Tiểu Luận Môn Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học-Thời Đại Ngày Nay.docx

Chương V BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG HÀ NỘI Khoa Tài chính Ngân hàng – Chuyên ngành Tài chính quốc tế TIỂU LUẬN MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC CHỦ ĐỀ “ THỜI ĐẠI NGÀY NAY” Nhóm th[.]

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG HÀ NỘI Khoa Tài chính Ngân hàng – Chuyên ngành Tài chính quốc tế

TIỂU LUẬN MÔN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

CHỦ ĐỀ: “ THỜI ĐẠI NGÀY NAY ”

Nhóm thực hiện: Nhóm I lớp Anh 1 khoa Tài chính Ngân hàng

Tháng 4/2007

DANH SÁCH SINH VIÊN THỰC HIỆN NHÓM 1 LỚP ANH 1 TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

LỜI NÓI ĐẦU

A Khái niệm về thời đại và thời đại ngày nay

I Quan niệm về thời đại và cơ sở phân chia thời đại lịch sử

1 Quan niệm về thời đại

Thời đại là một khái niệm khoa học dùng để phân kỳ lịch sử xã hội, phânbiệt những nấc thang phát triển xã hội loài người

Các ngành khoa học khác nhau có cách phân chia thời đại lịch sử khác nhau,

ví dụ như:

- Nhà xã hội chủ nghĩa không tưởng Pháp là Phuriê (1772 - 1837) chia lịch

sử phát triển xã hội loài người thành bốn giai đoạn: mông muội, dã man, giatrưởng, văn minh

- Nhà nhân chủng học Mỹ là Moócgan (1818 - 1881) lại phân chia thành bagiai đoạn: mông muội, dã man và văn minh

- Nhà tương lai học người Mỹ, Anvin Tôpphlơ lại dựa vào trình độ phát triểncông cụ sản xuất, chia lịch sử phát triển nhân loại thành ba nền văn minh:văn minh nông nghiệp, văn minh công nghiệp và văn minh hậu công nghiệp.Như vậy, dựa trên những cơ sở khác nhau, có thể có sự phân chia thời đạikhác nhau Đối với chủ nghĩa tư bản, V.I Lênin cũng chia thành thời đại thứnhất, từ cuộc Đại cách mạng Pháp đến cuộc Chiến tranh Pháp - Phổ là thờiđại giai cấp tư sản đang phát triển mạnh Thời đại thứ hai là thời đại giai cấp

tư sản giành được quyền thống trị hoàn toàn và đang bắt đầu đi xuống Thờiđại thứ ba giai cấp tư sản đã trở thành như lãnh chúa, thời đại đế quốc chủnghĩa

Việc nghiên cứu thời đại lịch sử có một ý nghĩa to lớn Có hiểu được thời đạichúng ta đang sống là thời đại nào "thì chúng ta mới có thể định ra đúng đắnsách lược của chúng ta; và chỉ trên cơ sở hiểu biết những đặc điểm cơ bản

của thời đại, chúng ta mới có thể tính đến những đặc điểm chi tiết của nướcnày hay nước nọ"

Thời đại mà những người Mácxít nói đến, là một khái niệm chính trị, là sựkhái quát chiến lược ở tầng nấc cao nhất về tiến trình phát triển và xu thế cơbản của thế giới Về mặt thời gian, nó chỉ một giai đoạn tương đối dài trongtiến trình phát triển lịch sử thế giới Về mặt không gian, nó lấy đặc trưngphát triển xã hội của đại đa số quốc gia và khu vực trong phạm vi toàn thếgiới làm căn cứ Về mặt nội dung, nó là sự khái quát bản chất về các mâuthuẫn và vấn đề của thế giới Nhìn từ phương hướng phát triển, nó là sựphản ánh cơ bản về tình thế cơ bản của tiến trình lịch sử thế giới

II Cơ sở phân chia thời đại lịch sử:

1.Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác Lenin, cơ sở thứ nhất để phân chia thờiđại lịch sử là các hình thái kinh tế xã hội

Lí luận hình thái kinh tế xã hội chủ nghĩa Mac Lenin cho chúng ta cơ sở khoahọc để phân chia thời đại lịch sử, nó nói tới sự phát triển của lực lượng sảnxuất trong xã hội, quan hệ sản xuất , cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượngtầng(bao gồm: các yếu tố chính trị, tư tưởng, văn hoá, khoa học…).Nó nêu lênlịch sử phát triển của nhân loại trong mỗi thời kì lịch sử một cách toàn diện

2.Dựa vào sự thay đổi vị trí trung tâm của các giai cấp trong xã hội Sựchuyển biến hình thái này sang hình thái kia, cao hơn, tiến bộ hơn không diễn

ra một cách tự phát mà phải thông qua các hoạt động của con người , hoạtđộng của giai cấp tiên tiến và những lực lượng cách mạng trong xã hội

Trong xã hội có giai cấp và đối kháng giai cấp, mỗi một hình thái kinh tế xãhội có một giai cấp giữ một vai trò thống trị, đứng ở vị trí trung tâm của thời

đại đó.Đó phải là một giai cấp tiên tiến, đại diện cho xu hướng phát triển củathời đại, vận động của lịch sử, có khả năng tập hợp được quần chúng nhândân vào cuộc đấu tranh xoá bỏ chế độ cũ, thiết lập chế độ xã hội mới.

Trong chế độ phong kiến, giai cấp phong kiến quí tộc là người đứng đầu.Trong chế độ tư bản chủ nghĩa, giai cấp tư sản là người đại diện Khi chủnghĩa tư bản chuyển thành chủ nghĩa đế quốc, Lenin đã cho rằng đã xuất hiệnnhững điều kiện khách quan cho việc xoá bỏ hình thái kinh tế xã hội tư bảnchủ nghĩa, thiết lập hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa

Chúng ta đang sống ở khoảng giao thời giữa hai thời đại và chỉ có thể hiểuđược những biến cố lịch sử có ý nghĩa lớn lao đang diễn ra trước mắt chúng tanếu trước hết chúng ta phân tích được những điều kiện khách quan của bướcchuyển từ thời đại này sang thời đại kia Vấn đề ở đây là những thời đại lịch

sử quan trọng: trong mỗi thời đại đều có và sẽ còn có những phong trào cábiệt, cục bộ, khi tiến khi lùi; đều có và sẽ còn có những thiên hướng khácnhau đi chệch ra khỏi phong trào chung và nhịp độ chung của phong trào.Chúng ta không thể biết những phong trào lịch sử cá biệt của một thời đại nào

đó sẽ phát triển nhanh chóng đến mức nào và sẽ đạt kết quả như thế nào.Nhưng chúng ta có thể biết và chúng ta biết giai cấp nào đang đứng ở trungtâm của thời đại này hay thời đại khác và xác định nội dung căn bản, phươnghướng phát triển chính của thời đại ấy, những đặc điểm chủ yếu của bối cảnhlịch sử của thời đại ấy, v.v…Chỉ trên cơ sở này, nghĩa là trước hết xem xétnhững nét khác nhau cơ bản của các “thời đại” (chứ không phải của các giaiđoạn lịch sử cá biệt ở các nước thì chúng ta mới có thể định ra đúng đắn sáchlược của chúng ta; và chỉ có thể dựa trên cơ sở hiểu biết những đặc điểm cơbản của một thời đại, chúng ta mới có thể tính đến những đặc điểm chi tiếtcủa nước này hay nước khác

