượng, đúng chế độ, đầy đủ, kịp thời, chính xác và an toàn Hầu hết việcchi trả các chế độ BHXH cho người được hưởng đều bằng tiền mặt Khối lượng tiềnmặt chi trả hàng tháng rất lớn, địa bàn chi trả rộng khắp các miền, vùng trong cảtỉnh và đối tượng chi trả thường xuyên rất lớn, thời gian chi trả phải tập trung từ 1đến 5 ngày trong tháng Theo quy định tại Điều 15 Quy định quản lý chi trả các chế

độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp ban hành kèm Quyết định 828/QĐ-BHXHnăm 2016 thì nội dung này được quy định như sau:

+ Chi trả các chế độ ốm đau, thai sản, DSPHSK: BHXH tỉnh, BHXH huyệnlựa chọn các hình thức chi trả phù hợp với từng địa phương và yêu cầu quản lý,gồm các hình thức chi trả sau: Thông qua đơn vị sử dụng lao động; Thông qua tàikhoản cá nhân của người lao động mở tại ngân hàng; Trực tiếp bằng tiền mặt (đối

với trường hợp người lao động chưa nhận tại đơn vị sử dụng lao động và đơn vị

sử dụng lao động đã chuyển trả lại cơ quan BHXH, đồng thời người lao động không

có tài khoản cá nhân)

+ BHXH tỉnh, BHXH huyện chi trả trực tiếp bằng tiền mặt hoặc qua tàikhoản cá nhân các chế độ BHXH theo phân cấp tại Khoản 1 và Khoản 2 Điều 14cho người hưởng; đối với chi trả chế độ cho các đơn vị sử dụng lao động, cơ sở đàotạo nghề thực hiện chuyển tiền vào tài khoản của đơn vị (không chi bằng tiền mặtcho các đơn vị)

+ Bưu điện tỉnh tổ chức chi trả các chế độ BHXH, BHTN cho người hưởngtheo hợp đồng ký với BHXH tỉnh quy định tại Khoản 3 Điều 14 bằng các hình thức:Qua tài khoản cá nhân cho người hưởng; Bằng tiền mặt cho người hưởng

+ Quản lý kinh phí chi BHXH Để đạt được mục tiêu chi trả đầy đủ, kịp thờicho các đối tưởng hưởng chế độ BHXH, một yêu cầu cần đặt ra là phải đảm bảo đủnguồn kinh phí để chi trả cho các đối tượng hưởng BHXH, đảm bảo được yêu cầuchi trả các chế độ BHXH cho người được hưởng; tránh tồn đọng quá lớn tiền mặttrong chi trả Để có cơ sở quản lý, điều hành và kiểm soát chặt chẽ nguồn kinh phíchi trả, BHXH các huyện, thành phố được mở các tài khoản chuyên chi BHXH ở hệthống ngân hàng Các đơn vị chỉ được rút tiền từ các tài khoản trên để chi trả cácchế độ BHXH, không được sử dụng nguồn kinh phí này để chi trả cho bất kỳ mộtnội dung chi nào khác Nhờ đó mà BHXH tỉnh có thể kiểm tra, kiểm soát số kinhphí đã sử dụng và số kinh phí còn dư trên tài khoản của đơn vị cấp dưới dễ dàng vàthuận tiện,

+ Kiểm tra thực hiện chi BHXH

Hoạt động BHXH là việc thực hiện chế độ chính sách của Đảng và Nhànước, vì vây trong quá trình tổ chức điều hành hoạt động BHXH cần phảiđảm bảo nguyên tắc kiểm tra, nhằm đánh giá và nắm bắt được kết quả thực hiệnnghiệp vụ, mặt khác kịp thời phát hiện những sai sót để khắc phục sửa chữa Đồngthời phát hiện biểu dương những điển hình, cơ quan BHXH huyện phải thườngxuyên kiểm tra tình hình chi trả các chế độ BHXH của các tổ chức đại lý chi và có

hình thức nhắc nhở các trường hợp chi trả chậm hoặc cố ý chây ì chém dụng vốnlàm công việc khác, thường xuyên đối chiếu với các tổ chức chi trả về các thông tinliên quan đến việc chi trả BHXH hưu trí, sự thay đổi về tiền lương Việc kiểm tra,đối chiếu được tiến hành ngay trong nội bộ lẫn nhau và được phòng kiểm tra củatỉnh thường xuyên kiểm tra giám sát công tác chi này Trong công tác kiểm tra phảithực hiện nghiêm túc công tác giải quyết khiếu nại tố cáo của công dân về BHXH.

Nội dung kiểm tra thực hiện chi BHXH gồm có:

- Kiểm tra việc giải quyết, thanh toán, chi trả các chế độ BHXH cho ngườiđược thụ hưởng Quá trình này liên quan trực tiếp đến người được thụ hưởng, đến

cơ quan BHXH và các cơ quan có liên quan như chủ sử dụng lao động, cơ quangiám định sức khoẻ

- Kiểm tra việc quản lý đối tượng hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH thườngxuyên, tình hình biến động tăng giảm đối tượng

Cơ quan quản lý BHXH các cấp đều được tổ chức và hoạt động theo luậtBHXH, sau đó tùy theo yêu cầu thực tế luật BHXH sẽ được sửa đổi bổ sungnhằm phù hợp với sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước trong từng thời kì Trên

cơ sở đó đưa ra các quy định cụ thể về phương thức kiểm tra phù hợp

Cơ sở pháp lý để kiểm tra chi BHXH là:

- Nghị định số 152/2006/NĐ-CP ngày 22/12/2006 hướng dẫn một số điềucủa Luật bảo hiểm xã hội về bảo hiểm xã hội bắt buộc

- Quyết định số 777/2010/QĐ - BHXH ngày 17/5/2010 quy định về hồ sơ vàquy trình giải quyết hưởng các chế độ BHXH

- Công văn liên ngành 3535/2011/BHXH-BC ngày 26/8/2011 quy định vềviệc chi trả các chế độ BHXH qua hệ thống Bưu điện

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý quỹ Bảo hiểm xã hội

1.3.1 Các nhân t ố ảnh hưởng đến công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội

1.3.1.1 Các nhân tố khách quan

- Yếu tố về chính trị, pháp luật:

+ Khung pháp lý quy định về BHXH:

Thông qua Luật bảo hiểm xã hội, Nhà nước thực hiện quản lý nhà nước đốivới công tác BHXH; đồng thời là cơ sở pháp lý để cơ quan BHXH thực hiện quản

lý thu BHXH trong phạm vi quyền hạn của mình Ngoài ra, công tác quản lý thuBHXH còn chịu tác động trực tiếp của Luật lao động, các chủ trương chính sách vàcác quy định khác liên quan

Tính đồng bộ giữa các quy phạm pháp luật trong các văn bản pháp luật khácnhau, tính nhất quán trong các chủ trương, đường lối chính sách của Đảng và Nhànước về công tác BHXH có vai trò quan trọng trong việc thực thi pháp luật vềBHXH Hoàn thiện của hệ thống pháp luật là yêu cầu cần thiết bởi pháp luật phùhợp với điều kiện hoàn cảnh đất nước thì tạo được sự đồng thuận, sự tuân thủ củangười tham gia Ngược lại, tính phức tạp, bất công bằng, bất hợp lý cũng như những

lỗ hổng trong luật BHXH là những thách thức lớn đối với quản lý thu BHXH, gây

ra những chống đối và sai phạm

+ Sự quan tâm lãnh đạo của cấp ủy Đảng và chính quyền

Luật BHXH đã quy định rõ Cơ quan quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội:Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội

Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chịu trách nhiệm trước Chính phủthực hiện quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội

Bộ, cơ quan ngang bộ trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình thựchiện quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội

Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hộitrong phạm vi địa phương theo phân cấp của Chính phủ

Cơ quan BHXH chỉ là đơn vị hành chính sự nghiệp, là cơ quan tổ chức thựchiện chính sách BHXH, không có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính Chính vìvậy để nâng cao ý thức trách nhiệm trong việc tham gia BHXH thì vai trò của cáccấp ủy Đảng và chính quyền là rất quan trọng Đó là việc chỉ đạo thực hiện nghiêmtúc các quy định về BHXH, kiểm tra thực hiện nghĩa vụ chính trị trong đó có nghĩa

vụ đóng BHXH cho người lao động; đó là việc yêu cầu các doanh nghiệp khi đăng

ký kinh doanh phải cam kết tham gia BHXH cho người lao động; cũng như sử dụngnhững cơ chế tài để xử lý các vi phạm trong vi phạm pháp luật về BHXH

- Chính sách lao động việc làm tiền lương

Đối tượng tham gia BHXH là người lao động Do vậy, chính sách lao động,việc làm tiền lương ảnh hưởng trực tiếp đến công tác quản lý thuBHXH

Quy định về tuổi lao động ảnh hưởng trực tiếp đến công tác quản lý thu BHXH.Tuổi lao động tăng thêm sẽ mở rộng đối tượng tham gia BHXH, tăng thêm thời gianđóng góp vào quỹ BHXH của người lao động và ngược lại, do đó nó ảnh hưởng trựctiếp đến số đối tượng tham gia, nguồn thu BHXH

Những chính sách về lao động việc làm của Nhà nước như: Đầu tư hỗ trợcông tác đào tạo nghề, phát triển thị trường lao động, hình thành hệ thống thông tinviệc làm sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến số lao động tìm được việc làm và mức thunhập của họ Chính vì vậy, nó cũng ảnh hưởng đến quản lý thu BHXH về số ngườitham gia BHXH và mức thu nhập làm căn cứ đóng BHXH

Chính sách về tiền lương tối thiểu chung, tiền lương tối thiểu vùng ảnhhưởng trực tiếp đến thu BHXH Đặc biệt ở nước ta, khi nguồn thu BHXH chủ yếu

từ lao động trong hệ thống cơ quan, đơn vị sự nghiệp nhà nước (thu BHXH theo hệsố), thì việc thay đổi mức lương tối thiểu chung ảnh hưởng nhiều đến mức đóng vàtiền thu BHXH nói chung

- Tốc độ tăng trưởng kinh tế

Tốc độ tăng trưởng kinh tế cao sẽ có nhiều doanh nghiệp mới được thànhlập, các đơn vị mở rộng sản xuất kinh doanh, sử dụng thêm nhiều lao động, nhờ đó

mở rộng được đối tượng tham gia BHXH Đồng thời, kinh tế phát triển thu nhậpbình quân đầu người tăng thể hiện việc sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệpđược thuận lợi, do đó, tiền lương của người lao động được tăng lên, và chủ doanhnghiệp cũng sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ của mình trong việc đóng BHXH chongười lao động, từ đó giảm được tình trạng trốn đóng và nợ BHXH

- Trình độ nhận thức của người lao động, người sử dụng lao động

Người sử dụng lao động và người lao động là đối tượng đóng góp vào quỹBHXH nên nhận thức của họ về BHXH ảnh hưởng lớn đến công tác quản lý thuBHXH Đa phần hiện nay người lao động và sử dụng lao đông chưa hiểu được hết

được quyền lợi của mình cũng như bản chất vì an sinh xã hộị của BHXH, thậm chícòn lẫn lộn giữa Bảo hiểm thương mại và BHXH nên tìm cách để trốn tránh việcđóng bảo hiểm bằng nhiều hình thức khác nhau như: Không đăng ký đóng BHXH,chậm đóng BHXH, đóng với mức lương thấp hơn mức lương thực hưởng

Chính vì vậy cần tuyên truyền phổ biến trách nhiệm cũng như quyền lợi củangười tham gia BHXH để nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm của người lao động

1.3.1.2 Các nhân tố chủ quan

- Yếu tố về nguồn lực của cơ quan BHXH

Nguồn lực của cơ quan BHXH – cơ quan quản lý thu BHXH bao gồm nhânlực, Hệ thống thông tin, cơ sở hạ tầng kỹ thuật (văn phòng, trang thiết bị máymóc ), trong đó, nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng nhất

+ Hệ thống thông tin: BHXH luôn coi trọng việc ứng dụng CNTT trong côngtác quản lý, chỉ đạo, điều hành, giải quyết chuyên môn, nghiệp vụ và phục vụ các tổchức, cá nhân tham gia thụ hưởng các chế độ BHXH, BHYT Việc đẩy mạnh ứngdụng CNTT cũng đã mang lại hiệu quả rõ nét trong công tác cải cách thủ tục hànhchính, triển khai ứng dụng CNTT đến các đơn vị sử dụng lao động BHXH tĩnhcũng đã tập trung đầu tư cơ sở vật chất, kỹ thuật, máy móc thiết bị cho các phòngnghiệp vụ và BHXH huyện, thành phố để trang bị cho mỗi cán bộ một máy vi tính

