Cộng sản Việt Nam, chấm dứt sự khủng hoảng về đường lối cách mạng Việt Nam,đánh dấu bước hình thành cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng Việt Nam.Sau đó chính thực tiễn Đảng lãnh đạo
Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức
Cơ sở thực tiễn
1.1.1 Bối cảnh lịch sử trong nước (cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX)
Từ năm 1858, thực dân Pháp đã xâm lược Việt Nam, buộc triều đình nhà Nguyễn phải ký kết các hiệp ước đầu hàng, dẫn đến việc triều đình trở thành tay sai cho thực dân Pháp.
Từ năm 1858 đến cuối thế kỷ XIX, các phong trào yêu nước chống thực dân Pháp xâm lược diễn ra liên tục ở ba miền Bắc, Trung, Nam Dưới ngọn cờ “Cần Vương”, các sĩ phu và văn thân đã lãnh đạo nhiều cuộc khởi nghĩa vũ trang, tuy nhiên, tất cả đều thất bại.
Sau khi hoàn thành việc bình định quân sự, thực dân Pháp đã mạnh mẽ khai thác thuộc địa Việt Nam, biến nước ta thành “thuộc địa nửa phong kiến” và làm thay đổi cơ cấu giai cấp trong xã hội Bên cạnh mâu thuẫn giữa nông dân và địa chủ phong kiến, đã xuất hiện các mâu thuẫn mới giữa giai cấp công nhân và tư sản, cũng như giữa toàn thể nhân dân Việt Nam với thực dân Pháp Đến đầu thế kỷ XX, dưới ảnh hưởng của các cuộc cải cách và cách mạng dân chủ tư sản ở Trung Quốc, cùng với tấm gương Duy tân của Nhật Bản, phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản đã xuất hiện tại Việt Nam, dẫn dắt bởi các sĩ phu yêu nước như Phan Bội Châu với phong trào Đông Du.
Giữa năm 1905 và 1909, phong trào Duy Tân do Phan Châu Trinh khởi xướng (1906 – 1908) đã thu hút sự chú ý Đồng thời, phong trào Đông Kinh nghĩa thục, do Lương Văn Can, Nguyễn Quyền và một số nhân sĩ khác phát động, diễn ra từ tháng 3 đến tháng 11 năm 1907 Ngoài ra, phong trào chống đi phu và chống sưu thuế ở Trung Kỳ cũng diễn ra vào năm 1908, thể hiện tinh thần đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân.
Các phong trào yêu nước theo khuynh hướng dân chủ tư sản ở Việt Nam đều thất bại do giai cấp tư sản còn non yếu và thiếu đường lối cách mạng đúng đắn Mặc dù tinh thần yêu nước vẫn mạnh mẽ, nhưng cuộc khủng hoảng về đường lối cứu nước diễn ra sâu sắc Trong bối cảnh này, sự ra đời của giai cấp công nhân và phong trào đấu tranh của họ đã mang đến dấu hiệu mới cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Cuối thế kỷ XIX, công nhân Việt Nam đã xuất hiện, tuy nhiên, họ vẫn là một lực lượng ít ỏi và không ổn định.
Trước Chiến tranh thế giới thứ nhất, công nhân Việt Nam đã phát triển thành một giai cấp và phải đối mặt với ba tầng áp bức: thực dân, tư bản và phong kiến Họ đã sớm nổi dậy để chống lại giới chủ, bắt đầu từ những hình thức đấu tranh thô sơ như đốt lán trại và bỏ trốn tập thể, sau đó nhanh chóng chuyển sang đình công và bãi công.
Giai cấp công nhân là lực lượng dũng cảm và cách mạng nhất, luôn kiên cường đối đầu với thực dân đế quốc Phong trào công nhân và các phong trào yêu nước Việt Nam đầu thế kỷ XX đã tạo điều kiện cho chủ nghĩa Mác – Lênin xâm nhập và phát triển trong nước Hồ Chí Minh đã nỗ lực truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin vào phong trào công nhân và yêu nước, chuẩn bị về lý luận chính trị, tư tưởng và tổ chức, đồng thời sáng lập Đảng.
Cộng sản Việt Nam đã chấm dứt khủng hoảng về đường lối cách mạng, đánh dấu sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về cách mạng Việt Nam Thực tiễn lãnh đạo Cách mạng Tháng Tám thành công và cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp thắng lợi đã củng cố tư tưởng này Đồng thời, việc lãnh đạo đất nước trong xây dựng chủ nghĩa xã hội và kháng chiến chống Mỹ cũng đã góp phần phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh trên mọi phương diện.
Hồ Chí Minh đã khéo léo kết hợp những khái niệm đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam với những nội dung mới, tạo ra những giá trị đạo đức mới gần gũi với mọi người Sự hòa nhập này không chỉ nâng cao giá trị đạo đức truyền thống mà còn thể hiện sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại Tư tưởng của Người, được xây dựng trên nền tảng đạo đức của một người cộng sản mẫu mực, đã thu hút sự quan tâm của nhiều người nước ngoài, giúp họ nhận diện Việt Nam trong bối cảnh nhân loại Đạo đức Hồ Chí Minh là sự kết hợp giữa chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế, thể hiện tinh thần đấu tranh không ngừng nghỉ vì lý tưởng giải phóng dân tộc và con người.
