Thang đo của Bloom2001 chỉ ra rằng “nhớ, hiểu” kiến thức là những hoạt động đòi hỏi mức tư duy thấp giaiđoạn tiếp cận với tài liệu; còn việc “áp dụng, phân tích” và “sáng tạo” dựa trên k
Tên sáng kiến, lĩnh vực áp dụng
Nhóm tác giả đề xuất công nhận sáng kiến "Vận dụng mô hình lớp học đảo ngược trong dạy học Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật" nhằm hình thành năng lực cho học sinh trong việc tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông mới.
Lĩnh vực áp dụng: Sinh học
Nội dung
Giải pháp cũ thường làm
Để đánh giá thực trạng dạy học theo mô hình lớp học truyền thống, chúng tôi đã tiến hành khảo sát bằng phiếu hỏi đối với giáo viên và học sinh tại trường THPT Bình Minh Sau khi tổng hợp kết quả khảo sát (chi tiết tại phụ lục I), chúng tôi đưa ra đánh giá về thực trạng dạy học theo mô hình này.
Về phía giáo viên (theo khảo sát trong Phụ lục I)
Theo thống kê, 68,56% giáo viên chủ yếu sử dụng phương pháp truyền thống trong việc soạn bài Các phương pháp này bao gồm thuyết trình, hỏi đáp và giải quyết vấn đề.
*) Phương pháp thuyết trình nêu vấn đề
Phương pháp trình bày và giải thích nội dung bài học chi tiết giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức Qua việc nghe giảng, học sinh nhanh chóng hiểu vấn đề và học được cách trình bày có hệ thống Giáo viên thường áp dụng phương pháp này để nhấn mạnh các kiến thức quan trọng trong bài học, đồng thời thể hiện mối liên hệ giữa các kiến thức trong một phần hoặc toàn bộ chương trình.
Mặc dù phương pháp độc thoại có thể hiệu quả, nhưng nó cũng khiến học sinh rơi vào trạng thái thụ động, buộc họ phải lắng nghe để hiểu và ghi nhớ thông tin mà không có cơ hội trình bày ý kiến cá nhân Điều này dẫn đến thói quen chờ đợi sự giải thích từ giáo viên, làm giảm tính chủ động trong việc học.
*) Phương pháp đàm thoại (vấn đáp)
- Ưu điểm: Nếu vận dụng khéo léo phương pháp vấn đáp sẽ có tác dụng
+ Điều khiển có hiệu quả hoạt động tư duy của HS, kích thích tính tích cực hoạt động nhận thức của họ.
+ Bồi dưỡng cho HS năng lực diễn đạt bằng lời những vấn đề khoa học một cách chính xác, đầy đủ, xúc tích.
Giúp giáo viên nhanh chóng nhận tín hiệu phản hồi từ học sinh để điều chỉnh hoạt động giảng dạy và học tập Học sinh cũng nhận được phản hồi kịp thời để điều chỉnh quá trình nhận thức và học tập của mình Qua đó, giáo viên có khả năng chỉ đạo hoạt động nhận thức của cả lớp và từng học sinh một cách hiệu quả.
Nhược điểm của phương pháp này là nếu không được áp dụng khéo léo, nó có thể dẫn đến việc lãng phí thời gian và ảnh hưởng đến kế hoạch giảng dạy Điều này có thể khiến cho phần hỏi đáp trở thành cuộc trò chuyện giữa giáo viên và một số học sinh, không thu hút được sự tham gia của toàn lớp Hơn nữa, nếu câu hỏi chỉ yêu cầu học sinh nhớ lại kiến thức một cách máy móc, điều này sẽ cản trở sự phát triển tư duy logic và tư duy sáng tạo của các em.
Nội dung bài học chỉ dựa vào sách giáo khoa (SGK), dẫn đến việc lôgic của bài soạn phụ thuộc hoàn toàn vào SGK và lập luận của người trình bày Điều này không xem xét khả năng tiếp nhận kiến thức của học sinh, vốn là nhân vật trung tâm trong hoạt động dạy - học.
Giáo viên thường không áp dụng nhiều phương pháp dạy học tích cực như hoạt động nhóm hay trò chơi, và cũng ít sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực trong giảng dạy Khi áp dụng các phương pháp này, học sinh thường không hợp tác hoặc hoạt động mất nhiều thời gian, dẫn đến tình trạng giáo viên bị "cháy giáo án".