để phục vụ cho công tác quản lý và các phần mềm nghiệp vụ

+ Cơ sở hạ tầng, kỹ thuật: Đầu tư cơ sở hạ tầng CNTT, hệ thống máy chủ,máy trạm các phần mềm đáp ứng giao dịch điện tử về BHXH, BHYT Triển khaiphần mềm quản lý tổng thể các hoạt động của ngành, việc sử dụng phần mềm này

sẽ đảm bảo mạng hệ thống liên thông từ trung ương đến các huyện, các phần mềmđược kết nối tập trung, thống nhất có tính bảo mật cao Nâng cấp và phát triển mởrộng hạ tầng CNTT ( mạng máy tính, thiết bị CNTT, đường truyền, giải pháp anninh mạng ) để cung cấp môi trường vận hành cho phần mềm quản lý cáchoạt động của ngành

+ Nguồn nhân lực:

Cán bộ công nhân viên ngành BHXH là những người trực tiếp thực hiệncông tác quản lý thu BHXH Số lượng, trình độ đào tạo, kỹ năng, kinh nghiệm, đạođức, tính trung thực, sự tận tụy của các nhà quản lý, cán bộ chuyên quản thuBHXH, mức độ tự quyết của cơ quan BHXH trong vấn đề nhân lực ảnh hưởng trựctiếp đến công tác quản lý thu BHXH

Các hoạt động lập kế hoạch, tuyển dụng, bố trí, đề bạt, đánh giá, tạo độnglực, đào tạo và đặc biệt là đào tạo và phát triển nhân lực là những yếu tố tác độngtới chất lượng và số lượng nhân lực và quyết định chủ yếu đến quản lý thu BHXH

Ngoài ra, các yếu tố về hệ thống thông tin, cơ sở hạ tầng kỹ thuật cũng tác độngảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện công tác chuyên môn trong quản lý thu BHXH

- Tổ chức quản lý trong cơ quan BHXH

Công tác tổ chức quản lý trong cơ quan BHXH là nhân tố quan trọng ảnhhưởng đến quản lý thu BHXH Những nội dung chủ yếu trong công tác quản lý ảnhhưởng đến công tác thu bao gồm:

Phân cấp quyền lực giữa cơ quan BHXH cấp trung ương và cấp địa phương

Xu hướng chung hiện nay là tăng cường quyền lực và phân cấp chức năng về cơquan BHXH cấp địa phương Điều này ảnh hưởng đến quyền tự chủ, chủ động sángtạo trong công tác quản lý thu BHXH

Tổ chức quản lý và sự phối hợp của các mảng nghiệp vụ khác trong nội bộ

cơ quan BHXH: Các công tác khác trong cơ quan BHXH tuy không trực tiếp quản

lý thu BHXH nhưng có ảnh hưởng lớn đến việc thực hiện cũng như hiệu quả củacông tác thu BHXH: Công tác tài chính trong việc phân bổ kinh phí phục vụ côngtác hỗ trợ quản lý thu, hỗ trợ phối hợp liên ngành; công tác tuyên truyền về phápluật BHXH ảnh hưởng đến người tham gia, do đó ảnh hưởng hiệu quả của công tácquản lý thu; công tác giải quyết chế độ gắn giải quyết chế độ với thực tế đóngBHXH, công tác nhân sự trong việc điều phối nhân lực giữa các bộ phận và nhânlực chuyên quản thu

Sự phối hợp giữa các cơ quan ban ngành liên quan: Liên đoàn lao động, Bộlao động thương bình xã hội, UBND các cấp, : Đây là một yếu tố rất quantrọng đến công tác thu Sự phối hợp thường xuyên, liên tục và có tính hiệu quả caotrong công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý sau kiểm tra đối với công tác thu BHXH cóvai trò quyết định đối với vấn đề thực hiện luật BHXH của các đơn vị, tác động trựctiếp đến công tác quản lý thu BHXH.

1.3.2 Các nhân t ố ảnh hưởng đến công tác chi

- Nhóm yếu tố về thu

Nguồn cung tiền để chi trả cho BHXH chính là Ngân sách Nhà nước và quỹBHXH Muốn công tác chi trả thực hiện tốt thì sự ổn định của nguồn tiền này là rấtquan trọng, nó cũng tác động đến sự tồn tại và phát triển của ngành BHXH Vì vậy

mà cơ quan BHXH và các ngành, ban chức năng cần chú trọng vào công tác quản lýquỹ, sử dụng quỹ để công tác chi được thực hiện tốt hơn

Công tác quản lý thu là yếu tố hàng đầu ảnh hưởng đến việc cân đối quỹ vàchi trả các chế độ BHXH về sau Nếu công tác thu kém, không khai thác hết đượcnguồn thu, không đảm bảo số thu…thì chắc chắn sẽ dẫn đến hậu quả thu không đủchi, quỹ sẽ bị mất cân đối Do vậy, muốn đảm bảo công tác thu trước hết cần:

+ Thuộc về người lao động: ảnh hưởng đến công tác quản lý chi trả chế độ

BHXH từ phía người lao động xuất phát từ nhận thức cũng như lòng tin của họ vàochính sách BHXH để có những đấu tranh đòi hỏi đúng quyền lợi của mình với chủ

sử dụng lao động tham gia BHXH đúng đối tượng, đúng mức thu nhập, đồng nghĩavới việc đòi hỏi đúng quyền lợi chi trả khi có rủi ro xảy ra Mức đóng phù hợp vớimức hưởng sẽ đảm bảo cân đối thu – chi, góp phần cân đối quỹ

+ Thuộc về người sử dụng lao động: ảnh hưởng đến công tác quản lý chi trảchế độ BHXH từ phía người sử dụng lao động cũng chính từ sự nhận thức, chấp hànhpháp luật của doanh nghiệp mà tham gia đóng góp đầy đủ quyền lợi cho người laođộng, tránh được tình trạng nợ đọng, trốn đóng, trục lợi bảo hiểm…Việc đảm bảo sốngười tham gia đông đảo sẽ góp phần không nhỏ trong việc thực hiện quy luật sốđông, lấy số đông người tham gia BHXH để chi trả cho số ít người đủ điều kiện

