(Skkn 2023) sử dụng phiếu đánh giá trong dạy học phát triển kĩ năng viết cho học sinh lớp 6

Xây dựng phiếu đánh giá trong dạy kĩ năng viết cho học sinh môn Ngữ văn 6 Hiện nay môn ngữ văn lớp 6 của trường tôi đang học bộ sách giáo khoa Ngữ văn lớp 6 Kết nối tri thức và cuộc sốn

Xây dựng phiếu đánh giá trong dạy kĩ năng viết cho học sinh môn Ngữ văn 6

A ĐẶT VẤN ĐỀ

I CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lý luận

Một trong những điểm mới và cũng là xu thế chung của chương trình giáo dục phổ thông nhiều nước trên thế giới từ đầu thế kỉ XXI đến nay là chuyển từ dạy học cung cấp nội dung sang dạy học theo định hướng phát triển năng lực Với Việt Nam, đây là yêu cầu đột phá của công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện theo Nghị quyết 29(2013) của Đảng và Nghị quyết 88(2014) của Quốc hội Để thực hiện chương trình

và sách giáo khoa theo định hướng đó, người giáo viên bên cạnh những hiểu biết về phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực cần phải có những hiểu biết

nhất định về yêu cầu của việc kiểm tra, đánh giá năng lực

Trong mấy năm gần đây, việc dạy học Ngữ văn trong nhà trường phổ thông đã có nhiều chuyển biến trong dạy học phát triển năng lực Theo hướng này, việc dạy học Ngữ văn trước mắt tập trung vào đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá Đặc biệt, cách kiểm tra theo hướng đánh giá năng lực qua các sản phẩm học tập ( đọc, viết, nói và nghe) của người học; chống chép văn mẫu, khuyến khích những suy nghĩ chân thực và cách trình bày sáng tạo của lười học Yêu cầu này là một thách thức lớn với tất cả giáo viên bởi như chúng ta đều biết, mỗi học sinh là một cá thể độc lập, có

sự khác biệt về trình độ, năng lực, nhu cầu, sở thích và nền tảng xuất thân Dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực thừa nhận thực tế này và

hướng đến việc tìm ra được những cách tiếp cận phù hợp nhằm phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất với mỗi học sinh thay vì giáo dục chủ yếu trang bị kiến thức như ở mô hình dạy học truyền thống

Cụ thể hơn, để đánh giá các năng lực chung và năng lực đặc thù của môn Ngữ văn cần kết hợp cả định tính và định lượng thông qua các bài kiểm tra đọc, viết, nói, trình bày Đặc biệt là để đo được năng lực ngôn ngữ của người học cần rất nhiều các bài đánh giá năng lực dưới dạng viết Thông qua kiểm tra, đánh giá giáo viên có thể xác định được năng lực học tập của học sinh, làm cơ sở cho việc đánh giá kết quả của người học Đồng thời giáo viên sẽ có sự điểu chỉnh hợp lí về phuong pháp dạy học cho phù hợp với từng đối tượng học sinh Từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy và học

Xây dựng phiếu đánh giá trong dạy kĩ năng viết cho học sinh môn Ngữ văn 6

Hiện nay môn ngữ văn lớp 6 của trường tôi đang học bộ sách giáo khoa Ngữ văn lớp

6 Kết nối tri thức và cuộc sống của Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam Đây là bộ sách

giáo khoa được thiết kế theo từng chủ đề, tương ứng với từng thể loại và đủ 4 kĩ năng đặc thù của môn Ngữ văn: Nghe-nói-đọc-viết Đây là những kĩ năng quan trọng giúp học sinh có điều kiện kết nối với đời sống thực tiễn Trên nền tảng đó, các em có thể phát huy được năng lực, phẩm chất đặc thù của bộ môn

