Tên sáng kiến, lĩnh vực áp dụng Là nhóm tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: “ Phát triển năng lực Vận dụng tri thức Địa lí vào giải quyết vấn đề thực tiễn thông qua dạy học STEM chủ
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
ĐƠN ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi: Hội đồng sáng kiến ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh Ninh Bình
Chúng tôi ghi tên dưới đây:
T
Ngày tháng năm sinh
Nơi công tác Chức vụ
Trình độ chuyê
n môn
Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến
1 Nguyễn Thị Minh Hương 14/08/198
5
Trường THPT Kim Sơn A
Giáo viên
Thạc
2 Lưu Thị Tuyết Minh 08/05/198
3
Trường THPT Kim Sơn A
Giáo viên
Cử nhân đại học
30%
3 Đỗ Thị Phương 05/10/199
1
Trường THPT Kim Sơn A
Giáo viên
Cử nhân đại học
20%
4 Phạm Quang Vinh 05/02/198
2
Trường THPT Kim Sơn A
Giáo viên
Cử nhân đại học
20%
1 Tên sáng kiến, lĩnh vực áp dụng
Là nhóm tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: “ Phát triển năng lực Vận dụng tri thức Địa lí vào giải quyết vấn đề thực tiễn thông qua dạy học STEM chủ đề Biến đổi khí hậu cho học sinh lớp 10 trường THPT Kim Sơn A”.
Lĩnh vực áp dụng: Sáng kiến được áp dụng trong dạy học Địa lí 10
2 Mô tả bản chất của sáng kiến
2.1 Nội dung sáng kiến
2.1.1 Giải pháp cũ thường làm
2.1.1.1 Mô tả thực trạng giải pháp cũ thường làm
Hiện nay trong chương trình Sách giáo khoa Địa lí 10 đã đề cập đến rất nhiều vấn
đề thực tiễn có thể được khai thác thông qua các bài học Địa lí trên lớp, trong đó có vấn
Trang 2đề về Biến đổi khí hậu Theo khảo sát và điều tra của chúng tôi, hiện nay ở hầu hết các trường THPT trong và ngoài tỉnh, việc cập nhật và giảng dạy vận dụng tri thức Địa lí để giải quyết các vấn đề thực tiễn liên quan đến biến đổi khí hậu chủ yếu đang diễn ra như sau:
♦ Về phía chương trình Sách giáo khoa và kế hoạch giáo dục
- Vấn đề biến đổi khí hậu là một trong những vấn đề thời sự quan trọng mang tính toàn cầu, có ảnh hưởng trực tiếp đến nhân loại Tuy nhiên, chương trình SGK lớp 10 hiện hành vẫn chưa xây dựng thành một chủ đề biệt lập Việc đề cập đến các kiến thức về
Biến đổi khí hậu chỉ được hướng dẫn lồng ghép, tích hợp vào các bài học có liên quan
với thời lượng bị gò bó trong khung phân phối chương trình của bài học Cụ thể như sau:
(Phụ lục 1)
- Mặc dù hiện nay việc xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục đã được giao quyền tự chủ cho các trường học Song phần lớn kế hoạch dạy học/giáo dục vẫn được xây dựng trên khung phân phối chương trình từ các bài học đơn lẻ trong Sách giáo khoa Vì vậy, việc dạy học các kiến thức liên quan biến đổi khí hậu cho học sinh hầu như không
có, hoặc rất ít thông qua việc tích hợp vào các tiết học với thời lượng ngắn ở trên lớp
♦ Về phía Giáo viên:
- Nội dung giáo dục Biến đổi khí hậu được giáo viên liên hệ trong các đơn vị thành phần của bài học có liên quan Bước đầu, giúp học sinh nắm được 1 số kiến thức về biến đổi khí hậu, nâng cao được ý thức trong phòng chống biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường Tuy nhiên, lượng kiến thức về biến đổi khí hậu mà giáo viên cung cấp được cho học sinh thường rất ít, không liền mạch, chưa có tính liên kết giữa nội dung của bài học nên học sinh thường khó hình dung về kiến thức tổng quan của vấn đề biến đổi khí hậu