- Nhóm các yếu tố sinh học

+ Tuổi thọ bình quân: Tuổi thọ bình quân là yếu tố tác động lớn đến các chế

độ BHXH vì đi kèm với sự gia tăng của tuổi thọ là sự giảm sút tới sức khỏe ngườilao động, người lao động thường có nguy cơ dễ mắc bệnh, làm việc kém hiệu quảkéo theo đó là việc chi trả cho chế độ ốm đau, TNLĐ cũng tăng lên

+ Độ tuổi, cơ cấu dân số: Trong công tác xét duyệt và giải quyết hồ sơ, chi

trả các chế độ BHXH thì cơ cấu dân số và độ tuổi cũng rất quan trọng, nó ảnhhưởng đến số lượng đối tượng hưởng và mức hưởng các chế độ Cụ thể, độ tuổi cao,

cơ cấu dân số già thì số đối tượng hưởng các chế độ về hưu trí, tử tuất sẽ tăng lên,

số tiền chi cũng sẽ tăng lên, số tiền chi trả cũng sẽ tăng lên… Tuổi thọ tăng là biểuhiện của trình độ phát triển KT-XH song dân số già cũng là gánh nặng cho quỹBHXH.Trong khi tuổi quy định về hưu của người lao động thấp, cứ đóng đủ 20 năm

là đủ điều kiện về hưu, điều này sẽ làm giảm tiền đóng BHXH thì tuổi thọ tăng lạilàm tăng mức thời gian chi trả, mức tiền lương chi trả cho người lao động Theotính toán sơ bộ, người lao động đóng BHXH đủ 30 năm thì số tiền đó cũng chỉ đủnuôi người lao động khi về hưu được bình quân khoảng 7 năm, từ năm thứ 8 trở điquỹ BHXH phải cấp bù

+ Giới tính: đây cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý chi trả

chế độ BHXH vì với doanh nghiệp sử dụng nhiều nam giới do tính chất công việcđòi hỏi sức khỏe (khai thác,xây dựng…) thì việc khó tránh khỏi là họ phải chi trảnhiều chi chế độ TNLĐ-BNN; trong khi doanh ngiệp chỉ sử dụng lao động nữ vìnhững ưu thế như bền bỉ, khéo léo…thì phải chi trả rất nhiều cho chế độ thai sản.Điều này sẽ ảnh hưởng không nhỏ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp,ảnh hưởng đến tâm lý của người sử dụng lao động khi tham gia BHXH và giảiquyết thỏa đáng chế độ cho họ

+ Thói quen tiếp cận các dịch vụ y tế: đây là một yếu tố đánh giá được chất

lượng cuộc sống cũng như sự quan tâm của người lao động tới sức khỏe bản thânqua đó có thể giảm gánh nặng cho quỹ BHXH vào việc chi trả các chế độ ốm đau,TNLĐ – BNN, tử tuất…đáng ra không phải chi trả

- Nhóm yếu tố về quản lý tài chính BHXH

Đây là điều kiện tiên quyết để xác lập các điều kiện của một chế độ BHXH.Một trong những nguyên tắc cơ bản là cân bằng thu - chi Ta có một số yếu tố sau:

+ Quy định mức hưởng và mức đóng cân bằng: vì một khi mức hưởng cao

hơn mức đóng sẽ gây ảnh hưởng đến công tác quản lý chi trả, gây mất cân đối quỹ

+ Cơ cấu các khoản chi: Trong cơ cấu chi BHXH có nhiều khoản chi, nhưng có

3 khoản chi cơ bản nhất là: chi các chế độ, chi quản lý bộ máy, chi đầu tư xây dựng.Một khi cơ cấu chi thiếu hợp lý cũng là nguyên nhân gây lạm chi, mất cân đối quỹ

+ Công tác quản lý chi: hiện tượng lạm dụng quỹ, thất thoát quỹ…là những

biểu hiện cho sự lỏng lẻo của cơ chế quản lý chi, tạo cơ hội cho kẻ xấu lợi dụng,trục lợi điều này cũng ảnh hưởng không nhỏ tới kết quả chi BHXH

+ Công tác đầu tư quỹ: đầu tư kém hiệu quả khi không thu hồi được vốn, đầu tư

không có lãi, hay lãi thấp hơn trượt giá thị trường…cũng là nguy cơ gây bất ổn quỹ

+ Sự điều chỉnh về chính sách, pháp luật BHXH của nhà nước: Khi nhà nước

có những sửa đổi về chính sách, pháp luật BHXH thì đều có sự tác động tới hoạtđộng thu và chi BHXH Việc quy định điều kiện hưởng, mức hưởng rất quan trọngtrong công tác chi trả, nếu mở rộng điều kiện hưởng ra, có nhiều đối tượng thuộcdiện hưởng, cộng thêm mức hưởng cao thì sẽ dẫn đến mất cân bằng về quỹ, do vậycần có những chính sách phù hợp quy định vấn đề này

- Nhóm yếu tố về điều kiện kinh tế - xã hội

Ngoài những nhân tố bên trong thì điều kiện KT-XH của đất nước trong từngthời kỳ cũng có ảnh hưởng không nhỏ tới công tác quản lý chi trả Bao gồm:

+ Tốc độ phát triển nền khinh tế;

+ Chính sách dân số của quốc gia;

+ Trình độ quản lý lao động, quản lý xã hôi;

+ Chính sách lao động việc làm;

+ Trình độ dân trí và nhận thức xã hội…

Khi nền kinh tế xã hội của đất nước phát triển, đòi hỏi hệ thống an sinh xãhội của quốc gia đó cũng phải không ngừng phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu phát

triển kinh tế - xã hội đó, trong đó quan trọng nhất là hệ thống chính sách về BHXH.