Hồ Chí Minh, với tư duy độc lập và sáng tạo, đã kế thừa có chọn lọc những giá trị đạo đức từ quá khứ, đồng thời đề xuất những tư tưởng và đạo đức mới phù hợp với yêu cầu của cách mạng Việt Nam trong thời đại mới.
1.1.2 Bối cảnh lịch sử thế giới (cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX)
Vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản đã chuyển mình từ giai đoạn tự do cạnh tranh sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa Các nước đế quốc như Anh, Pháp, Mỹ, Tây Ban Nha, Ý, Đức, Nga và Nhật Bản đã chi phối tình hình thế giới, khiến phần lớn các quốc gia ở châu Á, châu Phi và khu vực Mỹ Latinh trở thành thuộc địa và phụ thuộc vào các nước này.
Tình hình thế giới đầu thế kỷ XX đã làm sâu sắc thêm mâu thuẫn trong chủ nghĩa tư bản, đặc biệt là giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản, cũng như giữa các nước đế quốc và các dân tộc thuộc địa Những mâu thuẫn này không chỉ là yêu cầu của các dân tộc thuộc địa mà còn là mong muốn chung của giai cấp vô sản quốc tế, thúc đẩy phong trào giải phóng dân tộc toàn cầu Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 đánh dấu thắng lợi đầu tiên của chủ nghĩa Mác – Lênin, lật đổ giai cấp tư sản và địa chủ phong kiến, thiết lập xã hội xã hội chủ nghĩa Sự kiện này mở ra một thời đại mới trong lịch sử nhân loại, đánh dấu quá trình chuyển đổi từ chủ nghĩa tư bản sang chủ nghĩa xã hội, đồng thời tạo ra con đường giải phóng cho các dân tộc bị áp bức Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định rằng Cách mạng Tháng Mười như "mặt trời chói lọi" đã thức tỉnh hàng triệu người bị áp bức trên toàn thế giới.
Ngày 2/3/1919, Quốc tế Cộng sản được thành lập tại Mátxcơva, trở thành trung tâm lãnh đạo phong trào cách mạng toàn cầu Dưới sự chỉ đạo của Lênin, tổ chức này đã tích cực truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin và kinh nghiệm từ Cách mạng Tháng Mười Nga, góp phần vào sự hình thành và phát triển mạnh mẽ của các đảng cộng sản trên toàn thế giới Thành công của Cách mạng Tháng Mười, sự ra đời của Nhà nước Xô Viết và thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội tại Liên Xô đã tạo ra ảnh hưởng sâu sắc đến Hồ Chí Minh trong hành trình tìm kiếm con đường cứu nước.
Dựa trên bối cảnh quốc tế và trong nước, Hồ Chí Minh đã ra đi tìm kiếm con đường cứu nước, đồng thời hình thành tư tưởng của mình để đáp ứng những yêu cầu cấp bách của dân tộc và thời đại.
Cơ sở lý luận
1.2.1 Giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam
Chủ nghĩa yêu nước là giá trị cốt lõi trong truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, đóng vai trò là động lực và sức mạnh giúp dân tộc vượt qua mọi khó khăn trong quá trình xây dựng và bảo vệ đất nước Đây chính là nền tảng tư tưởng và động lực thúc đẩy Hồ Chí Minh tìm ra con đường cứu nước.
Hồ Chí Minh nhấn mạnh việc kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, bao gồm lòng yêu nước gắn liền với yêu dân, tinh thần đoàn kết, nhân ái và hòa hiếu với các dân tộc lân bang Ông coi con người là vốn quý nhất, là yếu tố quyết định thành công của cách mạng, với dân là gốc của nước Nguyên tắc chiến lược của ông là xây dựng đoàn kết dân tộc gắn liền với đoàn kết quốc tế, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển và thắng lợi của cách mạng Việt Nam.
Trong truyền thống dân tộc Việt Nam, niềm tự hào về lịch sử và văn hóa luôn được trân trọng Điều này hình thành tư tưởng của Hồ Chí Minh, người coi văn hóa là mục tiêu và động lực của cách mạng Ông nhấn mạnh việc giữ gìn cốt cách văn hóa dân tộc, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại để xây dựng nền văn hóa mới cho Việt Nam Hồ Chí Minh là biểu tượng của sự tích hợp văn hóa phương Đông và phương Tây.
1.2.2 Tinh hoa văn hóa nhân loại
- Tinh hoa văn hóa phương Đông
Ba học thuyết lớn Nho giáo, Phật giáo và Lão giáo đã kết tinh tinh hoa văn hóa và tư tưởng phương Đông, ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống và tư duy của người dân Việt Nam trong quá khứ.
Hồ Chí Minh đã phân tích về Nho giáo, nhấn mạnh rằng mặc dù Khổng Tử là một nhân vật phong kiến và có nhiều quan điểm không chính xác trong học thuyết của ông, nhưng vẫn có những giá trị quý báu mà chúng ta nên học hỏi Ông khẳng định rằng chỉ những người cách mạng chân chính mới có thể thu thập và áp dụng những hiểu biết quý giá từ các thế hệ trước, như Lênin đã dạy.
