Khác với những nhà văn theo chủ nghĩa lãng mạn như: Nguyên Hồng, Thạch Lam, Tô Hoài phản ánh về cảnh sống nghèo nàn của những người sống ở thành thị, ngoại thành thì các nhà văn tiêu biểu cho văn học hiện thực phê phán lại ñề cập ñến thực trạng về hoàn cảnh sống của người dân nghèo ở làng quê. Ở những tác phẩm của Nam Cao, ta sẽ thấy ñược số phận bế tắc, cùng quẫn của những người dân quê cả về vật chất lẫn tinh thần với những tác phẩm: Lão Hạc, Một bữa no, Dì Hảo, Chí Phèo… Trước hết ta sẽ tìm gặp trong tác phẩm của Nam Cao sự bế tắc, cùng quẫn về vật chất, những thứ tưởng như rất bình thường trong bữa ăn hàng ngày mà lại chi phối số phận con người. ðứng trước mối ñe dọa về miếng ăn buộc con người luôn phải ñấu tranh về tư tưởng ñể có thể lựa chọn cuộc sống của chính mình. Lão Hạc là người ñại diện cho những nhân cách cao ñẹp, có thể ví cái vẻ ñẹp của lão Hạc như những hoa sen “gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”, cho dù cụôc sống của ñời lão vẫn lâm vào bế tắc không lối thoát, không thể chốn chạy cái ñói nhưng cái chết của lão rất cao cả, rất ñáng kính. Một nhân cách lão Hạc rất khó tìm thấy giữa cuộc ñời tối tăm, mù mịt: “ Làng mất về sợi, nghề vải ñành phải bỏ. ðàn bà rỗi rãi nhiều. Còn tí việc nhẹ nào, họ tranh nhau làm mất cả. Lão Hạc không có việc. Rồi lại bão. Hoa màu bị phá sạch sành sanh. Từ ngày bão ñến nay, vườn lão chưa có một tí gì bán. Gạo thì cứ kém mãi ñi. Một lão với một con chó, mỗi ngày ba hào gạo, mà gia sự vẫn còn ñói deo ñói dắt…”16, tr. 58. Cái ñói như rượt ñuổi, bản thân lão thì già yếu, lão Hạc lo lắng mình sẽ làm hao hụt ñến mảnh vườn dành cho con. Cuộc ñời lão ñã bắt ñầu bế tắc thật, lão cũng ñã chạy ñói, trốn cái ñói dã man bằng cách xin bả chó của binh Tư ñể kết liễu cuộc ñời mình mà ñã khiến cho mọi người hiểu lầm nhân cách trong sáng của lão: “ Hỡi ơi lão Hạc thì ra ñến lúc cùng lão cũng có thể làm liều như ai hết…Một người như thế ấy...Một người ñã khóc vì trót lừa một con chó...Một người nhịn ăn ñể tiền lại làm ma, bởi không muốn liên lụy ñến hàng xóm, láng giềng…Con người ñáng kính ấy bây giờ cũng theo gót binh Tư ñể có ăn ư? Cuộc ñời quả thật cứ mỗi ngày một thêm ñáng buồn…”16, tr. 63. Tác phẩm Lão Hạc của nhà văn Nam Cao là một tác phẩm mang tính chất thời ñại. Nó phản ánh nhân cách của con người trước những thử thách của cuộc sống, và cũng qua lão Hạc, Nam Cao như muốn nhắn nhủ ñến mọi người về nguy cơ tha hóa nhân cách trước thời cuộc, trước cuộc sống. Cái chết của lão Hạc nhằm giải quyết những sự ngờ vực và ñánh giá về nhân phẩm của những người nghèo khổ lúc bấy giờ, và cùng thể hiện ñược tư tưởng ñúng ñắn, một nhận thức ñánh kính phục của người nông dân trong xã hội ñen tối này. Không riêng gì lão Hạc, trong Một bữa no ta cũng bắt gặp một hoàn cảnh bế tắc, cùng quẫn trước cái ñói, khơi lên nỗi ñau xót mỉa mai cho cuộc ñời bà cái Tý, bà lão ñã ngoài tám mươi. ðứng trước nạn ñói, ñứng trước tuổi già của mình, bà cái Tý phải bỏ ñi sỉ diện, bỏ ñi lòng tự trọng trước sự khinh miệt của bọn nhà giàu ñể tìm ñến miếng ăn: “ Trông bà xo ñũa mà ngứa mắt Bà phó muốn giật xoét lấy, làm thật nhanh cho ñỡ bực. Nhưng bà nhịn ñược. Bà chỉ chép miệng và lừ lừ ñôi mắt, tỏ ý khó chịu. Cái ñĩ hiểu nên chỉ nhìn xuống ñất. Nó giận bà nó lắm. Nó ñã bảo bà nó về ñi mà bà nó không chịu về…”3, tr. 167.
