(Skkn 2023) giúp học sinh lớp 3 viết tốt bài văn tả cảnh đẹp

Để một bài vănhoàn chỉnh, học sinh tận dụng những hiểu biết về cảnh, vốn từ phong phú, vậndụng linh hoạt các biện pháp nghệ thuật thì bài văn tả cảnh mới hay và hấp dẫn.. Để làm tốt vai

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ NỘI phßng Gi¸o Dôc §µo t¹o huyÖn ba v×

ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Tên đề tài:

GIÚP HỌC SINH LỚP 3 VIẾT TỐT BÀI VĂN TẢ CẢNH ĐẸP

LĨNH VỰC - MÔN: TIẾNG VIỆT

MSK:

N¡M HäC: 2019 - 2020

PHẦN I: MỞ ĐẦU

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Việc dạy các môn học nói chung và dạy môn Tiếng Việt nói riêng ở Tiểu

học vẫn đang hướng tới mục tiêu chung của giáo dục là phát triển con ngườitoàn diện Mỗi phân môn, mỗi tiết học của môn Tiếng Việt đều hướng đến mục

đích phát triển các kĩ năng "nghe, nói, đọc, viết " cho học sinh Phân môn tập

làm văn là một trong những phân môn quan trọng của bộ môn Tiếng Việt (phânmôn thực hành tổng hợp) Bởi nó vận dụng tất cả những hiểu biết về nhận thức,

kĩ năng của phân môn đòi hỏi học sinh phát huy cao độ trí tuệ và cảm xúc đểthực hiện các yêu cầu bài học

Văn tả cảnh là kiểu bài khó nhất trong thể loại văn miêu tả Đòi hỏi họcsinh phải sử dụng tất cả các giác quan khi quan sát cảnh vật Để một bài vănhoàn chỉnh, học sinh tận dụng những hiểu biết về cảnh, vốn từ phong phú, vậndụng linh hoạt các biện pháp nghệ thuật thì bài văn tả cảnh mới hay và hấp dẫn Với đối tượng là học sinh Tiểu học, thầy cô gặp muôn vàn khó khăn khi dẫndắt các em làm một bài văn tả cảnh hay, gây ấn tượng cho người đọc Hơn thếnữa, đại đa số học sinh rất "ghét" văn, "ngại viết" Có rất nhiều lí do khiến các

em sợ viết văn đến như vậy Vì thế tiết Tập làm văn nói chung tiết văn tả cảnhnói riêng hầu như khô khan, không có tiếng cười, sự hào hứng trong tiết học.Giáo viên đọc cho học sinh chép sao cho hoàn thành phần bài tập Còn viết bàihoàn chỉnh, giáo viên đọc một vài bài mẫu cho học sinh tham khảo Từ đó, các

em viết bài Bài văn của các em hoàn toàn dựa vào văn mẫu hay cóp nhặt từnhững bài văn khác

Qua thực tế các năm giảng dạy lớp 3, tôi hiếm khi phát hiện được học sinhgiỏi môn Văn Tại sao học sinh giỏi tập làm văn ít ỏi, đếm trên đầu ngón tay nhưvậy, trong khi Tiếng Việt là tiếng mẹ đẻ của chúng ta, các em lúc chưa tròn mộttuổi đã biết nói, năm sáu tuổi đã biết đọc, đã biết viết Tiếng Việt ? Chúng ta đã

tự hào tiếng Việt ta phong phú, giàu hình ảnh, đa dạng về nghĩa, có sức biểu cảm

sâu sắc Nhưng một thực tế làm buồn lòng những thầy cô giáo chúng tôi vì họcsinh giỏi phân môn Tập làm văn còn quá khiêm tốn Khi chấm bài Tập làm văn,tôi thấy đa số học sinh đã biến các bài văn miêu tả thành văn kể, liệt kê một cáchkhô khan, nghèo nàn về từ, diễn đạt rườm rà tối nghĩa Vậy làm thế nào để nângcao chất lượng dạy - học Tập làm văn nhất là văn miêu tả nói chung và văn tảcảnh nói riêng cho học sinh lớp 3? Đi tìm câu trả lời cho câu hỏi trên là một quátrình và cũng là mục đích cần hướng đến kĩ sư tâm hồn Để làm tốt vai trò người

tổ chức và hướng dẫn, tôi đã tìm tòi, phân tích thực trạng, lựa chọn một số biệnpháp giúp học sinh lớp 3

học tập có hiệu quả Tập làm văn miêu tả nhất là văn tả cảnh

Đặc biệt từ năm học 2014-2015, Bộ Giáo dục và Đào tạo áp dụng thông tư 30vào việc đánh giá học sinh với mong muốn các em tự biết mình học ở mức nào,

có những hạn chế gì? nguyên nhân, cách giải quyết, điều chỉnh việc học tập vàrèn luyện cho phù hợp Môn Tập làm văn cũng đòi hỏi các em những vấn đề nêutrên và cũng hình thành cho các em những kiến thức, kĩ năng, phẩm chất, nănglực tạo nền tảng cho các em tiếp tục bậc học mới

