Định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh đã được quán triệt trong tất cả các thành tố của chương trình Khoa học từ yêu cầu cần đạt, nội dung cũng như các định hướng về phươ
Trang 1PHẦN I – ĐẶT VẤN ĐỀ
I Lý do chọn đề tài
Môn Khoa học là môn học bắt buộc ở tiểu học, được học ở lớp 4, 5 với thời lượng 70 tiết cho mỗi lớp Môn học được xây dựng trên cơ sở kế thừa và phát triển từ môn Tự nhiên và Xã hội (các lớp 1, 2, 3); tích hợp những kiến thức
về vật lí, hoá học, sinh học và nội dung giáo dục sức khoẻ, giáo dục môi trường Môn học đóng vai trò quan trọng trong việc giúp học sinh học tập môn Khoa học tự nhiên như Vật lí, Hoá học, Sinh học ở các cấp học trên Định hướng phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh đã được quán triệt trong tất cả các thành
tố của chương trình Khoa học từ yêu cầu cần đạt, nội dung cũng như các định hướng về phương pháp, đánh giá
Song một thực tế mà chúng ta đều biết là hiện nay trong các cấp học mà đặc biệt là bậc Tiểu học nói chung và trường tiểu học Ba Trại B nói riêng, việc ứng dụng CNTT trong dạy học, hướng dẫn học sinh kĩ năng tự học còn nhiều hạn chế Qua thực tế dạy các môn học ở lớp 4,5, tôi nhận thấy các em hầu như chưa tích cực tìm tòi, học hỏi thêm, nhất là việc tự học ở nhà thông qua mạng internet lại càng không Đây là điều dễ hiểu, vì ở lứa tuổi này vốn kiến thức của các em về cách sử dụng mạng internet còn vô cùng hạn hẹp cần được giáo viên hướng dẫn, giúp đỡ tận tình Đứng trước thực tế đó, tôi rất băn khoăn và trăn trở làm thế nào để giúp các em yêu thích và sử dụng được một số ứng dụng đơn giản nhất, cơ bản nhất để có thể tìm kiếm thông tin, kiến thức liên quan đến bài học, môn học mà các em muốn tìm hiểu thêm thông qua mạng internet?
Trả lời câu hỏi này, ngay từ khi nhận nhiệm vụ chủ nhiệm lớp 4A3, trường tiểu học Ba Trại B năm học 2021 - 2022 Tôi đã cố gắng dùng mọi khả năng và kinh nghiệm của mình để khơi dậy tinh thần ham học hỏi trong mỗi học sinh nhằm từng bước nâng cao chất lượng học tập cho học sinh, tạo ra một môi trường giáo dục mang tính tương tác cao, học sinh được khuyến khích và tạo điều kiện để chủ động, tự học, tự tìm kiếm tri thức, sắp xếp hợp lý quá trình tự học tập, tự rèn luyện bản thân mình Trong khuôn khổ bài viết này, tôi mạnh dạn
trình bày một vài kinh nghiệm “Hướng dẫn HS lớp 4 tự học môn Khoa học
II Mục đích nghiên cứu
Mục tiêu của SKKN này là hướng dẫn học sinh tự học, tự tìm tòi kiến thức nhằm tích cực hóa các hoạt động học tập của học sinh, làm cho các em có
Trang 2thể chủ động tiếp thu kiến thức, sôi nổi trong học tập nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học hiện nay
III Đối tượng nghiên cứu
1 Đối tượng
- Một số biện pháp hướng dẫn học sinh lớp 4 tự học thông qua mạng Internet, tự học ở nhà
2 Phạm vi
- Học sinh lớp 4a3, trường Tiểu học Ba Trại B, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội trong năm học 2021 - 2022
- Nghiên cứu một số ứng dụng của công nghệ thông tin hữu ích trong việc tự học của học sinh lớp 4
- Nghiên cứu thực trạng hướng dẫn kỹ năng tự học ở nhà cho học sinh của giáo viên, thực trạng tự học ở nhà của học sinh trường Tiểu học Ba Trại B
- Nghiên cứu để tìm ra hình thức tự học phù hợp với học sinh lớp 4 ở môn học Khoa học