Cách phân chia thông thường những thời đại lịch sử, thường được nêu ratrong các sách báo mác-xít, mà Cau-xky nhắc đi nhắc lại nhiều lần và đượcA.Pô-tơ-rê-xốp vận dụng vào trong bài báo của ông ta, là như sau:

Thời đại thứ nhất, từ cuộc đại cách mạng Pháp đến cuộc chiến tranhPháp-Phổ là thời đại mà giai cấp tư sản đang phát triển mạnh, đang thắng lợitrên mọi mặt Đây là thời đại mà giai cấp tư sản đang lên, đây là thời đại củanhững phong trào dân chủ-tư sản nói chung và của những phong trào dân tộc-

tư sản nói riêng, đây là thời đại của những thiết chế lỗi thời của chế độ phongkiến và chuyên chế đang biến đi nhanh chóng

Thời đại thứ hai là thời đại giai cấp tư sản giành được quyền thống trịhoàn toàn và đang bắt đầu đi xuống, đấy là thời đại mà giai cấp tư sản tiến bộchuyển thành tư bản tài chính phản động và tối phản động Đấy là thời đạimột giai cấp mới, giai cấp dân chủ hiện đại, chuẩn bị tập hợp dần dần lựclượng của mình

Thời đại thứ ba, vừa mới bắt đầu, đặt giai cấp tư sản vào một địa vịtương tự của những lãnh chúa phong kiến trong thời đại thứ nhất Đây là thời

đại của chủ nghĩa đế quốc và những chấn động đế quốc chủ nghĩa hay nhữngchấn động bắt nguồn từ chủ nghĩa đế quốc.

Tóm lại: Cơ sở khoa học để phân chia thời đại lịch sử là những điều

kiện vật chất khách quan, hình thái kinh tế xã hội Hình thái kinh tế xã

hội tiên tiến mở đầu một thời đại, tạo nên nội dung của thời đại Hình

thái kinh tế xã hội chỉ xã hội ở một giai đoạn nhất định với một kiểu

quan hệ sản xuất đặc trưng cho xã hội đó, phù hợp với trình độ nhất

định của lực lượng sản xuất và một kiến trúc thượng tầng tương ứng về

chính trị, đạo đức, pháp luật được xây dựng trên quan hệ sản xuất

đó.Trong mỗi thời đại lịch sử lại có một giai cấp đại diện đứng ở vị trí

trung tâm, quyết định xu hướng vận động của lịch sử trong giai đoạn

đó

Quan điểm Macxit về thời đại và đặc trưng của thời đại hiện nay (Tài liệu tham khảo nước ngoài)

Ngày 13/10/2005 Cập nhật lúc 8 h 58'

Thời đại mà những người Mácxít nói đến, là một khái niệm chính trị, là

sự khái quát chiến lược ở tầng nấc cao nhất về tiến trình phát triển và

xu thế cơ bản của thế giới Về mặt thời gian, nó chỉ một giai đoạn tương đối dài trong tiến trình phát triển lịch sử thế giới Về mặt không gian,

nó lấy đặc trưng phát triển xã hội của đại đa số quốc gia và khu vực trong phạm vi toàn thế giới làm căn cứ Về mặt nội dung, nó là sự khái quát bản chất về các mâu thuẫn và vấn đề của thế giới Nhìn từ phương hướng phát triển, nó là sự phản ánh cơ bản về tình thế cơ bản của tiến trình lịch sử thế giới

I Căn cứ chủ yếu để phân chia thời đại

Vấn đề “thời đại” là một đề tài hấp dẫn được các học giả phương Đông và phương Tây nghiên cứu tìm hiểu và đã đưa ra rất nhiều kiểu phân chia Có người thông qua đặc trưng tình thế của thế giới để phân chia thời đại, như: thời đại hai cực, thời đại đa cực, thời đại toàn cầu hoá, thời đại Chiến tranh lạnh, thời đại hậu chiến tranh lạnh, thời đại sau hậu chiến tranh lạnh, thời đạihoà hoãn, v.v Có người lấy sự phát triển của khoa học - công nghệ hiện nay để xác định thời đại, như: thời đại khoa học - công nghệ, thời đại điện

tử, thời đại tin học, thời đại sinh học, thời đại toàn cầu, thời đại không gian

vũ trụ, v.v Có người lấy hình thái kinh tế để phân chia thời đại, như: thời đại kinh tế nông nghiệp, thời đại kinh tế công nghiệp, thời đại kinh tế tri thức,v.v… Thậm chí có người lấy sự ảnh hưởng của đảng phái một nước nào

đó để phân chia thời đại, như: thời đại Truman, thời đại Ri gân, v.v Còn cóngười lại lấy ảnh hưởng của một trường phái nào đó để phân chia, như: thời đại Keynes, thời đại hậu Keynes,v.v Do cách nhìn nhận và phương pháp nghiên cứu khác nhau, khiến cho sự khái quát về tính chất và đặc trưng của thời đại hiện nay của mọi người không giống nhau Các cách phân chia nói trên không thể phủ nhận, ở một góc độ nào đó có sự hợp lý nhất định, nhưng

đã xem nhẹ tính chất xã hội của thời đại Điều đó cũng đã phản ánh quan điểm thời đại riêng biệt nào đó có ý nghĩa định hướng chiến lược và chỉ dẫn chính sách to lớn, lý giải về thời đại khác nhau thường sinh ra các quan điểmthế giới, quan điểm chính trị và quan điểm chiến lược khác nhau, từ đó trực tiếp ảnh hưởng đến chính sách đối nội, đối ngoại của một nước

Xã hội loài người phong phú, nhiều màu sắc, nhiều sự việc; trên thế giới đầykhó khăn, phức tạp, không chỉ tồn tại ở các lĩnh vực kinh tế, khoa học – công nghệ, chính trị, quân sự, văn hoá, v.v , mà còn tồn tại các lực lượng và

các chủ thể lợi ích: quốc gia, khu vực, dân tộc, tôn giáo, giai cấp, tầng

lớp,v.v khác nhau, các hiện tượng thế giới muôn hình muôn vẻ và các mâuthuẫn lực lượng, các xung đột lợi ích đan xen vào nhau Muốn nắm được nhịp đập của thời đại, làm rõ chủ đề của thời đại, cần phải nghiên cứu sâu các hiện tượng phức tạp của thế giới, nắm được đặc trưng căn bản của thế giới; phải tìm thấy những mâu thuẫn chủ yếu từ trong các mâu thuẫn rất phức tạp đan xen nhau của thế giới