LỊCH SỬ VẤN ðỀ
Nam Cao là một trong những nhà văn tiêu biểu của phong trào văn học hiện thực phê phán và là một trong những tác giả lớn của nền văn học Việt Nam giai đoạn 1930-1945 Các tác phẩm của ông luôn thể hiện hai yếu tố chính là tính hiện thực và tính nhân đạo, được triển khai theo những cách riêng, từ đó làm nổi bật phong cách sáng tác độc đáo của Nam Cao Trước Cách mạng tháng Tám, Nam Cao đã có nhiều tác phẩm thành công như Chí Phèo và Lão Hạc.
Dì Hảo, đời Thừa, Mua nhà, Trăng sáng, đôi móng giò, Cười, Quên ựiều ủộ, và Một bữa no là những tác phẩm thể hiện nhiều khía cạnh ý nghĩa khác nhau Riêng về tác phẩm Chớ Phốo (1941), nó khẳng định phong cách độc đáo của nhà văn.
Hơn một thế kỷ qua, tác phẩm của nhà văn Nam Cao luôn thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu Các thế hệ sau không ngừng tìm tòi, khám phá và phát hiện những giá trị trong từng tác phẩm của ông Một trong những vấn đề hiện thực nổi bật trong tác phẩm của Nam Cao là làng quê Việt Nam, tuy nhiên, vấn đề này vẫn chưa được nghiên cứu một cách toàn diện và chỉ được đề cập trong một số công trình liên quan.
Với cụng trỡnh nghiờn cứu trong quyển “ Nam Cao ủời văn và tỏc phẩm”,
Hà Minh Đức nhận định rằng Nam Cao đã có nhiều đóng góp tích cực trong việc xây dựng chân thực hình ảnh người nông dân Việt Nam, phản ánh cuộc sống đầy khổ cực, tối tăm của nông thôn Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám.
Trong xã hội phong kiến từ 1930-1945, hình ảnh người nông dân thường bị lãng quên và ít được nhắc đến trong các tác phẩm văn học Họ là tầng lớp thấp bé, không có tiếng nói, trong khi những người có thế lực mới được chú ý và thể hiện nhiều trong văn chương.
Hà Minh Đức khẳng định rằng sống giữa những người dân nghèo khổ đã để lại cho Nam Cao những cảnh tượng thương tâm Ông là một trong những nhà văn tiên phong, nổi bật trong việc bảo vệ quyền lợi của người dân nghèo, tầng lớp gần gũi nhất với cuộc sống của chính tác giả Chính từ tiếng nói bảo vệ này, Nam Cao đã tố cáo những bất công xã hội trong thời kỳ của mình.
Trong quyển "Nhà văn tư tưởng và phong cách", tác giả Nguyễn Đăng Mạnh đã so sánh sự khác biệt trong cách viết về làng quê của các nhà văn trong giai đoạn văn học hiện thực phê phán Ông chỉ ra rằng, khác với sự sôi nổi trong tác phẩm "Tắt đèn" của Ngô Tất Tố hay "Bước đường cùng" của Nguyễn Công Hoan, nông thôn trong tác phẩm của Nam Cao lại mang một vẻ vắng lặng, xơ xác, hoang vu Cuộc sống nghèo khổ và nạn cường hào đã khiến cho các gia đình nông thôn thường xuyên phải ly tán, với nhiều người phải đi làm ăn xa hoặc chết đi vì thiếu thốn Dưới những mái lều tranh, hình ảnh người nông dân của Nam Cao thường đơn độc, tự nói chuyện với chính mình trong những cuộc đối thoại nội tâm buồn tủi.