IV Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục
- Phương pháp thực nghiệm: Áp dụng các giải pháp của đề tài để kiểm chứng kết quả
- Phương pháp phân tích - xử lý số liệu
PHẦN II – GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I CƠ SỞ LÍ LUẬN
Trong dạy học môn Khoa học, phương tiện dạy học có vai trò rất quan trọng Tuy vậy cũng như đối với chương trình Khoa học hiện hành, chương trình mới không đòi hỏi những phương tiện dạy học đắt tiền, hoặc những điều kiện thực hiện phức tạp Phương tiện dạy học chủ yếu chỉ là các tranh ảnh, sơ đồ, mô hình, dụng cụ thí nghiệm đơn giản Giáo viên cũng có thể sử dụng các đồ vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội xung quanh, để dạy học Mặc dù vậy, nếu như học sinh và giáo viên có điều kiện để ứng dụng công nghệ thông tin vào tất cả các môn học, đặc biệt là các môn có sử dụng nhiều tranh ảnh cho bài giảng thì chắc chắn kết quả học tập sẽ cao hơn rất nhiều
Là giáo viên chủ nhiệm, trực tiếp giảng dạy, bồi dưỡng học sinh, qua nghiên cứu nội dung chương trình và quá trình học tập các môn học của học sinh, tôi nhận thấy: Học sinh tiếp thu các môn học chưa đồng đều Vì thế, bản thân tôi không thể thờ ơ với mức độ nhận thức của các em Từ chỗ khó tiếp thu
Trang 3ngay ban đầu sẽ dẫn đến sự hời hợt của học sinh đối với các môn học về những năm học sau Đổi mới phương pháp giáo dục nhằm tích cực hoá quá trình học tập của học sinh; để thực hiện được điều này, ngoài sự nghiên cứu về phương pháp giảng dạy, phương pháp tổ chức lớp học thì giáo viên còn phải nghiên cứu
sử dụng các thiết bị công nghệ, các phần mềm hỗ trợ dạy học để ứng dụng và các cách tìm hiểu thông tin, kiến thức nhằm nâng cao kiến thức Đồng thời phải hướng dẫn học sinh tự học, tự tìm tòi kiến thức thông qua mạng Internet Giúp các em tăng khả năng tư duy, khả năng tự học thông qua đó tự hoàn thiện cách học hình thành nhân cách theo hướng học tập suốt đời
Cùng với sự hỗ trợ của thiết bị công nghệ thông tin, việc tạo điều kiện thuận lợi từ BGH nhà trường đang công tác, tôi đã tích cực tìm hiểu nghiên cứu
sử dụng các phần mềm tiếp cận với kho tri thức của nhân loại và đưa vào thực nghiệm trong dạy học, bước đầu đã có những kết qủa khả quan Trong bài viết này tôi không đi sâu vào trình bày các phần mềm mà chỉ giới thiệu khả năng ứng dụng của việc học tập qua mạng như cách tìm kiếm thông tin, tư liệu, video, hình ảnh các bài tập và các vấn đề liên quan trong các môn học lớp 4 Nhằm giúp các em tăng khả năng chủ động trong việc tiếp thu kiến thức cũng như ứng
dụng chúng vào thực tiễn Vì vậy tôi chọn SKKN: “Hướng dẫn HS lớp 4 tự
học môn Khoa học”
II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
1.Thực trạng
Trong chương trình giảng dạy và qua việc dự giờ một số đồng nghiệp ở môn Khoa học, tôi nhận thấy một thực tế như sau:
*Về phía học sinh: Đa số học sinh chưa tích cực rèn luyện kỹ năng tự
học Vì tự học là hoạt động phức tạp đối với học sinh tiểu học, cần có sự hỗ trợ, hướng dẫn tận tình từ giáo viên, giám sát của phụ huynh Hiệu quả của tự học trước hết là do tính tích cực tự học của học sinh quyết định