Mục tiêu quan trọng hơn là góp phần nâng cao chất lượng Tập làm văn cholớp tôi phụ trách, sau đó là nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Việt nói

chung kiểu bài tả cảnh nói riêng Với những lý do trên, tôi chọn và viết đề tài : “

Giúp học sinh lớp 3 viết tốt bài văn tả về cảnh đẹp”.

II MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

1 Mục đích:

- Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn đề tài, tìm các giải pháp tạo

hứng thú trong học tập, giúp học sinh lớp 3 viết được bài văn tả cảnhđúng trọng tâm, gợi tả, gợi cảm

- Gióp häc sinh cã høng thó häc m«n tËp lµm v¨n nãi riªng vµ m«n TiÕngViÖt nãi chung, ph¸t huy vai trß tÝch cùc, s¸ng t¹o cña häc sinh trong c¸cgiê tËp lµm v¨n, gióp gi¸o viªn s¸ng t¹o trong gi¶ng d¹y

- Bước 4: Tìm hiểu một số giải pháp giúp học sinh hứng thú học, viết được

bài văn tả cảnh hay và hấp dẫn

- Bước 5: Hiệu quả của việc áp dụng các biện pháp Bồi dưỡng học sinh

lớp 3 viết văn tả cảnh

- Bước 6: Một số đề xuất cá nhân góp phần tạo hứng thú, thôi thúc học

III PHẠM VI NGHIấN CỨU

- Thực hiện trong chương trỡnh phõn mụn Tập làm văn lớp 3

- Đối tượng nghiờn cứu là học sinh lớp lớp 3D – Trường Tiểu học Trungtõm nghiờn cứu Bũ và đồng cỏ Ba Vỡ

IV THỜI GIAN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

Năm học 2019 - 2020 :

-Tháng 9 : Lập kế hoạch xây dựng đề tài

- Từ tháng 10 đến tháng 4: Thực hiện đề tài

- Tháng 5 : Hoàn thiện đề tài

V PHƯƠNG PHÁP NGHIấN CỨU

- Phương phỏp điều tra - khảo sỏt: Kết hợp với những nhận xột của giỏo

viờn chủ nhiệm lớp trước, khảo sỏt thực trạng viết văn của lớp

- Phương phỏp thống kờ: Thống kờ cỏc số liệu, cỏc thụng tin.

- Phương phỏp phõn tớch tổng hợp: Đối chứng, phõn tớch cỏc kết quả bằng

số liệu thống kờ

- Phương phỏp thực nghiệm sư phạm: Dạy trong cỏc tiết học, ỏp dụng cỏc

biện phỏp trong cỏc tiết học để nõng cỏc chất lượng tiết văn tả cảnh

- Phương phỏp kiểm tra đỏnh giỏ: Tổng kết, đỏnh giỏ kết quả đat được và những bài học kinh nghiệm

PHẦN II: NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI CHƯƠNG I: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA CÁC BIỆN PHÁP GIÚP HỌC

SINH LỚP 3 HỌC TỐT VĂN TẢ CẢNH ĐẸP

1 Cơ sở lớ luận:

Làm văn là cụng việc cuối cựng thử thỏch cỏc kĩ năng tiếng Việt, vốn

sống, vốn văn học, năng lực cảm thụ của cỏc em một cỏch tổng hợp Tập làmvăn cú vai trũ đặc biệt quan trọng trong việc bồi dưỡng HS tiếng Việt Để viếtđược văn đũi hởi cỏc em thể hiện suy nghĩ, cảm xỳc, tỡnh cảm của mỡnh bằngngụn ngữ viết

Hơn nữa, Tập làm văn là một phõn mụn mang tớnh tổng hợp và sỏng tạo

cao Tổng hợp cỏc kiến thức, kĩ năng từ Tập đọc, Kể chuyện, Chớnh tả, Luyện từ

và cõu, để viết nờn một bài Tập làm văn Như vậy, muốn dạy - học cú hiệu quảTập làm văn miờu tả nhất thiết người giỏo viờn phải dạy tốt Tập đọc, Kể chuyện,Chớnh tả, Luyện từ và cõu Vỡ trong cỏc bài đọc, trong cõu chuyện, trong cỏc bàitập luyện từ và cõu thường xuất hiện cỏc đoạn văn, khổ thơ cú nội dung miờu tảrất rừ về cảnh vật, thiờn nhiờn, con người,