Qua quá trình dạy bộ sách giáo khoa Ngữ văn 6 Kết nối tri thức và cuộc sống của Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam , tôi nhận thấy việc rèn kĩ năng viết cho học sinh

lớp 6 để tạo lập một văn bản là rất khó khăn Bởi lẽ vốn từ và hiểu biết cảu học sinh còn hạn chế Chính vì vậy học sinh gặp phải không ít khó khăn khi thực hành viết các kiêu văn bản để đạt dung lượng từ 1-1,5 trang Mà mục tiêu và định hướng của sách Ngữ văn mới là hướng người học đến việc hình thành kĩ năng tạo lập văn bản theo các phương thức biểu đạt khác nhau để học sinh biết thể hiện những hiểu biết, cảm xúc, suy nghĩ về những vấn đề trong đời sống hướng đến phát triển năng lực và phẩm chất

Trong quá trình dạy – học kĩ năng viết các kiểu bài văn, tôi luôn trăn trở và tìm tòi những phương pháp phù hợp để giúp học sinh dễ dàng hơn trong việc tạo lập văn bản Tôi nhận thấy để giúp học sinh thuận lợi trong việc tạo lập văn bản đúng theo yêu cầu ki năng của từng kiểu bài thì bên cạnh những câu hỏi hướng dẫn trong Sách giáo khoa cần phải có những phiếu đánh giá cụ thể hơn về nội dung và yêu cầu diễn đạt Bởi thế tôi đã tư duy để xây dựng nên phiếu đánh giá trên hai mức độ định tính và định lượng dựa trên việc tổng hợp những câu hỏi hướng dẫn trong Sách giáo khoa cũng như bám sát vào yêu cầu kĩ năng của từng kiểu bài Sau khi thử nghiệm tôi nhận thấy học sinh đã tự tin và chủ động viết tốt hơn Đồng thời có thể dựa vào phiếu đánh giá có thể tự điều chỉnh bài viết của mình từ bài văn đúng đến bài văn hay Từ những kết quả nhất định đã đạt được đó, tôi quyết định xây dựng sáng kiến kinh nghiệm về

việc Sử dụng phiếu đánh giá trong dạy học phát triển kĩ năng viết cho học sinh lớp

6

II TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ

Trong quá trình dạy học bộ môn ngữ văn mới của lớp 6, tôi nhận thấy, trong quá trình tạo lập văn bản của học sinh khá thụ động Đa phần các em học sinh từ cấp Tiểu học lên chưa quen cách viết của cấp THCS theo hướng ra đề mở nên thường phụ thuộc và học theo sự hướng dẫn của giáo viên cũng như các tài liệu sẵn có Rất ít học sinh có sự chủ động, sáng tạo, linh hoạt trong việc tự viết bài văn bằng vốn kiến

Xây dựng phiếu đánh giá trong dạy kĩ năng viết cho học sinh môn Ngữ văn 6

thức và hiểu biết của chính mình Điều này vô hình chung đã khiến cho những năng lực, phẩm chất tiềm tàng của các em không được khơi mở và phát huy, đồng thời làm ảnh hưởng xấu đến kết quả học tập bộ môn Ngữ văn Do đó, việc xây dựng một bộ phiếu đánh giá kĩ năng viết hợp lý có thể làm thang đo, giúp học sinh định hướng đúng đắn kĩ năng viết, từ đó tự tin và sáng tạo, đồng thời phát huy tối đa sự chủ động của học sinh khi tạo lập văn bản là vô cùng cấp thiết

III MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

- Nhằm nâng cao nghiệp vụ chuyên môn của bản thân

- Tạo niềm hứng thú, yêu thích với môn học cho học sinh

- Hình thành kĩ năng tạo lập văn bản

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

- Sử dụng phiếu đánh giá trong rèn kĩ năng viết cho học sinh trong môn Ngữ văn

6

- Phạm vi: Học sinh lớp 6A, 6E, năm học 2022-2023

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp đọc tài liệu, nghiên cứu lý thuyết

