(Skkn 2023) xây dựng môi trường giáo dục trong lớp học cho trẻ 3 4 tuổi theo quan điểm lấy trẻ làm trung tâm

Bên cạnh những thuận lợi của lớp, trong quá trình trực tiếp dạy trẻ bản thân còn gặp rất nhiều những khó khăn: * Khó khăn: Về thực tế trong việc giảng dạy trẻ trong trường đa số là giảng

“LẤY TRẺ LÀM TRUNG TÂM”

Lĩnh vực áp dụng: Tất cả các hoạt động.

I NỘI DUNG BIỆN PHÁP

Trẻ em là niềm hạnh phúc của gia đình, là tương lai của đất nước, việc chăm sóc giáo dục trẻ là nhân tố quyết định sự thành công trong tương lai Chúng ta đều biết rằng giáo dục mầm non là mắt xích đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, chịu trách nhiệm chăm sóc - giáo dục trẻ từ 0 - 6 tuổi, mục tiêu chung của giáo dục mầm non là phát triển toàn diện khả năng cho trẻ, hình thành cho trẻ những khái niệm ban đầu về nhân cách con người giúp trẻ phát triển toàn diện về mọi mặt: thể chất, trí tuệ, ngôn ngữ, tình cảm - xã hội, thẩm

mỹ

Để đạt được điều đó ngay từ khi sinh ra, lớn lên và trưởng thành từ tuổi ấu thơ là lứa tuổi nền móng của cả cuộc đời, lứa tuổi này rất cần sự quan tâm chăm sóc giáo dục chu đáo của gia đình, nhà trường và toàn xã hội, là giai đoạn nhạy cảm nhất đối với mọi yếu tố xung quanh cuộc sống trẻ Sự phát triển của trẻ được quyết định bởi các điều kiện: Đặc điểm phát triển của cơ thể, điều kiện sống, mối quan hệ của trẻ đối với thế giới xung quanh trẻ

1 Cơ sở lý luận

Trường mầm non là nơi đầu tiên đưa trẻ đến với những điều mới lạ, giúp trẻ hình thành và phát triển nhân cách, vì vậy việc trang trí môi trường lớp học lấy trẻ làm trung tâm cho trẻ mẫu giáo, là một quan điểm giáo dục tiến bộ về vị trí của trẻ em và vai trò của giáo viên trong trường mầm non Nó góp phần định hướng cho quá trình hoạt động và xây dựng môi trường giáo dục trong trường mầm non Môi trường giáo dục ở trường mầm non bao gồm môi trường vật chất trong và ngoài lớp học, môi trường xã hội với các mối quan hệ trong và ngoài nhà trường, đây là môi trường ở đó trẻ được tự do sáng tạo, thỏa mãn trí tưởng tượng, phát triển khả năng tư duy, quan sát, thực hành, tự mình xử lý, giải quyết các tình huống Giáo viên là người hướng dẫn gợi mở, định hướng trên cơ sở nhu cầu, hứng thú tích cực tìm tòi của trẻ để trẻ tự thể hiện, bộc lộ khả năng của mình Với quan điểm “mỗi đứa trẻ là một cá thể riêng biệt” và “mỗi đứa trẻ đều

có cơ hội được học bằng nhiều cách khác nhau” Việc trang trí môi trường lớp học lấy trẻ làm trung tâm cho trẻ trong trường mầm non, là yêu cầu môi trường

an toàn, xanh, sạch, đẹp, trong lành, tươi sáng, có một không gian trường, lớp bố

trí hợp lý, mang đến cho trẻ sự hấp dẫn, kích thích trẻ vui chơi, tích cực hoạt động, tạo cơ hội cho trẻ thực hành, trải nghiệm, giao tiếp gần gũi với bạn bè, với

cô giáo và những người xung quanh trẻ

Nhà trường đã đạt chuẩn quốc gia mức độ 2, nên cơ sở vật chất khá đầy đủ Lớp có điều kiện thận lợi để xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm.

Phụ huynh nhiệt tình, thân thiện với cô giáo Đa số trẻ chăm ngoan, lễ phép vâng lời ông bà cha mẹ, cô giáo, và người lớn xung quanh.

Bản thân là một giáo viên trẻ, năng động, rất tâm huyết và luôn cập nhật những phương pháp đổi mới để áp dụng vào công tác giảng dạy của mình.