Vì vậy chính sách này không ngừng được mở rộng cả về phạm vi bao phủ đối tượngtham gia, đối tượng thụ hưởng và cả về quy mô các chế độ thực hiện Bên cạnh đó,tăng trưởng kinh tế sẽ làm cho thu nhập của người lao động tăng, nhờ đó người laođộng sẵn sang tham gia Bảo hiểm xã hội và đóng góp ở mức cao hơn, dẫn tới thuBảo hiểm xã hội tăng, đảm bảo nguồn chi bảo hiểm xã hội

Ngoài ra còn nhiều các nhân tố khác tác động đến công tác chi trả BHXHnhư môi trường làm việc, điều kiện làm việc tốt hay xấu sẽ ảnh hưởng đến lượngchi trả cho chế độ TNLĐ -BNN, chương trình Kế hoạch hóa gia đình và tác độngcủa nó đến chi chế độ thai sản, tổ chức bộ máy gọn nhẹ thì số chi giành cho chi phí

bộ máy quản lý giảm đi góp phần đảm bảo sự cân bằng về quỹ, tạo điều kiện đểcông tác chi trả chế độ tốt hơn và kịp thời hơn

1.4 Kinh nghiệm quản lý Quỹ bảo hiểm xã hội ở một số nước và địa phương trong nước

1.4.1 Kinh nghi ệm của một số nước

1.4.1.1 Kinh nghiệm về quản lý quỹ Bảo hiểm xã hội của Philippin

Hệ thống BHXH của Philippin là một trong những hệ thống với mức độ baophủ BHXH khá rộng lớn Đây là một cơ quan chính phủ ít thực hiện việc thay đổi

hệ thống cơ cấu tổ chức Tuy nhiên hệ thống này lại luôn nâng cấp dịch vụ chokhách hàng

Hiện nay, ở Philippin việc thực hiện những chế độ BHXH cho NLĐ đượcgọi chung là hệ thống an sinh xã hội (viết tắt là SSS)

Hệ thống quản lý an sinh xã hội của Philippin hiện nay là một cơ quan độclập tự quản thực hiện chính sách theo đúng quy định của pháp luật Hội đồng quản

lý là cơ quan hoạch định chính sách có quyền hạn và nghĩa vụ quy định tại luật Ansinh xã hội

Hội đồng quản lý SSS có quyền trình tổng thống để thông qua sửa đổi hoặchuỷ bỏ các quy định và quy chế hiện hành, thực hiện các quy chế và điều khoản củaluật An sinh xã hội Đồng thời thành lập một quỹ phòng xa cho các thành viên Đây

là quỹ tự nguyện của chủ SDLĐ và mọi NLĐ, lao động tự do và các đối tượng thamgia tự do khác nhằm chi trả trợ cấp cho các thành viên và gia đình họ.

Ngoài ra SSS cho phép các hợp tác xã và các hiệp hội đăng ký với các cơquan chính phủ để làm chức năng như đại lý thu, đảm bảo quyền lợi cho các thànhviên của mình với điều kiện là SSS uỷ quyền cho nghiệp đoàn hoặc hiệp hội đó

Đặc biệt, hệ thống An sinh xã hội Philippin có một chiến lược phát triển đại

lý thu đã đạt được rất nhiều thành công Nhằm tạo điều kiện cho những NLĐ tự do

và những người tham gia chế độ BHXH tự nguyện trong việc đóng phí bảo hiểm vàtrả các khoản vay Hệ thống An sinh xã hội Philippin đã cho phép bên thứ ba đượclàm đại lý thu cho mình Sau khi ký kết thoả thuận người tham gia bảo hiểm có thểđóng phí bảo hiểm tại hơn 600 đại lý của tập đoàn giải pháp thông tin – một công ty

tư nhân thực hiện việc thu tiền cho cả một số ngành công cộng khác như bưu chínhviễn thông và bảo hiểm

Hệ thống An sinh xã hội cũng đã ký kết một thoả thuận tương tự với Ngânhàng phát triển Philippin, một tập đoàn do nhà nước sở hữu và quản lý cho phépngân hàng này được liên kết cùng họ trong việc thu phí bảo hiểm và thu các khoảnvay của người Philippin lao động ở nước ngoài

Hệ thống SSS dự định tiếp tục mở rộng các kênh thu nộp nhằm đẩy mạnhhơn nữa việc tham gia đóng bảo hiểm của các nhóm đối tượng là NLĐ tự do, ngườitham gia chế độ bảo hiểm tự nguyện và người Philippin ở nước ngoài

Hệ thống An sinh xã hội đã được gia tăng đáng kể về số thu thậm chí cònvượt chỉ tiêu đặt ra Điều này tạo điều kiện cho họ thực hiện việc lắp đặt các trangthiết bị thu ngân ở 41 văn phòng chi nhánh của hệ thống trên toàn quốc để thu phíbảo hiểm và các khoản vay nợ và triển khai 300 nhân viên kế toán nhằm bảo đảm sựtuân thủ luật An sinh xã hội của chủ SDLĐ cũng như các báo cáo về NLĐ và việcthực hiện chuyển tiền thu nộp đóng BHXH

1.4.1.2 Kinh nghiệm về quản lý quỹ Bảo hiểm xã hội của CHLB Đức

Đức là nước đầu tiên thiết lập BHXH bắt buộc Tuy nhiên sự phát triển củaBHXH được thực hiện từng bước.Trong công tác tổ chức thực hiện thu BHXH ở

Đức, tổ chức phân quyền và chủ động của các quỹ là đặc tính của hệ thống đượcthành lập vào cuối thế kỷ 19 Mức đóng được chia sẻ theo các thể thức đa dạng theocác nhánh, giữa những người được bảo hiểm và người sử dụng lao động Chính phủ

hỗ trợ thêm cho một số nhánh

Ở Đức có hai chế độ quản lý BHXH đối với NLĐ Mọi hoạt động thu đónggóp, chi trả trợ cấp cũng như giải quyết các khiếu kiện trong lĩnh vực bảo hiểm đềuđược một trong 2 cơ quan này thực hiện với các đối tượng tương ứng:

Thứ nhất, cơ quan bảo hiểm tuổi già liên bang quản lý BHXH đối với nhânviên và cán bộ

Thứ hai, cơ quan quản lý BHXH đối với công nhân gồm 18 văn phòng khuvực

Cơ quan bảo hiểm tuổi già trung ương cũng đóng vai trò bù trừ như đối vớiquỹ hưu trí của công nhân

Tất cả các thể chế quản lý các chế độ bảo hiểm tuổi già khác nhau do các cơquan của luật công vận hành theo nguyên tắc tự quản

