Khóa luận tốt nghiệp văn học hình ảnh người phụ nữ trong truyện ngắn nguyễn khải sau 1975

Những người phụ nữ trong sáng tác của Nguyễn Khải ñều ñược ông chắm chút rất kĩ lưỡng không chỉ ở nét ñẹp trong tâm hồn, mà còn thể hiện ở những chi tiết gìn giữu nét ñẹp truyền thống trong sinh hoạt gia ñình. Điều ñó, trước hết ñược thể hiện rõ nhất thông qua lối sống của gia ñình cô Hiền (Một người Hà Nội). “Bàn ăn trải khăn trắng, giữa bàn có một lọ hoa nhỏ, bát úp trên ñĩa, ñũa bọc trong giấy bản và từng người ngồi ñúng chỗ ñã quy ñịnh”. Khác hẳn với gia ñình ñứa cháu, cả nhà họ thì “xúm xít quanh cái mâm nhôm, thức ăn có khi múc ra bát ra ñĩa, có khi cứ ñể nguyên trong nồi, nồi lớn ñặt giữa mâm, nồi nhỏ ñặt cạnh mâm, cứa việc sục muôi vào, sục ñũa vào, vừa ăn vừa quát con mắng cái, nhồm nhoàm, hả hê, không cần phải khuôn bó theo một quy tắc nào cả”7; tr.308. Không chỉ vậy ngay trong cách ăn mặc hằng ngày cũng thấy ñược biểu hiện qua thái ñộ chu tất trong nết ăn, nết mặc, ngày thường cô Hiền ñã hoà nhập rất tốt vào cuộc sống chung của cả xã hội, cũng “áo bông ngắn, quần thâm, ñi dép hoặc ñi guốc, vuông khăn len tơi tớp buộc quanh cổ hay bịt ñầu”. Nhưng những lúc cần, cô ñã biết rũ bỏ “ñồng phục” ñể hoá thân thành những con người khác “bà chủ xuất hiện trước như diễn viên trên sân khấu, rồi một loạt bảy tám bà tóc ñã bạc hoặc nửa xanh nửa bạc, áo nhung, áo dạ, ñeo ngọc ñeo dây ñi lại uyển chuyển”7; tr.320. Vẻ ñẹp nhân vật ñược khắc hoạ ấn tượng ở ý thức cá nhân, bà là người Hà Nội mang một vẻ ñẹp riêng không trộn lẫn vào ñâu, luôn có cốt cách sống vững vàng, bất chấp thời thế thay ñổi thế nào. Vì vậy có thể nói bà là người ñã góp phần gìn giữ cho Hà Nội cái ñẹp vốn có của nó. Hay ñó là một bà cô trong Nếp nhà, bà“sống thẳng thắn, sống lương thiện và sống theo pháp luật hiện hành”. Cuộc sống ñổi thay, lối sống cũng như nhu cầu về ñời sống vật chất cũng cao hơn, phố xá ñâu ñâu cũng chói lòa những tủ kính, những bảng hiệu và ánh sáng, ñặt biệt người Hà Nội bấy giờ ăn mặc sang trọng hơn ngày xưa rất nhiều“Bây giờ con gái Hà Nội mặc quần chẽn ñen, gót xẻ, có dải buộc dưới bàn chân, mặc măng tô lửng, hoặc ñi bít tất ñen dài, quần cộc, áo vét trùm qua mông”, ñàn ông thì “cũng diện lắm, áo vét tông các kiểu, thắt cà vạt ñủ mầu, giầy ñen, cứ như họ từ các ñại sảnh bước ra”7; tr.331. Thế nhưng, gia ñình của bà cô tác giả, một gia ñình ñâu phải khó khăn về vật chất, hay thiếu thốn về ñời sống kinh tế, mà họ thuộc vào loại nhà giàu của Hà Nội có thừa ñiều kiện ñể có thể thay ñổi bắt nhịp với cuộc sống hiện ñại của ngày hôm nay thế nhưng dù thời thế thay ñổi ñến ñâu thì bà vẫn giữ không chỉ cho riêng mình, mà cho gia ñình một lối sống riêng, một lối sống ñậm chất Hà Nội cổ xưa, “Ăn mặc của bà cụ, của các em cũng chả có gì sang hơn, như trước ñây, ngày trước với Hà Nội ñã là sang, bây giờ là quá thường”, hay vẫn ñi “mấy chiếc xe máy ñã cũ, và vẫn còn nhiều xe ñạp, loại xe ñạp cà tàng từ những năm nào. Trời nắng các em ñi xe máy, trời mưa ñi xe ñạp, ñỡ phải rửa xe”7; tr.331. Bà có một ñại gia ñình gồm hai con trai, hai con dâu, một gái, một rể và những ñứa con của họ vẫn sống chung dưới một mái nhà, ăn chung một bếp ăn, vẫn chan hòa hạnh phúc. Để có thể giữ gìn ñược nếp nhà như thế không phải là một chuyện dễ, phải ñược giáo dục vài ñời, ở gia ñình bà cô “ba ñời nay, không một ai biết tới câu mày, câu tao”. Gần tám mươi tuổi bà vẫn giữ nề nếp gia ñình hết sức quy cũ. Có căn nhà ở mặt tiền gần Hồ Gươm trị giá lên ñến một triệu ñô nhưng vẫn không bán, cũng chẳng cho thuê, khi lên kế hoạch chia tài sản cho con cái cũng rất rõ ràng ñâu ra ñấy vì bà sợ nếu chia không khéo thì anh em lại bất hòa, mất ñi tình nghĩa chỉ vì ñồng tiền. Bà quan niệm “Hạnh phúc không bao giờ là món quà tặng bất ngờ, không thể ñi tìm, mà cũng không nên cầu xin. Nó là cách sống, một quan niệm sống, là nếp nhà, ở trong tay mình, nhưng nhận ñược ra nó, có ý thức vun trồng nó, lại hoàn toàn không dễ”7; tr.334. Bà sống một cuộc sống bình thường, lặng lẽ, không ñi tìm kiếm ñâu xa, hạnh phúc ngay trong chính những gì bà ñang có. Kết hôn ở cái tuổi bảy mươi, nhưng không vì vậy mà bà Bơ (Nắng chiều) bỏ quên ñi những nghi lễ, cũng như nề nếp của dòng họ, bà vẫn tổ chức bữa “cơm thân mật” ñể mọi người trong họ có dịp họp mặt lại với nhau cũng như “ra mắt” ông chồng của bà với mọi người. Dù tuổi cao nhưng mỗi lần vào bàn ăn bà Bơ vẫn “vẹo cổ tay cầm ñôi ñũa của ông chồng lấy giấy bản lau qua một lượt, rồi lại lau qua cái bát ăn. Chị không nói một lời và mắt vẫn nhìn thẳng. Lúc ăn cơm, chị gắp một miếng thịt gà, dùng tay lọc xương ra, lại xé thịt cho nhỏ, rồi gắp vào bát của chồng” 7; tr.491. Hay khi “Cuối bữa ăn, chủ nhà ñưa cho mỗi người một cái khăn tay dấp nước nóng. ông Phúc mở khăn lau mặt rồi ñưa cho vợ. Bà vợ cầm lấy khăn lau dở của chồng lau luôn mặt mình”7; tr.492. Người khác thì cho rằng cái ông chồng ñến là nhõng nhẽo, chỉ ñợi vợ gắp thức ăn, cho gì ăn nấy, không tự ñụng ñũa vào bất cứ món nào khác. Nhưng với bà Bơ mà nói ñó có lẽ ñó là niềm hạnh phúc nhất trong cuộc ñời bà, vì bà có thể tự tay mình chăm sóc, lo lắng cho những người mà mình yêu thương, ñiều ñó ñã khiến Nguyễn Khải phải “cúi mặt xuống, sống mũi cay sè, chỉ muốn nhỏ ra mấy giọt nước mắt của yêu thương”7; tr.492. Ngòi bút nhà văn ñã thực sự làm cho người ñọc không khỏi xúc ñộng khi thấy những chi tiết nhỏ nhặt trong sinh hoạt rất ñỗi bình thường nhưng rất ấm cúng của ñôi vợ chồng già: “Ông anh rể lom khom trên ghế, cây gậy kẹp trong ñùi, vừa nhìn vợ làm cơm, vừa kể chuyện Đông Tây kim cổ, chuyện vui và cả chuyện buồn, giọng kể ngọt ngào âu yếm, còn bà vợ chạy lui chạy tới, quay trước quay sau, hai bàn tay không lúc nào ngưng nghỉ, chốc chốc lại quay về phía chồng, hỏi một cách ngây thơ, một cách nũng nịu: “Lại ra thế hở ông ?”. “Con người ñẹp thế, tốt thế mà bạc phận ông nhỉ ?” 7; tr.250. Quả thật, với một ngòi bút tâm lý sắc sảo, một tấm lòng hồn hậu, bao dung của người già và một cái nhìn cuộc sống, nhìn con người ñằm thắm, yêu thương Nguyễn Khải ñã mang ñến cho người ñọc những xúc cảm thẩm mĩ sâu lắng hơn, nhân văn hơn bởi những chi tiết tâm lí ñộc ñáo sâu sắc.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÕ TRƯỜNG TOẢN

KHOA KHOA HỌC CƠ BẢN

KHĨA LUẬN TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH VĂN HỌC

HÌNH ẢNH NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN KHẢI SAU 1975

NGUYỄN THỊ BÉ

Hậu Giang, 2013

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÕ TRƯỜNG TOẢN

KHOA KHOA HỌC CƠ BẢN

KHĨA LUẬN TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH VĂN HỌC

HÌNH ẢNH NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN KHẢI SAU 1975

Giảng viên hướng dẫn:

NGUYỄN LÂM ĐIỀN

Sinh vên thực hiện:

NGUYỄN THỊ BÉ

Hậu Giang, 2013

LỜI CẢM TẠ



Sau thời gian học tập, nghiên cứu tôi ñã hoàn thành luận văn tốt nghiệp Tôi xin gửi lời cảm ơn ñến các thầy cô ở Trường Đại học Võ Trường Toản ñã tạo ñiều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện ñề tài, và các thầy cô thỉnh giảng ñã giảng dạy tôi trong suốt khóa học

Đặc biệt, tôi xin kính gửi lời cảm ơn ñến thầy Nguyễn Lâm Điền, người ñã hướng dẫn ñể tôi hoàn thành khóa luận

Đồng thời, tôi cũng gửi lời cảm ơn ñến gia ñình và bạn bè ñã giúp ñỡ và ñộng viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu

Trân trọng cảm ơn!

Sinh viên thực hiện

Nguyễn Thị Bé

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn ñề tài 1

2 Mục ñích nghiên cứu 2

3 Lịch sử nghiên cứu vấn ñề 2

4 Phạm vi nghiên cứu 5

5 Phương pháp nghiên cứu 6

CHƯƠNG 1: NGUYỄN KHẢI VỚI THỂ LOẠI TRUYỆN NGẮN 1.1 Những nét chính về tác gia Nguyễn Khải 7

1.1.1 Sơ lược về tiểu sử và con người 7

1.1.2 Quá trình sáng tác 8

1.2 Thể loại truyện ngắn trong sáng tác của Nguyễn Khải 14

1.2.1 Những cảm hứng nổi bật trong truyện ngắn Nguyễn Khải 14

1.2.2 Đặc ñiểm nghệ thuật của truyện ngắn Nguyễn Khải 16

CHƯƠNG 2: NHỮNG VẺ ĐẸP CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN KHẢI SAU 1975 2.1 Người phụ nữ chịu thương chịu khó và giàu ñức hi sinh 19

2.1.1 Người phụ nữ chịu thương chịu khó 19

2.1.2 Người phụ nữ giàu ñức hi sinh 23

2.2 Sự thủy chung nghĩa tình và ñảm ñang tháo vát 28

2.2.1 Sự thủy chung nghĩa tình 28

2.2.2 Sự ñảm ñang tháo vát 33

2.3 Ý thức giữ gìn nét ñẹp truyền thống của gia ñình 36

2.3.1 Nét ñẹp trong tình cảm gia ñình 36

2.3.2 Nét ñẹp trong sinh hoạt gia ñình 39

CHƯƠNG 3: NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN HÌNH ẢNH NGƯỜI PHỤ NỮ

TRONG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN KHẢI SAU 1975 3.1 Nghệ thuật giới thiệu và khắc họa ngoại hình nhân vật nữ 43