Thứ nhất, phải vận dụng phương pháp phân tích giai cấp, phân tích các điều

kiện của sự chuyển biến thế giới, đánh giá và nhận rõ đặc trưng cơ bản của thời đại Với những người Mácxít, một thời đại được gọi là thời đại, thời đại này khác biệt với một thời đại khác, chính là vì trong tiến trình phát triển lịch sử loài người, giai đoạn riêng biệt nào đó, nó bao gồm toàn bộ những hiện tượng và những cuộc chiến tranh muôn hình muôn vẻ, điển hình cũng

có mà không điển hình cũng có, lớn cũng có mà nhỏ cũng có, riêng cho các nước tiên tiến cũng có mà riêng cho các nước chậm tiến cũng có Khi trên thế giới còn tồn tại phổ biến các chế độ nhà nước có tính chất khác nhau, giai cấp xã hội khác nhau, chế độ xã hội khác nhau, có mối quan hệ phức tạpvới tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất xã hội, xét đến cùng bị nó chế ước và do nó quyết định, muốn phân biệt thời đại thì phải kiên trì phương pháp phân tích giai cấp xã hội nào, loại chế độ nhà nước nàoquyết định và ảnh hưởng đến nội dung chủ yếu của thời đại, đến đặc điểm bối cảnh chủ yếu của thời đại, v.v là căn cứ cơ bản để phân định thời đại

Thứ hai, phải lựa chọn những sự kiện lịch sử đặc biệt nổi bật đã xảy ra trong

đời sống hiện thực làm mốc để phân chia thời đại V.I.Lê nin đã chỉ ra: “Dĩ nhiên là những cách phân giới hạn đó, cũng như nói chung những cách phân giới hạn trong thời tự nhiên hoặc trong xã hội, đều chỉ có tính chất quy ước

và không cố định, đều là tương đối chứ không phải là tuyệt đối và nếu ta lấy

những sự kiện lịch sử nổi bật nhất, đáng chú ý nhất để làm mốc cho những phong trào lịch sử lớn thì đó cũng chỉ làm một cách phỏng chừng mà thôi” Lênin đã từng lựa chọn cuộc chiến tranh Mỹ - Tây Ban Nha (1893), cuộc chiến tranh Anh - Bôe (1899 - 1902), cuộc chiến tranh Nga - Nhật (1904 - 1905) và cuộc khủng hoảng kinh tế châu Âu năm 1900 làm những mốc chủ yếu của thời kỳ lịch sử (CNTB tự do tiến vào giai đoạn đế quốc chủ nghĩa)

đó Lênin nhấn mạnh: “Chúng ta đang sống ở khoảng giao thời giữa hai thời đại và chỉ có thể hiểu được những biến cố lịch sử có ý nghĩa lớn lao đang diễn ra trước mắt chúng ta nếu trước hết chúng ta phân tích những điều kiện khách quan của bước chuyển từ thời đại này sang thời đại kia” Chính vì vậy, Lênin coi thắng lợi của cách mạng XHCN Tháng Mười là sự mở đầu của thời đại mới, cho rằng Cách mạng Tháng Mười thắng lợi mở ra con đường quá độ từ CNTB lên CNXH của lịch sử loài người Còn Đặng Tiểu Bình cho rằng, việc kết thúc chiến tranh thế giới lần thứ hai, một loạt nước XHCN ra đời, nhân loại tiến vào thời đại mới hoà bình và phát triển, v.v làcột mốc

Thứ ba, kiên trì nguyên tắc kết hợp “tính phổ biến” với “tính đặc thù”, lấy

hiện tượng mang tính phổ biến trong phạm vi thế giới để giới định nội dung thời đại Bản thân khái niệm thời đại có tính thế giới, mâu thuẫn thế giới và quy luật phát triển thay đổi của nó xuyên qua các hiện tượng mà xác định nội dung thời đại, là “sự tổng hoà của các kiểu, các loại hiện tượng” Thời đại là một khái niệm chiến lược Về mặt thời gian, không phải chỉ là mười mấy năm, mấy chục năm, mà chỉ là thời kỳ lịch sử tương đối dài; về mặt nội dung, không phát triển là chỉ những sự kiện cá biệt, hiện tượng cá biệt, mà là

từ trong phân tích các mặt kinh tế, chính trị, quân sự, khoa học - kỹ thuật, văn hoá, v.v của thế giới, từ trong các hiện tượng phức tạp tìm kiếm nhữngyếu tố và hợp lực phản ánh chỉnh thể, xác định những mâu thuẫn chủ yếu,

đặc trưng chủ yếu và hướng đi cơ bản của thế giới Sở dĩ, Lênin xác định nửa đầu thế kỷ XX là thời đại “chiến tranh” và “cách mạng” là vì Người chorằng: “Một thời đại được gọi là thời đại, chính là vì nó bao gồm toàn bộ những hiện tượng và những cuộc chiến tranh muôn hình muôn vẻ, điển hình cũng có mà không điển hình cũng có, lớn cũng có mà nhỏ cũng có, riêng chocác nước tiên tiến cũng có mà riêng cho các nước chậm tiến cũng có”

Thứ tư, phải biết kết hợp thời đại lớn với thời đại nhỏ để phân tích xu thế

phát triển của thời đại Những người Mácxít cho rằng, thời đại có sự phân biệt lớn nhỏ, không thể sử dụng khái niệm thời đại một cách chung chung Thông thường mà nói, chúng ta sử dụng phần lớn là khái niệm thời đại lớn, tức các giai đoạn lịch sử khác nhau trong tiến trình phát triển xã hội loài người Nhưng cũng không loại trừ sử dụng khái niệm thời đại nhỏ hoặc giai đoạn nhỏ ở một số trường hợp nào đó, tức trong thời đại lớn lại có thể chia

ra những thời đại nhỏ hoặc giai đoạn nhỏ C.Mác cho rằng: “Về đại thể, có thể coi các phương thức sản xuất châu Á, cổ đại, phong kiến và tư sản hiện đại là những thời đại tiến triển dần dần của hình thái kinh tế - xã hội” Ở đây

là chỉ thời đại lớn trong lịch sử Thời đại lớn là giai đoạn lịch sử tương đối dài và trong thời đại lớn đó, do các vấn đề chủ yếu cần giải quyết khác nhau

mà xuất hiện các giai đoạn nhỏ khác nhau, tức thời đại nhỏ Đúng như Ph Ăng ghen đã khẳng định: “Những giai đoạn quá độ lên xã hội cộng sản - đấy

là vấn đề khó nhất trong tất cả những vấn đề còn tồn tại vì rằng các điều kiệnkhông ngừng thay đổi Chẳng hạn, mỗi tờ rớt mới đều làm biến đổi chúng và

cứ mười năm một, mục tiêu cần công kích lại hoàn toàn thay đổi” Trong bài

“Dưới ngọn cờ của người khác”, Lênin cho rằng: “chúng ta đang sống ở khoảng giao thời giữa hai thời đại”, “vấn đề ở đây là những thời đại lịch sử quan trọng” và theo Người, cách phân chia thông thường những thời đại lịch

sử thường được nêu ra trong sách báo Mácxít là phân chia thành ba “thời

đại nhỏ”: 1/ 1789 - 1871 ; 2/ 1871 - 1914; 3/ 1914 - ? Theo Lê nin: “Thời đại thứ nhất” từ cuộc Đại cách mạng Pháp đến cuộc chiến tranh Pháp - Phổ

là thời đại mà giai cấp tư sản đang phát triển mạnh, đang thắng lợi trên mọi mặt”… “thời đại thứ hai là thời đại giai cấp tư sản giành được quyền thống trị hoàn toàn và đang bắt đầu đi xuống” “thời đại thứ ba, vừa mới bắt đầu, đặt giai cấp tư sản vào một địa vị tương tự như địa vị của những lãnh chúa phong kiến trong thời đại thứ nhất đứng” “Thời đại nhỏ” thứ ba, giai cấp tư sản phát triển, đồng thời cũng là thời đại chế độ XHCN bắt đầu ra đời,