Bên cạnh những thuận lợi của lớp, trong quá trình trực tiếp dạy trẻ bản thân còn gặp rất nhiều những khó khăn:

* Khó khăn:

Về thực tế trong việc giảng dạy trẻ trong trường đa số là giảng dạy theo quan điểm lấy trẻ làm trung tâm nhưng bản thân tôi thấy khi hướng dẫn tôi thấy mình còn nói nhiều, trẻ ít được nói, được thực hành, trao đổi, sự sáng tạo của trẻ còn hạn chế, tiết học còn mang tính gò bó áp đặt, không được thoải mái, trẻ chưa thực sự bộc lộ hết khả năng vốn có của mình, mặt khác một phần cũng do đồ dùng đồ chơi, môi trường trang trí lớp học còn chưa được phong phú để trẻ hoạt động

Nhận thức của trẻ không đồng đều, trẻ ít hợp tác với cô khiến giáo viên gặp khó khăn trong quá trình định hướng và tổ chức cho trẻ

Việc phân mảng sắp xếp phân mảng các góc chơi và học chưa phù hợp Cách trang trí còn mang nặng tính hình thức, chưa có tính thực tế nên không phát huy được tính tích cực của trẻ.

Lựa chọn nguyên liệu để trang trí màu sắc còn lòe loẹt, rườm rà Bài tập cho trẻ hoạt động ở các góc còn sơ sài, chưa phong phú về nội dung và hình thức.

Một số phụ huynh chưa nhìn thấy được sự quan trọng của việc tạo môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm nên có thái độ lơ là, chưa quan tâm, chưa chia sẻ, hợp tác với giáo viên, sợ trẻ phải làm nhiều, chân tay dơ bẩn, chơi ngoài trời bị nắng trẻ bị đen, dễ bị bệnh.

Kết quả khảo sát đầu năm học:

Đạt Tỉ lệ

1

Mức độ hiểu biết vào các hoạt

dộng xây dựng môi trường giáo

dục lấy trẻ làm trung tâm

Qua kết quả khảo sát tôi nhận thấy: Số trẻ tham gia xây dựng môi trường lấytrẻ làm trung tâm của lớp tôi còn hạn chế, tỉ lệ thấp, chủ yếu là hoạt động của côgiáo Đa số trẻ chưa có kĩ năng chơi với các vật liệu từ thiên nhiên Trẻ hoạt độngchưa tích cực, chưa hiệu quả

Để tháo gỡ những khó khăn này, tôi đã suy nghĩ và trăn trở rất nhiều mình phải làm thế nào để có thể thực hiện các nhiệm vụ giáo dục trẻ mầm non theo quan điểm “Lấy trẻ làm trung tâm” nhằm phát triển toàn diện cho trẻ, và phải làm thế nào để các con cảm thấy thoải mái trong các hoạt động mà vẫn đạt được kết quả như mục tiêu đề ra

Thực hiện sự chỉ đạo của Sở Giáo dục, Phòng Giáo dục Huyện Ba Vì , bám sát vào kế hoạch năm học của nhà trường, qua thực tế nghiên cứu tài liệu và trực tiếp tham dự lớp tập huấn chuyên đề: “Xây dựng trường mầm non lấy trẻ làm trung tâm” được các giảng viên giảng giải rất cụ thể về cách thức xây dựng môi trường giáo dục cho trẻ đặc biệt là môi trường trong và ngoài lớp học Đó chính

là động lực để tôi thay đổi cách nhìn, cách nghĩ về vai trò của người giáo viên trong việc thực hiện trong các hoạt động giáo dục Mặt khác, bản thân tôi đã tham khảo module 20 trong chương trinh bồi dưỡng thường xuyên về “Phương

pháp dạy - học tích cực trong giáo dục mầm non” lấy trẻ là trung tâm là phương pháp học tập tích cực, khác với phương pháp dạy học truyền thống Phương pháp này giúp tôi biết cách thiết kế và giảng dạy theo phương pháp dạy - học tích cực, lấy học sinh làm trung tâm, áp dụng các kỹ năng làm việc theo nhóm,

kỹ năng đặt câu hỏi, phương pháp đóng vai, tự làm đồ dùng đồ chơi bằng nguyên vật liệu sẵn có, sử dụng trò chơi học tập…

Nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng môi trường nhằm giúp trẻ học bằng chơi, chơi bằng học tôi đã nghiên cứu,tìm hiểu và đưa ra một số

biện pháp "Xây dựng môi trường giáo dục trong lớp học cho trẻ 3-4 tuổi theo quan điểm “Lấy trẻ làm trung tâm” để áp dụng vào dạy học tại lớp

mình.