3.1.1 Nghệ thuật giới thiệu nhân vật nữ 43

3.1.2 Nghệ thuật khắc họa ngoại hình nhân vật nữ 47

3.2 Nghệ thuật thể hiện tâm trạng nhân vật nữ 52

3.2.1 Thể hiện tâm trạng nhân vật qua ngôn ngữ ñộc thoại và ñối thoại 52

3.2.2 Thể hiện tâm trạng nhân vật qua xung ñột, mâu thuẩn nội tâm 56

3.3 Nghệ thuật thể hiện hành ñộng của nhân vật nữ 58

3.3.1 Hành ñộng thể hiện sự chịu thương, chịu khó 58

3.3.2 Hành ñộng thể hiện sự giữ gìn vẻ ñẹp truyền thống 60

KẾT LUẬN 64

TÀI LIỆU THAM KHẢO 66

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn ñề tài

Nhà văn Nguyễn Khải là một trong số những cây bút tiêu biểu của nền văn xuôi cách mạng sau 1945 Ông thuộc số ít nhà văn sớm xác ñịnh cho mình một quan ñiểm ñộc ñáo về nghệ thuật, về vai trò văn học và trách nhiệm của một nhà văn Nguyễn Khải là một nhà văn có sức viết dẻo dai, bền bỉ và luôn có mặt ở những nơi “mũi nhọn” của cuộc sống Các sáng tác của ông ña phần ñều hướng ñến việc thể hiện những mảng hiện thực lớn có ý nghĩa tiêu biểu cho hiện thực ñời sống,

nó gắn liền với những vấn ñề thời sự - chính trị, bám sát vào nhiệm vụ cơ bản của mỗi một giai ñoạn cách mạng ñồng thời lại ñi sâu vào nghiên cứu, khám phá những

bí ẩn của cuộc sống và những khía cạnh phức tạp của tâm lí con người

Với ngòi bút hiện thực ñặc sắc, năng lực quan sát và óc phân tích sắc sảo, Nguyễn Khải ñã ñem ñến cho người ñọc những trang văn mang hơi thở của cuộc sống ñất nước và con người ñương thời

Trước năm 1975 Nguyễn Khải ñược biết ñến qua nhiều tác phẩm như Xung

ñược ñặt ra trong các tác phẩm trên luôn là những vấn ñề nóng hổi của thời ñại lúc bấy giờ như cuộc ñấu tranh giai cấp gay gắt trong thời gian sau hòa bình, là cuộc ñấu tranh với những tàn tích cũ ñể xây dựng cuộc sống mới với biết bao vấn ñề ñược ñặt ra ñối với những người cán bộ trên con ñường cải tạo và xây dựng xã hội chủ nghĩa

Đến những năm sau 1975, trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội trên cả nước, ñặc biệt là thời kì ñổi mới, Nguyễn Khải ñã thể hiện trong các tác phẩm nhiều loại người với cách nghĩ, cách sống và nhìn chung là thái ñộ của họ trước những vấn ñề mới ñặt ra trong thời cuộc vốn rất ña dạng và ñầy phức tạp Ở giai ñoạn này tác giả ñặt biệt quan tâm ñến ñạo ñức và lối sống của con người trước sự biến ñổi của các giá trị trong thời buổi kinh tế thị trường Cũng chính thời ñiểm này thì hình ảnh người phụ nữ xuất hiện khá nhiều trong các tác phẩm của ông, họ xuất hiện như một phần không thể thiếu trong việc thể hiện những nét ñẹp cũng như những phẩm chất cao quý của người phụ nữ Việt Nam, ñồng thời cũng thể hiện ước muốn cuar Nguyễn Khải trong việc gìn giữ những nét ñẹp văn hóa truyền thống của dân tộc

trong các mối quan hệ với gia ñình và xã hội… Vì vậy có thể nói hình ảnh người phụ nữ là một nét ñặc sắc trong truyện ngắn Nguyễn Khải sau 1975

Từ những lí do trên nên tôi ñã chọn ñề tài Hình ảnh người phụ nữ trong

hơn của truyện ngắn Nguyễn Khải và những ñóng góp của ông cho truyện ngắn Việt Nam hiện ñại

2 Mục ñích nghiên cứu

Tìm hiểu về Hình ảnh người phụ nữ trong truyện ngắn Nguyễn Khải sau

1975 ñể thấy rõ hơn những vẻ ñẹp của tâm hồn, và những phẩm chất cao quý ở người phụ nữ

Đi vào tìm hiểu về hình ảnh người phụ nữ trong truyện ngắn Nguyễn Khải ñể

từ ñó ta thấy ñược tài năng nghệ thuật của ông trong miêu tả và khắc họa hình tượng nhân vật người phụ nữ với những vẻ ñẹp về tâm hồn Đồng thời cũng thấy rõ cách tiếp cận hiện thực ñộc ñáo, cái nhìn sắc sảo và ñầy tinh tế những khía cạnh của cuộc sống của nhà văn

Sau quá trình nghiên cứu ñề tài này sẽ giúp chúng ta tích lũy ñược thêm vốn kiến thức, và là tư liệu thiết thực, ñể trên cơ sở ñó hiểu hơn về văn chương của Nguyễn Khải

3 Lịch sử nghiên cứu vấn ñề

Chặng ñường sáng tác của Nguyễn Khải luôn gắn liền với những bước ñi của ñất nước, những sáng tác của ông bao giờ cũng nhắm thẳng vào ñời sống hiện tại ñể thức tỉnh người ñọc cùng nghĩ Chính vì vậy những những sáng tác của ông luôn ñược ñông ñảo bạn ñọc ñón nhận, không chỉ thế các tác phẩm của ông cũng là ñề tài cuốn hút sự chú ý, tìm hiểu của không ít người trong giới nghiên cứu và phê bình văn học Vì vậy ta thấy cùng với sự ra ñời của hàng loạt các tác phẩm nghệ thuật của Nguyễn Khải, còn có một số lượng khá lớn, khá phong phú những bài nghiên cứu phê bình về Nguyễn Khải ñược công bố dưới nhiều dạng khác nhau và ñề cập ñến nhiều phương diện khác nhau trong sáng tác Nguyễn Khải

Nhóm những ý kiến ñánh giá chung về thể loại truyện ngắn của Nguyễn Khải

Sáng tác của Nguyễn Khải vừa nóng hổi tính thời sự vừa có tầm khái quát về nhiều vấn ñề thiết cốt ñặt ra từ ñời sống xã hội và con người ñương thời Tác phẩm

của ông, vì thế, luôn ñược giới nghiên cứu phê bình quan tâm luận bàn và ñông ñảo bạn ñọc hào hứng ñón nhận Đúng như ý kiến của Vương Trí Nhàn trong Lời

ñại Sáng tác của ông luôn luôn ñánh dấu những biến chuyển của xã hội Với cuộc cách mạng này, những năm tháng ñấu tranh gian khổ này, tác phẩm của ông là một bằng chứng, một tài liệu tham khảo thực sự Và muốn hiểu con người thời ñại với tất cả những cái hay cái dở của họ, ñời sống tinh thần của họ, phải ñọc Nguyễn

sắc sảo, Nguyễn Khải ñã ñem ñến cho người ñọc những trang văn mang hơi thở của

cuộc sống ñất nước và con người ñương thời Hay trong bài viết Nguyễn Khải trong

người ñọc nhận ra nét căn bản trong sáng tác của Nguyễn Khải thời kỳ ñổi mới là:

“Cái nhìn sắc sảo vốn có từ sớm và khao khát có mặt trong ngày hôm nay Đối thoại với chính mình và tự phát hiện trở lại - một phong cách vừa dân dã vừa hiện ñại”[14; tr.114]

Trong chuyên luận Giọng ñiệu trần thuật trong truyện ngắn Nguyễn Khải

trọng tạo nên phong cách nghệ thuật của Nguyễn Khải, cũng là một yếu tố ñặc

trưng của hình tượng tác giả Theo Bích Thu: “Sức chinh phục của truyện ngắn

Nguyễn Khải những năm gần ñây một phần ñáng kể là do nghệ thuật kể chuyện, trong ñó giọng ñiệu trần thuật là một trong những yếu tố quan trọng làm nên sức

phức hợp giọng ñiệu ñược thể hiện trong sáng tác của Nguyễn Khải như: giọng triết

lý, tranh biện; giọng ñiệu thể hiện sự trải nghiệm cá nhân, tâm tình, chia sẻ; giọng hài hước hóm hỉnh Kết thúc bài viết, tác giả khẳng ñịnh: Sáng tác của Nguyễn

Khải từ những năm tám mươi cho ñến nay không “chệch ra khỏi quy luật tiếp nối

và ñứt ñoạn của quá trình văn học Một giọng ñiệu trần thuật chịu sức hút của chủ nghĩa tâm lý, kết hợp kể, tả, phân tích một cách linh hoạt, thông minh và sắc sảo Lời văn nghệ thuật Nguyễn Khải là lời nhiều giọng, ñược cá thể hoá, mang tính ñối

Trong cuốn Nhà văn Việt Nam 1945- 1975 (tập II) Phan Cự Đệ ñã chỉ ra

phong cách văn xuôi hiện thực tỉnh táo trong sáng tác của Nguyễn Khải Theo ông,

sức hấp dẫn của truyện ngắn Nguyễn Khải là nhờ ở những chi tiết tâm lý sâu sắc và

chi tiết sự việc sống ñộng: “Truyện ngắn và truyện vừa có màu sắc trí tuệ của

Nguyễn Khải vẫn tạo nên một sức hấp dẫn ñặc biệt nhờ ở tính thời sự nhạy bén của các sự kiện và ý nghĩa lâu dài của các vấn ñề ñặt ra, nhờ ở những chi tiết tâm lý sâu sắc và chi tiết sự việc sống ñộng - những chi tiết ñó lấp lánh rải rác trong các truyện của anh - nhờ ở lối kể chuyện linh hoạt trong ñó có sự kết hợp khiếu quan

thuật thể hiện trong hệ thống chi tiết - một trong những yếu tố ñặc trưng của hình tượng tác giả ñã ñược Phan Cự Đệ khẳng ñịnh và coi như một dấu hiệu tạo nên sự hấp dẫn của truyện ngắn Nguyễn Khải

Đoàn Trọng Huy trong bài viết Vài ñặc ñiểm phong cách nghệ thuật Nguyễn

của Nguyễn Khải giàu chất sống, chất văn xuôi là ngôn ngữ hiện thực Đặc biệt là tính chất nhiều giọng ñiệu Nhà văn thường ñứng ở nhiều góc ñộ, nhiều bình diện

ñể tả và kể Không chỉ kể bằng giọng của mình, bằng lời của người dẫn truyện, tác

Trong Thế giới nhân vật Nguyễn Khải trong cảm hứng nghiên cứu phân tích

Đào Thủy Nguyên ñã khẳng ñịnh rằng “Sau người chồng, người cha, Nguyễn Khải

chú ý ñến vai trò và vị trí của người vợ, người mẹ Theo nhà văn, người nhen nhóm

và gìn giữ ngọc lửa yêu thương trong các ngôi nhà bao giờ cũng là những người phụ nữ lặng lẽ mà can trường chống chọi với bão giông cuộc ñời ñể tạo dựng một

tr.166] Hay “Những người phụ nữ trong Người vợ, Chút phấn của ñời, Nếp nhà,

Một người Hà Nội ; những nhà văn, nhà báo trong Người kể chuyện thuê, Lạc thời, Một thời gió bụi… ñều là những con người biết giữu gìn phẩm giá và nhân cách bằng chính nghị lực và lòng tự trọng của mình Lý trí luôn là người bạn dẫn dắt và

Trần Thanh Phương trong Nguyễn Khải với “Hà Nội trong mắt tôi” cũng ñã

ñề cặp ñến hình ảnh người phụ nữ “Đó là một bà cô suốt ñời chăm lo giữ gìn gia

phong của thế hệ dòng họ (Nếp nhà); một bà cụn Măm “chỉ là người ñàn bà tầm thường thôi nhưng cách ứng xử một ñời không thay ñổi của bà lại chẳng tầm thường một chút nào” (Người của ngày xưa);.v.v Những nhân vật như thế với cách

sống rất riêng của mình, họ ñã góp phần giữ gìn cho Hà Nội cái vẻ vốn có của nó

Viết về họ, hình như Nguyễn Khải muốn khẳng ñịnh rằng những gia ñình dòng dõi lại luôn có cốt cách sống vững vàng sao cho xứng ñáng với dòng dõi của họ, bất