Hồ Chí Minh chú trọng kế thừa và đổi mới tư tưởng nhân trị, đức trị trong quản lý xã hội, phát triển quan niệm Nho giáo về xây dựng một xã hội lý tưởng với công bằng, bác ái và hòa bình Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của đạo đức trong việc tu dưỡng con người và xây dựng Đảng Đối với Phật giáo, Hồ Chí Minh phát triển tư tưởng từ bi, khuyến khích làm việc thiện và sống hòa đồng, nhằm đoàn kết toàn dân vì một Việt Nam hòa bình và độc lập Trong thư gửi Hội Phật tử năm 1947, ông kêu gọi sự hy sinh để đánh tan thực dân, thể hiện lòng đại từ đại bi của Đức Phật Đối với Lão giáo, Hồ Chí Minh khuyến khích gắn bó với thiên nhiên và bảo vệ môi trường, kêu gọi trồng cây để bảo vệ sinh thái Ông cũng nhấn mạnh việc thoát khỏi ràng buộc của danh lợi, thực hiện cần, kiệm, liêm, chính, và hành động theo quy luật tự nhiên Qua đó, Hồ Chí Minh đã kế thừa và phát triển những tinh hoa văn hóa phương Đông để giải quyết các vấn đề thực tiễn của cách mạng Việt Nam hiện đại.
- Tinh hoa văn hóa phương Tây
Ngay từ khi học tại Trường Tiểu học Pháp ở thành phố Vinh vào năm 1905, Hồ Chí Minh đã chú ý đến khẩu hiệu "Tự do – Bình đẳng – Bác ái" của Đại Cách mạng Pháp năm 1789 Khi sang phương Tây, Người tìm hiểu về các khẩu hiệu này trong các cuộc cách mạng tư sản ở Anh, Pháp và Mỹ Hồ Chí Minh đã kế thừa và phát triển quan điểm về nhân quyền và dân quyền từ bản Tuyên ngôn độc lập năm 1776 của Mỹ và bản Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền năm 1791 của Pháp, đồng thời đề xuất quan điểm về quyền mưu cầu độc lập, tự do và hạnh phúc của các dân tộc.
Trong hành trình tìm kiếm con đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã sống và hoạt động thực tiễn, nghiên cứu lý luận cùng tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa tại các cường quốc như Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc Ông sử dụng ngôn ngữ của các nước này để nghiên cứu tư tưởng nhân văn, dân chủ và nhà nước pháp quyền của các nhà khai sáng phương Tây như Vonte, Rútxô, cũng như tìm hiểu chủ nghĩa Tam dân của Tôn Trung Sơn Bên cạnh đó, Hồ Chí Minh còn yêu thích đọc các tác phẩm văn học của William Shakespeare bằng tiếng Anh, Lỗ Tấn bằng tiếng Trung Hoa, và Hugo, Zola bằng tiếng Pháp.
1.2.3 Chủ nghĩa Mác Lê-nin Đối với Hồ Chí Minh chủ nghĩa Mác – Lênin là thế giới quan, phương pháp luận trong nhận thức và hoạt động cách mạng Trên cơ sở lập trường, quan điểm và phương pháp của chủ nghĩa Mác – Lênin, Hồ Chí Minh đã triệt để kế thừa, đổi mới, phát triển những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, tinh hoa văn hóa nhân loại kết hợp với thực tiễn cách mạng trong nước và thế giới hình thành nên một hệ thống các quan điểm cơ bản, toàn diện về cách mạng Việt Nam Chủ nghĩa Mác – Lênin là tiền đề lý luận quan trọng nhất, có vai trò quyết định trong việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh.
Hồ Chí Minh, tiếp thu chủ nghĩa Mác – Lênin, đã trở thành một người cộng sản vĩ đại, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc làm giàu tri thức Ông nhận thấy rằng các học thuyết như Khổng Tử, Giêsu, Mác và Tôn Dật Tiên đều có những ưu điểm chung trong việc mưu cầu hạnh phúc cho nhân loại Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh không chỉ vận dụng sáng tạo mà còn phát triển và làm phong phú thêm chủ nghĩa Mác – Lênin, đặc biệt trong các vấn đề dân tộc, xây dựng xã hội chủ nghĩa, và phát triển Đảng, Nhà nước, văn hóa, con người và đạo đức Tư tưởng của ông được coi là một bước nhảy vọt trong lịch sử tư tưởng Việt Nam.
Chủ quan Hồ Chí Minh
Hồ Chí Minh là một nhà lãnh đạo vĩ đại với lý tưởng cao cả và hoài bão lớn nhằm cứu dân, cứu nước khỏi cảnh lầm than và theo kịp các nước tiên tiến Ông có ý chí và nghị lực to lớn, dám ra nước ngoài khảo sát thực tế các nước đế quốc và các dân tộc thuộc địa Với nhiều nghề khác nhau để kiếm sống, Hồ Chí Minh tự học hỏi, biết nhiều ngoại ngữ và kết hợp học từ trường lớp, sách vở, thực tiễn hoạt động cách mạng và nhân dân Ông có vốn học thức văn hóa sâu rộng và tư duy độc lập, sáng tạo, cùng khả năng vận dụng quy luật xã hội vào hoàn cảnh Việt Nam Hồ Chí Minh đã đề xuất tư tưởng và đường lối cách mạng mới, đáp ứng đúng yêu cầu thực tiễn và có năng lực tổ chức biến tư tưởng thành hiện thực.