3 Các biện pháp thực hiện, kết quả đạt được.

Xây dựng môi trường giáo dục “Lấy trẻ làm trung tâm” là một yếu tố quan trọng trong việc khuyến khích tính độc lập, tìm tòi, sáng tạo của trẻ, giúp trẻ phát triển toàn diện các mặt phát triển Vì vậy muốn làm tốt điều này tôi đã nghiên cứu và đưa ra những giải pháp sau:

* Biện pháp 1: Chủ động xây dựng kế hoạch trang trí, chuẩn bị đồ dùng

đồ chơi trong từng chủ đề, tạo sự thân thiện gần gũi đối với trẻ

Muốn tạo được môi trường giáo dục “Lấy trẻ làm trung tâm” cho trẻ hoạt động tích cực đầu tiên tôi tiến hành rà soát các tiêu chí “ xây dựng môi trường lấy trẻ tung tâm” của lớp Căn cứ vào kế hoạch năm học của nhà trường và các tiêu chí xây dựng môi trường giáo dục theo quan điểm “Lấy trẻ làm trung tâm”

để tôi xây dựng kế hoạch rõ ràng cho việc trang trí môi trường trong lớp học cho từng chủ đề, kế hoạch xây dựng phải được cụ thể hóa từ chương trình của giáo dục mầm non, kế hoạch phải thể hiện rõ mục tiêu giáo dục, phù hợp với trẻ của lớp, với độ tuổi đáp ứng được yêu cầu thực tế của địa phương, của lớp của trường để từ đó có sự chuẩn bị về lớp học.

Môi trường lớp học là vô cùng cần thiết và quan trọng việc sắp xếp môi trường trong lớp học thuận tiện khi sử dụng; Phong phú các góc hoạt động; Học liệu đa dạng, hấp dẫn, khuyến khích trẻ có thể sử dụng theo nhiều cách sáng tạo khác nhau; Tận dụng nguyên vật liệu sẵn có của địa phương; Có nhiều cơ hội cho trẻ lựa chọn học liệu và hoạt động; Kích thích trẻ tư duy, chủ động, tích cực như: tìm tòi, khám phá, trải nghiệm, thực hành sáng tạo, hợp tác trò chuyện và chia sẻ ý tưởng Chính vì thế ngay từ đầu năm học tôi đã tiến hành trang trí môi

trường trong lớp học của mình bằng các hình ảnh trang trí xung quanh lớp, về đồ dùng đồ chơi, các nguyên vật liệu ở các góc sao cho phù hợp để trẻ dễ nhìn, dễ thấy, dễ lấy và dễ hoạt động và khám phá lần lượt từng chủ đề một cách có hiệu quả.

Chẳng hạn trước khi thực hiện chủ đề: “Gia đình của bé” Dựa vào mục tiêu, nội dung kế hoạch của chủ đề, dựa vào khả năng nhận thức của trẻ bản thân tôi đã lên kế hoạch sưu tầm các hình ảnh trang trí lớp từ sách báo và làm đồ dùng đồ chơi phục vụ chủ đề.

dán chữ “Sinh nhật bé yêu”, còn vải vụn cắt thành hình bông hoa, những bông hoa được dán xen kẽ với nững ống hút cắt ra tạo thành những bông hoa rất sinh động gây hứng thú cho trẻ Với giấy màu tôi tạo thành những nốt nhạc, kết hợp nhiều hoạ tiết khác nhau để trang trí góc sinh nhật cho trẻ thật hấp dẫn, các tháng được gắn số và cho trẻ gắn ảnh của mình theo tháng Như vậy tôi đã làm được hình ảnh góc sinh nhật thật dễ thương, vừa hấp dẫn sự chú ý của trẻ, vừa tạo sự gần gũi thân thiện cho trẻ.

Hình ảnh 2

Tổ chức hoạt động sinh nhật cho bé là một trong những hoạt động không thể thiếu được ở mỗi lớp mầm non Bởi trong hoạt động này không những tạo nên mối quan hệ gắn bó, thân thiết giữa cô với trẻ, giữa trẻ với trẻ mà còn giúp trẻ cảm nhận được sự yêu thương của cô giáo, sự quan tâm của bạn bè đối với mình Từ đó tạo dựng được lòng tin đối với trẻ, khiến trẻ không sợ hãi mỗi khi đến lớp, ngược lại còn tích cực đến trường Ngẫu nhiên mái trường đã trở thành ngôi nhà thứ hai của trẻ.