- Phương pháp dạy học đã được giáo viên đổi mới như sử dụng phương pháp nêu
và giải quyết vấn đề trong chủ đề biến đổi khí hậu Song phần lớn các phương pháp vẫn mới chỉ dừng lại ở việc cung cấp những vấn đề thời sự nổi bật liên quan đến các hiện tượng thời tiết cực đoan diễn ra hiện nay, mà chưa hướng tới các phương pháp hướng dẫn học sinh tìm ra giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu
- Qua việc đổi mới phương pháp dạy học ở trên lớp nên giáo viên cũng đã có những thay đổi về hình thức dạy học phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh như dạy học cặp đôi/ nhóm nhỏ Nhưng do thời lượng tiết học ngắn mà khối lượng kiến thức của bài học lớn, nên hầu như hiệu quả hình thành kiến thức, phát triển năng lực vận dụng tri thức địa lí vào giải quyết vấn đề thực tiễn của học sinh chưa được hình thành rõ
- Giáo viên đã có những hình thức kiểm tra đánh giá như sau: Kiểm tra bằng hình thức trắc nghiệm, tự luận ngắn, vấn đáp trên lớp,… Qua đó đã đánh giá được mức độ hình thành kiến thức, kỹ năng của học sinh về vấn đề biến đổi khí hậu Song các hình thức kiểm tra đánh giá còn đơn giản nên chưa kiểm tra được năng lực vận dụng tri thức địa lí vào giải quyết, ứng phó với biến đổi khí hậu
Trang 3♦ Về phía học sinh:
- Đa số học sinh đã nắm được kiến thức cơ bản, có kỹ năng và thái độ đúng đắn với vấn đề bảo vệ môi trường: Trồng và chăm sóc cây; sử dụng tiết kiệm tài nguyên, vệ sinh trường lớp và không gian sống,… Tuy nhiên, đa số học sinh cho rằng môn Địa lí là môn khoa học xã hội, nặng về kiến thức lí thuyết, học thuộc Vì vậy, việc học trên lớp của các em mang tính thụ động Cộng với việc, các vấn đề thực tiễn chỉ được giáo viên truyền đạt sơ qua, tích hợp vào một số phần trong bài học Do đó, kiến thức thực tiễn các
em lĩnh hội không nhiều Việc vận dụng kiến thức lí thuyết để giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu chưa được các em chú trọng
- Học sinh rất ít được làm việc theo nhóm và thảo luận với nhau về các kiến thức nên các em không mạnh dạn và tự tin khi trình bày hoặc bảo vệ ý kiến của mình; chưa huy động được sức mạnh tri thức của tập thể trong việc tìm kiếm giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu Do đó, năng lực vận dụng tri thức địa lí vào giải quyết vấn đề Biến đổi khí hậu chưa được hình thành rõ nét
2.1.1.2 Ưu điểm của giải pháp cũ
- Chương trình SGK lớp 10 hiện tại đã đáp ứng được mục tiêu truyền đạt các kiến thức cơ bản của phần Địa lí đại cương đến học sinh, bước đầu hình thành các kỹ năng địa
lí cho các em: kỹ năng sử dụng bản đồ, kỹ năng đọc bảng số liệu,…
- Thông qua việc dạy học trên lớp, giáo viên đã trang bị cho các em học sinh lớp
10 kiến thức nền tảng cơ bản của phần Địa lí tự nhiên đại cương phục vụ cho các bước nghiên cứu tiếp theo của học sinh
- Học sinh đã lĩnh hội phần nào các kiến thức phục vụ cho các kì thi đánh giá của trường, sở và quốc gia