Bài văn nếu khụng sỏng tạo sẽ trở thành một bài văn khụ cứng, cúp nhặtcủa người khỏc, nội dung bài văn sẽ khụng hồn nhiờn, trong sỏng, mới mẻ nhưtõm hồn của cỏc tỏc giả nhỏ tuổi

Chất lượng Tập làm văn là chất lượng của cảm thụ văn học, của cỏc kĩnăng nghe, núi, đọc, viết tiếng mẹ đẻ Cho nờn, cụ và trũ phải soạn giảng và học

tập tớch cực, nghiờm tỳc, hiệu quả, mới mong nõng cao một cỏch bền vững chấtlượng mụn Tiếng Việt ở lớp cuối cấp Tiểu học.

Giỏo viờn phải giỳp học sinh biết tự đỏnh giỏ, thấy được bài mỡnh làm ởmức độ nào Cỏc em phỏt huy mặt mạnh, sửa chữa mặt yếu qua lời nhận xột củagiỏo viờn Biết nhận xột bài bạn, cảm nhận được cỏi hay trong bài cỏc bài vănbạn viết

Tụi tin rằng đề tài này nếu được ỏp dụng và vận dụng hợp lý sẽ đem lại hiệuquả cao cho phõn mụn Tập làm văn, gúp phần nõng cao chất lượng văn tả cảnhlớp 3

2 Cơ sở thực tiễn:

Trong những năm gần đây, ngành giáo dục đã đợc Đảng và Nhà nớc quantâm rất nhiều bởi vậy chất lợng giáo dục cũng ngày càng đợc nâng cao Đặc biệtthụng tư 30 của Bộ Giỏo dục và Đào tạo, với mong muốn học sinh tự biết mỡnhhọc ở mức nào, cú những hạn chế gỡ? nguyờn nhõn, cỏch giải quyết, điều chỉnh

việc học tập và rốn luyện cho phự hợp Để đạt được những yờu cầu này trong văn

tả cảnh, tụi nhận thấy cú một số nguyờn nhõn thường vấp phải khi làm văn miờu

tả núi chung, văn tả cảnh núi riờng:

- Khi làm văn, học sinh chưa xỏc định được yờu cầu trọng tõm của đề bài

- Học sinh khụng được quan sỏt trực tiếp đối tượng miờu tả

- Khi quan sỏt thỡ cỏc em khụng được hướng dẫn về kĩ năng quan sỏt: quan sỏt những gỡ, quan sỏt từ đõu ? Làm thế nào phỏt hiện được nột tiờu biểu của đốitượng cần miờu tả

- Khụng biết hỡnh dung bằng hỡnh ảnh, õm thanh, cảm giỏc về sự vật miờu tảkhi quan sỏt

- Vốn từ đó nghốo nàn lại khụng biết sắp xếp như thế nào để bài viết mạchlạc, chưa diễn đạt được bằng vốn từ ngữ, ngụn ngữ của mỡnh về một sự vật, cảnhvật, về một con người cụ thể nào đú

- Nguyờn nhõn cuối cựng là trỏch nhiệm của người giỏo viờn Phõn mụn Tậplàm văn là một mụn học mang tớnh tổng hợp và sỏng tạo, nhưng lõu nay ngườigiỏo viờn (nhất là giỏo viờn lớp 2, lớp 3) chưa cú cỏch phỏt huy tối đa năng lựchọc tập và cảm thụ văn học của học sinh; chưa bồi dưỡng được cho cỏc em lũngyờu quý Tiếng Việt, ham thớch học Tiếng Việt để từ đú cỏc em nhận ra rằng đó làngười Việt Nam thỡ phải đọc thụng viết thạo Tiếng Việt và phỏt huy hết ưu điểmcủa tiếng mẹ đẻ

Trờn đõy là những nguyờn nhõn mà tụi thấy rất tõm đắc, giỳp tụi cú thể hoànthành sứ mệnh quan trọng của người thầy nhằm giỳp học sinh yờu thớch mụn vă,vun đắp cho cỏc em tỡnh yờu văn học và cỏc em thể hiện tõm tư tỡnh cảm củamỡnh qua mỗi tỏc phẩm của chớnh mỡnh thể hiện