- Phương pháp nghiên cứu thực tế

- Phương pháp vấn đáp, trò chuyện

- Phương pháp thực nghiệm

Xây dựng phiếu đánh giá trong dạy kĩ năng viết cho học sinh môn Ngữ văn 6

B QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI THỰC HIỆN

I NHỮNG NỘI DUNG LÍ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ

1 Sử dụng phiếu đánh giá trong dạy văn

Việc sử dụng phiếu đánh giá trong dạy học văn bản là một phương pháp khá phổ biến của môn ngữ văn Phiếu đánh giá là một bản mô tả cụ thể các tiêu chí đánh giá và các mức độ của từng tiêu chí đó về quá trình hoạt động hoặc sản phẩm học tập của học sinh Phiếu đánh giá tiêu chí là một công cụ đánh giá chính xác mức độ đạt chuẩn của học sinh cả về sản phẩm học tập và thái độ, hành vi khi thực hiện nhiệm vụ học tập Do đó, phiếu đánh giá có thể coi là chìa khóa để học sinh tự định hướng và xác định được chuẩn kiến thức, kĩa năng cho việc tạo lập các kiểu văn bản

Ngoài ra một phiếu đánh giá khi được thiết kế phù hợp còn có thể phát huy được tối đa các năng lực khác của học sinh ngoài năng lực chuyên biệt của bộ môn ngữ văn Trong phiếu bài tập học sinh có thể đưa vào đó những dấu ấn mang cá tính riêng, năng khiếu riêng, sở thích riêng, vốn hiểu biết riêng của bản thân

2 Việc sử dụng phiếu đánh giá trong dạy kĩ năng viết

Với cách thiết kế SGK chương trình GDPT hiện hành đối với lớp 6 của bộ sách Kết nối thì trong mỗi chủ đề, gắn liền với việc đọc hiểu văn bản theo thể loại là một bài học về kĩ năng viết Cách kết hợp đó không chỉ giúp HS vận dụng được kiến thức

và kĩ năng đọc hiểu sang kĩ năng viết mà còn đưa văn học gắn liền phục vụ cho đời sống

Phiếu đánh giá sẽ được xây dựng theo yêu cầu kĩ năng riêng của từng kiểu văn bản Trong đó sẽ thể hiện được cả yêu cầu về nội dung, hình thức, sự sáng tạo của cá nhân người viết Các tiêu chí cần đạt trong phiếu sẽ được sắp xếp hợp lý để giúp học sinh sau khi trả lời được những câu hỏi nhỏ có thể tự tổng hợp và rút ra được những yêu cầu về kiến thức, kĩ năng của từng kiểu bài văn Từ đó tạo thuận lợi cho các em trong việc phát huy được năng lực tự học, năng lực tư duy, năng lực ngôn ngữ… Ta

có thể xây dựng phiếu đánh giá giúp học sinh tự đánh giá và sửa lỗi bài viết của mình theo các tiêu chí: Bố cục, nội dung, sáng tạo

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ

1 Thuận lợi

Xây dựng phiếu đánh giá trong dạy kĩ năng viết cho học sinh môn Ngữ văn 6

-Về phía giáo viên: Được trang bị đầy đủ kiến thức và tài liệu Sách giáo viên định hướng chuẩn kiến thức Nhóm ngữ văn 6 có sự đồng thuận, thường xuyên trao đổi phương pháp và kĩ thuật dạy học phát triển năng lực

-Về phía học sinh: Các em học sinh bước đầu hình thành thói quen viết các bài văn ở cấp THCS Đa phần các em khá tích cực tham gia các hoạt động dạy-học do giáo viên tổ chức

3 Tồn tại, hạn chế:

Học sinh chưa phát huy được sự chủ động, sáng tạo khi tham gia các hoạt động dạy-học theo định hướng phát triển năng lực