Vũ Kỳ Hương cùng từng nhắc ñến người phụ nữ trong Thi pháp trong truyện

có khổ cực ñến ñâu thì những người mẹ cũng nghĩ rằng ñó là nỗi khổ cực của hạnh phúc Nhưng khi con cái trưởng thành lại thờ ơ, xa lánh, thậm chí khinh rẻ, xấu hổ

về mẹ (Mẹ và các con, Một mẹ chồng tuyệt vời, Chúng tôi và bọn hắn) Vọ chê

Trong Những chặng ñường văn Nguyễn Khải, Hà Công Tài cũng từng ñề cặp

ñến hình ảnh người phụ nữ trong sáng tác của Nguyễn Khải sau 1975, ñó là “cô

Hiền, một người bình thường như bao người bình thường khác nhưng trong suy nghĩ và tình cảm của bà lại ẩn giấu nhiều giá trị nhân văn và làm nên một phong

Ở Hình tượng tác giả trong truyện ngắn Nguyễn Khải thời kì ñổi mới thì

Hoàng Thị Anh cũng ñã từng nói về người phụ nữ “trong truyện ngắn Nắng chiều

nhà văn lại phát hiện ra những thay ñổi tinh tế trong tâm hồn những người già ñang ñược hồi sinh vì tình yêu Đó là câu chuyện của chị Bơ, một bà chị họ, "năm

Những công trình nghiên cứu trên ñã giúp cho người ñọc một hình dung khá

cụ thể về Nguyễn Khải cả ở sự nghiệp sáng tác, giá trị tác phẩm cùng phong cách riêng của ông Hầu hết các tác giả ñều khẳng ñịnh rằng: Nguyễn Khải là một trong những nhà văn tiêu biểu nhất của nền văn học Việt Nam từ sau 1945

4 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn sẽ ñi sâu tìm hiểu, nghiên cứu hình ảnh người phụ nữ trong truyện ngắn Nguyễn Khải sau 1975 Đề tài chủ yếu ñi sâu vào khai thác hình ảnh người

phụ nữ trong sáng tác của Nguyễn Khải sau 1975 ở một số tác phẩm sau: Cặp vợ

chồng ở chân ñộng Từ Thức, Người vợ, Đời khổ, Mẹ và các con, Người của nghề, Chúng tôi và bọn hắn, Một người Hà Nội, Nếp nhà, Chị Mai, Má hồng, Tiền

5 Phương pháp nghiên cứu

Để có thể ñạt ñược mục ñích tốt nhất trong quá trình nghiên cứu, người viết

ñã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau:

Với phương pháp hệ thống – cấu trúc, người viết tiếp cận vấn ñề theo một hệ thống cấu trúc chặt chẽ ñể trên cơ sở ñó có thể nhìn nhận và lí giải vấn ñề một cách thấu ñáo

Với phương pháp so sánh, người viết sẽ so sánh hình ảnh người phụ nữ trong truyên ngắn của Nguyễn Khải trước và sau 1975 Đồng thời so sánh với hình ảnh người phụ nữ trong truyện ngắn của một số tác giả cùng thời ñể chỉ ra những nét tương ñồng và dị biệt của hình ảnh người phụ nữ

Chương 1 NGUYỄN KHẢI VỚI THỂ LOẠI TRUYỆN NGẮN

1.1 Những nét chính về tác giả Nguyễn Khải

1.1.1 Sơ lược về tiểu sử và con người

Nguyễn Khải (03/12/1930 – 15/01/2008) tên khai sinh là Nguyễn Mạnh Khải Ông sinh ngày 3 tháng 12 năm 1930, tại xã Hiến Nam, Hà Nội, trong một gia ñình viên chức Quê nội ông ở phố Hàng Than, thành phố Nam Định; quê ngoại ở

xã Hiếu Nam, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên Thuở nhỏ ông sống ở quê ngoại, có thời gian học ở Hải Phòng và Hà Nội

Vừa học xong năm thứ 3 ở một trường trung học tại Hà Nội thì kháng chiến chống Pháp bùng nổ, ông rời thành phố, cùng mẹ và em tản cư về quê ngoại Năm

1946 ông tham gia kháng chiến ở thị xã Hưng Yên Đến 1948, ông làm y tá ñồng

thời có viết bài cho tờ Dân quân Hưng Yên Nhờ vậy, 1949, ông ñược ñiều lên làm

phóng viên cho tờ báo này Cuối 1950, Nguyễn Khải ñi dự lớp nghiên cứu văn nghệ tại huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa, do hội văn nghệ Trung ương và Chi hội Văn nghệ Khu IV phối hợp tổ chức Tháng 5 năm 1955, Nguyễn Khải lại ñược cử ñi dự trại viết của hai Chi hội Văn nghệ Liên Khu III và Liên Khu IV, tổ chức ở Kim Tân, Thanh Hóa Năm 1955, Tổng cục Chính trị cử ông tham gia trại viết truyện anh

hùng Năm 1956, Nguyễn Khải chuyển hẳn công tác về tờ Sinh hoạt văn nghệ của Tổng cục Chính trị Liên tục trong 2 năm 1957, 1958 ông lần lượt cho in các tập trong phần ñầu của tiểu thuyết Xung ñột Với tác phẩm này Nguyễn Khải “bắt ñầu ý

thức về chức năng người cầm bút và thật sự bước vào con ñường viết truyện” Nguyễn Khải là hội viên sáng lập Hội Nhà văn Việt Nam (1957) Từ Đại hội lần thứ

II (1963) cho ñến hai kỳ Đại hội III (1983) và Đại hội IV (1989) tiếp theo, ông là

Ủy viên Ban chấp hành rồi Ủy viên Ban thường vụ Hội Nhà văn Việt Nam

Năm 1985 và năm 1988, ông nhận Giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam Năm 2000, nhận Giải thưởng văn học ASEAN Ngày 1 tháng 9 năm 2000, Nguyễn Khải ñã ñược Chủ tịch nước ký quyết ñịnh phong tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh

(ñợt II) cho chum tác phẩm Gặp gỡ cuối năm, Xung ñột, Cha và Con và…

Sinh thời Nguyễn Khải ñã tâm sự cùng bạn ñọc: “Nếu như trái tim chưa

thì những tác phẩm nghệ thuật của ông vẫn mãi ñược bạn ñọc ñón nhận Cả cuộc ñời say mê lao ñộng nghệ thuật của Nguyễn Khải mãi là tấm gương sáng cho những người cầm bút thế hệ sau

1.1.2 Quá trình sáng tác

Trong suốt hơn một nữa thế kỉ lao ñộng sáng tạo, Nguyễn Khải ñã ñể lại cho ñời một khối lượng khá lớn tác phẩm, ñem lại một cái nhìn nghệ thuật ñộc ñáo, mới

mẻ chỉ có ở riêng ông và là một thành tựu quan trọng của nền văn học nước nhà

Nguyễn Khải ñã từng tự chia quá trình sáng tác của mình như sau làm hai

giai ñoạn như sau: “Từ 1955 ñến năm 1977 tôi sáng tác theo một cách khác(…) từ

1.1.2.1 Giai ñoạn sáng tác trước 1978

Sau cách mạng tháng Tám, Nguyễn Khải bắt ñầu tham gia cách mạng và làm quen với nghề viết, lúc ñầu là viết báo, làm một cán bộ tuyên huấn Đó cũng là những năm tháng kháng chiến chống Pháp diễn ra sôi nổi và hào hùng Là một chiến sĩ cách mạng, Nguyễn Khải nhận thức ñược nhiệm vụ của người cầm bút, chính vì thế trong giai ñoạn này, ông ñã viết nhiều tác phẩm phục vụ cho công cuộc ñấu tranh chung của cả dân tộc

Nguyễn Khải mở ñầu sự nghiệp văn chương bằng truyện ngắn Ra ngoài trên

tạp chí Lúa Mới của chi hội văn nghệ lien khu III năm 1950 Và tiếp sau ñó là

truyện vừa Xây dựng ñược viết vào năm 1955 Nhưng như tự nhà văn ñã ñánh giá,

những tác phẩm ấy ñều thất bại và không le lói chút tài năng nào của người cầm

bút Đến năm 1956 truyện ngắn Nằm vạ ra ñời thì ông mới xem Nằm vạ là truyện

chính thức Sau ñó trong hai năm 1957 – 1958, Nguyễn Khải bắt ñầu cho xuất bản

những phần ñầu tiên của tiểu thuyết Xung ñột Tác phẩm này là kết quả của chuyến

ñi thâm nhập thực tế của ông ở vùng công giáo toàn tong thuộc huyện Hòa Hậu tỉnh Nam Định khi Đảng ta tiến hành sửa sai trong cải cách ruộng ñất và bắt ñầu cho cuộc vận ñộng phong trào hợp tác hóa nông nghiệp, tác phẩm phản ánh rõ những mâu thuẩn giữa ta và ñịch với mọi hình thức, bọn phản ñộng ñội lớp tôn giáo ñể phá

hoại thành quả cách mạng Xung ñột xuất hiện là một sự kiện ñáng chú ý trên văn

ñàn lúc bấy giờ, ñược dư luận sôi nổi ñón nhận và ñánh giá

Trong phong trào xây dựng vùng kinh tế mới, hàn gắn vết thương chiến tranh, Nguyễn Khải ñã có mặt ở vùng nông trường Điện Biên, nơi ngày ñêm ñang

diễn ra công cuộc lao ñộng, xây dựng chủ nghĩa xã hội – gieo mầm xanh trên những

bãi chiến trường ñẫm máu năm xưa, ông ñã viết tập truyện Mùa lạc (1960) trong

niềm tin lạc quan trước cuộc sống mới Từ những thay ñổi của cuộc ñời mỗi nhân vật, người ñọc sẽ nhận thấy rằng chúng ta ñang sống trong một xã hội tốt ñẹp, ở ñó con người chung sống với nhau bằng một tấm lòng chân thành và nhân ñạo

Tiếp sau ñó là các tác phẩm như Tầm nhìn xa, Người trở về lần lượt ñã ra mắt ñộc giả Có thể nói, cho ñến nay Tầm nhìn xa vẫn là một trong những tác phẩm

hàng ñầu thể hiện sự nhạy cảm của nhà văn về vấn ñề nông thôn nói riêng và mối quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi ích tập trong cuộc xây dựng xã hội chủ nghĩa ở

nước ta nói chung Tầm nhìn xa và Người trở về có thể nói ñây là hai tác phẩm ñánh

dấu một bước phát triển mới trong tài năng của Nguyên Khải Đó là sự thành công trong việc xây dựng nhân vật phản diện với những cá tính rõ rệt Khắc hoạ thành công những cá nhân tiên tiến là những ñiển hình cho những con người mới trong xã hội xã hội chủ nghĩa Đó cũng chính là những bước ñi quan trọng của Nguyễn Khải giai ñoạn này

Khi miền Bắc bị Mĩ ñánh phá, Nguyễn Khải ñã kịp thời có mặt ở những nơi nóng bỏng nhất của cuộc chiến ñấu, ñể có thể tiếp tục cho ra ñời những sáng tác mang hơi thở hào hùng của cuộc chiến ñấu chống Mĩ cứu nước Ở giai ñoạn này

ông có các tác phẩm như Họ sống và chiến ñấu (kí sự 1966); ñến với những chiến sĩ

công binh ñang trấn giữu một ñại ñiểm cực kì ác liệt ở Trường Sơn Ông viết

những con người nơi ñây xông pha vượt mọi nguy hiểm ñể ñưa hàng tiếp tế ra Cồn

Cỏ, ông có tác phẩm Ra ñảo (1973)

Qua chặng ñường sáng tác trên, ta thấy Nguyễn Khải ñã có cách nhìn nhận

và lối viết riêng ñể làm bật lên ñược những vấn ñề bức thiết trong xã hội lúc bấy giờ Tất cả ñã làm nên một Nguyễn Khải không thể lẫn lộn với bất kì một tác giả nào khác

Nguyễn Khải ñã từng nhìn nhận về quá trình sáng tác này của mình như sau:

“Tôi không thích nhân vật chỉ ñơn thuần một chiều Tôi muốn nhân vật của mình

lớn lên trong dằn vặt, mâu thuẩn ñể ñến với chủ nghĩa anh hùng cách mạng Nhưng trong thời chiến, cả nước ñang lao vào cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, mình

không thể viết như thế ñược Vì vậy, ñể khai thác những nhân vật nội tâm, nay tôi

1.1.2.2 Giai ñoạn sáng tác sau 1978

Sau 1975, ñất nước thống nhất, ñây cũng là thời ñiểm Nguyễn Khải tiếp cận với một ñời sống hiện thực hoàn toàn mới mẻ ñó là cuộc sống miền Nam sau giải phóng Cuộc cách mạng giải phóng dân tộc giành thắng lợi, nó làm thay ñổi tất cả mọi phương diện trong ñời sống kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và cả những thói quen sinh hoạt hằng ngày của nhân dân Vốn là một người nhạy bén trước cuộc sống nên Nguyễn Khải nhanh chống nhận ra ñược sự tác ñộng mạnh mẽ của sự chuyển biến trên tới các tầng lớp, giai cấp nhân dân miền Nam Cùng với những trải nghiệm của bản thân và sự trưởng thành trong nhận thức, Nguyễn Khải ñã cho ra ñời những tác phẩm mang ý nghĩa thâm trầm và giàu tính triết lí như: Cách mạng