Theo khảo sát trong Phụ lục II, đa số học sinh thể hiện sự thụ động trong giờ học, chủ yếu chỉ nghe giảng và ghi chép theo nội dung trên bảng cùng với định hướng của giáo viên Học sinh thường cảm thấy lo lắng khi giáo viên đặt câu hỏi cho mình.
Khi giáo viên tổ chức hoạt động nhóm, chỉ một số học sinh tham gia tích cực, trong khi nhiều em khác không tham gia hoặc tham gia một cách không hiệu quả.
Khi giáo viên đặt câu hỏi cho cả lớp, chỉ một số học sinh dám phát biểu ý kiến, trong khi phần lớn còn lại ngại ngùng, mặc dù họ có câu trả lời.
Hầu hết học sinh thường không đặt câu hỏi cho giáo viên hoặc yêu cầu giải thích về các vấn đề liên quan đến nội dung bài học.
Khi giáo viên hỏi lại kiến thức cũ hầu như các em không tự tin bằng ngôn ngữ của mình mà phải xem lại hoặc đọc sách giáo khoa
Việc tổ chức dạy học không hiệu quả đã dẫn đến kết quả học tập kém của học sinh, thể hiện qua điểm số thấp trong các bài kiểm tra Nhiều học sinh thậm chí không thể giải quyết được các bài tập về quy luật di truyền cơ bản trong chương trình học.
Có nhiều nguyên nhân dẫn tới hiện trạng trên song theo chúng tôi có thể khái quát thành các nguyên nhân chính sau:
Giáo viên vẫn chưa xác định được phương pháp giảng dạy hiệu quả để giúp học sinh phát triển các kỹ năng quan trọng như giao tiếp, hợp tác nhóm, sử dụng công nghệ thông tin và xây dựng bản đồ tư duy.
Đại đa số học sinh hiện nay thiếu kỹ năng tự học, đặc biệt là trong việc lập kế hoạch học tập cho các môn học và các phần kiến thức cụ thể của từng môn.
Giải pháp mới
2.1 Bản chất của mô hình lớp học đảo ngược
Lớp học đảo ngược là mô hình dạy học kết hợp, dựa trên lý thuyết học tập tích cực, nhấn mạnh việc dạy học chủ động khám phá và tiếp cận kiến thức thông qua tương tác, theo quan điểm của Vygotsky.
Mô hình lớp học đảo ngược đã tận dụng tối đa công nghệ thông tin để khắc phục những hạn chế của phương pháp dạy học truyền thống Sự "đảo ngược" này thể hiện qua việc thay đổi chiến lược sư phạm, cách triển khai nội dung, mục tiêu dạy học và các hoạt động học tập Từ góc độ nhận thức, mô hình này dựa trên sáu bậc thang đo nhận thức của Bloom (2001), giúp nâng cao hiệu quả học tập cho cả giáo viên và học sinh.
Nghiên cứu năm 2001 chỉ ra rằng việc "nhớ, hiểu" kiến thức thuộc về mức tư duy thấp, trong khi "áp dụng, phân tích" và "sáng tạo" yêu cầu tư duy sâu hơn Trong lớp học truyền thống, giáo viên chỉ có thể hướng dẫn học sinh ở ba mức độ đầu của nhận thức, khiến học sinh phải tự học ở nhà để đạt được các mức độ cao hơn, điều này tạo ra trở ngại lớn Mô hình học tập "đảo ngược" cho phép học sinh tiếp cận ba mức độ đầu qua video bài giảng tại nhà, trong khi thời gian trên lớp được sử dụng để cùng nhau phát triển các mức độ nhận thức cao hơn.
Hình 1 Thang đo Bloom - 6 cấp độ của sự nhận thức
Mô hình lớp học đảo ngược tập trung vào việc kích thích hoạt động học của người học, giúp họ nâng cao kiến thức từ nền tảng hiện có đến những kiến thức mới Điểm nổi bật của mô hình này là tăng cường sự tương tác giữa giáo viên và học sinh, cũng như giữa các học sinh với nhau Nó kết hợp giữa phương pháp dạy trực tiếp và học thông qua việc xây dựng kiến thức, tạo cơ hội cá nhân hóa trong quá trình giáo dục, thay vì chỉ đơn thuần thay thế giáo viên bằng video ghi hình.