- Thông qua dạy học tích hợp của giáo viên, học sinh đã biết đến một số ứng dụng của địa lí trong khoa học và đời sống
2.1.1.3 Nhược điểm cần khắc phục của giải pháp cũ
- Hạn chế 1: Các chủ đề mang tính thực tiễn chưa được chương trình SGK chú
trọng đưa vào giảng dạy thành một chuyên đề riêng biệt
- Hạn chế 2: Phương pháp, hình thức dạy học, kiểm tra đánh giá của giáo viên còn
nặng về lối truyền thụ kiến thức, ít chú trọng đến việc hình thành năng lực cho học sinh, đặc biệt là năng lực vận dụng tri thức địa lí vào giải quyết vấn đề thực tiễn
Trang 4Giáo viên chưa tổ chức được các hoạt động dạy học theo phương pháp giáo dục tích hợp 4 bộ môn, bao gồm Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kỹ thuật) và Mathematics (Toán học) do đó học sinh chưa có cái nhìn vừa đa chiều vừa
có tính ứng dụng cao Các môn học khoa học, Công nghệ, Toán học, Tin học,… đang được dạy học như các đối tượng tách biệt và rời rạc, do đó học sinh chưa học được kiến thức khoa học tổng thể, chưa học được cách vận dụng kiến thức liên môn vào giải quyết các vấn đề thực tiễn
Hầu hết giáo viên đã và đang rất quan tâm đến giáo dục STEM và đồng thời đánh giá cao tầm quan trọng của vấn đề này trong hoạt động dạy học Địa lí Nhưng chưa bao giờ tổ chức hoạt động STEM về Địa lí cho học sinh, do đó không nắm được phương pháp, hình thức tổ chức thế nào cho hiệu quả và đúng định hướng mà giáo dục STEM sẽ mang lại
- Hạn chế 3: Học sinh học các kiến thức hàn lâm, đã hình thành được một số kỹ
năng bảo vệ tài nguyên và môi trường, nhưng chưa hình thành được năng lực tự thiết kế
và chế tạo ra những sản phẩm để sử dụng trong thực tiễn
Thực tế, tất cả học sinh khi được điều tra đều cho biết các em chưa từng được tự lên ý tưởng, tự thiết kế, tự chế tạo một sản phẩm nào về Địa lí và đều rất mong muốn được tham gia hoạt động giáo dục STEM để được thiết kế, chế tạo các sản phẩm Địa lí đặc biệt các sản phẩm gắn liền với thực tiễn về chủ đề "Biến đổi khí hậu" – Một vấn đề thời sự cấp bách hiện nay của nhân loại
Chính vì những phân tích ở trên, chúng tôi nhận thấy chương trình SGK và phương pháp dạy học hiện nay chưa phát triển được tính sáng tạo và các năng lực cần thiết của học sinh mà toàn ngành giáo dục cũng như cả nước đang hướng tới, đặc biệt là năng lực vận dụng tri thức địa lí vào giải quyết các vấn đề thực tiễn
2.1.2 Giải pháp mới cải tiến
2.1.2.1 Mô tả bản chất của giải pháp mới cải tiến
Môn Địa lí là một thành phần nằm trong chương trình giáo dục phổ thông 2018 Thông qua các bài học, chủ đề dạy học sẽ giúp người học hình thành kiến thức, kỹ năng, thái độ và năng lực Bên cạnh các năng lực chung, môn Địa lí hướng tới hình thành cho người học các năng lực đặc thù Năng lực đặc thù Địa lí bao gồm 3 nhóm năng lực: Năng lực nhận thức khoa học địa lí; Năng lực tìm hiểu địa lí và nhóm năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học Trong 3 nhóm năng lực trên, chúng tôi quan tâm đến nhóm năng lực thứ 3 Trong đó năng lực vận dụng tri thức địa lí vào giải quyết vấn đề thực tiễn là một trong 3 thành phần năng lực nằm trong nhóm năng lực này