(kịch 1978), Hành trình ñến tự do ( kịch 1980), Khoảng khắc ñang sống (kịch

kịch, triết lí với tác giả, với bạn ñọc ñể tranh luận ñi ñến làm sáng tỏ một vấn ñề nào

ñó Tiểu thuyết Cha và con và… tiếp tục ñề tài tôn giáo Tác phẩm Gặp gỡ cuối

năm thể hiện khả năng lựa chọn tình huống, sở trường trong trong việc miêu tả phản ánh những cái ngổn ngang, bề bộn, xô bồ của cuộc sống Chỉ vỏn vẹn trong vòng năm giờ ñón phút giao thừa nhà văn ñã nói lên ñược biết bao ñiều vẫn dang tồn tại

thoại với bạn ñọc về những khía cạnh ñể làm nên mỗi cuộc ñời của con người Mỗi người chúng ta sống trong cuộc ñời chỉ có một khoảng thời gian không dài lắm trong cái vô hạn của thời gian vũ trụ, vậy kéo dài thời gian ñó bằng cách nào? Đó là câu hỏi mà tác phẩm muốn ñặt ra và mời gọi mọi người cùng trả lời và giải quyết

Thời kì ñổi mới từ 1986, ñặc biệt là sự xuất hiện của nền kinh tế thị trường kéo theo nhiều sự thay ñổi về các quan hệ xã hội và ngay cả trong quan niệm về cuộc sống của con người, ñiều này ñã làm thay ñổi quan niệm về con người của nhà văn Mà khi nhắc ñến những nhà văn hàng ñầu trong công cuộc ñổi mới văn học thì tên tuổi của Nguyễn Khải vẫn luôn ñược xếp hàng ñầu Nếu những sáng tác của ông trước năm 1975 chủ yếu xoay quanh vấn ñề cách mạng, ñó cũng chính là vấn ñề chung của của cả dân tộc, ñất nước thì những sáng tác của Nguyễn Khải ở những

năm sau 1975 lại tìm về với sự hiu quạnh, lặng lẽ hơn của những cuộc ñời, những

số phận con người Ông thiết tha ñi tìm cái ñẹp ñang ẩn giấu trong những bề bộn của cuộc sống ñể từ ñó nhà văn tự chiêm nghiệm ñể tìm ra những giá tri, những vẻ ñẹp ñích thực trong cuộc sống Vì vậy ta thấy ở giai ñoạn này những sáng tác của Nguyễn Khải có phần nhẹ nhàng, sâu lắng với cái nhìn gần gũi hơn với cuộc sống của con người

Ngoài ba cuốn tiểu thuyết: Điều tra về một cái chết (1986), Vòng sóng ñến

yếu viết với thể loại truyện ngắn Những truyện ngắn của ông ra ñời từ trước ñến

nay luôn là sự cuốn hút ñối với ñộc giả và cả giới phê bình nghiên cứu Một giọt

tiếng như: Nếp nhà, Chúng tôi và bọn hắn, Đất kinh kì, Một người Hà Nội, Nắng

những tinh hoa của một Tràng An xưa, còn xót lại giữa bao bề bộn của cuộc sống, những tinh hoa ấy vẫn luôn lấp lánh tron mỗi con người nhỏ bé, sống lặng lẽ ở mỗi ngõ phố, hay giữa chốn phồn hoa náo nhiệt của ñất Hà thành

Trong giai ñoạn này, dù có biết bao nhà văn ñã chạy theo thị hiếu với những mức ñộ khác nhau, nhưng Nguyễn Khải vẫn giữ ñược phong cách của mình, vẫn luôn tìm về và trân trọng những gì tốt ñẹp của cuộc sống xưa kia Đây cũng chính là thời kì ñỉnh cao trong sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Khải Càng về sau những tập truyện của ông càng có chất lượng và ñược ñánh giá cao, thể hiện rõ ñược phong

cách riêng của mình như: Sư già chùa Thắm và ông ñại tá về hưu (1993), Một thời

gió bụi (1993) Tập truyện ngắn: Hà Nội trong mắt tôi (1995), Danh dự, Sống ở ñời

ngắn, và ở thể loại này ông ñã phát huy ñược sở trường ngòi bút của mình Truyện ngắn của Nguyễn Khải giàu tính chất chiêm nghiệm, sự lịch lãm, trải ñời, khiến người ñọc bị cuốn hút trước bao nhiêu những suy tư, trăn trở về số phận nhân vật

Không dừng lại ở ñó, năm 2003, Nguyễn Khải cho ra ñời một quyển tiểu

thuyết mang tính chất tự truyện với nhan ñề Thượng ñế thì cười Với tác phẩm này,

người ñọc vẫn nhận thấy rõ ñược chất giọng triết lí, thích ñùa cợt, tự trào của ông như ngày trước

Đánh giá về quá trình sáng tác của Nguyễn Khải và những gì mà nhà văn ñã ñóng góp cho nền văn chương nước nhà, Vương Trí Nhàn viết: “Ông ñã là một

trong những nhà văn dẫn ñầu của thời ñại Với cuộc cách mạng này, những năm tháng ñấu tranh gian khổ này, tác phẩm của ông là một bằng chứng, một tài liệu tham khảo thực sự Và muốn hiểu con người thời ñại với tất cả những cái hay, cái

dở của họ, nhất là muốn hiểu cách nghĩ của họ, ñời sống tinh thần của họ, phải ñọc

Men theo thời gian chúng ta ñã phác họa chặng ñường nghệ thuật hơn nửa thế kỷ cầm bút của ñời văn Nguyễn Khải Ông là nhà văn của lý tưởng, của những triết lý nhân sinh, của những khát khao vô tận ñược sống ñể sáng tạo nên nhiều tác phẩm văn chương ñích thực phục vụ cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc cũng như nhiệm vụ xây dựng con người mới cho xã hội

1.1.3 Quan ñiểm nghệ thuật

Ngay từ những năm rất trẻ của nghề cầm bút, Nguyễn Khải ñã có một quan

niệm rõ ràng về thiên chức của văn học Ông cho rằng: “Tác phẩm văn học là một

mảnh của ñời sống chung, phải tham gia tích cực vào cuộc ñấu tranh cho sự nghiệp

làm vũ khí chiến ñấu và ñem hết sức mình góp phần tích cực vào việc xây dựng cuộc sống

Với Nguyễn Khải ông xem “Nghệ thuật là cuộc tìm kiếm mãi mãi” [6;

tr.35] Vì thế, trong suốt hành trình sáng tạo nghệ thuật, nhà văn không ngừng tìm tòi và khám phá cái mới, cái bí ẩn của ñời sống con người Ông cho rằng văn học phải bắt nguồn từ ñời sống, không thể chỉ ngồi ở nhà mà viết nên tác phẩm hay ñược Do vậy, Nguyễn Khải luôn ñi tìm hiểu thực tế Ông tâm sự: “Đi, ñể hiểu ñời

hơn, ñể viết ñúng hơn Mỗi chuyến ñi ñều gợi cho tôi rất nhiều tò mò, rất nhiều thích thú, háo hức như kẻ mới vào nghề Vì tôi ñã có những quan niệm ñúng hơn về con người Việt Nam hiện ñại, về những nhân vật văn học có khả năng làm bạn với

ñưa vào tác phẩm Vì vậy nên những ñề tài của ông luôn nhắm thẳng vào cuộc sống hiện tại khiến cho tác phẩm của mình trở thành nơi giao tiếp, ñối thoại với bạn ñọc cùng thế hệ và cả những bạn ñọc thế hệ sau của tác giả, với ông văn chương không ñơn thuần là một thứ công cụ ñể giúp người ta giải trí, mà nó còn là nơi giúp cho

con người ta nhìn thấu ñáo hơn về cuộc sống hiện tại, bởi vì có thể nói rằng mỗi một tác phẩm của Nguyễn Khải là một thế giới thu nhỏ của cuộc sống hiện tại, một

thế giới ngổn ngang, bề bộn, ông muốn mọi người có thể nhìn vào ñó mà có thể suy

ngẫm, nhìn nhận ra ñược nhiều vấn ñề ñang diễn ra ở thế giới xung quanh mà có thể chúng ta vẫn chưa nhìn ra ñược, nó có sự ñan xen giữa cái cao cả - thấp hèn, tốt – xấu, tích cực – tiêu cực, nó hòa quyện vào ñó biết bao cung bậc của cảm xúc

Vương Trí Nhàn cũng từng nhận xét về các tác phẩm của Nguyễn Khải rằng “Đến

với truyện của ông, người ta ñược ñến với một thế giới ña dạng hơn, nhiều sắc thái hơn, cái anh hùng xen với cái bình thường, cái ñáng căm giận ñáng phỉ nhổ không thiếu, nhưng còn bao nhiêu cái ñáng cảm ñộng, ñáng ñể tin yêu, nó góp phần làm

Có thể nói suốt cuộc ñời cầm bút của của mình, Nguyễn Khải luôn luôn ý

thức sống có trách nhiệm với xã hội, với con người Ông luôn coi “văn học là khoa

vật hơn là miêu tả ngoại hình Nhưng dù là miêu tả vẻ ñẹp tâm hồn hay vẻ ñẹp hình thể thì mục ñích sáng tác của ông cũng là phục vụ con người và ñời sống của con người Quan ñiểm này của Nguyễn Khải gắn liền với quan ñiểm của nhà văn vô sản Nga M.Gorki (1868 – 1936): “Văn học là nhân học”[1; tr.45]

Với ông “Tác phẩm là sự kết tinh quá trình tư duy nghệ thuật của tác giả,

biến những biểu tượng, ý nghĩ, cảm xúc bên trong của nhà văn thành một sự thực

vì vậy những trang viết của ông luôn mang ñậm hơi thở của cuộc sống, của thời ñại Những sáng tác của ông luôn là nơi ñể người ñọc có thể tìm hiểu, khám phá ra

những vấn ñề của xã hội, Vương Trí Nhàn cũng ñã từng nhận xét rằng “Muốn hiểu

con người thời ñại với tất cả cái hay cái dở của họ, nhất là muốn hiểu cách nghĩ

Chính từ những quan ñiểm trên nên ta có thể thấy rằng Nguyễn Khải nhà văn thuộc loại càng viết càng hay và càng có sức hấp dẫn ñối với người ñọc Có ñược ñiều ñó bởi ông luôn tâm niệm: “Phải say mê, phải cuồng nhiệt, phải triệt ñể trong

mọi niềm tin và mọi yêu ghét Có như vậy anh ta mới tạo nên những tác phẩm nghệ

Nguyễn Khải luôn hướng ñến mục ñích “gieo mầm thiện trong tương lai” và “ngăn

cản mầm ác sinh sôi trong tương lai”

1.2 Thể loại truyện ngắn trong sáng tác của Nguyễn Khải

1.2.1 Những cảm hứng nổi bật trong truyện ngắn Nguyễn Khải

V.Biêlinxki từng nói: “Cảm hứng là một sức mạnh hùng hậu Trong cảm

hứng nhà thơ là người yêu say tư tưởng, như yêu cái ñẹp, yêu một sinh thể, ñắm ñuối vào trong ñó và anh ta ngắm nó không phải bằng lý trí, lý tính, không phải bằng tình cảm hay một năng lực nào ñó của tâm hồn, mà là bằng tất cả sự tràn ñầy

và toàn vẹn của tâm hồn mình, và do ñó tư tưởng xuất hiện trong tác phẩm không phải là những suy nghĩ trừu tượng, không phải là hình thức chết cứng, mà là một

phân tích phê phán sắc sảo, ñồng thời cộng với khả năng nhạy bén trong việc nhìn nhận các vấn ñề ñang xảy ra xung quanh mình, vì thế có thể nói những sự vật, hiện tượng hay tất cả các vấn ñề trong cuộc sống dưới cái nhìn của ông thì mọi thứ với ông ñều trở thành nguồn cảm hứng dạt dào ñể ông có thể tạo ra ñược những tác phẩm mà cho ñến hôm nay vẫn còn thu hút ñược không ít các bạn ñọc quan tâm