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

2 Thực trạng về biện pháp rèn học sinh viết văn miêu tả trong những năm qua:

Trong những năm qua, nhiều giáo viên đã có những biện pháp nhằm giúphọc sinh có kĩ năng viết văn miêu tả nhưng chưa thực hành luyện tập về cả bốn kĩnăng: nghe, đọc, nói, viết cho học sinh Mà văn miêu tả đòi hỏi các em phải thànhthạo cả bốn kĩ năng này Mặt khác một số giáo viên cũng "ngại" dạy Tập làmvăn Khi làm bài, giáo viên cho các em viết lại những bài văn theo khuôn mẫu.Đây là sự thật mà chính bản thân tôi từng vấp phải trong những năm đầu mới ratrường

Qua việc nhiều năm giảng dạy ở lớp 3, tôi nhận thấy khi làm văn miêu tảhọc sinh còn gặp một số vướng mắc và sai sót sau dẫn đến học sinh làm bài chưađúng chưa hay:

*Lỗi dùng từ

- Vốn từ còn nghèo nàn, học sinh chưa biết cách dùng từ hợp lý chính xác, dùng

từ chưa đúng với sắc thái ý nghĩa làm giảm sắc thái biểu cảm

- Lặp lại rất nhiều từ trong một câu văn, đoạn văn dẫn đến câu văn, đoạn vănkhông được hay

*Lỗi đặt câu

- HS chưa biết quan sát để tìm ra những đặc điểm riêng của đối tượng miêu tả

- HS chưa biết bộc lộ cảm xúc của mình vào bài văn Câu văn còn khô khan,mới chỉ dừng lại ở mức độ liệt kê các đối tượng miêu tả

- HS chưa biết sử dụng một số biện pháp nghệ thuật ( so sánh, nhân hoá) đểmiêu tả

*Lỗi bố cục

- HS chưa biết cách sắp xếp bố cục một bài văn, sắp xếp ý lộn xộn ( câu mở đoạn, nội dung các câu chính, câu kết đoạn)

- HS chưa có kỹ năng viết đoạn văn, chưa biết liên kết các câu thành đoạn văn

- Một số học sinh khi viết văn thì phần mở bài đến 3 câu trong khi đó viết thânbài chỉ 1 – 2 câu ngắn không tương xứng

* Lỗi chính tả

- Có em viết cả bài văn mà không có dấu phẩy, không biết cách sử dụngdấu chấm để ngắt câu

BẢNG TỔNG HỢP K T QU ẾT QUẢ Ả

ĐIỂMYẾU

(1- 4)

ĐIỂM TB

(5- 6)

ĐIỂMKHÁ

(7- 8)

ĐIỂM GIỎI

(9- 10)

*Tóm lại :Giúp HS học tốt môn tập làm văn là góp phần giúp HS sử dụng

tốt công cụ giao tiếp bằng văn bản Khi học tập làm văn, HS được rèn luyện các

kĩ năng quan sát, kĩ năng viết và nói thành văn bản nên nó là môn học thực hành

có tính chất toàn diện Việc dạy HS chỉ đạt hiệu quả cao khi GV tự lựa chọn chomình các biện pháp, hệ thống bài tập phù hợp với điều kiện dạy và học vừa với

trình độ của HS và quan trọng hơn là kích thích HS yêu môn học này

3 Thuận lợi và khó khăn:

* Thuận lợi: Lớp tôi dạy là lớp bán trú Học 10 buổi / tuần Các em có

nhận thức tương đối đồng đều Hầu hết các em rất ham học, biết nghe lời thầy

cô Đặc biệt là các em được bố mẹ quan tâm, tạo điều kiện để các em tiếp thukiến thức một cách tốt nhất Các em đều đọc thông, viết thạo Khả năng nắm bắtkiến thức khá nhanh và rất thích khám phá những điều mới lạ

* Khó khăn: Hầu hết các em là con em nông thôn, sự tiếp cận với văn

học rất ít Chủ yếu là các em tự học trên lớp Bố mẹ bận rộn với công việc đồngáng nên các em ít khi được bố mẹ giảng giải vẻ đẹp của thiên nhiên, vạn vật xungquanh ta hay tham gia các hoạt động ngoại khóa như tham quan, píc ních Đây

là một thiệt thòi lớn đối với các em Chính vì vậy, thật là khó khăn khi giúp các

em viết một bài văn thành công

CHƯƠNG III: NHỮNG BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 3 VIẾT TỐT VĂN TẢ CẢNH