Một số em còn lười chuẩn bị bài, lười tư duy và ngại viết

Từ đó mà khiến cho việc tạo lập văn bản không đạt kết quả như mong đợi Cụ thể kết quả khảo sát trước khi áp dụng sáng kiến của lớp 6A, 6E như sau:

Chất lượng

khảo sát

6A (44) 9 20.45 22 50 12 27.27 1 2.28

6E (44) 16 36.36 20 45.45 8 18.19 0 0

III GIẢI PHÁP ĐỂ THỰC HIỆN SÁNG KIẾN

1.Làm công tác tư tưởng cho học sinh (định hướng):

Trước tiên cần hình thành cho học sinh thói quen độc lập trong tư duy Các em

từ tiểu học lên thường có thói quen làm việc theo sự hướng dẫn sát sao của giáo viên Từ đó dẫn đến một số em có tâm lý phụ thuộc vào giáo viên và tài liệu mẫu có sẵn Điều này vô tình khiến các em e ngại khi đưa ra những ý kiến và cách viết của riêng bản thân trong tạo lập văn bản theo chủ đề Chính bởi vậy, giáo viên cần khích

lệ, động viên các em bày tỏ suy nghĩ, quan điểm, cách viết của cá nhân mình Có vậy khi làm việc với phiếu đánh giá mới có thể phát huy một cách hiệu quả sự chủ động, sáng tạo và những năng lực của bản thân

2 Xây dựng phiếu đánh giá tiêu chí

Xây dựng phiếu đánh giá trong dạy kĩ năng viết cho học sinh môn Ngữ văn 6

2.1.Xây dựng tiêu chí đánh giá

Để thiết kế được phiếu đánh giá tiêu chí trước tiên GV phải xây dựng tiêu chí đánh giá phù hợp với đặc trưng của của môn học, của yêu cầu cần đạt trong dạy học kĩ năng viết như sau:

- Gv phân tích yêu cầu cần đạt của bài học, chủ đề và xác định các kiến thức, kĩ năng mong đợi của học sinh

- GV xác định rõ nhiệm vụ/bài tập đánh giá đã xay dựng là đánh giá hoạt động, sản phẩm hay đánh giá cả quá trình hoạt động và sản phẩm

- Gv cần phân tích, cụ thể hóa các sản phẩm hay các hoạt động đó thành những yếu tố, đặc điểm hay hành vi thể hiện rõ đặc trưng của sản phẩm hay quá trình

đó

- Gv căn cứ vào yêu cầu cần đạt của bài học, chủ đề từ đó xác định tiêu chí đánh giá, lập danh mục các tiêu chí ban đầu

- Chỉnh sửa, hoàn thiện các tiêu chí

2.2 Xây dựng các mức độ thể hiện các tiêu chí đã xác định

- Xác định số lượng về mức độ thể hiện của các tiêu chí: thường thì 3 đến 5 mức độ miêu tả là thích hợp nhất

- GV đưa ra mô tả về các tiêu chí đánh giá ở mức độ cao nhất, thực hiện tốt nhất

- Đưa ra các mô tả về các tiêu chí ở các mức độ còn lại

- Hoàn thiện phiếu đánh giá: phiếu đánh giá cần được sử dụng thử nghiệm nhằm phát hiện ra những điểm cần chỉnh sửa trước khi đem sử dụng chính thức

a Phiếu đánh giá tiêu chí ( định lƣợng)

Đối với đánh giá định lượng để lượng hóa số điểm của các tiêu chí trong phiếu đánh giá thành một điểm số cụ thể, Gv cần tính tổng điểm các mức độ đạt được của từng tiêu chí sau đó chia cho điểm số kì vọng để qui ra điểm phần trăm rồi đưa về hệ điểm 10 Tùy thuộc vào phiếu đánh giá được xây dựng có bao nhiêu mức độ mà việc tính điểm cho từng tiêu chí có thể khác nhau