trưởng thành, phát triển, vì thế nó không hoàn toàn thuộc về thời đại lớn –

“thời đại TBCN” Theo Lênin, hiện tại là “khoảng giao thời” của “hai thời đại lịch sử lớn” Nói cách khác, bắt đầu từ lúc đó, cả thế giới đã tiến vào thờiđại “quá độ CNTB lên CNXH và CNCS” Việc Lênin cho rằng, quá độ từ CNTB lên CNXH là cả một thời đại lịch sử, cũng tức là nói, thời gian mà sự quá độ đó tiếp diễn là tương đối dài, vì thế bản thân thời đại này mang tính quá độ đó phải được xem là một “thời đại lớn”, chắc chắn phải trải qua các thời đại nhỏ hoặc giai đoạn nhỏ có nội dung và đặc trưng khác nhau Với những nội dung và đặc trưng khác nhau đó đã khiến cho bước tiến của thời đại có sự lên xuống Nhưng, những nội dung và đặc trưng đó chắc chắn phải chịu sự chế ước của thời đại lớn, đã biểu hiện cụ thể sự chuyển động chính

và xu thế xa của cả thời đại lớn Lênin cho rằng: “Chỉ có trên cơ sở này, nghĩa là trước hết xem xét những nét khác nhau cơ bản của các thời đại (chứ không phải của các giai đoạn lịch sử cá biệt ở các nước) thì chúng ta mới có thể định ra đúng đắn sách lược của chúng ta” Đồng thời, khi phân tích cụ thể thời đại mà các quốc gia khác nhau đang đứng, Lênin rất nhấn mạnh đến việc: “Chỉ có thể dựa trên cơ sở hiểu biết những đặc điểm cơ bản của một thời đại, chúng ta mới có thể tính đến những đặc điểm chi tiết của nước này hay nước nọ” Làm rõ điều này là rất quan trọng Điều đó nhất định đòi hỏi

chúng ta không được câu nệ vào một định nghĩa kinh điển nào đó, nhìn thời đại thành một thứ tuyệt đối, nhất thành bất biến, mà phải xuất phát từ tình hình thực tế, tức xuất phát từ nội dung khách quan của quá trình lịch sử trong thời gian cụ thể, trong hoàn cảnh cụ thể, coi thời đại là có điều kiện, tương đối, biến đổi, chia giai đoạn Đồng thời, cũng không được ngộ nhận các thời kỳ (giai đoạn) khác nhau trong cả thời đại lớn là các thời đại lớn khác nhau, từ đó mà chuyển thời đại nhỏ thành thời đại lớn và sự thay đổi phương hướng lớn của sự phát triển trong lịch sử loài người

II Những phán đoán cơ bản của thời đại hiện nay

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười đã mở ra kỷ nguyên mới cho lịch sử nhân loại, đã bắt đầu cả một thời đại lịch sử “quá độ từ CNTB lên CNXH vàCNCS” Lịch sử phát triển đến ngày nay, mặc dù CNTB và CNXH đều có những thay đổi to lớn, nhưng chúng ta vẫn đang ở vào một thời đại lớn: toànthế giới quá độ từ CNTB lên CNXH Đương nhiên, chủ đề mang tính giai đoạn của thời đại lớn đã thay đổi, tức thời đại nhỏ đã thay đổi, từ thời đại nhỏ “chiến tranh và cách mạng” trước đây đã tiến vào một thời đại nhỏ mới -thời đại nhỏ “hoà bình và phát triển”

Thứ nhất, loài người vẫn ở vào một thời đại lớn “quá độ từ CNTB lên

CNXH” Lịch sử nhân loại đã bước vào thế kỷ XXI, cho dù cục diện của thế giới đã có những thay đổi cực kỳ sâu sắc nhưng chúng ta vẫn ở thời đại lớn

“quá độ từ CNTB lên CNXH” của xã hội loài người bắt đầu từ Cách mạng

Tháng Mười Nga Trước hết, thời đại mà chúng ta nói đến là “thời đại lớn

của lịch sử”, về mặt thời gian mà nói, không phải là mấy năm, mười mấy năm, mấy chục năm, mà là một thời kỳ lịch sử tương đối dài - theo Lênin là

“cả một thời đại lịch sử”; về mặt không gian, không chỉ liên quan đến khu

vực cục bộ, mà còn ảnh hưởng đến cả thế giới Hai là, nhìn từ phương

hướng phát triển, các hiện tượng của thời đại rối rắm phức tạp, lại phát triển độc lập, mỗi cái có màu sắc riêng, thậm chí có thể xuất hiện mất cân bằng, nhiều trắc trở, thậm chí thụt lùi, nhưng xu thế phát triển của nó vẫn là tiến lên theo phương hướng dùng CNXH thay thế CNTB của giai cấp trung tâm thời đại (tức giai cấp vô sản) Tính chất trường kỳ và tính chất quanh co khúc khuỷu từ CNTB quá độ lên CNXH là do những thay đổi thăng trầm của hai loại chế độ khác nhau - CNTB và CNXH - quyết định Sự thăng trầm

và thay đổi đó vẫn cấu thành nội dung cơ bản và đặc trưng chủ yếu của thời đại chúng ta

Thứ hai, nhân loại từ thời đại nhỏ “chiến tranh và cách mạng” trước đây đã

tiến vào thời đại nhỏ “hoà bình và phát triển” Thời đại nhỏ này không tách rời với thời đại nhỏ “chủ nghĩa đế quốc và cách mạng vô sản” trước kia, chúng cùng thuộc về các giai đoạn nhỏ nối tiếp nhau trong thời đại lớn từ CNTB quá độ lên CNXH trong tiến trình lịch sử thế giới Sau khi thời đại nhỏ này kết thúc (không phải là sự kết thúc của giai đoạn lớn) nó nhất định còn phải trải qua các giai đoạn phát triển cá biệt hoặc các thời đại nhỏ Trong thời đại lớn mà chúng ta đang sống, trong những tình huống, tính chất

và phương hướng phát triển của thời đại không thay đổi, nội dung của nó không thay đổi theo sự thay đổi của các điều kiện Bây giờ, xem ra “chiến tranh và cách mạng” trong lịch sử đã thúc đẩy và dẫn đến một phần tử vong của CNTB và thắng lợi của CNXH; còn “hoà bình và phát triển” hôm nay, nhìn từ quá trình dài, có lợi cho bước tiến bộ chung của toàn nhân loại, cũng

có lợi cho sự phát triển của CNXH Vì thế, không thể vì sự thay đổi nội dung của thời đại mà thay đổi tính chất và phương hướng của thời đại Ngược lại, điều đó đã hoàn toàn phản ánh bước phát triển và tiến bộ của thờiđại, phản ánh đặc điểm mới của thời đại

Thứ ba, nhìn nhận và đánh giá về “thời đại của chủ nghĩa đế quốc và cách

mạng vô sản” của Lênin như thế nào? Trước kia có người cho rằng, hai cáchnêu: “Thời đại của chủ nghĩa đế quốc và cách mạng vô sản” và “thời đại quá