Hồ Chí Minh là một nhà lãnh đạo có tầm nhìn chiến lược, đã kết nối cách mạng Việt Nam với xu hướng cách mạng toàn cầu Ông có khả năng tổng kết thực tiễn và dự đoán tương lai chính xác, dẫn dắt toàn Đảng, quân đội và nhân dân Việt Nam hướng tới thắng lợi vinh quang.
Hồ Chí Minh là biểu tượng của lòng trung thành với đất nước và sự hiếu thảo với nhân dân, suốt đời cống hiến cho sự nghiệp cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam và phong trào cách mạng toàn cầu Những phẩm chất cá nhân này đã đóng vai trò quyết định trong những thành công của ông trong cả lý luận và thực tiễn, góp phần quan trọng vào sự phát triển của dân tộc Việt Nam và nhân loại.
1.3.2 Tài năng hoạt động, tổng kết thực tiễn phát triển lý luận
Hồ Chí Minh là một nhân vật có vốn sống và kinh nghiệm cách mạng phong phú, đã sống và hoạt động ở gần 30 quốc gia trước khi trở thành chủ tịch nước Ông hiểu biết sâu sắc về chủ nghĩa đế quốc và thực dân không chỉ qua tài liệu mà còn qua thực tiễn Hồ Chí Minh xác định rõ bản chất và thủ đoạn của chủ nghĩa đế quốc, đồng thời thấu hiểu tình cảnh của người dân ở các nước thuộc địa Ông cũng nắm vững phong trào giải phóng dân tộc, xây dựng chủ nghĩa xã hội và Đảng Cộng sản thông qua việc tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp, hoạt động ở Trung Quốc và tham gia phong trào cộng sản quốc tế, cũng như nghiên cứu đời sống xã hội ở Liên Xô.
Hồ Chí Minh là nhà tổ chức vĩ đại của cách mạng Việt Nam, người đã biến tư tưởng và lý luận cách mạng thành hiện thực sinh động Ông tổng kết thực tiễn cách mạng, phát triển lý luận và tư tưởng cách mạng, đồng thời tìm thấy mục tiêu cho cách mạng Việt Nam qua chủ nghĩa Mác – Lênin Ông tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp và chuẩn bị cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam, tổ chức lãnh đạo cách mạng theo chủ nghĩa Mác – Lênin Hồ Chí Minh cũng là người sáng lập Mặt trận dân tộc thống nhất, Quân đội nhân dân Việt Nam, và khai sinh Nhà nước kiểu mới ở Việt Nam Những phẩm chất cá nhân và hoạt động thực tiễn phong phú của ông trong nhiều lĩnh vực là nhân tố chủ quan hình thành tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức
Đạo đức là gốc, là nền tảng tinh thần của xã hội, của người cách mạng 25
Hồ Chí Minh là một nhà tư tưởng và lãnh tụ cách mạng nổi bật, người đã bàn luận sâu sắc về đạo đức và giáo dục Ông là tấm gương sáng về tình yêu nhân dân, yêu thương trẻ em, và lòng yêu nước Hồ Chí Minh khẳng định rằng đạo đức là nguồn nuôi dưỡng và phát triển con người, coi đạo đức là cái gốc của nhân cách.
- Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định đạo đức là gốc, là nền tảng, là sức mạnh, là tiêu chuẩn hàng đầu của người cách mạng:
Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng đạo đức là yếu tố thiết yếu cho sự phát triển con người, tương tự như gốc cây và nguồn nước của sông Trong tác phẩm "Sửa đổi lối làm việc" (1947), Người khẳng định rằng sông cần có nguồn nước để tồn tại, cây cần có gốc để phát triển, và người cách mạng cần có đạo đức; nếu thiếu đạo đức, dù có tài năng đến đâu cũng không thể lãnh đạo nhân dân.
Theo Hồ Chí Minh, đạo đức là nền tảng tinh thần giúp con người vững vàng trước mọi khó khăn và thử thách Đạo đức cách mạng giúp người cán bộ không lùi bước trước gian khổ, sẵn sàng hy sinh cho sự nghiệp cách mạng Sức mạnh của đạo đức rất lớn, như Hồ Chí Minh đã nói, người cán bộ cách mạng cần có đạo đức để hoàn thành nhiệm vụ vẻ vang Sự nghiệp độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là một hành trình dài, đòi hỏi sự phấn đấu không ngừng của nhiều thế hệ Nếu thiếu đạo đức cách mạng, người cán bộ có thể dễ dàng nản chí, nhưng với đạo đức, họ sẽ kiên cường vượt qua mọi thử thách.
- Đạo đức trở thành nhân tố quyết định của sự thành bại của mọi công việc, phẩm chất mỗi con người:
Trong bài viết "Người cán bộ cách mạng" (1955), Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng "Người cán bộ cách mạng phải có đạo đức cách mạng" Ông cho rằng thành công hay thất bại của mọi việc chủ yếu phụ thuộc vào việc cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng hay không Đạo đức cách mạng trong sáng là điều kiện cần thiết để thực hiện những việc cao cả và vẻ vang.