Hình ảnh 3

Ngoài các góc trên còn rất nhiều các góc chơi khác trong lớp học như góc xây dựng, góc sách truyện, góc phân vai Tất cả những mảng trang trí phải được bố trí, sắp xếp để ở các vị trí hợp lý cho trẻ dễ thấy, dễ hoạt động với các mảng tường đó Với màu sắc trang trí hài hòa, dễ hiểu, đơn giản mà lại lôi cuốn trẻ, tạo cho trẻ có cảm giác thoải mái, thân thiện như ở gia đình mình

*Biện pháp 2 Bố trí các góc hoạt động phù hợp, hợp lý, thuận tiện, linh hoạt, sử dụng đa dạng đồ dùng đồ chơi, nguyên vật liệu cho trẻ hoạt động.

Các góc hoạt động trong lớp phải được xác định rõ ràng, số lượng các góc xác định phù hợp với diện tích của lớp, phù hợp với chủ đề đang tiến hành và được phân bố góc động góc tĩnh hợp lý

Ở các góc hoạt động phải tạo không gian rõ ràng như sử dụng các giá đựng đồ chơi quay lại với nhau, tạo lối đi cho trẻ thuận tiện di chuyển, đi lại trao đổi giữa các góc, nhóm chơi, để trẻ có thể phối hợp hành động chơi và liên kết giữa các góc chơi Giữa các góc có khoảng cách nhau hợp lý

Khi tham gia vào các hoạt động trẻ phải được tự học theo hứng thú cá nhân

và tổ chức hoạt động vui chơi, tự lựa chọn đồ chơi yêu thích cho mình, trẻ có thể

tự hoạt động mà không cần sự hướng dẫn của cô giáo Vì vậy các đồ dùng, đồ chơi trong các góc phải phong phú và được sắp đặt vừa tầm với trẻ để trẻ tự lấy,

tự cất, tự hoạt động.

Hình ảnh 4

Đối với trẻ mẫu giáo 3-4 tuổi nội dung chơi hoạt động góc như một xã hội thu nhỏ Do đó, cách đặt tên góc không còn đặt theo kiểu cũ là “Bé sắm vai gì?” nữa mà đặt tên cụ thể theo nội dung trẻ sẽ tham gia chơi đóng vai Như khi thực hiện chủ đề thì góc phân vai được đặt tên là: “Siêu thị mini” Nhưng sang chủ đề

“Thế giới thực vật xung quanh bé” thì góc phân vai lại đặt tên là “Cửa hàng tự chọn”, “ Bé làm đầu bếp ”.

Hình ảnh 5

Tôi còn lưu ý đến việc bố trí, sắp xếp các góc hoạt động cho phù hợp, linh hoạt để trẻ dễ lấy, dễ quan sát, tạo điều kiện cho trẻ hoạt động cá nhân hoặc theo nhóm nhỏ để trẻ được hoạt động nhiều hơn, hình thức hoạt động phong phú, đa dạng hơn

Góc hoạt động cần yên tĩnh như góc “Bé vui học toán”, “ Bé làm họa sĩ” bố trí xa các góc hoạt động ồn ào như góc xây dựng, góc âm nhạc; Góc xây dựng

và góc phân vai ở gần nhau và xa góc sách truyện Góc xây dựng tránh lối đi lại, góc tạo hình bố trí gần nguồn nước thuận tiện cho trẻ rửa tay sau hoạt động… Trước đây đa số các tên góc chơi được giáo viên dán trệt vào tường và khó khăn khi thay đổi nhưng giờ tôi đã thay bằng những chiếc móc treo để có thể dễ dàng thay đổi linh hoạt các góc chơi cho phù hợp với mỗi chủ đề Đồng thời, đặt tên các góc đơn giản, ngộ nghĩnh, dễ hiểu mà gần gũi với trẻ và phải thay đổi nội dung phù hợp với từng chủ đề Với mục đích để trẻ được tích cực hoạt động trên mảng chủ đề mà tôi đã chuẩn bị Tôi nghĩ những vật liệu tuy đơn giản và rất

dễ tìm trong cuộc sống hàng ngày là những đồ chơi có giá trị giúp trẻ phát triển toàn diện nhất Chỉ cần giáo viên chịu đầu tư thời gian tâm huyết sẽ mang lại hiệu quả cao

Các đồ dùng, đồ chơi trong lớp phải đảm bảo an toàn cho trẻ, được sắp xếp gọn gàng, ngăn nắp không xa cách, tạo cho trẻ một tâm thế vui vẻ và hứng thú tham gia các hoạt động trong lớp Sự thân thiện với môi trường trong lớp chính là tạo cho trẻ sự gần gũi Vì vậy việc trang trí, sắp xếp các góc làm sao cho trẻ dễ dàng hoạt động cũng là một yếu tố tạo sự gần gũi thân thiện đối với trẻ.

