Tuy vậy, trong việc truyền đạt kiến thức cho các em và qua những tiết giảng dạy trên lớp, tiết luyện tập, thực hành, kiểm tra bài tập về nhà… tôi nhận thấy một điều, có những học sinh mấ
Trang 1ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN BA VÌ PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“MỘT SỐ BIỆN PHÁP TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC TRỰC TUYẾN MÔN TOÁN 7”
Lĩnh vực/ Môn: TOÁN 7
Cấp học: Trung học cơ sở
Tên Tác giả: HOÀNG BÍCH PHƯỢNG
Đơn vị công tác: Trường THCS Thái Hòa – Ba Vì – Hà Nội Chức vụ: Giáo viên
NĂM HỌC 2021 - 2022
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Trang 21 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Là một giáo viên dạy toán ở trường THCS tôi luôn suy nghĩ để làm sao kiến thức truyền đạt đến các em một cách đơn giản, dễ hiểu nhưng chắc chắn, các em có những kiến thức cơ bản vững vàng, tạo điều kiện cho các em yêu thích môn Toán, tránh cho các em có suy nghĩ môn Toán là khô khan và khó tiếp cận
Tuy vậy, trong việc truyền đạt kiến thức cho các em và qua những tiết giảng dạy trên lớp, tiết luyện tập, thực hành, kiểm tra bài tập về nhà… tôi nhận thấy một điều, có những học sinh mất tập trung trong giờ học trực tuyến cũng như trực tiếp thường làm việc riêng và không mấy hứng thú học tập Từ đó tôi đã đi sâu vào tìm tòi để tìm ra những nguyên nhân rồi từ đó có những biện pháp hữu hiệu để hạn chế tình trạng này nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học trực tuyến cũng như trực tiếp
Trong chương trình toán ở THCS với lượng kiến thức lớn và chặt chẽ, yêu cầu học sinh cần phải ghi nhớ, tập trung theo dõi, nắm chắc kiến thức cơ bản, biết vận dụng hợp lí đối với từng dạng bài tập, từ đó hình thành kĩ năng và là cơ sở nắm bắt được các kiến thức nâng cao hơn
Năm nay tôi được dạy môn Toán 7, tôi nhận thấy việc “Tạo hứng thú học tập cho học sinh “là rất quan trọng Vì đó là những công việc thường xuyên diễn ra khi
người giáo viên lên lớp, chính vì vậy tôi quyết định chọn đề tài: “Một số biện pháp tạo hứng thú học tập trong dạy học trực tuyến môn Toán 7”.
2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Việc nghiên cứu đề tài sẽ giúp cho giáo viên giảng dạy Toán 7 có những kinh nghiệm và có những cách thức tạo cho học sinh có hứng thú, học tập bộ môn đạt hiệu quả hơn
Tạo hứng thú và tăng tính tích cực trong học tập bộ môn Toán
3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Học sinh khối 7 Trường THCS Thái Hòa
4 GIỚI HẠN PHẠM VI NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
Đề tài xoay quanh việc nghiên cứu giảng dạy bộ môn Toán lớp 7 tại Trường THCS Thái Hòa
Trang 3Cơ sở lí luận về một số biện pháp tạo hứng thú học tập trong dạy học môn Toán cho học sinh
Tiến hành quan sát nghiên cứu hứng thú trong việc học tập môn Toán 7 của học sinh khối 7 trong nhà trường
Rút ra một số biện pháp tạo hứng thú trong việc học tập môn Toán lớp 7
5 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu tài liệu sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập, các sách tham khảo môn Toán 7, các tài liệu bồi dưỡng chuyên môn, hướng dẫn về đổi mới phương pháp dạy học môn Toán THCS
6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Để tiến hành nghiên cứu đề tài này thì tôi tiến hành như sau:
Nghiên cứu các lí luận cơ bản về phương pháp dạy học, về vấn đề tạo hứng thú cho học sinh trong việc học tập môn Toán