Nhà văn Nam Cao thể hiện những cảm xúc chân thành trước số phận con người qua tác phẩm "Một đám cưới", phản ánh cuộc sống khổ cực và thiếu thốn Ông mô tả hình ảnh buồn bã, tẻ nhạt của một đám cưới, khiến người đọc cảm thấy chua xót trước cảnh tượng làng quê Việt Nam tiêu điều Những nhân vật trong đám cưới hiện lên với vẻ mặt buồn bã, như thể đang dự một tang lễ, trong khi nhà trai và nhà gái chỉ có vài người, ăn mặc rách rưới, lầm lũi bước vào không gian u ám, giống như một gia đình xẩm tìm chỗ ngủ.
Nghiên cứu về “Làng quê Việt Nam trong sáng tác của Nam Cao trước Cách mạng tháng Tám 1945” đã tham khảo nhiều tài liệu, trong đó có quyển “Nam Cao nhà văn hiện thực xuất sắc”, một công trình nghiên cứu quan trọng về nhà văn Nam Cao Bài viết của tác giả Trần Đăng Suyền về “Thời gian và không gian trong thế giới nghệ thuật của Nam Cao” đã chỉ ra những yếu tố quan trọng trong nông thôn Việt Nam trong giai đoạn này.
Trong giai đoạn 1930-1945, tác phẩm của Nam Cao nổi bật với vẻ vắng lặng và hoang vu của những làng quê nghèo, khác hẳn với sự ồn ào trong tác phẩm của Ngụ Tất Tố Ông miêu tả không gian làng quê với hình ảnh "một cõi làng u tịch khi chết lặng" dưới cái nắng gay gắt, hay sự quạnh vắng vào những đêm trăng Không gian trong sáng tác của Nam Cao chủ yếu xoay quanh những ngôi làng, những căn nhà và con đường làng, cho thấy mối liên hệ giữa không gian và thời gian là rất quan trọng trong thế giới nghệ thuật của ông.
Nhà văn Nguyễn Minh Chõu đã khẳng định tiếng nói mạnh mẽ của con người trong tác phẩm của Nam Cao, thể hiện qua bài viết “Nam Cao”: “Những trang viết của ông như tiếng kêu cứu của chính cái làng quê Đại Hoàng của ông Những xóm làng và cánh đồng rung lên trong tiếng xích xe tăng, ngập tràn trong khói lửa”[1,tr 119].
Qua các bài viết về nhà văn Nam Cao, có thể thấy rằng đề tài "Làng quê Việt Nam" chưa được nghiên cứu một cách hoàn chỉnh, chỉ dừng lại ở một số khía cạnh nhất định Đề tài tốt nghiệp "Làng quê Việt Nam trong sáng tác của Nam Cao trước Cách mạng tháng Tám 1945" sẽ giúp người viết nghiên cứu và tìm hiểu sâu hơn về làng quê Việt Nam thông qua các công trình có sẵn và tác phẩm của nhà văn Qua luận văn này, người viết mong muốn khẳng định thêm những đóng góp của Nam Cao đối với sự nghiệp văn chương dân tộc và những giá trị thực tiễn mà ông để lại cho thế hệ mai sau.
Làng quê là một chủ đề quen thuộc trong tác phẩm của nhiều thế hệ nhà văn, nhà thơ, thể hiện hình ảnh thân thương của đất nước Đây là nơi con người sinh ra và gắn bó cuộc đời, với những hình ảnh như ngôi nhà, cánh đồng, và lũy tre Văn chương qua các thời kỳ đã khai thác hình ảnh làng quê như một nguồn cảm hứng phong phú Trong giai đoạn văn học hiện đại, các nhà văn như Thạch Lam, Trần Tiêu, Ngụ Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, và Nam Cao đã viết nên những tác phẩm đặc sắc về làng quê Việt Nam, phản ánh cảnh sống quen thuộc của người dân nơi đây.
Bài viết này tập trung vào việc nghiên cứu và đánh giá các khía cạnh, những nét đặc trưng trong cách thể hiện làng quê Việt Nam trong văn học giai đoạn 1930-1945, đặc biệt là qua các tác phẩm của nhà văn Nam Cao Qua đó, người viết mong muốn mở rộng hiểu biết về làng quê Việt Nam cách đây gần nửa thế kỷ, cũng như cảm nhận sâu sắc về cuộc sống và tình cảm con người trong những năm tháng khó khăn trước Cách mạng tháng Tám 1945.
Nội dung bài viết này không chỉ là cơ sở cho luận văn tốt nghiệp mà còn cung cấp kiến thức thiết yếu cho quá trình giảng dạy và công việc sau này.