Theo Hồ Chí Minh, việc xây dựng Đoàn thể và cán bộ cần phải dựa trên nền tảng đạo đức Ông nhấn mạnh rằng đại đa số chiến sĩ cách mạng là những người có đạo đức, luôn hết lòng phục vụ nhân dân và làm gương trong sinh hoạt hàng ngày Đạo đức không chỉ là phẩm chất cá nhân mà còn có ảnh hưởng lớn đến sự nghiệp đổi mới xã hội và xây dựng những giá trị văn hóa tốt đẹp.
Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng đạo đức là nền tảng của người cách mạng, giúp cán bộ phấn đấu và rèn luyện bản thân trong quá trình tham gia cách mạng Đạo đức cách mạng khuyến khích hoàn thành nhiệm vụ mà không kèn cựa về hưởng thụ, không công thần, không quan liêu, không kiêu ngạo và không hủ hóa Việc chăm lo cho đạo đức, nguồn gốc và nền tảng này cần trở thành công việc thường xuyên của toàn Đảng, toàn dân, cũng như mỗi gia đình và cá nhân trong xã hội.
- Đạo đức luôn được đặt cạnh tài năng, đức và tài phải là những phẩm chất thống nhất của con người:
Quan niệm của Hồ Chí Minh về việc lấy đức làm gốc không có nghĩa là coi nhẹ tài năng; ông nhấn mạnh rằng đạo đức phải đi đôi với hiệu quả thực tế Đạo đức và tài năng cần kết hợp chặt chẽ, vì đức là nền tảng cho tài, định hướng cho sự phát triển Ngược lại, tài năng cũng góp phần hoàn thiện đức Hồ Chí Minh chỉ ra rằng người có đức mà không có tài thì không có ích cho xã hội, trong khi người có tài mà thiếu đức sẽ gây hại cho đất nước Người có đức luôn nỗ lực học hỏi, nâng cao năng lực để hoàn thành nhiệm vụ, sẵn sàng học hỏi từ người tài hơn Ý nghĩa “đức là gốc” thể hiện sự cần thiết của việc kết hợp giữa phẩm chất và năng lực trong công việc.
- Đạo đức là thước đo lòng cao thượng của mỗi con người:
Đạo đức là thước đo lòng cao thượng của con người Hồ Chí Minh trong bài "Đạo đức cách mạng" (1955) đã nhấn mạnh rằng dù năng lực và công việc của mỗi người khác nhau, nhưng những ai giữ được đạo đức đều là người cao thượng Việc thực hành tốt đạo đức cá nhân không chỉ nâng cao giá trị bản thân mà còn tạo ra sức mạnh nội sinh giúp vượt qua mọi thử thách.
Liên hệ thực tiễn tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh:
Hồ Chí Minh, với nhận thức sâu sắc về vai trò của đạo đức, đã rèn luyện bản thân để đạt được phẩm chất cao quý của người cộng sản Trong suốt thời gian hoạt động ở nước ngoài, ông không ngừng tìm kiếm con đường giải phóng cho dân tộc, trở thành biểu tượng của người cộng sản với đạo đức cách mạng sáng ngời.
Hồ Chí Minh là biểu tượng của sự hoàn thiện về đạo đức, thể hiện tình yêu thương đồng bào và nhân dân, cùng với tinh thần cách mạng mạnh mẽ và lòng nhân từ Ông vừa uyên bác vừa khiêm tốn, vĩ đại nhưng cũng rất bình dị.
Hồ Chí Minh đã truyền đạt giá trị của đạo đức cao đẹp và cuộc sống ý nghĩa thông qua lời nói, việc làm, giảng giải và nêu gương Người đã nâng cao tâm hồn và tình cảm của nhân dân, khơi dậy niềm tự hào và cảm hứng trong mỗi người trước sự nghiệp vĩ đại và tấm gương đạo đức sáng ngời của mình.
Hồ Chí Minh đã dành cả cuộc đời để tự tu dưỡng và rèn luyện đạo đức, trở thành hình mẫu lý tưởng cho "con người mới" Ông không chỉ là một người lãnh đạo xuất sắc mà còn là "người đày tớ trung thành của nhân dân", có sức lôi cuốn và cảm hóa mạnh mẽ đối với toàn thể dân tộc, đồng thời để lại ảnh hưởng sâu rộng trên toàn cầu.
Nhiều lãnh tụ, học giả, và nhà văn nổi tiếng đã ca ngợi tấm gương đạo đức của Hồ Chí Minh, cho thấy sức ảnh hưởng mạnh mẽ của ông đối với nhân dân Sự ngưỡng mộ dành cho một nhân cách vĩ đại như vậy đã khơi dậy lòng yêu nước trong lớp trẻ, khiến họ gia nhập hàng ngũ chiến sĩ cộng sản, sẵn sàng hy sinh vì tự do, độc lập, và hạnh phúc của dân tộc.
Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh luôn chú trọng đến giáo dục đạo đức cho mọi người Ông đã đưa ra những yêu cầu đạo đức phù hợp với từng giai đoạn cách mạng, khuyến khích mọi người rèn luyện để hoàn thành nhiệm vụ ngày càng nặng nề và phức tạp, từ đó đạt được những thắng lợi to lớn cho cách mạng.