độ từ CNTB lên CNXH” có cùng một hàm ý Lý do là cách nêu trước bao hàm các nội dung cơ bản của cách nêu sau, cách nhìn đó đáng được bàn bạc.Mặc dù dự tính của Lênin về tốc độ quá độ từ CNTB lên CNXH quá nhanh, thời gian ước tính quá ngắn, tính phức tạp, gay go trắc trở không đầy đủ, v.v Nhưng nếu là một thời đại nhỏ trong một thời đại lớn từ CNTB quá độ lên CNXH, thì cách nêu của Lênin là phù hợp với tình hình lúc đó Nếu đánhđồng cả hai cách nêu đó với nhau, rõ ràng không phù hợp với thực tế khách

quan Trước hết, cách nêu trước không thể đưa tiến trình XHCN khái quát vào Hai là, đặc trưng của thời đại lớn từ CNTB quá độ lên CNXH đó luôn

biểu hiện là chiến tranh và cách mạng, mà không thể có đặc trưng và hình thức biểu hiện khác Rõ ràng, có sự lệch lạc, vì trong khái quát một giai đoạn

cá biệt trong thời đại lớn, đương nhiên vừa phải bao quát cá tính, lại vừa phải bao quát tính chung, mới có thể nói là giai đoạn riêng biệt nào đó trong thời đại lớn đó Tương tự, hiện giờ nói chúng ta đang sống trong giai đoạn mới hoà bình và phát triển, đánh giá này đã bao quát những điểm chung trong các giai đoạn của thời đại lớn quá độ từ CNTB lên CNXH đó và bao quát cả những điểm đặc thù trong sự phát triển của thời đại hiện nay Vì thế, lấy cái chung thay cho cái riêng hoặc lấy cái riêng thay thế cho cái chung, đều là phiến diện

III Đặc trưng chủ yếu và xu thế của thời đại hiện nay

Cục diện thế giới, trong bất biến đang thai nghén những thay đổi, trong biến đổi lại hàm chứa sự bất biến Thời đại hiện nay mà chúng ta nói ở đây là chỉ thời đại nhỏ, là tương đối với thời đại trước lấy “chiến tranh và cách mạng” làm nội dung chủ yếu, thời đại hiện nay lấy “hoà bình và phát triển” làm nội

dung chủ yếu

Thứ nhất, chủ đề của thời đại từ “chiến tranh và cách mạng” chuyển sang

“hoà bình và phát triển” Hoà bình và phát triển là hai chủ đề lớn và hai đặc trưng lớn của thời đại hiện nay Vấn đề hoà bình không chỉ là bảo vệ hoà bình thế giới, mà bao gồm cả việc tranh thủ hoà bình ngăn chặn chiến tranh thế giới đã tăng mạnh, qua nỗ lực, chiến tranh thế giới là điều có thể tránh được; mặt khác, nguy cơ tiềm tàng của chiến tranh thế giới chưa bị loại bỏ, chiến tranh cục bộ và xung đột vũ trang mang tính khu vực vẫn xảy ra, đặc biệt là chủ nghĩa bá quyền, chủ nghĩa khủng bố quốc tế, chủ nghĩa cực đoan tôn giáo, chủ nghĩa chia rẽ dân tộc và vấn đề nghèo đói đã trở thành những nhân tố chủ yếu gây nguy hại cho hoà bình thế giới Nhiệm vụ bảo vệ và gìn giữ hoà bình thế giới còn rất gian khó nặng nề Gắn chặt với vấn đề hoà bình

là vấn đề phát triển Hoà bình là tiền đề của phát triển, phát triển là nền móng của hoà bình Phát triển không chỉ liên quan đến sự phồn vinh của toàn cầu, mà còn liên quan đến hoà bình thế giới Hiện nay, khoảng cách chênh lệch giữa các nước đang phát triển và các nước phát triển ngày càng nới rộng, mâu thuẫn Nam - Bắc ngày càng lộ rõ Phát triển vừa là trào lưu thế giới không thể ngăn cản, vừa là vấn đề chung của các nước trên thế giới gặp phải, trở thành nội dung chủ yếu của sự phát triển thời đại hiện nay Cạnh tranh quốc tế chủ yếu là cạnh tranh trong việc phát triển sức mạnh tổnghợp của đất nước lấy kinh tế làm cơ sở, lấy khoa học - công nghệ làm người dẫn đường Chính vì vậy, tìm kiếm hoà bình và ổn định, thúc đẩy phồn vinh

và phát triển, tăng cường sức mạnh tổng hợp của đất nước đã trở thành nhiệm vụ căn bản nhất, quan trọng nhất của thời đại hiện nay

Thứ hai, kinh tế thế giới từ khu vực hoá đi tới toàn cầu hoá Dưới sự thúc

đẩy của khoa học - công nghệ, đồng thời với việc không ngừng khu vực hoá,tập đoàn hoá nền kinh tế thế giới từng bước đi tới toàn cầu hoá Kinh tế toàn

cầu hoá là chỉ tiến trình và xu thế phát triển lịch sử của nhân loại: không những vượt qua ranh giới dân tộc, quốc gia, khu vực, vượt qua trở ngại về chế độ xã hội, văn hoá, mà làm cho nền kinh tế toàn cầu hình thành một chỉnh thể hữu cơ không thể chia cắt, dựa vào nhau mà tồn tại, phối trí và tổ chức lại các yếu tố sản xuất trên toàn cầu, là sự lưu động với quy mô lớn về sản xuất, đầu tư, tài chính, thương mại trên phạm vi toàn cầu Nó đã trở thành trào lưu lịch sử không thể đảo ngược của nền kinh tế thế giới ở thời đại hiện nay Trong nền kinh tế thế giới hiện nay, ba lực lượng kinh tế lớn -

Mỹ, châu Âu, Nhật Bản - đứng thế chân vạc Đông Á bao gồm cả Trung Quốc lại trở thành đầu máy xe lửa thứ tư thúc đẩy kinh tế thế giới phát triển Các tổ chức kinh tế thế giới mang tính khu vực khác cũng lần lượt được thành lập hoặc đang trong thai nghén Kinh tế toàn cầu hoá vừa tiềm ẩn những rủi ro lớn, lại vừa cung cấp những cơ hội có tính lịch sử, đồng thời cũng thúc đẩy kết cấu và cách thức của thế giới đa cực hoá Kinh tế toàn cầu hoá đã thúc đẩy sự nương tựa vào nhau mà tồn tại và sự hợp tác giữa các cựctrên thế giới, cấu thành nền tảng đa cực hoá chính trị

Thứ ba, cục diện chính trị thế giới từ lưỡng cực chuyển sang đa cực Cùng

với việc kết thúc chiến tranh lạnh, cục diện chính trị thế giới từ cục diện “haicực” (Liên Xô - Mỹ) trước kia dần dần phát triển thành cục diện “đa cực”

“Đa cực” là chỉ nhiều lực lượng, vật dẫn của “cực” có thể là quốc gia, cũng

có thể là tập đoàn quốc gia “Cực” ở thời đại hiện nay đã khác với “cực” trong thời kỳ đối đầu Xô - Mỹ Hiện nay, bất cứ một cực nào cũng đều không thể đơn độc và liên hợp thống trị thế giới Giữa cực và cực không phải là quan hệ phụ thuộc và đối kháng cực không thể đứng trên phi cực được Sức mạnh của nước Mỹ - siêu cường duy nhất trên thế giới hiện nay -

có sức ảnh hưởng quan trọng đối với các vấn đề thế giới, nhưng không thể một mình làm bá chủ thế giới Thực lực của châu Âu, Nga, Nhật Bản, Trung