Năng lực vận dụng tri thức Địa lí vào giải quyết các vấn đề thực tiễn là khả năng huy động kiến thức tổng hợp đã thu nhận để giải quyết những tình huống cụ thể, có khả năng đưa ra tình huống mới và áp dụng vào thực tiễn sản xuất, đời sống và sinh hoạt
Năng lực này chỉ được hình thành khi giáo viên phải tiến hành đổi mới phương pháp và hình thức dạy học phù hợp Giáo dục STEM là một trong những hình thức giáo dục tích cực để đáp ứng dạy học định hướng phát triển năng lực vận dụng tri thức địa lí
Trang 5giải quyết các vấn đề thực tiễn Do đó dạy học STEM được xem là giải pháp tối ưu cho vấn đề này
- Giáo dục STEM sẽ phá đi khoảng cách giữa hàn lâm và thực tiễn, tạo ra những
con người có năng lực làm việc “tức thì” trong môi trường làm việc có tính sáng tạo cao với những công việc đòi hỏi trí óc của thế kỷ 21 Điều này phù hợp với cách tiếp cận tích hợp trong chương trình giáo dục phổ thông mới Vì thế, tư tưởng này của giáo dục STEM cần được khai thác và đưa vào mạnh mẽ trong Chương trình GDPT mới
- Mục tiêu của dạy học STEM: HS phải hình thành được kiến thức và vận dụng kiến thức giải quyết các nhiệm vụ gắn thực tiễn Tức là, học sinh có khả năng làm được
gì sau khi học (vận dụng kiến thức) Để thực hiện được thì cần có sự kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học, các kỹ thuật dạy học tích cực Hơn nữa, ngoài nội dung quy định trong chương trình thì còn có một số kiến thức liên môn, kiến thức bên ngoài Mặt khác, phải có sự kết hợp nhiều biện pháp, hình thức, công cụ kiểm tra đánh giá khác ngoài cách kiểm tra truyền thống như đánh giá qua các bài tập tình huống, bài tập có yếu tố thực tế-Pisa, qua Rubric, qua sản phẩm các hoạt động học tập
- Trong mỗi bài học theo chủ đề STEM, học sinh được đặt trước một tình huống
có vấn đề thực tiễn cần giải quyết liên quan đến các kiến thức khoa học Để giải quyết vấn đề đó, học sinh phải tìm tòi, nghiên cứu những kiến thức thuộc các môn học có liên quan đến vấn đề (qua sách giáo khoa, học liệu, thiết bị thí nghiệm, thiết bị công nghệ) và
sử dụng chúng để giải quyết vấn đề đặt ra Các kiến thức và kỹ năng này phải được tích hợp, lồng ghép và bổ trợ cho nhau giúp học sinh không chỉ hiểu biết về nguyên lý mà còn
có thể thực hành và tạo ra được những sản phẩm trong cuộc sống hằng ngày
Giáo dục STEM đề cao một phong cách học tập mới cho người học, đó là phong cách học tập sáng tạo Đặt người học vào vai trò của một nhà phát minh, người học sẽ phải hiểu thực chất của các kiến thức được trang bị; phải biết cách mở rộng kiến thức; phải biết cách sửa chữa, chế biến lại chúng cho phù hợp với tình huống có vấn đề mà người học đang phải giải quyết
Như vậy dạy học STEM vừa có thể phát huy được những ưu điểm của giải pháp
cũ, vừa có thể khắc phục được hầu hết các tồn tại ở giải pháp cũ đã đề ra về phía giáo viên và học sinh Đặc biệt với việc dạy học chủ đề “Biến đổi khí hậu”, dạy học STEM sẽ
là phương án tối ưu phát triển được năng lực vận dụng tri thức địa lí vào giải quyết vấn
đề thực tiễn
2.1.2.2 Các giải pháp mới cải tiến
Giải pháp 1: Xây dựng chủ đề “Biến đổi khí hậu” trong kế hoạch dạy học/ Kế hoạch tổ chức các hoạt động giáo dục môn Địa lí 10.