Khi Đảng ta trở thành Đảng cầm quyền, Hồ Chí Minh nhấn mạnh tầm quan trọng của đạo đức đối với cán bộ, đảng viên Trong suốt 24 năm giữ chức Chủ tịch nước, Người đã kiên trì giáo dục về đạo đức cách mạng Quyền lực có thể giúp duy trì thành quả cách mạng và phát triển đất nước, nhưng cũng có thể dẫn đến tha hóa con người nắm quyền Hồ Chí Minh nhận thức rõ điều này không chỉ trong nước mà còn ở nhiều quốc gia khác Những vấn đề đạo đức mà Người đặt ra nhằm ngăn chặn hiện tượng tha hóa và chống lại các khuynh hướng sai lệch về quyền lực như quan liêu, lợi dụng quyền lực, và tham quyền cố vị, những tệ nạn có thể đe dọa sự nghiệp của cá nhân và Đảng Cộng sản.
Quan điểm của Hồ Chí Minh về những chuẩn mực đạo đức cách mạng 33
2.2.1 Trung với nước, hiếu với dân
Trung với nước, hiếu với dân là phẩm chất đạo đức bao trùm quan trọng nhất và chi phối các phẩm chất khác.
Trung và hiếu là những khái niệm đạo đức truyền thống quan trọng trong tư tưởng Việt Nam, thể hiện mối quan hệ giữa con người với vua và cha mẹ Hồ Chí Minh đã phát triển những khái niệm này thành “Trung với nước, hiếu với dân”, tạo ra một cuộc cách mạng trong lĩnh vực đạo đức Ông nhấn mạnh rằng đạo đức cũ giống như người đứng đầu ngược, trong khi đạo đức mới là người đứng vững trên mặt đất Vào đầu năm 1946, Người khẳng định rằng đạo đức cần phải đổi mới, từ việc trung với vua và hiếu với cha mẹ sang trung với nước và hiếu với toàn dân.
Tư tưởng “trung với nước, hiếu với dân” của Hồ Chí Minh không chỉ kế thừa giá trị yêu nước truyền thống mà còn vượt qua những hạn chế của nó Trung với nước đồng nghĩa với việc trung thành với sự nghiệp dựng nước và giữ nước Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng “Bao nhiêu lợi ích đều vì dân… Bao nhiêu quyền hạn đều của dân”, thể hiện rõ ràng rằng quyền hành và lực lượng thuộc về nhân dân Đảng và Chính phủ phải là “đầy tớ nhân dân”, không phải “quan nhân dân để đè đầu cưỡi cổ nhân dân”, điều này đã làm thay đổi hoàn toàn quan niệm về nước và dân Tư tưởng đạo đức của Hồ Chí Minh, với cách nhìn nhận về dân, đã vượt xa so với nhiều lãnh tụ cách mạng khác.
Hồ Chí Minh nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao chí khí cách mạng với tinh thần "trung với nước, hiếu với dân", khuyến khích mọi người hoàn thành nhiệm vụ, vượt qua khó khăn và đánh bại kẻ thù Luận điểm này không chỉ là lời kêu gọi hành động mà còn là định hướng chính trị - đạo đức cho mỗi người Việt Nam trong cuộc đấu tranh cách mạng trước đây, hiện tại và tương lai.
Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng trung với nước phải gắn liền với hiếu với dân Yêu nước và trung thành với Tổ quốc là điều kiện tiên quyết, đồng thời cần phấn đấu cho sự phát triển của Đảng và cách mạng, nhằm mục tiêu “dân giàu, nước mạnh” Hiếu với dân thể hiện qua việc thương yêu, tin tưởng, và tôn trọng nhân dân, lấy trí tuệ và ý kiến của họ làm nền tảng Cần phục vụ nhân dân bằng cả tấm lòng, tôn trọng quyền làm chủ của họ, và tuyệt đối không được thể hiện thái độ “quan cách mạng”.
Liên hệ thực tiễn tấm gương Hồ Chí Minh:
Bác Hồ kính yêu đã dạy chúng ta về lòng trung thành với Tổ quốc và hiếu thảo với nhân dân Tấm gương cuộc đời của Người thể hiện rõ ràng điều này: “Cả đời tôi chỉ có một mục đích, là phấn đấu cho quyền lợi Tổ quốc và hạnh phúc của quốc dân.” Những hy sinh của Người, từ việc ẩn nấp nơi núi non đến những lần vào tù, đều vì mục tiêu cao cả đó.
Vào tháng 5/1946, Hồ Chí Minh đã thăm Pháp theo lời mời của Chính phủ Pháp, trong bối cảnh có tin đồn rằng ông bán nước, đặc biệt là Nam Bộ cho Pháp Để trấn an đồng bào Nam Bộ, ông đã viết thư vào ngày 1/6/1946, khẳng định rằng nước Pháp mới không phải là nước đế quốc áp bức và chia rẽ dân tộc Ông hứa với đồng bào rằng mình không phải là người bán nước, nhấn mạnh rằng chân lý về sự gắn bó của đồng bào Nam Bộ với đất nước Việt Nam sẽ không bao giờ thay đổi.