Quốc đang tăng trưởng, đặc biệt là địa vị của Trung Quốc trên trường quốc

tế được nâng cao rõ rệt, xu thế đa cực hoá không thể ngăn cản nổi Ngoài ra, bản thân tính đa dạng của thế giới đã dự báo thế giới tất sẽ đi tới đa cực hoá

Đa cực hoá là nền móng quan trọng cho thế giới hoà bình lâu dài, có lợi cho việc thúc đẩy thiết lập một trật tự kinh tế, chính trị quốc tế mới công bằng hợp lý, có lợi cho việc tăng cường giao lưu và hợp tác giữa các nước Bất cứ mưu đồ đơn độc bá quyền hoặc tập thể bá quyền nào cũng đều đi ngược với trào lưu lịch sử, trái với tiến bộ của thời đại

Thứ tư, chế độ xã hội từ tính đối kháng chuyển sang tính cùng tồn tại,

CNXH và CNTB cùng tồn tại lâu dài, chung sống hoà bình là một đặc trưng quan trọng của thời đại hiện nay Hai loại chế độ xã hội đó cùng tồn tại trên cùng một tinh cầu Sự cùng tồn tại đó vừa bao gồm đấu tranh với nhau nhưng không thể đối lập tuyệt đối hợp tác với nhau nhưng không thể hoà đồng và dung hợp Hai loại chế độ sẽ cùng tồn tại lâu dài, thậm chí có thể học tập lẫn nhau Mác đã từng nói: “Không một hình thái xã hội nào diệt vong trước khi tất cả những lực lượng sản xuất mà hình thái xã hội đó tạo địa bàn đầy đủ cho phát triển, vẫn chưa phát triển, và những quan hệ sản xuất mới, cao hơn, cũng không bao giờ xuất hiện trước khi những điều kiện tồn tại vật chất của những quan hệ đó chưa chín muồi trong lòng bản thân xãhội cũ”

Trên phạm vi thế giới, hiện tượng “một trái đất, hai chế độ”, thậm chí một nước, hai chế độ sẽ tồn tại lâu dài Việc Trung Quốc dùng phương thức “mộtnước, hai chế độ” để giải quyết vấn đề thống nhất đất nước, cho phép chế độ

tư hữu trong nước tồn tại phát triển lâu dài, chính là quyết sách to lớn căn cứvào sự phán đoán đúng đắn về thời đại hiện nay Nếu hôm nay vẫn tiếp tục dùng tư duy của chiến tranh lạnh “đối đầu, đối địch”, “phân chia ranh giới chế độ xã hội” và “phân chia ranh giới hình thái ý thức” trước kia để nhìn

nhận và xử lý các vấn đề ở thời đại hiện nay thì khó tránh khỏi lâm vào cục diện bị động Đồng thời, cũng phải thấy được, cuộc đấu tranh giữa CNXH

và CNTB chưa kết thúc, hình thức đấu tranh không nhất thiết phải sử dụng xung đột bằng quân sự, chung sống hoà bình và bản thân sự cạnh tranh cũng

là một loại đấu tranh, nhất là trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, tưởng.v.v Kết quả của nó sẽ được quyết định bằng tính ưu việt được biểu hiện ở các mặt kinh tế, chính trị, tư tưởng, văn hoá, v.v của cả hai bên

B.Thời đại ngày nay và các giai đoạn chính của nó

I Quan niệm về thời đại ngày nay:

1 Khái niệm thời đại ngày nay:

Việt Nam đã bước vào năm thứ 19 của công cuộc đổi mới và đã giành đượcnhững thành tựu to lớn và rất quan trọng trên các lĩnh vực của đời sống xãhội, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, vănminh Để đạt được mục tiêu đó, chúng ta phải hiểu được tình hình thế giới,những xu hướng phát triển trong nền kinh tế, chính trị thế giới, thấy đượcdòng chảy của thời đại mà chúng ta đang sống, dự báo được xu hướng pháttriển của thời đại, để từ đó hoạch định đúng đắn chiến lược phát triển chodân tộc mình, nhằm không chỉ chủ động hội nhập một cách tự tin, mà cònkhẳng định vị trí xứng đáng của nước ta trong khu vực và trên thế giới Cóthể nói rằng, tình hình thế giới trong những năm gần đây chuyển biến nhanhchóng và sâu sắc dưới sự tác động của nhiều nhân tố, hình thành sự vậnđộng đa dạng, đan xen vào nhau Sự chuyển biến đó đã tác động mạnh mẽđến mọi mặt của đời sống xã hội, đến mọi quốc gia dân tộc, làm thay đổi sâusắc nhận thức và các hoạt động điều hành của các quốc gia, cũng như nhữngứng xử trong quan hệ quốc tế Điều đặc biệt là trong một thế giới đa dạng vàphức tạp như vậy, mỗi quốc gia muốn phát triển đều phải biết tùy thuộc lẫn

nhau, hợp tác và cùng phát triển Sự thành đạt của một quốc gia tùy thuộcvào sự lựa chọn con đường đi lên, kết hợp được sức mạnh của dân tộc vớisức mạnh của thời đại, nhằm tranh thủ thời cơ để huy động tối đa các nguồnlực cho sự phát triển Để phát triển, mỗi quốc gia dân tộc, đặc biệt là nước taphải xác định được thời đại hiện nay thuộc về thời đại lịch sử nào, với nhữngđặc điểm, mâu thuẫn cơ bản và những xu hướng phát triển của nó, để lựachọn hướng đi phù hợp với quy luật phát triển của lịch sử Chỉ có như vậymới giúp cho đất nước sử dụng có hiệu quả các nguồn lực bên trong và bênngoài để tăng tốc độ phát triển Đây là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn

to lớn trong hiện tại và tương lai

Việc đánh giá thời đại, từ nội dung, tính chất, đặc điểm và xu hướng pháttriển đang có rất nhiều ý kiến và dự báo khác nhau Điều đó đã đặt ra chochúng ta rất nhiều vấn đề phải đào sâu nghiên cứu để chỉ ra cơ sở lý luận vàthực tiễn về thời đại hiện nay Đó là việc làm có ý nghĩa cực kỳ quan trọng,góp phần bảo vệ, phát triển sáng tạo học thuyết Mác – Lênin, góp phần thúcđẩy sự phát triển tiến bộ của thế giới Một khi chúng ta xác định được thời

cơ mới thì khi đó “chúng ta mới có thể định ra đúng đắn sách lược củachúng ta; và chỉ có dựa trên cơ sở hiểu biết những đặc điểm cơ bản của mộtthời đại, chúng ta mới có thể tính đến những đặc điểm chi tiết của nước nàyhay nước nọ”

Học thuyết Mác – Lênin đã chỉ cho chúng ta phương pháp luận để phân tíchcác thời đại khác nhau và kim chỉ nam để chúng ta phân biệt được thời đạihiện nay là thời đại gì

Thời đại hiện nay là thời đại quá độ từ chủ nghĩa Tb lên CNXH, mở đầu bằng thắng lợi của CM CNXH tháng 10 Nga vĩ đại, là thời đại gắn liền với

sự ra đời và phát triển của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa

Tất nhiên, phải thấy được rằng, đó là quá trình lịch sử rất lâu dài, gắn với sựphát triển của thực tiễn xã hội, thực tiễn lịch sử Cũng cần nói rằng, tronglịch sử thế giới, sự thăng trầm là tất yếu, sự ra đời của một chế độ mới khôngbao giờ là một quá trình êm thấm, phẳng phiu,suôn sẻ Nó ra đời trong sựtìm tòi và thể nghiệm của bản thân, và trong đấu tranh quyết liệt, dai dẳngvới những thế lực thù địch luôn lăm le xóa bỏ nó Lịch sử bao giờ cũng cócái lôgích phát triển của nó Chủ nghĩa xã hội nhất định sẽ thay thế chủnghĩa tư bản Song con đường ghập ghềnh mà nó phải trải qua cũng tất yếunhư sự thắng lợi của nó vậy

II Tại sao lại chọn Cách mạng Tháng Mười là điểm mốc lịch sử để xác định thời đại ngày nay:

Ta có thể khẳng định cách mạng Tháng Mười là cuộc cách mạng đánh dấuthời đại ngày nay dựa vào bốn nguyên nhân sau:

1 Nguyên nhân thứ nhất: sau Cách mạng Tháng Mười Nga chủ nghĩa xã hội

đã từ lý luận trở thành thực tiễn, đã xuất hiện hình thái kinh tế - xã hội cộngsản chủ nghĩa, là cái đối lập, phủ định hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủnghĩa

a Lý luận Mác – Lênin về hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa

Lý luận của Mác về sự ra đời của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủnghĩa dựa trên cơ sở khảo sát, phân tích rất tỉ mỉ hình thái kinh tế - xã hội tưbản chủ nghĩa để từ đó có những căn cứ khoa học và thực tiễn cơ bản nhất.C.Mác đã dự báo khoa học về sự ra đời tất yếu của hình thái kinh tế - xã hộicộng sản chủ nghĩa Chính V.I.Lênin đã đánh giá công lao dự báo khoa họccủa C.Mác về hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa “ giống như mộtnhà tự nhiên học… đặt vấn đề tiến hóa của một giống sinh vật mới, một khi

đã biết nguồn gốc của nó và định được rõ rệt hướng của những biến đổi củanó”

a1 Những điều kiện cơ bản của sự ra đời hình thái kinh tế - xã hội cộng sảnchủ nghĩa từ các nước tư bản chủ nghĩa đã phát triển cao.

Thứ nhất là, những lực lượng sản xuất, đặc biệt là nền công nghiệp hiện đại,dựa trên các thành tựu khoa học – kỹ thuật đã phát triển cao của chủ nghĩa tưbản, càng phát triển cao thì trình độ xã hội hóa cũng càng cao Sự kiện đótạo ra mâu thuẫn ngày càng gay gắt với quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩadựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất chủyếu Chủ thể làm ra những thành quả lực lượng sản xuất đó chủ yếu là giaicấp công nhân và nhân dân lao động, trong khi đó chủ thể chiếm hữu tư liệusản xuất và sản phẩm của sản xuất lại chủ yếu là giai cấp tư sản thống trị xãhội

Thứ hai là, trong chủ nghĩa tư bản có hai giai cấp cơ bản, tiêu biểu nhất, đốilập nhau về lợi ích cơ bản đó là giai cấp công nhân đại biểu cho lực lượngsản xuất hiện đại, xã hội hóa cao và giai cấp tư sản thống trị xã hội, đại biểucho quan hệ sản xuất tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất Hai giaicấp này mâu thuẫn với nhau ngày càng rõ rệt, sâu sắc và gay gắt Các cuộcđấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân ( gắn với nhân dân lao động bị ápbức bóc lột ) chống giai cấp tư sản áp bức bóc lột phát triển từ trình độ thấp,quy mô nhỏ, tự phát tiến tới trình độ cao hơn, quy mô lớn hơn và tính tự giácngày càng thể hiện rõ hơn Đến độ chín muồi của sự phát triển, phong tràocông nhân hình thành đảng chính trị của mình với hệ tư tưởng và tổ chứctiên phong để lãnh đạo giai cấp công nhân và nhân dân lao động chống lại,lật đổ ách thống trị của giai cấp tư sản Mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân

và giai cấp tư sản là biểu hiện về mặt xã hội của mâu thuẫn giữa lực lượngsản xuất và quan hệ sản xuất trong chủ nghĩa tư bản

Thứ ba là, cùng với những thành tựu to lớn về nhiều mặt của chủ nghĩa tưbản, giai cấp tư sản , trong các thế kỷ phát triển của nó cũng đồng thời tạo ra

bao nhiêu tai họa cho giai cấp công nhân, nhân dân lao động và cho cả nhânloại cũng như môi trường thiên nhiên ( chế độ áp bức bóc lột, bất công, phânhóa giàu nghèo ngày càng tăng, phân biệt chủng tộc, chiến tranh xâm lượcgiết hại hàng trăm triệu người, lối sống phản văn hóa, đạo đức suy đồi, tệnạn xã hội phức tạp, tàn phá thiên nhiên… )

Với những điều kiện cơ bản có tính tổng quát và tất yếu nêu trên, giai cấp tưsản và chế độ tư bản chủ nghĩa , dù có đạt được những thành quả của nó,cũng không thể là giai cấp , là chế độ xã hội ‘ tuyệt đỉnh’ , ‘vĩnh hằng’ …như một số lý luận gia tư sản thường tuyên truyền Thực tế cho thấy, trong

xã hội tư bản chủ nghĩa hiện nay tất yếu nảy sinh những mâu thuẫn và nhữngtai họa, cùng lắm thì giai cấp tư sản cầm quyền ở các nước tư bản cố gắngcũng chỉ có thể ‘điều chỉnh’ , ‘thích nghi’ ở những hình thức và mức độ nhấtđịnh trong một thời gian nhất định để tiếp tục tồn tại, phát triển Song nhữngmâu thuẫn và những tai họa cơ bản nêu trên không hề giảm đi Đến khi xuấthiện những tình thế , thời cơ, tao ra những điều kiện cần và đủ thì cách mạng

xã hội chủ nghĩa tất yếu sẽ xảy ra – cuộc cách mạng do giai cấp công nhânhiện đại và Đảng của nó lãnh đạo thành công Khi đó bắt đầu của một thờiđại mới, với sự xuất hiện hình thái kinh tế - xã hội mới ‘lọt lòng’ từ chủnghĩa tư bản mà ra

a2 Những điều kiện cơ bản của sự ra đời hình thái kinh tế - xã hội cộng sảnchủ nghĩa từ các nước tư bản chủ nghĩa trung bình và các nước chưa qua chủnghĩa tư bản

Lịch sử nhân loại đã chứng minh rằng, đã có một số nước ‘bỏ qua’ một vàihình thái kinh tế - xã hội tiến lên hình thái kinh tế - xã hội cao hơn Chủnghĩa Mác – Lênin cho rằng, sự thật đó cũng nằm trong quy luật chung củalịch sử và trong thời đại hiện nay nó đang tiếp tục diễn ra Sẽ có những nước

tư bản chủ nghĩa ở trình độ phát triển trung bình và những nước chưa qua

chủ nghĩa tư bản cũng có thể nổ ra cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa thànhcông và bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Theo V.I.Lênin, đó

là loại “đặc biệt” và loại “đặc biệt của đặc biệt”