Ở những năm học trước, hầu hết học sinh chưa có thiết bị thông minh để tra cứu thông tin Nhưng trong năm học này, do tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp Nhiều trường phải dạy trực tuyến, trong đó có trường Tiểu học Ba Trại
B nên phụ huynh đã trang bị đầy đủ các thiết bị thông minh cho con mình học tập như: máy tính, điện thoại,…Đây là điều kiện rất thuận lợi để các em có thể
tự tìm tòi kiến thức Song, kĩ năng sử dụng máy tính, mạng Internet của học sinh còn nhiều hạn chế Trong quá trình tìm kiếm thông tin, các em chưa biết tìm đến những trang chính thống, dẫn đến thông tin tìm được không chính xác, dễ tham gia vào các trang mạng, các trò chơi có hại,…
Trang 4*Về phía giáo viên
- Một số giáo viên chỉ quan tâm đến cách dạy mà “quên” đi cách học, phương pháp tự học của học sinh, chưa chú trọng việc hình thành năng lực tự học cho học sinh thì không thể giúp học sinh tự học, tự “làm giàu” kiến thức
- Trình độ chuyên môn của giáo viên không đồng đều; trình độ tin học còn hạn chế ở một số giáo viên đã lớn tuổi
- Các thiết bị thí nghiệm cần thiết cho việc dạy học đã cũ kĩ, thậm chí không có Thời lượng giảng dạy môn Khoa học không đảm bảo Do các môn học như Toán, Tiếng Việt đã vắt kiệt thời gian học môn khoa học
2 Kết quả của thực trạng
- Qua khảo sát học sinh lớp 4a3 về việc sử dụng máy tính, điện thoại kết nối mạng internet ở nhà của trường Tiểu học Ba Trại B đầu năm học 2021-2022 Kết quả thu được như sau:
học sinh
Học tập Chơi game Hoạt
động khác
Không sử dụng
- Nhìn vào bảng thống kê trên, ta thấy đại đa số các em học sinh khi vào mạng internet chỉ thích chơi game, xem phim, ca nhạc…Số học sinh tự học còn rất hạn chế
III Các giải pháp thực hiện
Từ thực tế trên, tôi nhận thấy vấn đề cần được đặt ra là giáo viên phải tìm cách khắc phục yếu kém cho học sinh, kiên trì rèn kĩ năng tự học cho các em bằng cách sát sao, từng chút một Để làm được việc đó, cần chú trọng một số giải pháp sau:
1 Nhắc việc học sinh thường xuyên trên Zalo nhóm lớp
Khác với việc tự học của học sinh cấp II, III, đại học việc tự học của học sinh tiểu học bao giờ cũng phải có sự hướng dẫn của thầy cô giáo, có thể kết hợp với sự hỗ trợ của cha mẹ các em Bởi các em đang ở lứa tuổi ham chơi hơn ham học, ý thức học tập ở các em chưa cao Vì vậy, sau mỗi buổi học, tôi thường nhắc các em xem trước bài sau Vì các em còn ham chơi, mau quên nên tôi thường đưa những nhiệm vụ học tập này lên Zalo nhóm lớp để phụ huynh nhắc nhở các em thực hiện Kết hợp với gia đình yêu cầu bố trí giờ tự học cho học sinh học ở nhà, góc học tập của trẻ cần cách biệt với không gian sinh hoạt ồn ào của gia đình Các ngày nghỉ như chủ nhật, ngày lễ không buộc trẻ phải tự học,
Trang 5kết hợp cho trẻ vui chơi Quản lý thời gian tự học trên mạng của trẻ tránh tình trạng trẻ vào những trang mạng có hại, vừa học vừa chơi trò chơi…
2 Công nhận sự cố gắng của học sinh
Nguồn động viên chủ yếu đối với học sinh chính là sự công nhận từ thầy
cô, bạn bè và gia đình trước sự tiến bộ hàng ngày của các em qua lời nhận xét khen ngợi, tuyên dương, hay điểm số cuối mỗi kì thi Mỗi cá nhân có thể tìm thấy cho mình những nguồn động viên khác nhau Từ đó, các em sẽ thấy được
sự quan trọng của mình trong mỗi tiết học đồng thời học sinh sẽ cố gắng hơn trong học tập
3 Hướng dẫn học sinh tìm kiếm kiến thức trên mạng