Quan sát và điều tra khảo sát quá trình học tập môn Toán 7 của học sinh hai lớp 7A, 7B từ đó tìm ra nguyên nhân thực trạng nêu trên
Đề xuất một số biện pháp nhỏ và tiến hành một số thực nghiệm, rút ra một số bài học kinh nghiệm cho bản thân
7 THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
Năm học 2021- 2022
PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 CƠ SỞ LÍ LUẬN
+ Với mong muốn nâng cao chất lượng giảng dạy môn Toán THCS nói chung, môn Toán 7 nói riêng thì bên cạnh việc nhận thức được bổn phận của mình, học sinh cần có sự hứng thú, ham thích học môn Toán và rất cần có sự tích cực ham thích học hỏi nữa
+ Căn cứ vào định hướng đổi mới phương pháp dạy học môn Toán trong giai đoạn hiện nay đã được xác định là phương pháp dạy học Toán trong nhà trường là “Phát huy tính tích cực, tự giác chủ động của người học, hình thành phát triển năng lực
tự học, trau rồi các phẩm chất linh hoạt độc lập sáng tạo của tư duy”
Trang 4+ Theo phương hướng dạy học này thì giáo viên phải là người tổ chức điểu khiền phát huy tính tích cực chủ động trong lĩnh hội tri thức Toán học của học sinh, học sinh là chủ thể nhận thức đòi hỏi phải có hứng thú trong học tập từ đó mới tích cực
tự học, tự rèn luyện
+ Do đặc điểm tâm sinh lí của học sinh lớp 7 cũng có những thay đổi học sinh dễ
bị phân tán tư tưởng mất tập trung, chưa chú ý, không hấp dẫn lôi cuốn, vốn kiến thức còn ít, khả năng diễn đạt còn hạn chế…
+ Học sinh chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc học tập
2 THỰC TRẠNG CỦA ĐỀ TÀI
2.1: Thuận lợi:
+ Được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của BGH nhà trường
+ Được sự giúp đỡ nhiệt tình của các đồng chí đồng nghiệp
+ Nhà trường có đầy đủ phương tiện trang thiết bị phục vụ cho dạy học
+ Phối hợp linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực như nêu và giải quyết vấn
đề, vấn đáp gợi mở, hoạt động nhóm…
+ Đa số các em học sinh ngoan, lễ phép một số em tỏ ra thích học môn Toán, và có năng khiếu về bộ môn Toán
2.2: Khó khăn:
+ Nhiều em rỗng nhiều kiến thức, và còn lười học
+ Học sinh còn thụ động chưa có ý thức tự giác trong học tập
+ Các em chưa hình thành cho mình kĩ năng phân tích tìm lời giải cho một bài toán…
+ Nhiều gia đình chưa thực sự quan tâm tạo điều kiện cho các em học tập
2.3: Tiến hành khảo sát thực trạng
Kết quả thăm dò thái độ hào hứng học tập môn Toán của học sinh lớp 7A, 7B (Điều tra qua Google forms vào tháng 9/2021)
Tên lớp Tổng số
học sinh
Số học sinh có thái độ hào hứng
Số học sinh có thái độ bình thường
Số học sinh ít quan tâm
Trang 57B 33 7 21,2 13 39,4 13 39,4
Kết quả khảo sát chất lượng bộ môn Toán thông qua các câu hỏi trắc nghiệm trên google forms tháng 9/2021
Tên
lớp
Tổng
số
học
sinh
chú
2.4: Đánh giá chung về kết quả điều tra
+ Từ kết quả khảo sát trên thông qua việc điều tra hứng thú học tập của các em học sinh tôi nhận thấy:
Ngoài học sinh giỏi, khá rất thích và hứng thú học tập môn Toán, còn các em học sinh trung bình, yếu thậm chí là kém không hứng thú học tập bộ môn Toán
+ Từ những thực trạng trên, trong quá trình giảng dạy tôi cố gắng làm sao để các
em học sinh ngày thêm yêu thích môn Toán hơn, tạo hứng thú cho học sinh trong học tập môn Toán, từ đó giúp các em tiếp thu bài một cách chủ động, sáng tạo
2.5: Các biện pháp nhằm tạo hứng thú trong học tập môn Toán
Biện pháp 1: Chuẩn bị bài dạy chu đáo
Phần mở đầu nên cho chơi trò chơi như “Lật mảng ghép”, “Ai thông minh hơn” hoặc tạo tình huống có vấn đề kích thích ham muốn tìm tòi khám phá.