Hình thức “đặc biệt” đã được thực tiễn lịch sử chứng minh ở Nga và tất cảcác nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu Hình thức “ đặc biệt của đặc biệt” cũng

đã được chứng minh ở Việt Nam ( từ 1945 đến nay ), Trung Quốc ( từ 1949đến nay ), Cuba ( từ 1059 đến nay ), Triều Tiên, Lào… Vì thế Đảng ta và HồChí Minh đã đặc biệt coi trọng nghiên cứu về những điều kiện cơ bản để rađời hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa theo hình thức “ đặc biệtcủa đặc biệt” – tức là từ những nước vốn là nông nghiệp lạc hậu dưới sựlãnh đạo của Đảng cộng sản đi lên chủ nghĩa xã hội Tất nhiên phải cónhững điều kiện cơ bản sau đây:

Một là, nhân loại đã chuyển sang “giai đoạn cuối cùng của chủ nghĩa tư bản”– tức chủ nghĩa đế quốc đi xâm lược, đô hộ, áp bức bóc lột và khai thácthuộc địa; chiến tranh đế quốc chia lại thị trường thế giới… gây rất nhiều taihọa cho hàng trăm quốc gia, dân tộc bị áp bức – hầu hết là các nước nôngnghiệp lạc hậu Do đó xuất hiện những mâu thuẫn cơ bản và gay gắt của thờiđại mới: 1/ Mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp công nhân; 2/ Mâuthuẫn giữa chủ nghĩa đế quốc xâm lược với các quốc gia dân tộc bị xâm lược

và đô hộ; 3/ Mâu thuẫn giữa các nước tư bản – đế quốc với nhau; 4/ Ở hàngtrăm nước nông nghiệp vẫn còn mâu thuẫn giữa địa chủ và nông dân; tư sản

và nông dân Chính ở những nước nông nghiệp này ( khi công nghiệp chưaphát triển , đội ngũ giai cấp công nhân và tư sản chưa hình thành đáng kể )lại nổi lên mâu thuẫn chủ yếu là: giữa một bên là tư bản – đế quốc xâm lượcgắn với bè lũ tay sai phong kiến, tư sản phản động với một bên là cả dân tộcgồm nông dân, công nhân ( nếu có ), trí thức, tiểu thương, tiểu chủ dân

nghèo, phú nông, địa chủ yêu nước, tư sản dân tộc… bị áp bức, bị nô lệ, mấtđộc lập tự do.

Hai là, có tác động toàn cầu của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế,của hệ tư tưởng giai cấp công nhân ( chủ nghĩa Mác – Lênin ), đặc biệt lànhững luận điểm về chủ nghĩa đế quốc và các dân tộc bị áp bức… làm thứctỉnh nhiều dân tộc, dấy lên phong trào yêu nước, giành độc lập dân tộc Từ

đó tất yếu hình thành các đảng chính trị lấy chủ nghĩa Mác-Lênin làm hệ tưtưởng để lãnh đạo các dân tộc giành lại quyền độc lập, tự do và đi theo conđường xã hội chủ nghĩa Hồ Chí Minh, với tư cách Ủy viên quốc tế cộngsản, lãnh tụ của dân tộc Việt Nam đã có rất nhiều cống hiến về lý luận vàthực tiễn trong vấn đề này, chẳng những có ý nghía đối với Việt Nam, màcòn đối với hàng trăm nước bị nô lệ, phụ thuộc chủ nghĩa đế quốc Trongnhững cống hiến đó, có vấn đề khái quát về các nhân tố hình thành đảngMác-Lênin ở các nước nông nghiệp thuộc địa của chủ nghĩa đế quốc TheoNgười, Đảng Cộng sản là sản phẩm của sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác-lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước Đó là sự vận dụngđúng đắn, sáng tạo những luận điểm rất cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin vàhoàn cảnh các dân tộc thuộc địa ở nhiều nước nông nghiệp Từ đó, Hồ ChíMinh hình thành tư tưởng nổi tiếng thế giới, mang tính quy luật là: “ muốngiải phóng dân tộc, không có con đường nào khác ngoài con đường cáchmạng vô sản” ; “ Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội” ; “ Không

có gì quý hơn độc lập , tự do”…

Tính quy luật đặc thù về “bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa để đi lên chủ nghĩa

xã hội” ( ở những nước nông nghiệp, chưa qua tư bản chủ nghĩa ) cũng nằmtrong quy luật chung là “ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hộitrên phạm vi toàn thế giới”, bắt đầu bằng Cách mạng Tháng Mười Nga

( 1917 ) – tức là trong thời đại ngày nay, thời đại đế quốc chủ nghĩa và cáchmạng xã hội chủ nghĩa.

Sau Cách mạng Tháng Mười Nga, nước Nga chuyển sang chế độ mới, Cộnghòa xã hội Xô Viết, kéo theo một loạt các nước Đông Âu cũng theo chế độchủ nghĩa xã hội Sau đó, nhiều thuộc địa ở các khu vực khác cũng tiếnhành cách mạng và xây dựng chế độ đặc biệt này như Việt Nam, Lào… Đếnnay, thế giới đã có 2 thái cực: hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa và hệthống các nước tư bản

II Chế độ xã hội chủ nghĩa đi vào thực tiễn ở Liên Xô

Liên Xô là một quốc gia chiếm phần lớn châu Âu và châu Á, tồn tại từ 30tháng 12 năm 1922 cho đến khi chính thức tan rã và sụp đổ vào ngày 25tháng 12 năm 1991 Liên Xô là nước đầu tiên trên thế giới xây dựng Chủnghĩa Cộng sản Là nước lớn nhất thế giới, sự xuất hiện của nhà nước Liên

Xô xã hội chủ nghĩa đã ảnh hưởng rất lớn đến tiến trình lịch sử của thế giới.Trong thế kỷ 20, sau khi Liên Xô xuất hiện, mọi sự kiện lớn của thế giới –nhiều hay ít – đều có dấu ấn và chịu ảnh hưởng của Liên Xô Liên Xô trởthành một siêu cường kinh tế đối chọi lại với hệ thống TBCN do Mỹ cầmđầu Sự tồn tại của Liên Xô là minh chứng rõ ràng nhất về việc biến CNXH

từ lí luận trở thành thực tiễn

Liên Xô rất tập trung vào việc xây dựng cơ sở vật chất – kĩ thuật cho thời đại

xã hội chủ nghĩa Năm 1972, so với năm 1922 – 50 năm sau khi thành lậpLiên Bang Cộng Hoà Xã hội chủ nghĩa Xô Viết, sản lượng công nghiệp tăng

321 lần, thu nhập quốc dân tăng 112 lần và chỉ cần 4 ngày sản xuất là đủ đểđạt sản lượng của năm 1913, năm cao nhất của Đế quốc Nga cũ

Trong những thập niên 50, 60 và nửa đầu thập niên 70, Liên Xô là cườngquốc công nghiệp đứng thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ Tới giữa thập niên 70,sản lượng công nghiệp của Liên Xô đã chiếm 20% tổng sản lượng công