I Nội dung chương trình văn tả cảnh lớp 3

1 Giáo viên phải nắm vững nội dung, chương trình và phương pháp dạy Tập làm văn:

Dạy như thế nào để học sinh học giỏi Tập làm văn, viết được những bài văn

miêu tả sinh động? Điều cơ bản là người dạy phải nắm vững nội dung chươngtrình, đồng thời biết chọn và vận dụng phương pháp phù hợp để truyền thụ kiếnthức cho học sinh Biết được học sinh cần gì, chưa biết những gì để xác địnhđúng mục tiêu bài dạy, xác lập được mối quan hệ giữa kiến thức bài dạy với kiếnthức cũ và kiến thức sẽ cung cấp tiếp theo Cụ thể, giáo viên cần nắm vữngnhững vấn đề sau:

a Nội dung chương trình Tập làm văn lớp 3:

Nội dung chương trình Tập làm văn lớp 3 vẫn chỉ là yêu cầu các em kể

về cảnh đẹp của quê hương , đất nước hoặc nơi em ở Với mục tiêu là trang bịkiến thức và rèn luyện kĩ năng làm văn, góp phần cùng với các môn học kháclàm giàu vốn sống, rèn luyện tư duy, bồi dưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm mĩ, hình thành nhân cách cho học sinh Xác định được nhiệm vụ trọng tâm qua nội dungđối với học sinh lớp 3 kể được hay, cảm xúc, để hướng dần tới văn Miêu tả ở lớp

4, lớp 5 là nội dung chương trình hướng tới

b Thời lượng: Cả năm có 33 tiết; trong đó Văn tả cảnh có 8 tiết

c Biện pháp dạy học từng kiểu bài:

Hướng dẫn học sinh phân tích ngữ liệu và làm bài tập thực hành theo

các biện pháp sau:

+ Giúp học sinh nắm vững yêu cầu bài tập

+ Tổ chức cho học sinh thực hiện bài tập

d Trình tự dạy Tập làm văn: Trong phần dạy bài mới, giáo viên phải nắm

vững trình tự dạy đối với hai loại bài Tập làm văn: gồm 2 có tiết luyện nói vàluyện viết

Khi dạy từng loại bài, giáo viên cần chú ý đến các đối tượng học sinh củalớp: có nội dung cho học sinh khá, giỏi; có nội dung cho học sinh trung bình,yếu

Ví dụ: Muốn dạy học sinh viết tốt bài văn miêu tả đạt yêu cầu thì giáo

viên cần cho học sinh thực hiện tốt ở bài quan sát và luyện nói ở bài trước Đây

là bài cần thiết trước khi viết, không được xem nhẹ Để giúp học sinh làm đượcbài văn miêu tả sinh động thông qua quan sát luyện nói đối tượng miêu tả.

II Những biện pháp chung: Do đã nắm vững nội dung, chương trình và

phương pháp dạy Tập làm văn, tôi đã tìm ra những biện pháp giúp học sinh lớp 3học tốt văn tả cảnh Dưới đây là 7 biện pháp bồi dưỡng học sinh lớp 3 viết văn tảcảnh:

Biện pháp 1 Dạy cho các em cách quan sát cảnh vật

Biện pháp 2 Làm giàu vốn từ cho học sinh

Biện pháp 3 Sử dụng từ và các biện pháp nghệ thuật.

Biện pháp 4: "Truyền lửa" cho các em tình yêu văn học

Biện pháp 5 Viết văn theo sơ đồ tư duy

Biện pháp 6 Tăng cường lời nhận xét bài viết

Biện pháp 7 Trò chơi trong các tiết văn

III Những biện pháp cụ thể:

Biện pháp 1 Dạy cho các em cách quan sát cảnh vật

Các nhà văn tả cảnh hay là nhờ sự quan sát kĩ cảnh mình định tả Họ

quan sát như thế nào để khi viết họ có được bài văn lô gíc, đầy màu sắc như vậy

Đó chính là cái tài quan sát bằng tất cả các giác quan của các nhà văn

a) Dạy qua cách quan sát cảnh vật thực tế

Để giúp các em biết cách quan sát cảnh định tả, tôi cho các em quan sátcảnh thực Khi các em quan sát, tôi tung ra các quan sát, kết hợp các giác quan

để thấy được vẻ đẹp của cảnh Tôi cố gắng tạo điều kiện cho các em có nhữngtiết học ngoài trời Vì cảnh thật sẽ làm cho bài văn có hồn và đầy màu sắc hơn

Ví dụ : Kể về quê hương hoặc nơi em ở

gian để các em được quan sát cảnh thực, cho các em sống trong thiên nhiên, cảmnhận hơi thở của đất trời thì các em mới viết văn có hồn được.