Từ năm 1965 trở về trước: cảm hứng chính ñể ông có thể xây dựng thành công các tác phẩm của mình ñó chính công cuộc xây dựng chế ñộ mới – Xã hội chủ nghĩa Trong những năm tham gia phong trào xây dựng quê hương mới và hàn gắn vết thương chiến tranh, Nguyễn Khải ñã có ñến với nông trường Điện Biên, một nơi tiêu biểu thuộc miền rừng núi tây Bắc xa xôi của Tổ quốc Nơi mà trước ñây từng là một bãi chiến trường ñẫm máu, nơi ñã diễn ra cuộc chiến tranh ác liệt giữa quân ta với kẻ thù xâm lược, ñã trở thành nỗi ám ảnh của biết bao người Nhưng bằng ngòi bút nhạy cảm với cái mới cùng với cảm hứng nhân ñạo và cảm hứng lãng mạng của mình Nguyễn Khải ñã ñi sâu vào miêu tả công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc nước ta, một cuộc sống mới ñang ñược dựng xây, về tình yêu, sự ñổi thay

và trách nhiệm của con người trong xã hội Nhà văn ñã ñứng trên mảnh ñất “màu nhiệm” ấy ñể nhìn ngắm, ñể nhận xét, ñể ñánh giá những sự kiện và những nhân vật của mình, ñể tâm tình cùng bạn ñọc Nơi ñây cuộc sống và con người hết sức gần gũi ñối với nhà văn, vì vậy ông có ñiều kiện ñể phát biểu nhiều hơn những suy nghĩ, ước mơ của mình Đó cũng chính là nguyên nhân tạo nên mạch trữ tình ñầm thắm trong nhiều truyện viết về nông trường Điện Biên của Nguyễn Khải Đa phần những

tác phẩm thời kỳ này của Nguyễn Khải ñều hướng tới một câu hỏi lớn: “Làm thế

nào ñể con người ñược giải phóng? Làm thế nào ñể con người có tự do hạnh phúc?”[4; tr.39]

Khi ñế quốc Mĩ leo thang bắn phá miền Bắc, có thể nói ñây là một trong những nguồn cảm hứng to lớn ñối với tất cả các văn nghệ sĩ yêu nước, và Nguyễn Khải cũng nằm trong số ấy, ông cũng như bao nhà văn khác, hăng hái có mặt ở những nơi nóng bỏng nhất của cuộc chiến ñấu ñể tìm kiếm và khai thác nhiều khía cạnh mới mẻ về công cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước của nhân dân ta Nguyễn Khải là nhà văn mặc áo lính nên khi viết về những người anh hùng, ngòi bút của ông ñầy hào hứng và nhiệt huyết Cuộc chiến tranh ác liệt của nhân dân và quân ñội ta ñược ông phản ánh rõ nét vào trong những tác phẩm thời kỳ này Âm hưởng chủ ñạo của tác phẩm Nguyễn Khải cả giai ñoạn này là ngợi ca chủ nghĩa anh hùng cách mạng và ca ngợi những con người sống có lý tưởng vì ñộc lập dân

tộc và chủ nghĩa xã hội Ở giai ñoạn này có một số tác phẩm tiêu biểu như Đường

trong mây, Ra ñảo, Họ sống và chiến ñấu,…

Có thể nói âm hưởng chính trong những tác phẩm Nguyễn Khải viết về người chiến sĩ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ là ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cách mạng, ngợi ca những con người sống có lí tưởng vì ñộc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội trong cuộc kháng chiến, họ ñã thể hiện tất cả những phẩm chất cao cả ñáng quý

Đất nước tiến hành sự nghiệp ñổi mới, sự xuất hiện của nền kinh tế thị trường ñã ñem lại nhiều biến chuyển lớn lao cho xã hội Nguyễn Khải vẫn tiếp tục

ñi và viết Dù ñến với nhiều miền ñất lạ hay trở lại những mảnh ñất mà ông ñã từng qua, Nguyễn Khải ñều khắc khoải với những con người, những số phận ñau khổ, éo

le trong cuộc sống xô bồ hiện tại Ông ghi lại những ñổi thay nhanh chóng của ñời sống, nói lên những trải nghiệm của cá nhân, những suy nghĩ về thời gian, về giới hạn của cuộc ñời, về khả năng vượt qua những giới hạn ñó ở mỗi con người, mỗi thế hệ Nguyễn Khải bắt nhịp nhanh với hơi thở của cuộc sống hiện tại, nhiều truyện ngắn của ông thời kỳ này ñã phát hiện nhiều vấn ñề nhân sinh ẩn giấu sau những cuộc ñời, những quan niệm về ñạo ñức truyền thống, lợi ích kinh tế, giá trị ñồng tiền Cái thời lãng mạn, Hai ông già ở Đồng Tháp Mười, Anh hùng bĩ vận,

người, những số phận ñau khổ, éo le trong cuộc sống xô bồ hiện tại như chị Vách

ñời sống, nói lên những trải nghiệm của cá nhân, những suy nghĩ về thời gian, về giới hạn của cuộc ñời, về khả năng vượt qua những giới hạn ñó ở mỗi con người, mỗi thế hệ Đặt biệt ở thời kì này Nguyễn Khải còn có những sáng tác về Hà Nội Ngòi bút của ông ñi vào tìm hiểu, khám phá nhiều giá trị nhân văn sâu sắc ẩn chứa

trong những nhân vật rất ñỗi bình thường của Hà Nội như cô Hiền (Một người Hà

các sáng tác của Nguyễn Khải thời kỳ này tập trung vào hai ñề tài chủ yếu: “Một là

cuộc sống hôm nay của những người chung quanh, bạn bè ñồng nghiệp quen biết, cùng tuổi tác và tâm sự Hai là số phận của những người thân trong họ hàng nội ngoại của tác giả, những ông cậu bà mợ mà tâm tư tình cảm Nguyễn Khải còn

1.2.2 Đặc ñiểm nghệ thuật của truyện ngắn Nguyễn Khải

Khảo sát truyện ngắn của Nguyễn Khải, ta thấy những sáng tác cảu ông không chỉ thành công về mặt nội dung mà ngay cả về mặt nghệ thuật

Một trong những yếu tố góp phần tạo nên sự thành công cho truyện ngắn Nguyễn Khải ñó chính là cách ông sắp xếp các sự kiện Các sự kiện trong tác phẩm ñược nhà văn sắp xếp theo ý ñồ nghệ thuật, làm cho truyện ngắn của ông có phần hấp dẫn và sinh ñộng hơn

Khảo sát truyện ngắn của Nguyễn Khải sau 1975, ta thấy cách sắp xếp các sự kiện Nguyễn Khải không sắp xếp các sự kiện theo tính liên tục hữu hạn trong một trật tự thời gian mà ñược ông sắp xếp theo một cách riêng nhằm bộc lộ một ý nghĩa nào ñó, có khi ông ñảo lộn trật tự sự kiện xảy ra theo ý ñồ nghệ thuật của mình giúp người ñọc nhận ra ý nghĩa về cuộc ñời và tình người sau khi ñọc xong tác phẩm Tuy nhiên nhà văn cũng giúp người ñọc nắm bắt ñúng chuỗi các sự kiện ñể hiểu nhân vật, hiểu bức tranh ñời sống, hiểu ý nghĩa của tác phẩm và tìm thấy hứng thú

khi ñọc tác phẩm trong truyện ngắn Người của nghề, câu chuyện nói về sự lựa chọn

nghề nghiệp và ñời sống của nhân vật Tú làm nhà báo hay làm kinh tế và câu chuyện bà Tuất trở về quê hương làm tương hay tiếp tục sống với con cháu, các sự kiện sảy ra ñược Nguyễn Khải sắp xếp xen kẽ trong suốt tác phẩm Hay trong

truyện Đã từng có ngày vui, nhà văn lần lượt sắp xếp các sự kiện nói về những ngày

vui so với những ngày sống ñầy ñủ tủi cực trong gia ñình bên nội Tác giả lần lượt dựng lại từng chân dung trong cái gia ñình ở phố Đỗ Đức Vị: bà bác sang cả, ñầy uy quyền một ñời không mó tay vào việc nhà mà vẫn ñược chồng con vị nể; ông anh bác sĩ có tư tưởng ñối lập với hai cô em gái thân Việt Minh, ñang tích cực tham gia hoạt ñộng kín của cách mạng Chuyện trong quá khứ với thay ñổi của mỗi người giữa những ngày tháng cách mạng sôi ñộng cũng ñược tác giả ñiểm lại Bà bác thì

Linh và Nga thì rất vui khi ñược phục vụ cách mạng

Về phần kết cấu, thì sáng tác của Nguyễn Khải luôn mang chứa trong nó nhiều lối kết cấu khác nhau, các hình thức ấy không tách rời nhau mà quyện chặt, lồng kết vào nhau, rất khó tách bạch Có lẽ ñó cũng là ñiểm ñáng chú ý ñể có cách ñọc, cách hiểu Nguyễn Khải, biết thấm cùng cái thấm của nhà văn trước những hiện thực của cuộc sống Một kiểu kết cấu khá ñặt biệt và thường xuyên xuất hiện trong sáng tác của Nguyễn Khải ở những năm sau 1975 ñó là lối kết cấu bỏ ngõ Nếu như

những sáng tác trước ñây như Mùa lạc¸ Hãy ñi xa hơn nữa… dù nhà văn vẫn xây

dựng ñược nhiều tính cách, nhiều cuộc ñời, nhiều số phận nhưng tất cả ñều luôn luôn ñược quy về cái tất yếu ñể chứng minh cho một chân lí duy nhất ñúng Đào

ñược cảm hóa, giúp ñỡ, và cuối cùng học ñã tìm ñược niềm tin và hạnh phúc từ ngôi nhà tập thể ở nông trường Tất cả ñều là kết thúc có hậu, kết thúc theo kiểu truyền thống Thì sau 1975, từ kết thúc khép Nguyễn Khải ñã hoàn toàn chuyển sang lối kết thúc mở, tạo cho người ñọc liên tưởng sáng tạo Giờ ñây nhà văn không ñóng vai trò của một người truyền pháp chân lí mà chủ yếu là kích thích bạn ñọc cùng

bàn bạc, cùng tìm kiếm, sáng tạo và cùng nhau suy ngẫm Ví như ở truyện Đổi ñời

khép lại người ñọc sẽ tự ñặt ra câu hỏi: liệu số phận của Tần rồi sẽ ra sao, liệu vợ anh có kịp thức tỉnh ñể tránh cho gia ñình rơi vào thảm cảnh, hay chị vẫn tiếp tục dấn thân vào hố thẩm

Cách tổ chức ngôn ngữ trong sáng tác của Nguyễn Khải cũng rất ñặt biệt Ông dùng văn chương trao chuốt, ngôn ngữ gọt giũa, bóng bẩy Ngôn ngữ ñược ông

sử dụng là ngôn ngữ hàng ngày hết sức ña dạng và phong phú Vì vậy văn chương của Nguyễn Khải luôn có nét riêng và luôn hấp dẫn người ñọc

Nguyễn Khải cũng thường xuyên sử dụng ngôn ngữ dân gian ñể cho nhân

vật ñược ñối thoại, nói năng Lại Nguyên Ân ñã từng nhận xét rằng “Tôi ñể ý là khi

nào “nói lí” nhiều quá, anh Khải sẽ tìm cách “xổ giọng phong tục” (tôi tạm gọi thế)… nghe khác giọng lí sự, bới vì nó giống như cái ñiệu, cái giọng của người

ngôn ngữ này xuất hiện với tần số cao như trong truyện ngắn Đời khổ, chị Vách tuy

không biết chữ nhưng chị ăn nói lại rất hay, chị sử dụng ngôn ngữ dân gian hóm

hỉnh “Quan tử ẩn hình, tiểu nhân lộ tướng, ông ấy vẫn phê bình tôi nói năng vô

chính trị, không ñược chính chắn như các bà cán bộ ở tỉnh Người học cao, lỡ lấy

Có thể nói sự ñổi mới ngôn ngữ là một ñóng góp ñáng kể của Nguyễn Khải cho văn xuôi Việt Nam