* Mô tả giải pháp mới
- Nguyên tắc xây dựng chủ đề:
+ Chủ đề có tính thời sự, tính ứng dụng thực tiễn cao
Trang 6+ Thông qua việc học kiến thức các bài về Địa lí tự nhiên đại cương lớp 10, học sinh sẽ vận dụng tri thức Địa lí, kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề liên quan đến Biến đổi khí hậu
+ Chủ đề cần có thời lượng hợp lí, đủ thời gian để học sinh có thể vận dụng tri thức Địa lí, xây dựng các nhóm giải pháp có hiệu quả và tính ứng dụng cao trong thực tiễn
Với những nguyên tắc trên, chúng tôi lựa chọn xây dựng chủ đề “Biến đổi khí hậu” nằm trong kế hoạch tổ chức các hoạt động giáo dục của Tổ/nhóm chuyên môn trong năm học 2021-2022 ngay từ đầu năm học, nhằm:
+ Tách biệt chủ đề với kế hoạch dạy học để tăng thời lượng, linh hoạt thời gian trong việc hướng dẫn học sinh nghiên cứu, thực hành thiết kế mô hình giải quyết vấn đề chống biến đổi khí hậu
+ Hình thành các năng lực đặc thù cho học sinh, trong đó đặc biệt chú trọng đến năng lực vận dụng tri thức Địa lí vào giải quyết vấn đề thực tiễn
+ Chủ đề được thực hiện sau khi học sinh lớp 10 học xong chương IV: Một số quy luật của lớp vỏ địa lí
(Phụ lục 2)
- Nội dung chủ đề:
+ Khái niệm và biểu hiện của biến đổi khí hậu
+ Nguyên nhân gây biến đổi khí hậu
+ Hậu quả của biến đổi khí hậu
+ Ứng phó với biến đổi khí hậu
- Hình thức chủ đề:
Dạy học STEM thông qua cuộc thi thiết kế mô hình “Không gian xanh”
(Phụ lục 3)
* Tính mới của giải pháp 1
- Khắc phục được hạn chế 1 của giải pháp cũ thường làm về chương trình SGK hiện hành và kế hoạch giáo dục: Giải pháp đã xây dựng chủ đề trọng tâm trong chương trình Địa lí 10 gắn liền với các vấn đề thực tiễn cuộc sống
- Thông qua việc xây dựng chủ đề mục tiêu hướng tới hình thành các năng lực cho học sinh, nhất là năng lực vận dụng tri thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn, khắc phục lối dạy học truyền thụ kiến thức
Giải pháp 2: Tổ chức dạy học STEM thông qua việc thiết kế mô hình “Không gian xanh” phòng chống biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường từ việc ứng dụng kiến thức về các quyển, quy luật của lớp vỏ Địa lí và kiến thức dạy học liên môn
* Mô tả giải pháp mới
♦ Xây dựng kế hoạch dạy học STEM của chủ đề “Biến đổi khí hậu” theo 8 bước sau:
Bước 1: Xác định vấn đề
Trang 7- Vấn đề thực tiễn cần giải quyết: Ứng phó với biến đổi khí hậu ở Việt Nam và địa phương
Bước 2: Nghiên cứu kiến thức nền
- Các kiến thức địa lí tự nhiên đại cương lớp 10: Bài 11,12,13,15,16,18,20
- Các kiến thức về chủ đề “Biến đổi khí hậu”
- Các kiến thức liên môn: Vật lí, Hóa học, Toán học, Tin học và Công nghệ
Bước 3: Đề xuất giải pháp/thiết kế
Sau khi tiến hành khảo sát, phân tích thực trạng môi trường và ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến các vùng trên các nước nói chung và vùng ven biển Kim Sơn nói riêng, nơi học sinh đang học tập và sinh sống, chúng tôi đã thống nhất tổ chức cho học sinh thiết kế các mô hình phòng chống biến đổi khí hậu, trên cơ sở định hướng phạm vi khu vực thiết kế và cơ sở hạ tầng cần áp dụng vào mô hình Cụ thể là:
- Các phạm vi khu vực sau nghiên cứu thiết kế:
+ Trên phạm vi rộng: Thành phố, nông thôn, vùng ven biển….