Từ việc nghiên cứu yêu cầu đánh giá năng lực ngôn ngữ về dạng viết bài văn thuyết minh, tôi đã xây dựng phiếu đánh giá bài văn thuyết minh lại một sự kiện văn hóa như sau:

Xây dựng phiếu đánh giá trong dạy kĩ năng viết cho học sinh môn Ngữ văn 6

đánh giá

Điểm

10-9

Bài viết có bố cục đầy đủ 3 phần, rõ ràng, trình bày sạch đẹp

Bài viết đúng trọng tâm, đủ ý

Nội dung thuyết minh có ý nghĩa, sâu sắc, thuật lại được diễn

biến chính, sắp xếp các sự việc theo trình tự hợp lí

Cung cấp đầy đủ các chi tiết về sự kiện rõ ràng, chính xác, có

một số chi tiết hấp dẫn, thu hút sự chú ý của người học, đã

biết kết hợp các phương pháp thuyết minh

Bài viết hầu như không mắc lỗi chính tả, diễn đạt mạch lạc,

trôi chảy Từ ngữ đúng văn cảnh

Điểm

8-7

Bài viết có bố cục trình bày rõ ràng

Bài viết nêu được các vấn đề chính theo yêu cầu của đề, tuy

nhiên còn hơi rườm rà

Diễn đạt mắc một lỗi sai nhỏ

Điểm

6-5

Bài viết nêu được thông tin cơ bản của đối tượng thuyết minh,

tuy nhiên còn thiếu sự chọn lọc và kết nối giữa các đoạn văn

Điểm

4-3

Nội dung thuyết minh chưa đúng trọng tâm, đoạn văn thiếu sự

kết nối

Bài viết còn mắc tương đối nhiều lỗi diễn đạt

Bố cục, trình bày không rõ ràng

Điểm

2-1

Bố cục, trình bày không rõ ràng, mắc nhiều lỗi diễn đạt

Bài viết lạc đề hoặc không viết bài hoặc không viết bài hoặc

chỉ viết được 1, 2 câu chưa thể hiện được đối tượng

Điểm Bài viết không có trọng tâm

Xây dựng phiếu đánh giá trong dạy kĩ năng viết cho học sinh môn Ngữ văn 6

0 Thuyết minh tản mạn, không có yếu tố miêu tả, biểu cảm

Tuy nhiên không phải đơn vị kiến thức nào cũng đưa vào phiếu bài tập Ta chỉ nên lựa chọn những kiến thức trọng tâm, nội dung, nghệ thuật tiêu biểu để đưa vào phiếu bài tập, tránh việc tiết học văn trở nên rời rạc, mất đi sự kết nối và chất văn do lạm dụng quá nhiều phiếu bài tập

b Phiếu đánh giá tiêu chí định tính

Luyện kĩ năng viết bài văn tả cảnh sinh hoạt trong thời lượng 2 tiết Do đó phần tìm hiểu chung tôi thực hiện phương pháp theo mẫu và thực hành Đến phần thực hành để đo được năng lực tạo lập văn bản cho học sinh tôi đã giao bài tập các em về nhà chuẩn bị phần tìm ý và lập dàn ý để trên lớp các em hoàn thiện sớm bài viết, sau khi hoàn thành, tôi sẽ dựa vào phiếu đánh giá chấm mẫu một bài và nhận xét Sau đó

sẽ cho học sinh đổi bài chấm chéo dự trên phiếu đánh giá tiêu chí GV đưa ra để học sinh nào cũng được chấm bài và sửa bài

Với phiếu đánh giá định tính: GV dựa vào sự miêu tả các mức độ trong phiếu đánh giá để chỉ ra cho HS thấy khi đối chiếu sản phẩm, quá trình thực hiện của học sinh với từng tiêu chí thì tiêu chí nào học sinh làm tốt và làm tốt đến mức độ nào, những tiêu chí nào chưa tốt và mức độ ra sao Từ đó giúp HS nhận ra những ưu, nhược điểm của bài viết và đề xuất cách sửa chữa, nhờ đó mà ngày càng tiến bộ