Nguyễn Khải có một năng lực quan sát và óc phân tích phê phán sắc sảo Vì thế tác phẩm của ông thường luôn mang tính vấn ñề, thường phát hiện và ñặt ra những vấn ñề cốt yếu của cuộc sống Có thể nói những sáng tác của ông luôn ñánh dấu những chuyển biến của xã hội Vừa là một nhà văn, vừa là một người lính vì vậy nhà văn luôn có những quan niệm ñúng ñắn về thiên chức của văn học, lấy văn học làm vũ khí hiến ñấu phục vụ sự nghiệp cách mạng của dân tộc và góp phần xây dựng cuộc sống mới Ngôn ngữ trong truyện ngắn của ông rất ñộc ñáo, ñể tạo ñược phong cách riêng cho mình, nhà văn ñã sử dụng một cách linh hoạt, uyển chuyển những từ ngữ và câu văn Nguyễn Khải luôn có ý thức sâu sắc việc sử dụng ngôn ngữ trong các trang viết của mình

Chương 2 NHỮNG VẺ ĐẸP CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN KHẢI SAU 1975

2.1 Người phụ nữ chịu thương chịu khó và giàu ñức hi sinh

2.1.1 Người phụ nữ chịu thương chịu khó

Tác phẩm của Nguyễn Khải sau 1975, ña phần thể sự cảm thông sâu sắc của nhà văn ñối với mỗi số phận con người, là nỗi trăn trở, suy tư về con người nhà văn khai thác ở nhiều khía cạnh mới hơn, ñưa ra những con người ñời thường như nó vốn có Trong sáng tác của ông , người phụ nữ luôn hiện lên trong những hoàn cảnh khó khăn, vất vả thông qua ñó ñể làm nổi bật lên ñược ñức tính cần cù, lam lũ, chịu thương chịu khó của họ Họ chịu thương chịu khó là vì trong lòng họ luôn có niềm

tin mãnh liệt rằng: “Sông có khúc, người có lúc, không ai sướng ñược mãi, cũng

Vách (Đời khổ), bà Bơ (Nắng chiều), bà Mão (Mẹ và các con)… Họ là những người

phụ nữ tuy không gây nên sự chú ý mạnh mẽ về hoàn cảnh xuất thân, ñịa vị, về ngoại hình nhưng lại sáng lên bởi những tâm hồn cao ñẹp, nhân cách cao thượng, biết sống và hi sinh vì hạnh phúc người khác Nguyễn Khải viết về những con người nhỏ bé bình thường nhưng lại có những phẩm chất ñáng kính trọng biết bao

Chị Khuê (Người vợ), ñã phải sống những năm tháng dài dằng dặc, âm thầm

nuốt nước mắt vào trong ñể giữ ñược sự ổn ñịnh tinh thần và vật chất cho gia ñình

Chị sống lầm lũi và nhẫn nại gắng gỏi giữ cho ñược “cả sự ổn ñịnh về tinh thần” lẫn “sự ổn ñịnh trong cuộc sống vật chất hằng ngày”[7; tr.437], ở một gia ñình mà

chị phải vừa lo việc trang trải kinh tế trong gia ñình vừa phải chăm sóc chồng con Hạnh phúc nhất của người phụ nữ là khi lấy ñược một người chồng biết lo lắng cho cuộc sống của họ trong suốt quãng ñời còn lại Tuy nhiên chị Khuê ñã không có ñược ñiều may mắn ñó khi chị lấy anh Trần Dần, một người chồng luôn kêu rên

rằng nhà nước làm khó ông nhưng “ông còn làm khó vợ mình gấp trăm lần”, suốt ngày chỉ biết quát mắng vợ mình là “Con ác phụ!” mặc dầu chị hết lòng chăm lo

cho anh, cho con cho cả cái gia ñình ñang phải sống trong cảnh cơm chẳng ñủ ăn,

áo chẳng ñủ mặc Dù phải chịu bao cay ñắng như thế, nhưng ñến khi chồng ñau yếu

thì chị vẫn hết lòng săn sóc, chị chăm chồng “Như nuôi con mọn, con mọn còn gửi

ñược nhà trẻ, chồng già lại bệnh thì biết gửi ai ñược”, chính vì thế mà dù cho chị có

ñi ñâu, làm gì ñi chăng nữa thì cũng chẳng dám ñi lâu vì sợ chồng ở nhà một mình nhỡ có xảy ra chuyện gì lại khổ Ngày chị nghỉ việc, không còn làm giáo viên nữa, thì hằng ngày phải cắp cái mê ñựng dép ñi khắp nơi buôn bán ñể kiếm tiền chăm lo

cho gia ñình, “Mới ra hàng, còn ngú ngớ, ngày nào cũng bị công an bắt phạt, chạy

cũng bị phạt, ngồi tại chỗ xin xỏ cũng bị phạt Có người bắt phạt, lại có người che chở Có một anh công an trẻ thỉnh thoảng ñạp xe qua, lúc thì bảo: “Cô giáo cứ ngồi bán, không phải chạy” có lúc anh kêu từ xa: “Cô giáo chạy ñi, họ ñến ñấy!”

nhà nhìn thấy các con chị vẫn luôn tươi tắn, luôn mỉm cười bảo rằng “Hôm nay mẹ

Tuy chị Vách trong (Đời khổ) không gặp phải một ông chồng “lạc thời” chỉ

biết ngồi nhà mắng nhiếc vợ con như chị Khuê, mà trái lại chị là vợ của một viên thiếu tá, một người có học thức có ñịa vị Đó có thể coi là một ñiều vinh hạnh ñối với chị, bởi ñược lấy chồng thiếu tá là niềm khao khát của biết bao cô thời bấy giờ Thấy vậy, tưởng chừng chị sẽ có ñược một cuộc sống giàu sang sung sướng nhưng

ai nào ngờ cuộc ñời chị cũng phải chịu cảnh lao ñao chẳng khác gì chị Khuê Suốt ñời chị chịu thương chịu khó cốt chỉ mong sao gia ñình ñược ấm êm hạnh phúc

“Một mình chị suốt những năm ñánh Pháp vừa nuôi hai con, vừa nuôi mẹ chồng,

Nhưng chưa bao giờ chị mở một lời than vãn khi một mình phải ñảm ñang mọi việc lớn nhỏ trong gia ñình vừa chăm lo cho mẹ chồng, vừa phải chăm sóc các con, mà chị chỉ xem ñó là nhiệm vụ của một của một người phụ nữ khi chồng ñi vắng Tuy

là vợ của một thiếu tá, nhưng chị vẫn chịu khó làm lụng hăng say như bao nhiêu

người phụ nữ khác, không hề ỉ lại vào chồng “Chị làm cấp dưỡng một bếp ăn tập

thể của quân ñội Chị ñi làm rất sớm và về rất muộn Khi ñi gánh ñôi thùng không,

Dù kinh tế gia ñình không ñến nỗi khó khăn nhưng chị vẫn muốn cùng chồng chung tay vun ñắp cho cuộc sống của gia ñình ñược thêm phần sung túc Nếu cuộc sống

của chị cứ mãi trôi qua như thế thì chưa ñến nỗi gọi là ñời khổ Đến những năm chống Mĩ, cuộc sống gia ñình trở nên khó khăn hơn chị phải “Lấy cái vất vả của

mình ñể bù vào sự thiếu thốn”, vừa chạy lo từng miếng ăn cho các con, lại phải

chăm chồng ñau ốm, “Người ngoài nhìn vào gia ñình chị ñiều lấy làm lo mà chị lại

tranh, chẳng có bom ñạn, mọi tâm chí ñều hướng về ông chồng ñau yếu ở một nơi,

dồn lên ñôi vai của chị, hầu như chị chẳng bao giờ nghỉ nghơi kể cả ngày lẫn ñêm

về sự tồn tại của chính mình… Chị chỉ làm thôi, làm không biết ñến mệt nhọc, ñến

thấy không khi nào chị thoát khỏi ñược những nỗi lo toan cho cuộc sống, ngay từ khi về làm dâu bên nhà chồng, cho ñến khi bóng xế tuổi già chị vẫn phải bươn trải

kiếm từng ñồng bạc lẻ ñể lo cho các con, “Những ngày cuối chạp vừa mưa vừa

rét… Chị vách ngồi bán xôi ngay ở rìa ñường, dựa lưng vào tấm liếp che cửa của

cái thời gió bụi này nhưng chị vẫn kiên trì nhẫn nại, chịu ñựng vượt qua Suốt một ñời gắn bó với chồng, với con ngay những khi khó khăn hoạn nạn nhất

Trong Cặp vợ chồng ở chân ñộng Từ Thức người vợ của anh thương binh

Toàn ñã chịu không ít những nỗi gian truân, vất vả khi lấy một anh chồng mù Mới

về chung sống chị cũng ñã nhận thấy ñiều ñó, chị biết “ñời mình rồi rất khổ, khổ thì

buộc nào cả, có khổ thì chị cũng cố cắn răng mà chịu ñựng, không hề kêu ca với bất

kì ai, “Khổ quá thì chị ñứng giữa trời kêu to một tiếng rồi lại cuối mặt xuống

làm” [7; tr.287], ấy thế mà chị vẫn “Muốn sống cả ñời trong muôn vàn cái khổ”[7; tr.287], tấm lòng cao cả của chị dành cho chồng cho con ñã làm cho biết bao người phải cảm phục Mỗi một ngày trôi qua trong căn nhà có một ông chồng và ba ñứa con này ñều có một phần mồ hôi và nước mắt của chị “rồi con ốm, rồi chồng ñau,

việc ngoài ñồng, việc trong nhà, việc họ, việc làng, tính toán công nợ, tính toán no

nhưng trong gia ñình họ vẫn có những nụ cười, nụ cười của hạnh phúc, của yêu

thương, ñiều ñó ñã làm cho tác giả phải ngạc nhiên mà thốt lên rằng “thì ra trong

ngờ rằng trong một gia ñình mà hằng ngày họ phải vật lộn với cuộc sống ñể kiếm

lấy miếng ăn, ấy vậy mà trong họ vẫn có ñược niềm vui, tuy không lớn lao nhưng cũng ñủ ñể cho mọi người trong gia ñình có thêm nghị lực ñể cố gắng hơn trong cuộc sống ñầy khó khăn của hiện tại Đó là nụ cười của con người biết vượt lên trên hoàn cảnh thực tại ñầy khắc nghiệt Điều ñó hoàn toàn trái ngược với cuộc sống gia ñình của anh Lưu (Đàn bà), ở ñây Nguyễn Khải viết về sự tan vỡ của một mái ấm gia ñình khi người chồng - một cảnh sát hình sự, khoẻ mạnh, ñẹp trai - những tưởng có một cuộc sống gia ñình hạnh phúc với một người vợ ñẹp, một ñứa con

khôn như niềm ghen tị của bao nhiêu bạn bè “Vợ chồng bế con ñi chơi phố ai cũng

tẻ nhạt, buồn thảm Vẫn là một gia ñình nhưng cuộc sống hai người là hai thế giới,

anh Lưu cảm thấy lạc lõng, trống rỗng giữa ngôi nhà của mình “Từ mấy năm nay,

chị (người vợ) có một gương mặt rất lạ, không vui, không buồn, cũng không giận

luôn xuất hiện ở mọi nơi nếu chúng ta biết thỏa mãn và trân trọng những gì ñang có

ở hiện tại

Viết về ñức tính chịu thương chịu khó của người phụ nữ Việt Nam, nhà văn Nguyễn Minh Châu cũng ñã xây dựng lên một mẫu hình nhân vật nữ hết sức ñộc ñáo chịu thương chịu khó trong chiến tranh cũng như hoà bình Trong Bức tranh, nhân vật bà mẹ chỉ xuất hiện thoáng qua thôi, song cũng ñể lại những ấn tượng rất sâu sắc về tính cách chịu thương chịu khó, ngay cả khi ñôi mắt mình không còn

Hoặc như Liên trong Bến quê, suốt một ñời gắn bó với chồng, ngay những khi khó

khăn hoạn nạn nhất Qua ñó có thể minh chứng một ñiều rằng Nguyễn Minh Châu cũng ñã rất ưu ái khi viết về hình ảnh những người phụ nữ, ñặc biệt là những người

vợ, người mẹ tảo tần Nhưng những người phụ nữ trong sáng tác của Nguyễn Khải

có phần ña dạng hơn và nhiều màu sắc hơn Bởi là người có ñược sự từng trải của một người ñi nhiều, viết nhiều, cảm xúc hiện thực ñã giúp Nguyễn Khải tái hiện

trong các truyện ngắn của mình chất liệu ñời sống “ngổn ngang, bề bộn” ấy

Nguyễn Khải có khả năng sống và chớp lấy sự thật, sự thật tiềm ẩn trong cái bình thường, trong những sự việc hàng ngày của ñời sống thực Những sự việc ấy tưởng chừng như chẳng có gì, nhưng dưới con mắt của Nguyễn Khải ñều trở thành những

sự việc “có vấn ñề” Điều hấp dẫn ở ngòi bút Nguyễn Khải là qua những sự việc

ñời thường, ông ñã tìm thấy chân lý ở bề sâu của nó Cuộc sống và cuộc ñời trong

con mắt ông không ñơn lặng, phẳng chiều, không êm ñẹp mà thô nhám, xù xì, ñầy cam go và thử thách như nó vốn có Đây cũng là một cách khai phá, ñào xới, tìm tòi những vẻ ñẹp ẩn dấu sâu kín ñằng sau những câu chuyện, gương mặt phụ nữ mà Nguyễn Khải ñã khắc hoạ