2.2 Đặc trưng của mô hình lớp học đảo ngược
Học sinh có khả năng tự quản lý việc học của mình, điều chỉnh tiến độ học tập theo nhu cầu cá nhân Họ có thể dừng lại hoặc xem lại video và thảo luận với bạn bè để củng cố kiến thức.
Học sinh có cơ hội dành nhiều thời gian trên lớp để giải quyết các tình huống học tập, từ đó khai thác và mở rộng kiến thức một cách thú vị thông qua các hoạt động tương tác.
Học sinh nhận được hỗ trợ phù hợp từ giáo viên trong giờ học
Cá nhân hóa việc học tập của học sinh là rất quan trọng, bao gồm việc thực hiện nhiều bài tập và tìm kiếm tài liệu để trả lời các câu hỏi của giáo viên Điều này đặc biệt cần thiết khi học sinh làm việc với các nội dung video tại nhà.
Nâng cao năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề cho học sinh là rất quan trọng, đồng thời rèn luyện các kỹ năng thiết yếu như sử dụng công nghệ thông tin, thuyết trình, đọc hiểu và nghiên cứu tài liệu.
2.3 Vận dụng mô hình lớp học đảo ngược trong giảng dạy phần Chuyển hoá vật chất và năng lượng ở động vật, Sinh học 11
2.3.1 Quy trình thiết kế lớp học đảo ngược
Một lớp học đảo ngược được thiết kế gồm 3 giai đoạn: Trước lớp học, trong lớp học và sau lớp học
Giai đoạn trước lớp học : GV cần xác định bài học hoặc mục nội dung muốn
Mô hình "đảo ngược" không phải lúc nào cũng áp dụng cho mọi nội dung dạy học Giáo viên có thể tạo tài liệu riêng như bài giảng PowerPoint, screencast và postcard, hoặc tái sử dụng nội dung trực tuyến như trang web, bài đọc và video Khi thiết kế "bài tập về nhà đảo ngược", giáo viên cần xác định yêu cầu mà học sinh cần xem và làm ở nhà, từ đó giới thiệu nhiệm vụ cho học sinh, giải thích rõ ràng về những gì các em sẽ thực hiện và tầm quan trọng của việc chuẩn bị cho các hoạt động trong lớp.
Trong lớp học, các hoạt động của học sinh được thiết kế nhằm phát triển thông qua cách giáo viên đánh giá việc hoàn thành bài tập ở nhà Những hoạt động này không chỉ củng cố và mở rộng kiến thức mà còn thúc đẩy sự trao đổi giữa học sinh với nhau và giữa học sinh với giáo viên Điều này tạo cơ hội cho sự hợp tác và học hỏi lẫn nhau, từ đó nâng cao hiệu quả của phương pháp tiếp cận sâu.
Giai đoạn sau lớp học rất quan trọng, khi các hoạt động trên lớp được củng cố và ghi nhớ thông qua việc tự học cá nhân Để phát triển năng lực tự học cho học sinh, cần giới thiệu các học liệu và hoạt động phù hợp.
Trong quy trình học tập, động cơ của học sinh có thể bị ảnh hưởng bởi thiết kế hoạt động Để lớp học đảo ngược hiệu quả, giáo viên cần nhiệt tình và xây dựng mối quan hệ tốt với học sinh, tạo ra bầu không khí cởi mở và tích cực Các hoạt động nên được thiết kế thử thách nhưng vẫn trong khả năng đạt được, khuyến khích học sinh tìm thấy ý nghĩa và giá trị cá nhân trong tài liệu Học sinh cần nhận được phản hồi thường xuyên và sử dụng nguồn học liệu trực quan, đa dạng.
Trong quá trình áp dụng mô hình lớp học đảo ngược cho giảng dạy về chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật trong chương trình Sinh học 11, tôi đã triển khai một số nội dung mới.
Đầu tiên, cần chuẩn bị video bài giảng và xây dựng hệ thống câu hỏi cho bài mới Thứ hai, thiết kế kế hoạch giảng dạy theo mô hình lớp học đảo ngược và áp dụng vào quá trình giảng dạy.