Trên cơ sở đó, tôi đã thiết kế phiếu đánh giá kĩ năng viết bài văn tả cảnh sinh hoạt cho học sinh như sau:

tổng

1 Bố cục đầy đủ ba phần( mở bài, thân bài,

kết bài)

2 Mở bài: Giới thiệu được cảnh sinh hoạt

miêu tả một cách rõ ràng

3 Thân bài: Giới thiệu được thông tin cơ

bản của cảnh sinh hoạt được miêu tả

Xây dựng phiếu đánh giá trong dạy kĩ năng viết cho học sinh môn Ngữ văn 6

4 Miêu tả khái quát cảnh sinh hoạt được lựa

chọn( thời gian, địa điểm )

5 Miêu tả được quang cảnh của cảnh sinh

hoạt

6 Miêu tả được diễn biến của cảnh sinh

hoạt

7 Miêu tả hoạt động của các nhân vật tham

gia cảnh sinh hoạt

8 Miêu tả trạng thái của các nhân vật tham

gia cảnh sinh hoạt

9 Kết quả của cảnh sinh hoạt

10 Cảm xúc với cảnh sinh hoạt

11 Mỗi đoạn văn trình bày trọn vẹn một nội

dung

12 Bài văn miêu tả đảm bảo tính chính xác,

khách quan

13 Bài văn miêu tả thể hiện sự sinh động,

chân thực

14 Bài văn được trình bày sạch, đẹp

15 Chữ viết rõ ràng, đúng chính tả

16 Sử dụng đúng từ ngữ và hay

17 Viết đúng ngữ pháp

18 Diễn đạt mạch lạc, rõ ràng, thuyết phục

19 Các đoạn văn, câu văn có sự thống nhất,

liên kết chặt chẽ để phát triển nội dung

bài

20 Kết bài: Khái quát và nhấn mạnh các hoạt

Xây dựng phiếu đánh giá trong dạy kĩ năng viết cho học sinh môn Ngữ văn 6

động đặc sắc của cảnh sinh hoạt

c Phiếu đánh giá nâng cao

Trên cơ sở xậy dựng phiếu đánh giá cơ bản cho bài văn đúng, GV cần xây dựng phiếu đánh giá tiêu chí cho bài văn hay nhằm phát hiện và bồi dưỡng, phát tiển năng lực ngôn ngữ cho học sinh Với những học sinh có năng lực văn học thì việc khơi nguồn trong cách ra đề kiểm tra thì tiêu chí đánh giá sẽ giúp các em tự hoàn thiện và phát triển năng lực ngôn ngữ tốt hơn

Trên cơ sở nghiên cứu về bài học rèn kĩ năng viết bài văn tả cảnh sinh hoạt, tôi đưa ra phiếu đánh giá nâng cao như sau:

đạt

Sử dụng kết hợp các biện pháp so sánh, nhân hóa để miêu tả

Sử dụng các tính từ kết hợp các từ láy để miêu tả

Kết hợp với các phương thức biểu đạt khác để bài văn miêu tả

thú vị hơn

Vận dụng hiểu biết về thơ ca, nhạc họa để đưa thêm chất liệu

vào bài văn miêu tả

Đa dạng hóa các kiểu kết cấu đoạn văn trong bài văn miêu tả

Vận dụng mở bài gián tiếp và kết bài mở rộng

Phiếu đánh giá nâng cao cho bài văn thuyết minh:

đạt

Lựa chọn các hình thức thuyết minh: văn bản viết, thiết kế văn

bản Powerpoint, kết hợp các nội dung minh họa

Sử dụng đa dạng các phương pháp thuyết minh

Sử dụng nguồn thông tin phong phú, tin cậy