+ Trên phạm vi hẹp: Trường học, bệnh viện, khu công nghiệp, trung tâm thương
mại, công viên…
- Xác định cơ sở hạ tầng cần áp dụng vào mô hình
Trên cơ sở kiến thức lí thuyết đã học ở các bộ môn như Địa lí, Vật lí, Hóa học, Toán học, Công nghệ… và các kiến thức khoa học kỹ thuật ứng dụng, học sinh sẽ lựa chọn cơ sở hạ tầng trong mô hình thiết kế, đảm bảo hiệu quả bảo vệ môi trường và phòng chống biến đổi khí hậu Cụ thể như sau:
+ Đường giao thông: Phương tiện giao thông thân thiện với môi trường; Đèn báo
giao thông, sử dụng pin năng lượng mặt trời
+ Nguồn năng lượng: Năng lượng mặt trời, sức gió,… Sử dụng trong sản xuất và
sinh hoạt
+ Khu dân cư, khu sản xuất xanh: Hệ thống xử lí rác thải, nước thải; công viên
xanh
Bước 4: Lựa chọn giải pháp/thiết kế
- Việc lựa chọn phạm vi nghiên cứu và hạng mục hạ tầng thiết kế định hướng ở bước 3 phụ thuộc vào năng lực của từng lớp
- Giáo viên cung cấp một số mô hình mà các lớp có thể thiết kế và chế tạo: Máy lọc không khí; Nhà chống lũ; Bể lọc nước, Phân loại rác, công viên xanh,…
- Các lớp tiến hành thiết kế bản vẽ trên giấy hoặc trên máy tính
Bước 5: Chế tạo mô hình (nguyên mẫu)
- Các lớp thực hành chế tạo mô hình “Không gian xanh” căn cứ trên bản thiết kế
đã chỉnh sửa
- Thời gian chế tạo: Học sinh làm việc ở nhà và tại lớp học
- Học sinh có thể trao đổi với giáo viên khi gặp khó khăn Giáo viên hỗ trợ học sinh khi cần thiết
Bước 6: Thử nghiệm, đánh giá.
Trang 8- Học sinh hoàn thiện lắp ghép các chi tiết vào mô hình tổng thể Đối với những máy móc có thể hoạt động được học sinh tiến hành thử nghiệm quy trình hoạt động, đánh giá hiệu quả hoạt động của thiết bị so với yêu cầu và quy trình đề ra ban đầu
- Học sinh đánh giá mô hình qua tiêu chí đánh giá sản phẩm ban đầu để đưa ra ưu, nhược điểm của mô hình, từ đó hoàn thiện mô hình
Bước 7: Chia sẻ, thảo luận
- Học sinh trình bày báo cáo mô hình sản phẩm của lớp tại cuộc thi thiết kế mô hình “Không gian xanh”
- Giải thích được sự thành công hoặc thất bại của sản phẩm
Bước 8: Điều chỉnh thiết kế
- Đề xuất các ý tưởng cải tiến và phát triển sản phẩm với quy mô lớn hơn
♦ Tiến trình dạy học
Kế hoạch dạy học STEM chủ đề “Biến đổi khí hậu” được tiến hành với 5 hoạt động:
Hoạt động 1: Xác định yêu cầu thiết kế mô hình
- Học sinh phân tích và hiểu rõ yêu cầu của chủ đề “Biến đổi khí hậu” là chế tạo
mô hình từ các vật liệu tái chế, vật liệu dễ kiếm, giá thành rẻ theo các tiêu chí mà giáo viên đưa ra
- Học sinh hiểu rõ yêu cầu của hoạt động này là thu thập thông tin tìm hiểu, lựa chọn cơ sở hạ tầng trong mô hình thiết kế, đảm bảo hiệu quả bảo vệ môi trường và phòng chống biến đổi khí hậu: Phương tiện giao thông thân thiện với môi trường; Đèn báo giao thông, sử dụng pin năng lượng mặt trời; Năng lượng mặt trời, sức gió,… Sử dụng trong sản xuất và sinh hoạt; Hệ thống xử lí rác thải, nước thải; công viên xanh;… Các hạ tầng được đưa vào mô hình cần được chọn lọc để phù hợp với đối tượng và phạm vi không gian lớp lựa chọn nghiên cứu
Hoạt động 2: Nghiên cứu kiến thức nền, đề xuất giải pháp
Nghiên cứu toàn bộ kiến thức nền các chương III, IV của phần Địa lí tự nhiên đại cương lớp 10