Những số phận hẩm hiu trong truyện ngắn Nguyễn Khải phần nào có nét

giống với số phận các nhân vật trong Dì Hảo, Ở hiền của nhà văn Nam Cao Một

bà Vách trong Đời khổ, một bà mẹ trong Mẹ và các con ñều ñể lại trong lòng

người ñọc nỗi ám ảnh về những thân phận luôn ở hiền nhưng chẳng bao giờ gặp lành Cả Nam Cao và Nguyễn Khải ñều không giấu ñược nỗi niềm xót thương trắc

ẩn Nhưng với nhà văn Nam Cao, ông chủ yếu nhằm “tô ñậm cái thảm thương” cay

cực của những kiếp “sống mòn”, thì từ ñiểm nhìn hiện thực ấy Nguyễn Khải chủ

yếu muốn nhấn mạnh những vẻ ñẹp trong tâm hồn người phụ nữ, ñó là ñức tính chịu thương chịu khó, một ñời vì hạnh phúc của những người thân trong gia ñình,

không hề nghĩ tới bản thân của mình, họ “không ý thức về sự tồn tại của chính

mình”(Đời khổ)

Nguyễn Khải viết về những con người nhỏ bé bình thường nhưng lại có những phẩm chất ñáng kính trọng biết bao Với cái nhìn nhân bản, Nguyễn Khải phát hiện ra vẻ ñẹp nhân cách ở những con người ñã chịu nhiều bất hạnh trong cuộc ñời Niềm cảm thương của một nhà văn từng trải nghiệm những mặn ngọt, ñắng cay của cuộc ñời ñã giúp ông nhận ra những vẻ ñẹp trầm lặng mà cao quý của những con người bình thường Trước kia, ñi tìm gam màu sáng cho bức tranh hiện thực, nhà văn mới chỉ nhìn thấy một phía của gương mặt cuộc ñời Giờ ñây nhà văn ñã

nhận ra rằng:“Những màu sắc ở ñời này là muôn màu, muôn vẻ và màu nào cũng có

cái ñẹp của riêng nó, kể cả màu xám và những nỗi buồn” (Phía khuất mặt người)

2.1.2 Người phụ nữ giàu ñức hi sinh

Quan tâm ñến số phận con người trong cuộc ñời, ngòi bút Nguyễn Khải ñạt tới chiều sâu nhân bản ñáng quý Cái nhìn của nhà văn về con người ñược mở ra nhiều chiều, toàn vẹn hơn Không phải ngẫu nhiên mà Nguyễn Khải luôn ñặt các nhân vật của mình trong sự lựa chọn Và phần lớn các nhân vật của nhà văn ñều lựa chọn sự hi sinh Vì vậy nhà văn luôn quan tâm ñến họ, những người phụ nữ sống thầm lặng, suốt một ñời chỉ biết hi sống thầm lặng chỉ biết hi sinh cho chồng con và

những người thân như bà Mão (Mẹ và các con), bà Bơ (Nắng chiều), chị Khuê (Đời

Khổ), bà Tuất (Người của nghề)… Tất cả họ phải chăng ñều có ñược niềm hạnh

phúc thật sự ở phía sau của sự hi sinh ấy, ñể lí giải ñều ấy, Nguyễn Khải ñã ñi sâu vào từng mái nhà, từng mối quan hệ của các thành viên trong gia ñình ñể từ ñó nhà văn chỉ cho người ñọc thấy rằng: có những sự hi sinh, có những nỗi vất vả ñến cuối cũng cũng nhận ñược niềm hạnh phúc cho riêng mình, nhưng cũng có những người suốt ñời lận ñận vì con cháu nhưng kết cục ñến lúc tuổi già chỉ nhận ñược sự

xa lánh, xua ñuổi của các con chỉ vì một nỗi mình quá ñỗi quê mùa, dốt nát Bà Mão

và bà Tuất là một trong những người kém may mắn ấy Bà Mão một ñời vất vả ñể nuôi con cái khôn lớn, trưởng thành, nhưng ở cái tuổi bảy mươi ba vẫn phải lao ñộng vất vả, tự mưu sinh bằng nghề bán các cây thuốc nam cho các của hàng mua dược liệu, tối ñến không có một mái nhà ñể nương náo mà phải sống nhờ dưới cái

bảo “Đã không lo ñược cho ai thì không muốn ñể cho ai lo cho mình… Ông trời cho

tôi mạnh khỏe chân tay ñể sống một mình mà Nếu có chết cũng chóng, ñau một

“ông nọ bà kia”, họ ñược như vậy là do chính tay bà nuôi nấng chúng bằng công việc quét rác của mình Nhưng lại chẳng ñứa nào muốn nuôi bà lúc bà tuổi già sức yếu, chúng tìm mọi cách ñể ñẩy bà về quê sống một mình chỉ vì lý do ñơn giản: trước kia bà quét rác, chúng sợ sống cùng sẽ làm ảnh hưởng ñến các cháu Vì vậy

mà chúng ñã cam tâm ñể mẹ mình, một bà cụ bảy mươi ba tuổi phải sống lang thang, khi thì nhặt hoa rụng, khi thì kiếm những rễ cây, lá cỏ chất ñầy ñôi sọt lớn,

tất tả bước thấp bước cao bên lề ñường, tuy nhiên bà “chấp nhận một cách vui vẻ

mọi nỗi vất vả, mọi chuyện trớ trêu của một ñời người chắt hẳn ñã mất từ lâu rồi

lạnh như thế nhưng bà vẫn vui sống bởi tất cả những gì bà làm cho con, cho cháu ñâu vì mục ñích là sẽ ñược con cháu biết ơn, ñền ñáp mà cái mong muốn duy nhất chính là muốn thấy ñược chúng nó hạnh phúc, sống vui vẻ có thế thì bà mới an

lòng, và không hối hận vì những gì mình ñã hi sinh suốt cả một ñời “Sống không lo

Bà Tuất (Người của nghề) cũng có số phận tương tự như thế Bà phải bỏ nghề ñể lên Hà Nội chỉ mong ñược sống gần con, gần cháu vì bà nghĩ “Lấy chồng

bằng nghề làm tương ở quê Hằng ngày bà vừa phải chăm cháu nội vừa phải lo mọi việc trong nhà ñể ñỡ ñần cho hai con ñỡ vất vả thế nhưng tất cả những gì bà nhận

lại ñược chỉ là sự khinh rẻ của ñứa con dâu, cô ñã từng bảo chồng “Anh giáo dục mẹ

anh ấy chứ…Quê không ra quê, tỉnh không ra tỉnh, ăn nói ẩm ương ấm ớ cứ như bà

có thể sống an nhàn - ñó là ñiều hạnh phúc của bất cứ người già nào Và nếu các con bà lão nghĩ ñến công ơn sinh thành dưỡng dục của mẹ mình thì chúng ñã không ñối xử với bà Mão như vậy Các con ñối xử tệ bạc là thế nhưng bà nào oán trách tụi nó, vì trong lòng bà chúng vẫn mãi là những ñứa con bà rứt ruột sinh ra, dầu tụi nó có có coi khinh bà hay không thì lòng bà vẫn thế vẫn mãi hướng về các con

Chị Vách (Đời khổ) cũng là một ví dụ cho ñức tính hi sinh của một người

mẹ “Đời khổ” của chị Vách ñược nhà văn miêu tả chủ yếu gói gọn ở khu tập thể nghèo: “Lối vào khu tập thể là con ñường ñất nhỏ, một bên là hồ, một bên trồng

hoàn cảnh như thế nhưng chưa bao giờ kêu khổ Gánh nặng gia ñình ñỗ dồn lên ñôi vai gầy yếu nhưng chẳng một lời kêu than, mà chị chỉ coi ñiều ấy như một lẽ dĩ nhiên của ñời người phụ nữ Có ñược bản lĩnh âý, chị vượt qua ñược tất cả, lo cho chồng lại phải chăm lũ con từ thuở nhỏ ñến ngày khôn lớn ñối với một người phụ

nữ ích học, lại không nghề nghiệp ổn ñịnh như chị ñâu phải chuyện dễ, nhớ lại cái ngày thằng con chị phát bệnh mất trí, hóa ñiên chị phải chạy khắp nơi tìm cách chữa

trị cho nó, người chị vì vậy mà ngày cứ “tả tơi như nấm giẻ cứ quay tròn bên thằng

nhàn, hưởng phước của con cháu, thế nhưng bà lão gầy gò ốm yếu ngày nào hàng ngày vẫn phải ngồi bên cạnh cái liếp che cửa của cái quán bán nước ñể chờ ñợi từng người khách ñến mua từng nấm xôi, ñể tự nuôi sống bản thân mình mà không phải

dựa dẫm vào các con mặc cho trời “vừa mưa, vừa rét, nhầy nhụa tối ñen gió lạnh

ñời càng khắc nghiệt bao nhiêu thì con người càng cố gắng vật lộn với nó và vượt lên trên nó Dõi theo cuộc ñời chị ta không khỏi ngạc nhiên và khâm phục sức chịu ñựng, hy sinh vì người khác của chị Khi tác giả hỏi về hai ñứa con dở ñiên dở dại

của mình thì chị bảo “Nếu cái nghiệp nó nhẹ thì nó chết trước tôi, tôi còn chôn cất

ma chay ñược, còn nó chết sau tôi thì chiếu bó thây vùi thôi”, rồi “chị òa khóc, chị

chết vẫn không thể nào dứt ñược, ấy thế Ngay chính tác giả cũng ñã bài tỏ sự chua

xót, thương cảm của mình về ñã nỗi khổ ñeo ñẳng suốt cuộc ñời chị Vách,“Vâng tại

chị cả, trăm tội, ngàn tội phải ñổ lên ñầu chị nếu ông chồng siêu ñẳng của chị còn

Bên cạnh ñó còn là cuộc ñời của chị vợ anh Phúc (Chúng tôi và bọn hắn), là

con gái Hà Nội, con một gia ñình công chức nhỏ Ngày ấy chị lấy ñược anh Phúc có thể coi ñây là niềm may mắn lớn nhất cuộc ñời chị Nhưng ai nào ngờ chị lại phải

chịu bao nhiêu cay ñắng với ông “hoàng tử ñời thường” suốt mấy chục năm sau Lúc chồng ñau ốm “chị phải nghĩ cả việc làm ñể nuôi chồng lúc ở bệnh viện, lúc ở

khỏe mạnh “Vì chị mắc bệnh xuyễn”, hằng ngày lại phải chạy vạy lo từng miếng ăn

cho gia ñình Nhà ñã nghèo khó mà anh chồng lại thích ăn ngon, lại thích mời bạn

bè ñến nhà ñể thưởng thức cùng, nhưng có ai hiểu ñược rằng chị khó khăn như thế

nào ñể lo ñược sở thích ấy cho chồng, chị phải “Vay hàng xóm từng bơ gạo, từng

chút ít tiền cho các con ăn học, ñể lo cho ông chồng ñược sống cuộc sống sung sướng

Hay người mẹ, người vợ của gia ñình thương binh nặng trong Cặp vợ chồng

ñiều ñó ñối với những người khác thì họ sẽ nghĩ rằng “Gái thanh tân tình nguyện

cố gắn hết sức ñể có thể ñược chung sống với anh ñể ñể có thể chia sẽ những gánh nặng trong cuộc sống của một người mù và dường như chị ñã không còn coi cuộc sống là cho riêng mình nữa, mà chị dành hoàn toàn cho chồng con, chị cố gắng sống gìn giữ mái ấm nhỏ của mình vì ñể có ñược nó với chị cũng không phải là một

chuyện dễ dàng gì, chị ñã phải bị “Cả học chửi, bố mẹ dọa từ, còn anh trai thì dung

roi ñánh hẳn hoi Một năm chịu chửi, chịu ñòn, chịu ñủ mọi nhục nhã mới về ở

tìm thấy những niềm vui nho nhỏ ñể có thêm nghị lực chèo chống con thuyền gia

ñình giữa hai bờ “bình yên và bão tố” của cuộc sống hằng ngày “Sống vì người

quá thì họ chỉ “ñứng giữa trời kêu to một tiếng rồi lại cúi mặt xuống làm”[7; tr.287] kêu như vậy ñể trút ñi tất cả những gánh nặng ñể rồi hăng hái tiếp tục làm

việc, tiếp tục chăm lo cho mái ấm của mình Và cũng chính vì có cách nghĩ như thế

nên họ ñã tìm thấy ñược “niềm vui ở sự cho, ở sự hi sinh”