+ Trước khi dạy học trực tuyến, cần chuẩn bị chu đáo từ bài thiết bị, học liệu dạy
học, mục tiêu của bài học, kiến thức trọng tâm, tạo tình huống có vấn đề khơi gợi tìm tòi cho học sinh, kích thích tạo hứng thú cho các em
+ Dạy học trực tuyến các em rất dễ bị phân tán tư tưởng nên phần mở đầu bài học
vô cùng quan trọng, tránh máy móc như kiểm tra bài cũ theo lối cũ các em căng thẳng ngay từ đầu giảm hứng thú trong học tập bằng cách sử dụng các trò chơi trong phần mở đầu như trò chơi: lật mảnh ghép, ai thông minh hơn, tạo tình huống
có vấn đề kích thích ham muốn tìm tòi học hỏi
Trang 6Ví dụ 1: Khi dạy chủ đề “Khái niệm biểu thức đại số- Giá trị của một biểu thức đại số”
Hoạt động mở đầu
a) Mục tiêu: Tạo hứng thú cho học sinh đi vào tìm hiểu bài mới bằng trò chơi
“Lật mảnh ghép”
b) Nội dung: Gồm 6 câu hỏi trắc nghiệm
c) Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh
d) Tổ chức thực hiện:
* Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
GV nêu luật chơi của trò chơi “Lật mảnh ghép”, trả lời đúng mỗi câu sẽ được một điểm cộng, bức tranh dưới mảnh ghép liên quan bài mới từ đó dẫn dắt vào bải mới
Câu hỏi
Câu 1: Thực hiện phép tính
2.6 + 32
Câu 2: Tính diện tích mảnh đất hình chữ nhật biết chiều dài là 12m và chiều rộng
là 8 m
Câu 3: Tính chu vi hình vuông biết cạnh hình vuông đó là a mét
Câu 4: Tính:
2.7 +5 – 22
Câu 5: Thực hiện phép tính:
15 – 9 + 6:2
Câu 6: Tính chu vi tam giác ABC biết ba cạnh của tam giác lần lượt là 3cm, 4cm, 5cm
* Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: HS chơi trò chơi trong thời gian 5 phút.
* Bước 3: Báo cáo, thảo luận: Hs tham gia chơi trò chơi, trả lời các câu hỏi GV.
* Bước 4: Kết luận, nhận định: GV đánh giá kết quả của HS thực hiện nhiệm vụ
thông qua trò chơi, trên cơ sở đó dẫn dắt HS vào bài học mới
Ví dụ 2: Tạo tình huống có vấn đề để kích thích sự tò mò của các em làm các
em hứng thú học tập hơn khi dạy bài “Quan hệ giữa đường vuông góc và đường xiên, đường xiên và hình chiếu của chúng”
Hoạt động mở đầu
a) Mục tiêu: Kích thích học sinh suy đoán, từ đó hướng tới bài mới
b) Nội dung: Hs dựa vào hiểu biết để trả lời câu hỏi.
c) Sản phẩm: Câu trả lời của học sinh
d) Tổ chức thực hiện:
* Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
GV giới thiệu bài toán yêu cầu HS trả lời câu hỏi:
? Trong một bể bơi hai bạn Hùng, Dũng cùng xuất phát từ A, Hùng bơi tới điểm H, Dũng bơi tới điểm B biết H và B cùng thuộc đường thẳng d, AH d, AB không vuông góc với d hỏi ai bơi xa hơn? vì sao?
* Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện nhiệm vụ trong
Trang 7thời gian 2 phút.