Nghiên cứu toàn bộ kiến thức nền của chủ đề “Biến đổi khí hậu”
Nghiên cứu các kiến thức Vật lí, Hóa học, Toán học, Công nghệ, Tin học liên quan đến nội dung
Hoạt động 3 Đề xuất các bản thiết kế, lựa chọn phương án thiết kế sản phẩm
- HS mô tả được bản thiết kế sản phẩm của mình;
- Vận dụng các kiến thức về Địa lí tự nhiên đại cương lớp 10, các kiến thức của chủ
đề Biến đổi khí hậu và kiến thức liên môn, xây dựng các thành tố cấu thành nên mô hình sản phẩm chống biến đổi khí hậu
- Mỗi lớp đưa ra được ít nhất 1 mô hình thiết kế tối ưu cho khu vực nghiên cứu
Hoạt động 4: Chế tạo và thử nghiệm sản phẩm
Các nhóm HS thực hành, chế tạo được các sản phẩm của nhóm mình căn cứ trên bản thiết kế đã chỉnh sửa, thử nghiệm sản phẩm và hoàn thiện sản phẩm
Trang 9Hoạt động 5: Trình bày sản phẩm, báo cáo và thảo luận
- HS trình bày cách báo cáo mô hình sản phẩm của lớp tại cuộc thi thiết kế mô hình
“Không gian xanh”
- Giải thích được sự thành công hoặc thất bại của sản phẩm;
- Đề xuất các ý tưởng cải tiến và phát triển sản phẩm với quy mô lớn hơn
(Phụ lục 4)
* Tính mới của giải pháp.
- Thông qua việc dạy học STEM trong chủ đề “Biến đổi khí hậu” với tiến trình hoạt động khoa học gồm 8 bước và 5 hoạt động, giải pháp đã khắc phục triệt để các hạn chế của giải pháp cũ thường làm, cụ thể là:
+ Đổi mới được phương pháp và hình thức dạy học của giáo viên, chuyển từ dạy học lấy giáo viên làm trung tâm, sang dạy học lấy người học làm trung tâm Thông qua dạy học STEM giáo viên đóng vai trò là “đạo diễn”, học sinh là người chủ động lĩnh hội, vận dụng tri thức địa lí vào thiết kế các mô hình ứng phó với biến đổi khí hậu
+ Để giải quyết một vấn đề thực tiễn, nhất là Biến đổi khí hậu đang là một trong những vấn đề cấp bách mang tính toàn cầu, đòi hỏi người học phải sử dụng kiến thức liên môn của các môn học (Vật lí, Hóa học, Toán học, Tin học, Công nghệ) có liên quan đến nội dung chủ đề cần nghiên cứu Thông qua các hoạt động của hình thức dạy học STEM
đã từng bước định hướng cho em nghiên cứu, gắn kết các kiến thức của các môn học để
có các biện pháp ứng phó với biến đổi khí hậu
+ Dạy học STEM kết hợp với đổi mới hình thức dạy học thành cuộc thi lớn trong một khối lớp giúp tạo không khí thi đua giữa các lớp; huy động được trí tuệ tập thể, tình đoàn kết giữa các cá nhân trong lớp học
2.2 Khả năng áp dụng sáng kiến
- Sáng kiến được tổ chức thành công ở khối lớp 10 năm học 2021 - 2022 tại trường THPT Kim Sơn A Sáng kiến được các nhà quản lý và giáo viên trong trường tham dự đánh giá cao, đã truyền cảm hứng và kinh nghiệm cho các thầy cô tích cực tìm tòi, đổi mới phương pháp giảng dạy, đáp ứng được nhu cầu đổi mới chương trình GDPT mới Vì vậy, tôi nghĩ sáng kiến này có thể áp dụng rộng rãi trong các nhà trường phổ thông
- Vấn đề biến đổi khí hậu là vấn đề mang tính cấp bách của nhân loại, nên dạy học chủ đề “Biến đổi khí hậu” có thể áp dụng cho cả học sinh khối 11 và 12 trong nhà trường Thông qua dạy học STEM chủ đề “Biến đổi khí hậu” có thể phát triển năng lực Vận dụng tri thức Địa lí vào giải quyết vấn đề thực tiễn cho tất cả học sinh trong toàn trường
- Xây dựng cuộc thi thiết kế mô hình “Không gian xanh” chống biến đổi khí hậu