Hình ảnh 6

Mỗi đồ dùng, đồ chơi phải phù hợp với mục đích giáo dục trẻ theo từng chủ đề, kích thích trẻ phát triển các lĩnh vực vận động, nhận thức, tình cảm và mối quan hệ xã hội Ngay từ đầu năm tôi đã lên kế hoạch làm đồ dùng, đồ chơi phục vụ các góc, không lên một cách chung chung mà vạch ra rõ ràng cụ thể cho từng việc làm đồ dùng, đồ chơi: Cụ thể như sau: rà soát lại các đồ dùng, đồ chơi trong lớp đặc biệt các loại đồ dùng đồ chơi thiết bị dạy học tối thiểu theo quy định của Bộ Giáo dục, tiến hành phân loại: đồ dùng nào phải mua sắm, đồ dùng

có thể tự làm từ đó có kế hoạch bổ sung từ từ theo từng chủ đề, đồ chơi nào cần thiết hơn phải bổ sung trước…để từ đó có hướng chuẩn bị các nguyên vật liệu cho phù hợp.

Ngoài những đồ dùng, đồ chơi có sẵn vận động sự ủng hộ của các bậc phụ huynh để quyên góp một số vật liệu mang tính mở như: thùng cát tông, xốp, đĩa video cũ, giấy báo có trong bìa quảng cáo, chai nhựa, vỏ hộp sữa chua, hộp đựng xôi, vải vụn, vỏ chấu, vỏ lạc, mùn cưa, vỏ ốc, vỏ ngao, các loại hạt như đậu đen, hạt ngô, hạt gấc, hạt hướng dương… Tuy nhiên tất cả những nguyên vật liệu này sau khi tiếp nhận giáo viên phải vệ sinh sạch sẽ, đảm bảo an toàn về tính mạng, không gây độc hại, không sắc nhọn, không nặng nề đối với trẻ

Hình ảnh 7

Hình ảnh 8

Từ những sản phẩm của trẻ tạo ra rất phong phú, tôi đã tận dụng các sản phẩm này trang trí xung quanh lớp ở chủ đề, ở một số góc của lớp để làm nổi bật chủ đề đang thực hiện Không tốn công sức, tiền bạc mà còn tạo được môi trường thân thiện gần gũi đối với trẻ Giúp trẻ cảm thấy thoải mái, tự hào về những sản phẩm của mình làm ra, từ đó tạo cho trẻ sự phấn khởi, tích cực hoạt động ở các chủ đề sau Tuy nhiên những hình ảnh trang trí đó trẻ phải được tự mình gắn lên đảm bảo vừa tầm mắt quan sát của trẻ để trẻ có thể giao lưu, trò chuyện về sản phẩm của bạn và của mình Từ đó cũng tạo cho trẻ những mối quan hệ thân thiện giữa trẻ với trẻ, giúp trẻ ngày càng thêm gắn bó, gần gũi, đoàn kết với các bạn trong lớp.

Hình ảnh 9

Ngoài ra có thể bố trí một hoặc hai góc chơi ra ngoài như góc thiên nhiên, góc khám phá cho trẻ chơi với cát nước ở ngoài hiên trước, tận dụng triệt để các khu vực trong và ngoài lớp học để tạo môi trường cho trẻ hoạt động tốt nhất mà không bị ảnh hưởng đến các góc chơi khác.

Hình ảnh 10

Bên cạnh đó, giáo viên phải thường xuyên chú ý tới các loại đồ dùng của trẻ, có nhãn hoặc ký hiệu giúp trẻ tự lấy đồ dùng mà không cần sự giúp đỡ của

cô, từ đó trẻ có thể tự bảo quản đồ dùng cá nhân của mình.

VD: Khăn mặt, tủ cá nhân, ba lô của trẻ tôi đều dán kí hiệu bằng những hình ảnh con vật, bông hoa, quả hoặc hình khối đẹp, sinh động dễ nhớ và hấp

dẫn trẻ giúp trẻ dễ lấy dễ cất

Hình ảnh 11