1.4.2 Kinh nghi ệm của một số địa phương trong nước

- Kinh nghiệm bảo hiểm xã hội của Quảng Ninh

Quảng Ninh là một tỉnh lớn ở địa đầu phía Đông Bắc của Việt Nam, có dángmột hình chữ nhật lệch nằm chếch theo hướng Đông Bắc - Tây Nam Có biên giớiquốc gia và hải phận giáp với nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa và nằm trongdải hành lang biển lớn của Bắc Bộ, trên đó có mạng lưới đường bộ, đường sắt vàcảng biển lớn đang được mở rộng và phát triển Cùng với Hải Phòng, Quảng Ninhgiữ vai trò cửa mở lớn ra biển cho cả nước ở phía Bắc (có thể cho cả các tỉnh Tây -Nam Trung Quốc và Bắc Lào) để chuyển tải hàng hóa xuất nhập khẩu, đẩy mạnhgiao lưu kinh tế với các vùng khác trong cả nước và với nước ngoài, đồng thời còn

có khả năng thiết lập mối quan hệ hàng hải và hàng không với các nước trong khuvực Đông á, Đông Nam á và thế giới Đây là ưu thế đặc biệt của Quảng Ninh

Với các tỉnh bạn trong nước, Quảng Ninh có hơn 300 km giáp Lạng Sơn,Bắc Giang, Hải Dương và thành phố Hải Phòng Là một cực trong tam giác pháttriển của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, Quảng Ninh có quan hệ mật thiết về cáchoạt động kinh tế, khoa học và văn hóa xã hội với thủ đô Hà Nội, Hải Phòng, cáctỉnh đồng bằng sông Hồng và ven biển với hệ thống quốc lộ 4B, quốc lộ 10, quốc lộ

18 đi qua địa bàn của tỉnh

Từ đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội của Quảng Ninh, với chính sáchphát triển các thành phần kinh tế, những năm của thời kỳ đổi mới lực lượng laođộng tham gia các loại hình kinh tế ngày càng đông đảo, đặc biệt là kinh tế tư nhântrong ngành dịch vụ, du lịch và kinh tế nhà nước trong ngành khai thác, chế biếnxuất khẩu than Đây chính là thị trường lớn cho hoạt động BHXH phát triển

Để thực hiện tốt công tác BHXH trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, cơ quanBHXH tỉnh đã quán triệt và thực hiện nghiêm chỉnh các văn bản hướng dẫn củangành BHXH Đồng thời, xuất phát từ tình hình thực tiễn hoạt động sản xuất kinhdoanh của các tổ chức đơn vị trên địa bàn có kế hạch công tác phù hợp Cụ thể,phân công chuyên trách cán bộ theo dõi các mảng công tác Ngoài nhiệm vụ chi trảBHXH hàng tháng, BHXH phối hợp với các tổ chức công đoàn, đoàn thanh niên,hôi phụ nữ cử người phối hợp theo dõi, động viên đóng BHXH đúng chế độ vàthời gian Có chế độ khen thưởng kịp thời, đồng thời phát hiện và thông báo những

cơ quan, đơn vị chậm nộp bảo hiểm hoặc cố tình trốn tránh nghĩa vụ bảo hiểm Việclàm công khai minh bạch, kịp thời được dư luận ủng hộ Do đó liên tục qua cácnăm, BHXH Quảng Ninh hoàn thành và vượt mức kế hoạch

Cách thức thực hiện về công tác chi trả cụ thể như sau: các phường có số đốitượng hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH lớn, địa bàn rộng được chia thành nhiềuđiểm chi để tạo điều kiện thuận lợi cho đối tượng đến lĩnh tiền và giúp cho công tácquản lý chi trả chặt chẽ và an toàn Sự phối kết hợp giữa phường, xã, với cơ quanBHXH trong công tác quản lý chi trả ngày càng tốt hơn

Với công tác mở rộng đối tượng, duy trì thường xuyên chuyên mục “Bảohiểm xã hội với cuộc sống” trên sóng của Đài phát thanh và truyền hình tỉnh, mỗi

tháng một lần với nội dung tuyên truyền về: Luật BHXH, BHYT tự nguyện, ứngdụng công nghệ thông tin trong việc giải quyết chế độ chính sách của ngành Phốihợp với LĐLĐ tỉnh xuất bản cuốn Sổ tay tuyên truyền Bộ luật lao động và LuậtBHXH.

-Kinh nghiệm bảo hiểm xã hội của tỉnh Thanh Hóa

Thanh hóa là tỉnh Bắc trung bộ, có diện tích tự nhiên rộng lớn 11.106.09

km2, là tỉnh có cả vùng núi miền cao biên giới, vùng đồng bằng và miền biển, xếpthứ năm về diện tích cả nước Dân số Thanh Hóa đến năm 2006 là 3.701.297 người,xếp thứ 2 trong cả nước sau thành phố Hồ Chí Minh Mật độ dân số trung bình 328người/km2 Về tổ chức hành chính, gồm 27 đơn vị hành chính cấp huyện (24 huyện,

1 thành phố, 2 thị xã), với 637 đơn vị hành chính cấp xã Cơ cấu kinh tế đang từngbước chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa Có sự tham gia củacác thành phần kinh tế, trong đó khu vực kinh tế tư nhân có tốc độ gia tăng cao

Từ đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội của tỉnh, ngành BHXH căn cứ vàođiều kiện cụ thể để đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác Trong đó tập trungngay từ khâu tổ chức, bố trí cán bộ theo hệ thống mạng lưới, đặc biệt chú ý đến địabàn vùng núi, vùng sâu, vùng xa đi lại khó khăn

Ngoài việc tổ chức dịch vụ chi trả BHXH theo tuyến huyện, xã, ngành cònphân theo khu vực cụ thể để có chính sách cho phù hợp Đối với thành phố, thị xã,những khu vực đối tượng tham gia BHXH đông, triệt để ứng dụng công nghệ thôngtin để nâng cao hiệu suất công tác Đối với vùng núi, đi lại khó khăn, ngành BHXHkết hợp cơ chế ba bên: cán bộ của ngành, cán bộ chuyên trách cơ sở và cán bộ địaphương để phối hợp thực hiện nhiệm vụ