- Trong các môn học lớp 4,5 trên mạng có rất nhiều thông tin kiến thức,
tư liệu, bài tập vô cùng hữu ích cho giáo viên, học sinh có thể sử dụng Đối với giáo viên để nâng cao kiến thức, trong quá trình tự học, tự tìm hiểu Đối với học sinh nâng cao quá trình tự học, tự tìm hiểu để có những kĩ năng cơ bản nhất phục vụ quá trình tự học suốt đời Tuy nhiên để có được kĩ năng cơ bản đó cần
có sự hướng dẫn của giáo viên trước vô số thông tin mà không hề có sự kiểm định
* Các trang web phục vụ tốt cho việc học tập các môn học lớp 4
- http//google.com Trang web giúp các em học sinh tìm bài tập, tư liệu
- Youtube.com Trang web giúp các em học sinh tìm các video …
- Violet.vn Nhiều tư liệu, đề kiểm tra thường xuyên, học kì, bài tập nâng cao, đề thi học sinh giỏi …
* Cách tìm kiếm thông tin trên mạng Internet:
Các mẹo cơ bản để tìm kiếm hiệu quả trên Google
Qua kết quả khảo sát các em học sinh khối 4 trường Tiểu học Ba Trại B ở trên có thể thấy rằng: Số lượng học sinh sử dụng Internet tương đối đông trên 70% qua điện thoại, qua máy tính… tuy nhiên phần lớn các em lại tập trung vào việc chơi game, xem phim… Còn số em tìm hiểu thông tin cho các môn học thì tương đối ít Mặt khác trong các em sử dụng cho học tập thì kĩ năng tìm kiếm thông tin sử dụng cũng chưa tốt
Vì vậy, trước tiên cần cho các em biết cách sử dụng một số thao tác cơ bản nhất về công cụ tìm kiếm google: "Dân ta phải biết sử ta Nếu mà không biết thì tra Google" là câu thơ đã khá quen thuộc với nhiều người sử dụng Internet ở Việt Nam, tuy nhiên, không ít người vẫn chỉ tra cứu với các câu lệnh đơn giản
mà chưa khai thác hiệu quả công cụ này Chuyên viên Joyce Hau của Google
Trang 6châu Á - Thái Bình Dương cho hay chỉ cần thêm một số ký tự hoặc từ khóa đơn giản, người sử dụng có thể nhanh chóng có được thông tin họ cần
Khi không dùng dấu kép sẽ có rất nhiều kết quả không chính xác
Dùng dấu ngoặc kép " " để có được kết quả chính xác với cụm từ cần tìm
Để các em có thể sử dụng một số trang web vào việc tự học một cách hiệu quả tôi đưa ra một số ví dụ cụ thể sau: Để chuẩn bị tốt cho việc học bài mới mà
giáo viên giao nhiệm vụ tìm hiểu như môn Khoa học lớp 4, bài 26: Nguyên nhân
làm nước bị ô nhiễm các em chỉ cần về nhà thao tác trên máy tính, điện thoại có
kết nối mạng vào google nhấp chuột vào ô tìm kiếm, ngay lập tức màn hình sẽ xuất hiện những hình ảnh, nội dung có liên quan đến bài học Khi nắm được
Trang 7những kiến thức do chính bản thân các em tìm hiểu được thì chắc chắn trong tiết
học trên lớp các em sẽ rất tự tin, hào hứng tham gia thảo luân đóng góp ý kiến,
nhận được sự tuyên dương khích lệ của thầy cô sẽ làm các em có nhiều hứng thú
hơn với việc học
Ngoài ra, trong năm học này, các em còn được tiếp cận với phần mềm Zoom và một số phần mềm khác giúp ích rất nhiều cho việc dạy học và đánh giá học sinh
Ví dụ: Ở môn Khoa học, bài 7: Tại sao cần ăn phối hợp nhiều loại thức ăn…? Tôi yêu câu học sinh thiết kế thực đơn cho bữa trưa với khoảng 5 đến 7 món ăn Sau khi thực hiện xong yêu câu, học sinh rất hăng hái nộp bài lên phần mềm Padlet.com Nhờ các phần mềm này, chúng tôi dễ đang đánh giá cũng như kịp thời sửa chữa lỗi sai cho học sinh
Trang 8Ngoài môn Khoa học, với các môn học khác, học sinh đều có thể tự học qua mạng Internet.