Đáp án: Trong AHB có: Hˆ = 1v
Trong tam giác vuông cạnh huyền là cạnh lớn nhất, nên AH < AB (định lí về quan
hệ giữa góc và cạnh đối diện trong một tam giác).Vậy bạn Dũng bơi xa hơn bạn Hùng
* Bước 3: Báo cáo, thảo luận: GV gọi một số HS trả lời, HS khác nhận xét, bổ
sung
* Bước 4: Kết luận, nhận định: GV đánh giá kết quả của HS, trên cơ sở đó dẫn
dắt HS vào bài học mới
“GV chỉ vào hình vẽ phần kiểm tra bài cũ giới thiệu AH là đường vuông góc, AB
là đường xiên, HB là hình chiếu của đường xiên AB trên đường thẳng d
Bài học hôm nay, chúng ta sẽ tìm hiểu về mối quan hệ giữa đường vuông góc và đường xiên, đường xiên và hình chiếu”
Biện pháp 2: Củng cố khắc sâu kiến thức cơ bản bằng bài tập cụ thể có hướng dẫn, câu hỏi gợi mở, vấn đáp, hoặc hoạt động nhóm, trò chơi củng cố, …
+ Việc xác định kiến thức cơ bản, trọng tâm tránh dàn trải miên man làm phân tán
tập trung giảm hiệu quả và học sinh không hứng thú
+ Khi dạy bất kì một dạng toán (bài tập) nào cho học sinh cần phải yêu cầu học sinh chắc nắm kiến thức cơ bản những khái niệm, tính chất, công thức…
+ Trong quá trình đưa ra các tính chất, công thức… giáo viên cần giải thích tỉ mỉ kèm các ví dụ cụ thể và bài tập vận dụng để học sinh hiểu đầy đủ về kiến thức đó
mà vận dụng vào giải toán
+ Chú ý: trong các tính chất mà học sinh tiếp cận cần chỉ ra cho học sinh những tính chất đặc thù khi áp dụng vào giải từng dạng toán, vận dụng phù hợp, có nắm vững thì mới giải toán chặt chẽ lôgíc
Ví dụ 1:
Khi dạy bài cộng trừ số hữu tỉ, để học sinh học tốt bài này thì các em buộc phải nắm được các kiến thức, kỹ năng liên quan như đổi số thập phân ra phân số, qui đồng mẫu các phân số, qui tắc cộng, trừ phân số, qui tắc “chuyển vế”, qui tắc “dấu ngoặc” Trong hoạt động đó học sinh được ôn lại các kiến thức tương ứng trong tập hợp số nguyên như cộng, trừ số nguyên thông qua hệ thống câu hỏi và bài tập như sau:
Bài tập1: Đổi các số thập phân sau ra phân số:
0,6 v à 2,25
HS: 0 , 6 106 53 ; 2 , 25 100225 49
Trang 8Bài tập2: Tính :
4
9 5
3
Hỏi: Muốn thực hiện phép cộng trên trước hết ta phải làm gì?
(HS: Phải qui đồng mẫu các phân số)
4
9 5
3
20
45 20
12
Hỏi: Tiếp theo cộng như thế nào?
(HS: Tử cộng tử, giữ nguyên mẫu)
20
45 ) 12 ( 20
45 20
Hỏi: Nhắc lại cách cộng hai số nguyên?
(HS: Nêu cách cộng hai số nguyên và tiến hành cộng)
20122045 (1220)45 2033
Bài tập 3: Tìm x, biết: x49 2033
Hỏi: Muốn tìm được x trước hết ta phải làm gì?