Điểm đáng lưu ý ở Thanh Hóa là công tác tuyên truyền hướng dẫn và phổbiến kiến thức Ngành trích quỹ thường xuyên để tổ chức các ấn phẩm, các trang tincũng như công tác tuyên truyền qua đài phát thanh, vô tuyến truyền hình thành bảntin cố định có mở rộng Ngoài việc tuyên truyền phổ biến, còn bổ sung thêm, đưathông tin những đơn vị có nhiều thành tích thực hiện công tác này Đồng thời nhắcnhở những cá nhân, tổ chức chưa có ý thức chấp hành tốt công tác BHXH

Kết quả là, BHXH Thanh Hóa đảm bảo chỉ tiêu cấp phát và chỉ tiêu tăngtrưởng nguồn thu BHXH trong điều kịên thu nhập của dân cư còn thấp và địa bàncông tác gặp nhiều khó khăn Từ đó, gây được niềm tin tưởng trong nhân dân, gópphần vào ổn định kinh tế - xã hội.

1.4.3 Bài h ọc rút ra cho Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình

Từ kinh nghiệm thực tế của các quốc gia trên thế giới và địa phương trongnước về những thành tích đạt đượccũng như trong công tác quản lý quỹ BHXH cóthể rút ra những bài học kinh nghiệm sau đây:

Một là, công tác tổ chức, ngoài tổ chức biên chế theo quy định của ngành nói

chung, tỉnh phải căn cứ vào đặc điểm kinh tế - xã hội cụ thể để bố trí lực lượng cán

bộ thực hiện công tác BHXH cho phù hợp Đặc biệt đối với vùng sâu, vùng xa điềukiện đi lại khó khăn cần có cán bộ chuyên trách giải quyết công việc theo định kỳ

Hai là, công tác thông tin tuyên truyền phổ biến kiến thức pháp luật và

đề cao ý nghĩa, tác dụng của việc tham gia BHXH, coi đó như quyền lợi, nghĩa

vụ của công dân, giúp cho nhân dân hiểu được, không chỉ là cán bộ công chứcnhà nước mà công dân trong mọi thành phần kinh tế đều được hưởng quyềnbình đẳng về BHXH nếu chấp hành đúng pháp luật vàtuân thủ nguyên tắc vềBHXH Góp phần nâng cao ý thức cộng đồng và ổn định xã hội

Ba là, hiện đại hóa phương tiện làm việc của ngành ứng dụng các phần mềm

quản lý hiện đại để nâng cao hiệu suất công tác, giải quyết nhanh chóng các thủ tụcphát sinh, từng bước cải cách thủ tục hành chính, tránh phiền hà cho dân khi giảiquyết các quyền lợi về bảo hiểm nói chung

Bốn là, phối hợp tốt với các tổ chức quần chúng, đoàn thể để thực hiện

BHXH nhằm phát hiện nhanh chóng những bất cập trong quá trình cấp phát và mởrộng đối tượng, đặc biệt quản lý đối tượng thu đúng, đủ và kịp thời Đồng thời cóchế độ khen thưởng bằng vật chất thỏa đáng để động viên khuyến khích và sử phạttheo chế tài đối với hành vi cố tình không đóng hoặc trốn tránh nghĩa vụ BHXH

TÓM TẮT CHƯƠNG 1

Lý thuyết về Bảo hiểm xã hội luôn được quan tâm từ Trung ương đến địaphương Trong thực hiện chính sách BHXH các cơ quan, ban, ngành, doanh nghiệprất quan tâm đến ý nghĩa của việc tham gia BHXH, quyền và nghĩa vụ khi tham giaBHXH, các giải quyết chính sách mang lại cho người lao động tạo thêm niềm tin,

sự gắn kết giữa người lao động và chủ sử dụng lao động, góp phần an sinh côngbằng xã hội

Chương 1 đã làm rõ được bản chất, vai trò của BHXH Các khái niệm cũngnhư nội dung của quản lý thu chi BHXH, làm cơ sở cho việc phân tích thực trạngcủa Chương 2 tiếp theo

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ QUỸ BẢO HIỂM XÃ HỘI CỦA BẢO HIỀM XÃ HỘI HUYỆN MINH HÓA , TỈNH QUẢNG BÌNH

2.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội và tổ chức bộ máy quản lý quỹ bảo hiểm tại Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hoá

2.1.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội của huyện Minh Hóa

- Đặc điểm tự nhiên

Minh Hoá là huyện miền núi vùng cao nằm về phía Tây Bắc tỉnh Quảng Bình.Phía Tây giáp nước Cộng hoà Dân chủ nhân dân Lào với 89 km đường biên giới, phíaBắc giáp huyện Tuyên Hoá, phía Nam và Đông Nam giáp huyện Bố Trạch Toàn huyện

có 15 xã và 1 thị trấn với diện tích tự nhiên là 1.410 km2 Dân số trên 49 nghìn người,trong đó, dân số ở độ tuổi lao động trên 27 nghìn người Minh Hoá có dân tộc Kinhchiếm đa số và các dân tộc ít người Bru - Vân Kiều, Chứt với 6.500 người, tập trung ởcác xã biên giới (Dân Hoá, Trọng Hoá, Thượng Hoá và Hoá Sơn) Do điều kiện tự nhiênkhắc nghiệt nên cơ sở vật chất hạ tầng kinh tế - xã hội cũng như đời sống của nhân dâncòn rất nhiều thiếu thốn khó khăn Tuy vậy người Minh Hoá không chỉ nhận biết cái khó,dám đối mặt với những gian nan vất vả mà còn có tầm nhìn xa, tin tưởng vào những lợithế của huyện để vươn lên

Minh Hoá là huyện có nhiều tiềm năng và thế mạnh Huyện có cửa khẩuquốc tế Chalo - Nà Phàu các đầu mối và tuyến giao thông quan trọng đi qua nhưđường Hồ Chí Minh chạy suốt chiều dài của huyện, đường 12C là tuyến đườngngắn nhất nối các tỉnh vùng Đông Bắc Thái Lan qua Lào, về QL1A, đến cảng biểnHòn La (Quảng Bình), cảng Vũng Áng (Hà Tĩnh) Bên cạnh đó, Minh Hoá còn cónhiều di tích lịch sử như đèo Đá Đẽo, Mụ Dạ, Ngầm Rinh, Khe Ve, Chalo, CổngTrời…, các khu rừng tự nhiên, sơn thuỷ hữu tình có thể xây dựng thành khu du lịchsinh thái như hang động Tú Làn ở Tân Hóa, Thác Mơ ở Hoá Hợp, Nước Rụng ởDân Hoá, phía Bắc đèo Đá Đẽo và các hang động ở Thượng Hoá, Hoá Tiến, HoáThanh Đây là điều kiện thuận lợi phát triển sản xuất hàng hoá, thương mại, dịch vụxuất nhập khẩu, thúc đẩy quan hệ hợp tác, giao lưu kinh tế giữa địa phương với các

vùng kinh tế trong tỉnh, trong nước và quốc tế Phát huy thế mạnh đó, trong nhữngnăm qua, Minh Hoá đã từng bước "thay da, đổi thịt", mang trong mình nguồn sứcsống mới, sinh lực mới.