Để tham khảo thêm một số bài văn hay các em cũng vào google để tìm kiếm ví dụ: Những bài văn hay tả cây cối lớp 4, ngay lập tức trên màn hình sẽ hiển thị hàng loạt những chuyên mục
để các em lựa chọn tham khảo để tích luỹ thêm kiến thức cho mình rất bổ ích
Hay để nâng cao chất lượng đại trà, mũi nhọn đối với môn toán lớp 4 thì giáo viên
phát động phong trào thi giải toán qua mạng violympic sâu rộng để các em tham gia Để
các
em tự tin tham gia cần hướng dẫn các em một số thao tác căn bản như: Vào youtube nhập
Trang 9“hướng dẫn đăng ký thành viên violympic” vào ô tìm kiếm, trên màn hình sẽ hiển thị hướng
dẫn cập nhật thông tin rất cụ thể đầy đủ bằng video để các em đăng ký tham gia giải toán
Để rèn luyện kỹ năng giải, cách giải các dạng toán violympic vào yuotube nhập “
Hướng dẫn giải toán violympic toán 4 vòng 2 năm 2022” rồi vào các video để giải
rồi xem cách giải so sánh với kết quả mình vừa giải Từ đó các em sẽ trau dồi kỹ
năng giải toán của mình rất hiệu quả
Trang 10Bên cạnh đó để học được, học tốt môn toán lớp 4 không phải dễ vì vậy ngoài việc học trên lớp các em có thể tự tìm hiểu thêm trên mạng để củng cố kiến thức đã học cũng như tích luỹ thêm kiến thức cho bản thân bằng việc tham gia trực tiếp giải toán qua các video hướng dẫn rất cụ thể uy tín có nhiều giáo viên, học sinh, phụ huynh đang theo dõi như: website 360do.vn
Để truy cập website 360do chỉ cần truy cập vào youtube nhập vào ô tìm kiếm “
Trang 11Hướng dẫn giải toán 4 360do.vn” Ở trang này các em có thể tìm kiếm các bài giảng hay về thủ thuật giải toán hay như: Thủ thuật xác định thương số phép chia cho số có hai chữ số ở lớp 4 qua video hướng dẫn rất cụ thể Hay ở môn toán lớp 5 thủ thật chuyển đổi đo chiều dài hoặc khối lượng sẽ giúp ích không nhỏ trong việc làm bài tập dạng quy đổi đơn vị đo
Để tham gia tự học thông qua bài giảng E-learning các em chỉ cần vào trang Violet
và chọn mục Bài giảng điện tử E-learning hiển thị như trên màn hình
Trang 12Các em có thể tìm kiếm bất kì môn học nào mình cảm thấy cần thiết chỉ cần nhấp chuột vào trang Tiểu học rồi chọn lớp, chọn môn, bài học để tham gia tương tác học tập.Ví dụ các em muốn học bài “Động từ”- Phân môn Luyện từ và câu lớp 4 Các
em chỉ cần chọn lớp 4 luyện từ và câu, bài: Động từ
Nhưng để tham gia học tập các em cần đăng kí làm thành viên, chỉ cần nhấp chuột vào ô dăng ký thành viên ngay dưới ô đăng nhập rồi điền đầy đủ thông tin trong bảng hướng dẫn thì các em sẽ ngay lập tức được trở thành viên tham gia học tập tương tác để lĩnh hội kiến thức
Tra cứu thời tiết bất cứ đâu theo thời gian thực