+ Nhìn từ xa, sông như dải lụa xanh vắt ngang làm xóm.

+ Đến gần, lòng sông có chỗ rộng, chỗ hẹp, chỗ nông, chỗ sâu, chỗ uốn khúc quanh co, lúc chạy dài thẳng tắp

b) Dạy quan sát cảnh vật qua tranh ảnh

Cảnh thật sẽ làm cho bài văn có hồn và đầy màu sắc Nhưng không phảibài văn nào các em cũng có điều kiện quan sát thực mà chỉ bằng cách tưởngtượng hoặc nhớ lại

Cảnh đẹp Sa Pa Vịnh Hạ Long - Quảng Ninh

Hồ Gươm – Hà Nội

Sông Hương - Huế Kinh thành Huế

Cảnh đẹp đảo Phú Quốc

Biện pháp 2 Làm giàu vốn từ cho học sinh

a, Làm giàu vốn từ qua từng đề bài: Trong quá trình quan sát, tôi thường kết

hợp mở rộng vốn từ cho học sinh Vốn từ nhiều hay giàu vốn từ sẽ giúp các emlinh hoạt khi viết bài, tránh lặp từ Vì thế mỗi khi tả một cảnh nào đó, tôi thường

tổ chức cho các em thi tìm từ liên quan đến cảnh mình tả Chẳng hạn như đề tảcây cối , học sinh tìm được rất nhiều từ liên quan đến cảnh vườn cây:

- Cây: cây ổi, cây mít, cây nhãn, cây vải, cây na

- Dáng vẻ từng cây: thẳng, công, nghiêng, uốn lượn

- Hương: thoang thoảng, sực nức, ngào ngạt

- Sương: làn sương, hơi sương, biển sương, sương mù, giọt sương, âm thanhsương rơi lộp độp, tí tách

Hay khi tả cảnh con đường:

- Mặt đường: phẳng lì, lồi lõm, nhẵn thín, gồ ghề, trơn trượt, lấm bùn, nhầy

nhụa

Qua cách khai thác vốn từ trên, tôi thấy các em không bị "nghèo" vốn từ nữa Ngược lại các em lại rất sôi nổi, hào hứng trao đổi ý kiến với bạn

b, Làm giàu vốn từ qua các phân môn Tiếng Việt: Tôi còn giúp các em

giàu vốn từ ngữ qua từng bài đọc, từng bài tập ở các môn Tập đọc, Kể chuyện,Luyện từ và câu cùng chủ điểm Tạo cho học sinh thói quen quan sát, đánh giá,nhìn nhận một sự vật, một cảnh vật hay một con người nào đó và thể hiện nhữngđiều đã quan sát và đánh giá được bằng vốn từ ngữ, ngôn ngữ của mình, kịp thời điều chỉnh những lỗi về dùng từ, viết câu, làm văn

+ Môn Tập đọc giúp các em hiểu được nghĩa đen, nghĩa bóng, hiểu được nộidung của các đoạn văn, khổ thơ có ý nghĩa miêu tả (cảnh vật, con người, ) Mỗitiết dạy Tập đọc nên thêm một vài câu hỏi về thể loại, bố cục và trình tự miêu tảcủa tác giả để học sinh thấm dần về văn tả cảnh

Ví dụ bài Sông Hương, Tiếng hò trên sông Hương,…Những bài tập đọc này

sẽ giúp các em biết tả cảnh hay hơn nếu ta cung cấp thêm những câu hỏi gợi mởnhư: Bài này tác giả tả cảnh làng quê vào thời điểm nào? Tác giả tả theo trình tựnào? Để học sinh biết quan sát và viết theo trình tự bài văn

+ Môn Luyện từ và câu là môn có thể giúp học sinh làm giàu vốn từ nhiềunhất khi dạy các tiết Mở rộng vốn từ Trong các tiết này có các bài tập mở rộngvốn từ rất cụ thể, thiết thực như tìm từ, ghép từ, phát hiện từ miêu tả, dùng từ đặtcâu, sắp xếp các từ thành nhóm miêu tả

Biện pháp 3 Sử dụng từ và các biện pháp nghệ thuật:

Sau khi học sinh đã có một vốn từ nhất định, tôi giúp học sinh các cách sửdụng vốn từ trong miêu tả như: sử dụng gợi tả, gợi cảm, từ láy, sử dụng các biệnpháp nghệ thuật (so sánh, nhân hoá, ) Sao cho phù hợp với văn cảnh mình địnhtả.