Trong quá trình hội nhập và phát triển, với sự mạnh dạn, bản lĩnh, kinhnghiệm, Minh Hoá đã hoạch định các mục tiêu, chiến lược phát triển kinh tế - xãhội Phương hướng cơ bản là chuyển dịch nền kinh tế tự nhiên, còn mang hình thức

tự cung, tự cấp thành nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo mô hình kinh tếgia đình, kinh tế vườn, trang trại Huyện cũng chú ý đầu tư quan tâm đúng mức đếnviệc xây dựng kết cấu hạ tầng, điện, giao thông, thông tin liên lạc, nước sinh hoạt,nhà ở cho nhân dân, đặc biệt là đồng bào các dân tộc thiểu số Tổ chức thực hiện cóhiệu quả các chương trình phát triển tiểu thủ công nghiệp và ngành nghề nông thôn,chương trình phát triển du lịch, đầu tư nâng cao trình độ văn hoá, xoá mù chữ chođồng bào, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, vùng cao biên giới

- Đặc điểm kinh tế - xã hội

Công tác quy hoạch và quản lý thực hiện quy hoạch được triển khai khá tíchcực Nhiều dự án quy hoạch quan trọng được hoàn thành như: Quy hoạch tổng thểphát triển kinh tế - xã hội của huyện đến năm 2020; Quy hoạch sử dụng đất giaiđoạn 2010 – 2020 và Kế hoạch sử dụng đất 5 năm 2011 - 2015 của huyện và của xã;Quy hoạch, giao đất, giao rừng, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ giađình và cá nhân trồng rừng sản xuất, quản lý bảo vệ, khai thác rừng có hiệu quả…tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai quy hoạch chi tiết xây dựng các khu dân

cư, khu trung tâm, các cụm, điểm tiểu thủ công nghiệp, các khu chức năng, đồngthời làm cơ sở cho việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế - xã hội vàquản lý xây dựng theo quy hoạch

Tình hình kinh tế - xã hội của huyện giữ được tốc độ tăng trưởng khá quahàng năm Kinh tế tăng trưởng bình quân đạt 9%/năm; cơ cấu kinh tế chuyển dịchtheo hướng tích cực (công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và xây dựng chiếm 27,2%;nông, lâm, ngư nghiệp chiếm 33,7%; thương mại, dịch vụ chiếm 39,1% trong tổnggiá trị sản xuất) Năm 2016, sản xuất nông nghiệp phát triển tương đối ổn định

Tổng giá trị sản xuất tăng 14.4% so với năm 2015 Trong đó, giá trị sản xuất nông lâm - thủy sản tăng 11,5%, Thương mại, dịch vụ dần đáp ứng nhu cầu đời sống củangười dân, tổng mức bán lẻ hàng hóa tăng 19,3%, Công nghiệp – tiểu thủ côngnghiệp – xây dựng tăng 11,3% so với năm 2015 Trung tâm thương mại cửa khẩuquốc tế Cha Lo hình thành và đi vào hoạt động có hiệu quả, trở thành đầu mối quantrọng cho việc giao lưu hàng hóa với các nước Lào, Thái Lan Hệ thống kết cấu hạtầng nông thôn, miền núi (như hệ thống giao thông, hệ thống lưới điện, thủy lợi, bưuchính - viễn thông, truyền thanh - truyền hình) được đầu tư xây dựng khá nhiều,thông qua lồng ghép giữa thực hiện Nghị quyết của Tỉnh ủy với các Chương trình

-135, 134, Chương trình kiên cố hóa trường học, Nghị quyết 30a của Chính phủ

+ Công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp

Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp phát triển mạnh theo hướng đa dạng hoángành nghề, chú ý khôi phục và phát triển các nghề truyền thống Giá trị sản xuất

CN - TTCN hàng năm tăng khá Công tác xây dựng cơ bản có nhiều tiến bộ, trungbình hàng năm huyện đã tiến hành xây dựng mới trên 50 hạng mục công trình lớnnhỏ Trong lĩnh vực thương mại - dịch vụ, từng bước được tăng cường, phát triển,khai thác có hiệu quả lợi thế của cửa khẩu Chalo, của hệ thống đường Hồ Chí Minh,đường xuyên Á

Khuyến khích, động viên và hỗ trợ các thành phần kinh tế, các địa phươngthực hiện chương trình phát triển tiểu thủ công nghiệp và ngành nghề nông thôn cóhiệu quả Hướng phát triển chủ yếu của huyện là phát triển công nghiệp chế biếnnông lâm sản Các cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng, dịch vụ sửa chữa cơ khí nhỏđược huyện tập trung chỉ đạo nhằm mở rộng quy mô sản xuất Bên cạnh đó, Huyệncòn đầu tư đổi mới dây chuyền sản xuất, nhằm tạo ra hàng hoá có chất lượng cao,phục vụ nhu cầu trên địa bàn Các ngành nghề truyền thống, ngành nghề mới, sảnxuất sản phẩm được tập trung phát triển như chế biến nông lâm sản, dịch vụ sửachữa cơ khí nhỏ, hàng mộc dân dụng, hàng thủ công mỹ nghệ, nuôi ong, trồngnấm Từ đó, tìm được thị trường tiêu thụ, thu hút được lao động Tập trung sảnxuất các sản phẩm, VLXD như đá, cát, sạn, gia công bao bì, đóng gói các sản phẩm