với các bước cụ thể, rõ ràng về thể lệ cuộc thi, tiêu chí chấm mô hình, phiếu đánh giá của Ban giám khảo tham gia chấm mô hình,… phù hợp với mục tiêu giáo dục ngoài giờ lên lớp của trường THPT Kim Sơn A Hình thức dạy học dưới hình thức tổ chức cuộc thi giữa các khối lớp có thể được giáo viên thực hiện ở các chủ đề tiếp theo trong kế hoạch hoạt động giáo dục của nhà trường ở các năm học tiếp theo
Trang 10- Chủ đề “Biến đổi khí hậu” là một trong 3 chủ đề nằm trong chương trình GDPT
2018 và bắt đầu được áp dụng vào năm học 2022-2023 Do đó, chủ đề được xem là bước tập dượt cơ bản trang bị kiến thức, kỹ năng cho giáo viên khi tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông mới
3 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến
- Sáng kiến có thể được áp dụng ở tất các các trường THPT và cũng có thể áp
dụng cho mọi đối tượng học sinh có thể theo quy mô lớp học, khối học hoặc toàn trường
- Để áp dụng được sáng kiến này các nhà trường phổ thông chỉ cần đảm bảo đủ điều kiện cơ sở ở mức cơ bản như: phòng học rộng, có máy chiếu, máy tính, Internet, bảng phụ
- Đảm bảo về đội ngũ giáo viên chuyên trách hoặc giáo viên có kinh nghiệm của các môn học như: Địa lý, Vật lí, Hóa học, Toán học, Tin học, Công nghệ để tham gia giải quyết vấn đề liên môn, hướng dẫn cho học sinh trong quá trình các em tiến hành chế tạo các thiết bị có thể liên quan đến kiến thức nền của các bộ môn đó
- Giáo viên Địa lí tham gia giảng dạy trực tiếp các lớp có mô hình thiết kế cần nắm
rõ tiến trình dạy học STEM để hướng dẫn học sinh thực hiện theo các bước và hoạt động
rõ ràng
- Để có thể chế tạo được mô hình ứng phó với biến đổi khí hậu, học sinh cần trang
bị cho mình các kiến thức nền vững chắc của Địa lí và các môn học liên quan Học sinh phải có khả năng truy cập và tìm hiểu Internet để tiếp cận các thông tin đa chiều và thời
sự về Biến đổi khí hậu để đưa ra các giải pháp ứng phó kịp thời, có ý nghĩa thực tiễn cấp bách
4 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được
4.1 Hiệu quả kinh tế
Việc tính toán để đưa ra một con số cụ thể về lợi ích kinh tế của sáng kiến ngành giáo dục nói chung và sáng kiến này nói riêng thực sự rất khó khăn Tuy nhiên với sáng kiến này tôi có thể ước tính những lợi ích mà sáng kiến của tôi sẽ mang lại như:
- Sáng kiến đã đề xuất được các giải pháp phòng chống ngập lụt: Xây dựng hệ
thống đê, trồng rừng ngập mặn và rừng phòng hộ ven biển, làm nhà nổi chống lũ… thông qua các mô hình của học sinh
Điển hình là mô hình nhà TATX của học sinh lớp 10B4 với tiêu chí “Thông minh
–An toàn –Tiết kiệm - Xanh sạch” có thể áp dụng vào thực tế và đạt tính hiệu quả cao,
nhất là trong phòng chống ngập lụt ở huyện Kim Sơn, nơi hàng năm số cơn bão đổ bộ trực tiếp vào khu vực và ngày càng ảnh hưởng nghiêm trọng hơn
Kim Sơn là huyện ven biển, là vùng bãi bồi thấp Do đó, đây là địa bàn giáp biển duy nhất của tỉnh Ninh Bình thường xuyên xảy ra các thiên tai, đặc biệt là bão và đã gây hậu quả nghiêm trọng về mặt kinh tế cho huyện nhà Điển hình như cơn bão số 1 trong đêm 27/7/2016 thời điểm cơn bão đổ bộ có gió cấp 10, giật cấp 12 với lượng mưa đo