(HS: Lúng túng không trả lời được)
GV: Hãy nhắc lại qui tắc chuyển vế trong Z
(HS: Nhắc lại qui tắc chuyển vế trong Z)
GV: Tương tự trong Q ta cũng có qui tắc chuyển vế
(HS: Vận dụng qui tắc chuyển vế và thực hiện bài toán
x 2033 49 (Theo qui tắc chuyển vế)
x
5
3 20
12 20
45 33 20
45 20
Vậy: x 53
Như vậy học sinh đã nắm được những kiến thức cơ bản giúp các em tiếp thu bài một cách chủ động và hứng thú hơn, phát biểu xây dựng bài sôi nổi hơn Hiệu quả giờ học được nâng lên rõ rệt
Cụ thể:
Trong bài học mới khi đưa ra yêu cầu thực hiện phép tính:
-0,6 + 2,25
Trang 9Chỉ với gợi ý nhỏ: Mọi số hữu tỉ đều có thể viết được dưới dạng phân số b a với a,
b Z, b 0 Là học sinh phát hiện được hướng giải quyết vấn đề nhờ kiến thức
cũ đã nắm vững
Ví dụ 2:
Trước khi dạy khái niệm "đường trung trực của đoạn thẳng" giáo viên cần cho học sinh ôn tập lại các kiến thức, kỹ năng cũ như trung điểm của đoạn thẳng, cách vẽ trung điểm của đoạn thẳng, vẽ đường thẳng vuông góc với đoạn thẳng cho trước qua một điểm cho trước đã được học ở lớp 6, rèn kỹ năng cho học sinh sử dụng thước và ê ke thành thạo thông qua các bài tập sau:
Bài tập 1
Điền vào chỗ ( ) trong phát biểu sau để có định nghĩa đúng
"Trung đểm của đoạn thẳng AB là "
Bài tập 2
Vẽ đoạn thẳng AB dài 4 cm Vẽ điểm M là trung điểm của đoạn thẳng AB
Bài tập 3
Cho M là trung điểm của đoạn thẳng AB Qua M vẽ đường thẳng xy vuông góc với đoạn thẳng AB
Như vậy khi học sinh đã nắm được khái niệm và kỹ năng nói trên thì việc tiếp thu bài mới không mấy khó khăn
Trong thực hiện việc tạo tiền đề đảm bảo trình độ xuất phát cần chú ý:
+ Mỗi bài toán phải được thực hiện qua nhiều bước, hướng dẫn và yêu cầu cách thực hiện thành thạo từng bước một
+ Tổ chức phân dạng bài tập một cách khoa học, chi tiết, cung cấp cho học sinh các dạng bài tập một cách có hệ thống
+ Soạn thêm nhiều bài tập đơn giản và tương tự cho từng dạng để các em tự làm, qua đó các em được lặp lại nhiều lần, giúp các em dễ khắc sâu kiến thức
Sau khi kiến thức lớp dưới đã được bù đắp và bằng cách hạ thấp yêu cầu đến mức tối thiểu ở các dạng bài tập tôi nhận thấy các em học sinh đã xích lại gần nhau hơn, tiếp thu bài mới tốt hơn, yêu thích học môn Toán hơn
Trang 10Ví dụ 3: Khi dạy chủ đề “Khái niệm biểu thức đại số- Giá trị của một biểu thức đại số”
Muốn tính giá trị của một biểu thức đại số ta làm như sau:
Bước 1: Thay các giá trị cho trước của các biến vào biểu thức
Bước 2: Thực hiện phép tính
Bước 3: Kết luận
Hoạt động vận dụng
a) Mục tiêu : Học sinh củng cố lại quy tắc chuyển vế thông qua một số bài tập b) Nội dung : Cho HS làm bài tập 6/28 sgk
c) Sản phẩm : HS hoàn thành các bài tập
d) Tổ chức thực hiện :
Chuyển giao nhiệm vụ
- Giáo viên tổ chức trò chơi “Ai nhanh hơn”,
- Giáo viên treo 2 bảng phụ lên bảng và cử 2 đội lên bảng tham gia vào cuộc thi
- Mỗi đội 1 bảng
- Các đội tham gia thực hiện tính trực tiếp trên bảng
Thực hiện nhiệm vụ
HS thực hiện nhiệm vụ giáo viên giao
Báo cáo thảo luận
Bài làm của hai đội chơi
Kết luận nhận định
Giáo viên chốt kiến thức
- GV giới thiệu sơ lược tiểu sử của Lê Văn Thiêm và nói thêm về giải thưởng Toán học
HS : Một học sinh đọc trước lớp
Ví dụ 4: Khi dạy bài “Quan hệ giữa đường vuông góc và đường xiên, đường xiên và hình chiếu của chúng”
Hoạt động vận dụng
a) Mục tiêu: Học sinh được củng cố lại kiến thức thông qua trò chơi “ Ai thông
minh hơn”
b) Nội dung: HS sử dụng SGK và vận dụng kiến thức đã học để trả lời câu hỏi của
trò chơi “Ai thông minh hơn”
Câu hỏi 1: Cho hình vẽ Hãy chỉ ra đâu là đường xiên, đâu là hình chiếu của đường xiên, đâu là đường vuông góc, đâu là chân đường vuông góc