a, Sử dụng từ:

* Từ gợi tả, gợi cảm: Tôi dẫn dắt giúp các em hiểu thế nào là từ gợi tả?

gợi cảm? Tác dụng của từ gợi cảm, gợi tả trong câu văn Học sinh Tiểu học nhận biết vấn đề nhanh Giáo viên cần

- Ví như: Em hãy so sánh 2 vâu văn sau, em thích câu văn nào? Vì sao? + Cánh đồng rộng./ Cánh đồng rộng mênh mông trải dài tới tận chân trời.Đương nhiên, các em sẽ lựa chọn câu 2 Các em chỉ lí giải là câu 2 hay hơn Vì sao hay hơn thì ít em trả lời được Tôi sẽ lí giải giúp các em: Câu 2 hay hơn vìtác giả không những cho các em thấy độ rộng lớn của cánh đồng mà còn cho các

em thấy được độ dài của cánh đồng nhờ vào dùng từ gợi tả mênh mông và trảidài Vậy từ gợi tả là những từ tả độ dài, độ rộng, sắc màu, mùi hương Học sinhbiết điều này sẽ vận dụng khi làm bài một cách linh hoạt

Còn từ gợi cảm thì sao? Đây là những từ biểu lộ cảm xúc Chính những từgợi cảm làm cho câu văn giàu cảm xúc, thu hút người nghe, người đọc, gây chongười đọc sự xúc động hơn

- Chẳng hạn, tôi cho học sinh so sánh 2 câu văn:

+ Tôi trở về nhà Trong lòng tôi rất vui/ Tôi khoan khoái trở về nhà Lòng tôirộn ràng, trào dâng một cảm xúc khó tả

Rõ ràng 2 câu văn không khác nhau về nội dung nhưng câu văn thứ hai đểlại trong lòng người đọc thấy thích thú, nhẹ nhàng Từ sự so sánh đơn giản đómột phần nào tôi đã giúp học sinh không ngừng nỗ lực, sáng tạo khi viết văn

* Sử dụng từ láy: Muốn giúp học sinh sử dụng từ láy hay, chính xác, tôi cho

Sau đó các em hãy so sánh với đoạn văn sau xem đoạn văn nào hay hơn: “Tiếng chim hót báo hiệu một ngày mới bắt đầu Ông mặt trời nhô lên sau luỹ trexanh Khói bếp nhà ai bay trong gió Đàn gà con gọi nhau, chạy theo chân mẹ.Đường làng đã đông người qua lại"

Học sinh điền được “Tiếng chim líu lo báo hiệu một ngày mới bắt đầu Ông

mặt trời từ từ nhô lên sau luỹ tre xanh Khói bếp nhà ai là là bay trong gió Đàn

gà con liếp chiếp gọi nhau, ríu rí theo chân mẹ Đường làng đã tấp nập người qua lại"

Khi điền xong, các em sẽ nhận thấy ngay có thêm các từ láy cũng giúp câuvăn trở lên sinh động hơn

b, Sử dụng các biện pháp nghệ thuật: Các biện pháp nghệ thuật giúp câu

văn sinh động, giúp người đọc nhận biết sự vật một các dễ dàng hơn Tương tự

như các dùng từ, tôi cũng tìm các dạng bài tập so sánh câu văn hay thêm hình ảnh

so sánh để các em hiểu và sử dụng linh hoạt các biện pháp nghệ thuật trong câuvăn, bài văn của mình khi sáng tác Ví dụ như biện pháp nghệ thuật so sánh:

- Nắng cứ như

- Dòng sông giống như

Hay biện pháp nghệ thuật nhân hóa Tôi cho các em thi viết câu theo cảnh

miêu tả có dùng nghệ thuật nhân hóa theo đề định tả như tả sông: Sông ôm tôi vào lòng mà vuốt ve, vỗ về./ Sông reo vui trong gió sớm./ Hết lũ, sông hiền lành, sóng xanh nhí nhảnh đùa nhau

Tôi nhận thấy, với lứa tuổi Tiểu học, các em cần sự cụ thể như trên, tôi nhận thấy các em sẽ dễ dàng biết cách sử dụng các biện pháp nghệ thuật khi làm bài

Biện pháp 4 " Truyền lửa" cho các em tình yêu văn học:

Giáo viên đã nắm vững nội dung, chương trình và phương pháp dạy Tập

làm văn đặc biệt là văn miêu tả Giáo viên còn phải biết mẹo "truyền lửa" chocác em tình yêu văn học Làm thế nào giờ Tập làm văn phải sôi nổi, học sinhchăm chú lắng nghe, có tiếng cười, sự vui nhộn, những cánh tay giơ lên hàohứng trong giờ văn Nét mặt phấn khích ? Giờ văn mà học sinh thấy thú vị, có

sự sảng khoái, có âm thanh của tiếng cười, giờ văn đó mới đạt yêu cầu

Để làm được điều này mở đầu mỗi tiết văn miêu tả về một cảnh nào, tảmột ai đó, tôi thường gợi mở bài bằng một đoạn thơ nhỏ, một vài câu văn hay,những câu hỏi, hay để học sinh ra câu hỏi hướng vào nội dung tiết học dẫn dắtcác em vào tiết học một cách tự nhiên, thu hút học sinh ngay phần giới thiệu bài,tránh sự gò bó Thực chất đó cũng chính là dạy cho học sinh cách mở bài hay,sáng tạo

Ví dụ: * Dạy bài văn viết về cảnh quê hương nơi em ở

Tôi dẫn dắt học sinh bằng câu hỏi: Các em hãy nhìn ra bầu trời kia có gì đẹp?

Học sinh háo hức trả lời: Nền trời xanh, có mây trắng, có sắc hồng Cô thấy các

em đã quan sát được vẻ đẹp của bầu trời để tả bầu trời đấy Và đó cũng chính làkiểu bài tả cảnh mà các em sẽ được học Bằng những câu hỏi đơn giản nhưng gầngũi, thiết thực học sinh thấy thích thú

- Quan sát thời gian tả cảnh buổi sáng ( hoặc trưa, chiều) , các cảnh vật

xung quanh như thế nào ?: (trên cánh đồng, nương rẫy , vườn cây ,trên

đường phố,… ) Tôi cho các em đặt câu hỏi, để hỏi nhau và cùng nhau trảlời:

+ Cánh đồng rộng hay hẹp? Trên cánh đồng có những gì? khi có

gió cây lúa ra sao? Hương lúa có mùi như thế nào? Những ai làm việc trên cánh đồng? Họ làm những việc gì? Họ làm việc như thế nào?

+ Vườn cây nhà bạn rộng hay hẹp? Trồng những cây gì? Mỗi cây đó có vẻđẹp gì? Chim chóc có đến vườn cây không? Chúng thường làm gì?

(Đôi khi các em có những câu hỏi rất ngô nghê, gây cười nhưng có sao đâu?Như thế là tôi đã giúp các em hiểu thêm về cánh đồng quê, vườn cây em biếtnhiều giới thiệu cho em chưa biết, chưa hiểu

+ Dạy học sinh kể về dòng sông quê Tôi cho các em đọc tham khảonhững đoạn thơ viết về sông Các em sẽ đọc những đoạn thơ viết về con sôngnhư đoạn thơ trong bài "Dòng sông mặc áo"

+ Sông khoác trên mình dải lụa xanh vắt ngang làm xóm

+ Nước sông trong xanh, sóng gợn lăn tăn, vẻ hiền hoà.

+ Đến gần, lòng sông có chỗ rộng, chỗ hẹp, chỗ nông, chỗ sâu, chỗ uốn khúc quanh co, lúc chạy dài thẳng tắp

Thậm chí cả những bài hát cũng có thể truyền cảm hứng đến các em

.VD: Tiết Tập làm văn Nói về quê hương , tôi cho học sinh lắng nghe bài hát

Quê hương của nhạc sĩ ……quen thuộc mà các em đã được học ở bài tập đọc

trước Bài hát này sẽ giúp các em có thêm cảm xúc dâng trào khi viết về quêhươn

Em Đặng Thị Diễm Quỳnh là một “ Cây văn” của lớp thường hay vận dụngcâu văn , thơ, câu ca dao tục ngữ vào trong các bài văn Em biết vận dụng cắtnhững câu đầu vào câu cuối lời bài hát vào ngay bài văn viết về quê hương nhưsau:

Bài làm

Quê hương là chùm khế ngọt Cho con trèo hái mỗi ngày

Ai sinh ra cũng có quê hương để yêu để thương nhớ Em sinh ra và lớn lên ở quê hương Ba Vì Nơi đây mang vẻ đẹp yên bình như bao làng quê

khác………

………

Em yêu quê hương da diết, dẫu đi đâu em cũng nhớ về quê hương.

Quê hương mỗi người chỉ một

Như là chỉ một mẹ thôi

Quê hương nếu ai không nhớ

Sẽ không lớn nổi thành người.