Bà Bơ trong Nắng chiều cũng là một trường hợp tương tự, bà lấy chuyện ñi ở giúp việc cho các em làm niềm vui “Đã nghèo lại không ñược ñẹp, lại ăn mặc

xuềnh xoàng, nói năng rất ít, luôn xuất hiện ở phía sau, là người rất cần thiết cho mọi người nhưng vẫn bị mọi người quên bỏ Chị bị bỏ quên cũng vì chị không bao giờ ñòi hỏi, chị cam phận, lại tự khép mình vào cái khuôn khổ lễ giáo ñã không còn

hi sinh cho những người thân trong họ, nhưng chẳng bao giờ ñòi hỏi ở họ một chút

gì, cũng chẳng mong kể công với bất kì ai, bà cứ sống lầm lũi những chuỗi ngày

như thế “chị Bơ chỉ biết sống cho các em, dựa dẫm vào các em vui buồn hộ mọi

người, nay các em kéo nhau ñi tuốt tuột, còn trơ lại có một mình, ăn không ra bữa, ngủ không ra giấc, chẳng có cái gì riêng ñể mà lo mà buồn, ñi lại như cái bóng, va

tr.484] Mãi cho ñến năm bảy mươi tuổi mới tìm ñược cho mình một người ñàn ông

ñể nương tựa, cuộc sống hôn nhân ở cái tuổi xế chiều cũng gặp không ít khó khăn

do ñau yếu Kết hôn chẳng bao lâu bà lại phải tất bật chạy trước chạy sau lo cho ông chồng nửa què, nửa liệt Tuy tuổi ñã cao vẫn phải gánh vác mọi chuyện lớn nhỏ trong gia ñình nhưng với bà Bơ ñó cũng là một niềm hạnh phúc cho riêng một mình

bà mà từ trước ñến giờ bà chưa từng có cũng chưa dám mơ là mình sẽ có“Hầu hạ

một ông chồng nửa liệt nửa què mà mặt tươi hơn hớn cứ như người bắt ñược của”[7; tr.494] Niềm hạnh phúc rất ñỗi nhỏ nhoi nhưng như thế cũng ñủ ñể sưởi

ấm cho suốt quãng ñời còn lại của bà Bơ

Tất cả sự tần tảo của những người phụ nữ ấy ñều ñều xuất phát từ tình yêu dành cho chồng cho con của họ, hi sinh dường như ñó chính là thiên tính của người phụ nữ trong mọi thời ñại Theo Nguyễn Khải, những con người có cách lựa chọn ñúng ñắn là khi họ biết sống với những gì rất ñời thường, sống cho mình, cho người thân Thể hiện vấn ñề ñó, nhà văn ñã nhìn con người trong tính ña dạng, toàn vẹn

của ñời sống xã hội.Cái nhìn giàu tính phân tích của ngòi bút Nguyễn Khải còn soi

chiếu cuộc ñời, vào số phận của những “người gặp hằng ngày” trong mối quan hệ

gia ñình Với nhà văn, viết về những số phận, những mảnh ñời bất hạnh cần ñược

cảm thông ñã trở thành niềm trăn trở, như có lần tác giả ñã bộc bạch: “Cuộc ñời của

những con người bé nhỏ với những nỗi buồn, lo lắng vặt vãnh ám ảnh tôi suốt một ñời Cho ñến tận bây giờ những số phận bất hạnh, những cuộc ñời ngang trái, những trớ trêu trong nhiều cảnh ngộ luôn quyến rũ tôi Bởi ở ñó tôi ñã gặp lại

2.2 Sự thủy chung nghĩa tình và ñảm ñang tháo vát

2.2.1 Sự thủy chung nghĩa tình

Người phụ nữ trong truyện ngắn Nguyễn Khải không chỉ là những người phụ nữ chịu thương chịu khó, ñảm ñang tháo vát mà ở họ ta còn thấy ở họ sự nghĩa chung thủy tình

Một người phụ nữ xinh ñẹp, lỗng lẫy, một “Thúy Kiều” của thời ñại, ñó chính là

cô Dịu (Má hồng), một người phụ nữ luôn kiên cường trước số phận Hai ñời chồng

nhưng chưa một lần mặc áo cưới, một lần ngồi xe cưới, họ hàng cũng không ăn ñược miếng trầu mừng một lần gãi gánh gia ñình, kết hôn lần thứ hai những mong mình sẽ ñược tìm một nơi nương náo yên bình, thế nhưng lấy phải một người chồng

vũ phu, lại còn thêm tính hay “trai gái”, một ông chồng chỉ biết “ñúc ra một bầy

con, rồi ñể các con cho vợ nuôi vợ dạy, còn ông thì ñi công tác, lúc ở Bộ, lúc ở tỉnh, quen ñủ mọi cấp nhưng thực ra ông ñang làm việc gì ñến vợ cũng không thể

một không khí thật ấm áp, ñể làm nơi trú ngụ tin cậy nhất của chồng, ñể ông tìm lại ñược những thứ tình cảm quý giá mà ở chốn bên ngoài không thể nào có ñược Cô

Dịu luôn sống với châm ngôn “không nên ñòi hỏi gì ở người ñàn ông cả, mình cứ

phải chịu ñựng sự lạnh nhạt và ñánh ñập của chồng “Có lần hai mẹ con tôi lại thăm

cô Cô từ trong giường vén mùng bước ra hai mắt và một bên má tím bầm vì ñòn

giờ hối hận vì ñã lấy ông, bởi với cô lấy ñược người mình yêu thật sự thì chẳng có

gì phải nuối tiếc Tấm chân tình của bà chỉ cho ñi chứ không trông mong ñược người khác ñáp trả, hay biết ơn

Hay chị Vách (Đời khổ), từ ngày lấy chồng chẳng khi nào cuộc sống chị ñược

phẳng lặng, bình yên, gia ñình luôn gặp những sóng gió, khó khăn trong thời kì kháng chiến, hầu như mọi việc trong gia ñình chị gánh vác một mình, phần vì chồng thường xuyên vắng nhà, phần vì chị thương chồng, không muốn chồng phải bận tâm việc gia ñình ñể chú tâm vào việc chính trị Nhưng chẳng bao giờ chị ñược sự quan tâm của chồng, cứ thế chị sống như một người nô lệ bên ông chồng gia trưởng, ích kỉ chỉ biết nghỉ cho bản thân, nhưng chưa lúc nào thấy chị mở lời than thở, hay oán giận chồng, mà trái lại lúc nào cũng mặc cảm vì mình học thức thấp, còn chồng thì học cao, hiểu rộng, nên không xứng ñáng với chồng, không cò quyền

gì ñòi hỏi chồng phải thương yêu chiều chuộng mình : “Người ta có trình ñộ cao,

tr.267] Là vợ chồng với nhau nhưng mỗi khi ra ngoài chị cũng chẳng dám ñi cùng chồng, “ñến thăm ai chồng ñạp xe tới trước, vợ ñi bộ tới sau, không xem hát, không

sống của chị cứ mãi như thế ấy, ông chồng thì hờ hững, chỉ biết quan tâm tới ñịa vị, công việc của riêng mình, bỏ mặc chị vợ phải khổ sở trăm bề, cũng không một lời ñộng viên , an ủi, còn chị thì cứ thế cam chịu, chị chịu ñựng tất cả có lẻ vì cái nghĩa

cái tình vợ chồng bao năm chung sống nghĩa tình của chị vẫn nồng nàn, say ñắm và

thuỷ chung, sẵn sàng bất chấp tất cả dẫu tình yêu có ñem sầu muộn ñến Dường như không gì có thể dập tắt nổi ngọn lửa khát khao sống, khát khao yêu, khát khao hạnh phúc luôn âm thầm cháy trong tâm hồn của chị Vách

Chị Phúc (Chúng tôi và bọn hắn) cũng là một trường hợp tương tự, một ñời lận

ñận vì chồng, vì con Khổ vì tính sỉ diện của chồng, thích mời bạn bè ñến nhà ñể

chiêu ñãi những món ăn ngon, lại còn “thích bồ bịch”, gia ñình khó khăn phải chạy

ăn từng bữa nhưng có ñược suất gạo thì anh Phúc lại ñưa ñến nhà người tình Biết rằng chồng chưa bao giờ là người của gia ñình, anh gắn vào nó một cách hờ hững, gắng gượng, nhưng không vì thế mà chị bỏ cuộc, chị vẫn cố níu giữ lấy gia ñình,

một lòng hầu hạ chồng “lúc hiện lúc biến như một ông khách”, chăm lo cho con

cái Vốn là con nhà gia giáo, ñược giáo dục theo kiểu cổ, bị chồng phụ bạc, chị ñau lắm nhưng chị chỉ còn biết khóc riêng một mình, không dám ñến cơ quan chồng tố cáo hay kiện tụng Chị làm tất cả vì gia ñình, kiên trì, nhẫn nhịn, một mực thủy

chung với chồng không hề bỏ rơi anh những lúc anh ốm ñau bệnh tật anh “chỉ còn

da với xương, nhăn nheo như ông già, hay tay chống hay gậy”, chị phải “bỏ cả

công việc làm ñể nuôi chồng lúc ở bệnh viện, lúc ở nhà, mặt mũi sầu não, ñi lại hớt hải” [7; tr.258], chị ngày một gầy yếu vì bệnh suyễn, vẫn cố gắng chăm lo ñầy ñủ cho chồng “ông chồng càng già càng to lớn, duềnh dàng, khỏe khoắn về ñủ mọi

yêu thương Nhưng những việc làm của chị anh Phúc nào có quan tâm ñến, chỉ thỏa

sức hưởng thụ cuộc sống của mình, vẫn tiếp tục có bồ ở cái tuổi ngoài sáu mươi Qua ñó ta có thể thấy rằng dù sống trong bao nỗi gian truân bất hạnh, tâm hồn người phụ nữ vẫn sáng lên lấp lánh, ñó là ánh sáng của một trái tim ñôn hậu, cao thượng và vị tha, họ ñối ñãi với nhau bằng cái nghĩa cái tình chứ không vì vật chất hay bất kì lợi ích nào cho riêng mình

Bằng cái nhìn sắc sảo và tinh tế, Nguyễn Khải dường như cố ý khi ñưa hoàn cảnh hai gia ñình Lưu và Tích “híp” trong thế ñối sánh: một bên là gia ñình người chiến sĩ công an và một bên là gia ñình của tên tội phạm Để từ ñó có sự ñối sánh giữa hai người vợ Hai người vợ của hai gia ñình ấy tạo nên hai tổ ấm khác nhau Cuộc hôn nhân của gia ñình Lưu tan vỡ vì người vợ không thể chấp nhận cuộc sống khó khăn, cô luôn khao khát một cuộc sống giàu sang trong khi ñồng lương của

chồng là “lương một trung sĩ công an hơi ít, chỉ có 51 ñồng, ñóng tiền ăn ñã mất 18

lời nặng nhẹ chồng “lấy chồng chứ ai lấy thằng ăn cắp” Trong khi ñó, người vợ

tên Tích “híp” lại sẵn sàng ñứng ra che chắn cho chồng, khi chồng mình bị Lưu vây

bắt chị không nề nguy hiểm lao vào, chị “quỳ xuống ôm chặt lấy chân của Lưu kéo

lại Lưu thúc thẳng bàn chân bị ôm vào chét ngực teo tóp của người ñàn bà… nhảy chồm lên kéo cánh tay cầm súng về phía thị, dồn hết sức mạnh ghì chặt khẩu súng ñạn ñã lên nòng ép vào ngực thị, nếu súng nổ thì sẽ ñược chết thay chồng, chồng thị

chân yếu tay mềm không biết từ ñâu có ñược một sức mạnh vô biên, ñến Lưu cũng

phải ngỡ ngàn, vì cái thúc của anh “ñến thằng thanh niên cũng phải há miệng

cái ñiều kì diệu ấy có lẽ xuất phát từ tấm lòng của một người vợ thật sự yêu thương

và sự lo lắng tậm tâm cho chồng của mình, bởi vì chắc hẳn phải có một tình yêu to lớn lắm thì chị mới có can ñảm liều hi sinh bản thân sẵn sằng ñứng ra ngăn cản,