Người coi việc làm Chủ tịch nước là thực hiện mệnh lệnh của quốc dân, giống như một người lính ra trận Khi nào đồng bào yêu cầu Người rút lui, Người sẽ trở về với cuộc sống giản dị, chăm sóc vườn rau và ao cá, tận hưởng niềm vui của cuộc sống nông thôn.
Bác luôn lo lắng cho từng hoàn cảnh của nhân dân, với mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần Chủ nghĩa xã hội mang lại ấm no, tự do và hạnh phúc cho mọi người, đồng thời khẳng định quyền làm chủ của nhân dân Chính phủ, được bầu ra bởi dân, cần có trách nhiệm chăm lo cho cuộc sống của nhân dân.
“1- Làm cho dân có ăn
2- Làm cho dân có mặc
3- Làm cho dân có chỗ ở
4- Làm cho dân có học hành”
Người căn dặn cán bộ, đảng viên phải nhớ rằng họ là công bộc của dân, không phải là quan lại Danh hiệu cộng sản không tự động mang lại lòng tin và sự yêu mến từ dân Người đến với dân như những người thân thiết, giản dị, thăm cánh đồng hạn hán, ngồi lên guồng tát nước, và chia sẻ nỗi khổ với những người dân nghèo khó trong đêm ba mươi Tết.
Trung với nước, hiếu với dân là phẩm chất đạo đức cao quý của người cách mạng, ảnh hưởng đến mọi hành vi và ý thức của con người Phẩm chất này được thể hiện rõ nét trong cuộc sống của cán bộ, đảng viên qua sự gương mẫu và tinh thần phục vụ nhân dân, Tổ quốc trong từng công việc hàng ngày.
Tấm gương sáng ngời của Bác Hồ, với lòng yêu nước và nhân dân, khởi nguồn từ những điều giản dị và gần gũi nhất, nhưng lại mang ý nghĩa vĩ đại, là nguồn cảm hứng cho chúng ta noi theo.
2.2.2 Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư
Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư là những phẩm chất đạo đức cốt lõi của cách mạng, phản ánh những giá trị đạo đức thiết yếu trong cuộc sống hàng ngày của mỗi cá nhân.
Vì vậy, Hồ Chí Minh đã đề cập phẩm chất này nhiều nhất, thường xuyên nhất, phản ánh ngay từ cuốn sách Đường cách mệnh đến bản Di chúc.
Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng, trong quá khứ, các phong kiến đã đề ra các giá trị như cần, kiệm, liêm, chính nhưng không thực hiện mà chỉ yêu cầu nhân dân tuân theo để phục vụ lợi ích của họ Ngày nay, những giá trị này được đề ra cho cán bộ thực hiện, nhằm làm gương cho nhân dân, từ đó mang lại lợi ích cho đất nước và nhân dân Do đó, cần, kiệm, liêm, chính và chí công vô tư không chỉ là những nguyên tắc mà còn là biểu hiện cụ thể của phẩm chất đạo đức.
“trung với nước, hiếu với dân”.
"Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư" là những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc, được Hồ Chí Minh tinh lọc và cập nhật để phù hợp với yêu cầu của cách mạng.
"Cần" có nghĩa là siêng năng, chăm chỉ và kiên trì Để đạt được nhiều kết quả hơn từ sự cần cù, cần phải có kế hoạch cho mọi công việc Lao động cần cù và siêng năng, kết hợp với sự sáng tạo và năng suất cao, là điều thiết yếu Chúng ta cần lao động với tinh thần tự lực, không lười biếng, vì lao động không chỉ là nghĩa vụ thiêng liêng mà còn là nguồn sống và hạnh phúc của mỗi người.
Quan điểm của Hồ Chí Minh về những nguyên tắc xây dựng đạo đức cách mạng
2.3.1 Nói đi đôi với làm, nêu gương về đạo đức
Nói đi đôi với làm là nét đẹp trong đạo đức truyền thống của dân tội được Hồ
Hồ Chí Minh nâng cao tầm quan trọng của nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong xây dựng nền đạo đức mới, coi đây là phương pháp luận và triết lý sống sâu sắc Trong tác phẩm Đường cách mệnh, Người nhấn mạnh tư cách cách mạng với yêu cầu “Nói đi đôi với làm” Bài viết Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân, khẳng định rằng “đảng viên đi trước, làng nước theo sau” Suốt cuộc đời, Hồ Chí Minh đã giáo dục mọi người và thực hiện nguyên tắc này một cách nghiêm túc.
Nói đi đôi với làm là đặc trưng của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, thể hiện sự đối lập với thói đạo đức giả Ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Hồ Chí Minh đã chỉ ra những biểu hiện của thói đạo đức giả ở một số cán bộ, nhấn mạnh việc cần quét sạch căn bệnh quan liêu và coi thường quần chúng Ông chỉ trích những người “miệng thì nói dân chủ” nhưng hành động trái ngược với lợi ích của quần chúng, gây tổn hại đến uy tín của Đảng và Chính phủ.
Nêu gương về đạo đức là một truyền thống văn hóa quý báu của phương Đông Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng để đạo đức cách mạng trở thành nền tảng tinh thần của nhân dân, cán bộ và đảng viên cần phải làm gương trong mọi hoàn cảnh, từ tinh thần đến vật chất và văn hóa Sự gương mẫu trong lời nói và hành động không chỉ giúp giáo dục đạo đức cho quần chúng mà còn là phương pháp tự giáo dục bản thân Lời nói và việc làm phải luôn đi đôi với nhau để thể hiện rõ nét nêu gương về đạo đức.
Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng các dân tộc phương Đông rất giàu tình cảm, và một tấm gương sống có giá trị hơn nhiều so với những bài diễn văn tuyên truyền Ông đã đào tạo các thế hệ cán bộ cách mạng Việt Nam không chỉ thông qua lý luận cách mạng tiên phong mà còn bằng tấm gương đạo đức cao cả của chính mình.
Theo Hồ Chí Minh, trong việc xây dựng nền đạo đức cách mạng, cần đặc biệt chú trọng đến “đạo làm gương” Ông nhấn mạnh rằng cán bộ, đảng viên không thể chỉ dựa vào danh xưng “cộng sản” để được quần chúng yêu mến, mà phải thể hiện tư cách và đạo đức Để hướng dẫn nhân dân, cần làm gương cho họ bắt chước Việc giáo dục lẫn nhau thông qua những tấm gương tốt là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để xây dựng Đảng và các tổ chức cách mạng Cần phát hiện và xây dựng những điển hình “người tốt, việc tốt” trong đời sống hàng ngày, từ lao động, sản xuất đến học tập và nghiên cứu Ông ví von rằng từng giọt nước nhỏ, khi hợp lại, sẽ tạo thành biển cả, cho thấy rằng ở đâu cũng có những người tốt, việc tốt, không phân biệt ngành nghề, địa phương hay lứa tuổi.
Một nền đạo đức mới chỉ có thể hình thành trên một nền tảng vững chắc, khi các chuẩn mực đạo đức được thực hiện như những hành vi đạo đức hàng ngày của mỗi cá nhân và toàn xã hội.
Liên hệ thực tiễn tấm gương Hồ Chí Minh:
Người luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của phong cách nói đi đôi với làm, coi đây là nguyên tắc đầu tiên trong ba nguyên tắc đạo đức cách mạng "Nói thì phải làm" thể hiện sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, tư tưởng và hành động Để đạt được sự thống nhất này, mỗi người cần có nhận thức đúng và quyết tâm vượt qua cám dỗ của lợi ích cá nhân Sự cố gắng, bền bỉ và quyết tâm là cần thiết, vì bất kỳ công việc nào cũng đòi hỏi nỗ lực để thành công Kết quả công việc, với những sản phẩm cụ thể, chính là thước đo sự cống hiến của mỗi cá nhân.
"Nói đi đôi với làm" không chỉ là nguyên tắc đạo đức mà còn thể hiện sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, giữa suy nghĩ và hành động, cũng như giữa tư tưởng đạo đức và hành vi của mỗi cá nhân.
Trong cuộc đời của Hồ Chí Minh đã có bao nhiêu câu chuyện cảm động về việc nêu gương, nói đi đôi với làm, tự mình làm trước.
Năm 1945, trong bối cảnh nạn đói ở miền Bắc, Người kêu gọi toàn dân tiết kiệm gạo để hỗ trợ những người bị đói Người đề xuất: “Cứ 10 ngày nhịn ăn một bữa, mỗi tháng nhịn ăn 3 bữa” và khuyến khích mọi người quyên góp gạo để cứu giúp dân nghèo.
Trong những năm làm việc tại Phủ Chủ tịch, khi nền kinh tế gặp khó khăn và đời sống nhân dân còn nghèo khổ, Người đã đề xuất nhà bếp nấu cơm độn cho Người tương ứng với tỷ lệ mà cán bộ và nhân dân đang ăn.
Trong các chuyến thăm địa phương, đặc biệt là những chuyến đi trong ngày, người ta thường mang theo cơm nắm và muối vừng để tránh làm phiền đến nơi mình đến.
Hồ Chí Minh từ chối ở trong ngôi nhà sang trọng của Toàn quyền Đông Dương, thay vào đó, ông chọn ở tại nhà của một công nhân phục vụ Ông đi dép lốp, mặc áo vá vai và sử dụng chiếc ô tô cũ, coi đó là “cái phúc của dân” Trong mùa hè nóng bức, ông sử dụng chiếc quạt lá cọ để tiết kiệm điện cho sản xuất và sinh hoạt của nhân dân.
Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng mọi thứ chúng ta sử dụng đều xuất phát từ công sức của nhân dân, vì vậy cần phải đền bù xứng đáng cho họ Để thực hiện điều này, chúng ta cần nỗ lực sống cần, kiệm, liêm, chính.
Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã hiểu rõ giá trị của văn hóa phương Đông, đặc biệt là quan niệm rằng “một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền.” Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc sống và hành động theo những giá trị mà mình truyền đạt.
Người đã minh chứng lý luận qua thực tiễn và hành động, khiến mọi người xung quanh nhận thấy sự đúng đắn trong việc làm của mình và từ đó học hỏi theo Thủ tướng Phạm Văn Đồng từng nhận xét rằng: “Mọi lời nói, việc làm của Hồ Chí Minh đều thiết thực và cụ thể.”
Nói là làm, thường là làm nhiều hơn nói, có khi làm mà không cần nói, tư tưởng thể hiện trong hành động".
2.3.2 Xây đi đôi với chống