Thứ ba: sử dụng phần mềm Shub Classroom thực hiện hình thức kiểm tra, đánh giá trong quá trình tổ chức dạy học.
Cụ thể cho từng nội dung
Để chuẩn bị cho bài giảng, tôi đã xây dựng 06 video và 19 câu hỏi được phân loại theo các mức độ nhận biết, thông hiểu và vận dụng Thông tin chi tiết có trong phụ lục III.
Nội dung 2: Thiết kế kế hoạch giảng dạy theo mô hình lớp học đảo ngược và áp dụng vào giảng dạy.
Bài PP sử dụng Kĩ thuật sử dụngThời gian luyện tập, củng cố Câu hỏi
Giải quyết vấn đề phương pháp trò chơi
Kỹ thuật mảnh ghép, nhóm chuyên gia, Kỹ thuật động não; kỹ thuật phòng tranh
Luyện tập: 10p Vận dụng: 5p Tìm tòi, mở rộng: 5p
+ Bài tập SGK và bài tập mở rộng.
+ Trò chơi hái hoa dân chủ
Kỹ thuật tia chớp, Kỹ thuật thông tin phản hồi, Kỹ thuật động não, kỹ thuật nhóm chuyên gia
Luyện tập và Vận dụng: 15p Tìm tòi, mở rộng: 5p
1 bài + Bài tập SGK + Câu hỏi trắc nghiệm: 5 câu + Câu hỏi tự luận nâng cao: 1 câu
Hoạt động nhóm, phương pháp trò chơi
Kỹ thuật tia chớp, Kỹ thuật thông tin phản hồi, kỹ thuật động não, kỹ thuật xây dựng lược đồ tư duy
+ TN: 5 câu + Xây dựng lược đồ tư duy + Làm bài tập SGK + Tự luận mở rộng: 5 câu
Hoạt động nhóm PP kiểm chứng
Kỹ thuật tia chớp, kỹ thuật thông tin phản hồi, kỹ thuật phòng tranh, kỹ thuật sử dụng CNTT
Lớp học đảo ngược, phương pháp trực quan, phương pháp trò chơi
Kỹ thuật thông tin phản hồi, Kỹ thuật động não,
Kỹ thuật sử dụng CNTT
17 câu Trắc nghiệm Bài tập SGK
Lớp học đảo ngược, phương pháp trò chơi Động não Thông tin phản hồi
Bài tập điền khuyết: 1 Bài tập SGK
Nội dung 3: sử dụng phần mềm Shub Classroom thực hiện hình thức kiểm tra, đánh giá trong quá trình tổ chức dạy học.
Bước 1: Truy cập địa chỉ https://shub.edu.vn/ tạo tài khoản và đăng nhập
Bước 2: đăng kí bằng tài khoản Google (gmail) hoặc tài khoản Microsoft, lựa chọn khai báo thông tin và tiếp tục.
Bước 3: Đăng nhập, chọn “Lớp học” và bắt đầu tạo lớp học ảo, thiết đặt các yêu cầu của lớp học.
Bước 4: Tạo bài tập cho học sinh bằng cách tải toàn bộ file word bài tập có sẵn trong máy tính lên hệ thống và làm theo hướng dẫn
Sau khi thiết lập xong tôi đưa câu hỏi theo mục đích kiểm tra, đánh giá và sử dụng trong hoạt động dạy học.
Học sinh sẽ truy cập theo đường link để thực hiện làm bài tập trực tuyến. https://shub.edu.vn/class/FHORX/homework/share/2432151
Hoặc truy cập trang web https://shub.edu.vn và chọn Sinh 11 Kim Sơn mã lớp FHORX
Ví dụ việc HS lớp 11A vào thực hiện trả lời câu hỏi khi tổ chức hoạt động dạy bài 15
2.3.2 Ví dụ minh hoạ kế hoạch dạy học thuộc phần Chuyển hoá vật chất và năng lượng ở động vật
Hiệu quả kinh tế và xã hội dự kiến đạt được
Hiệu quả kinh tế
Giải pháp được áp dụng tại trường THPT Bình Minh với đối tượng học sinh ở lớp
Sau khi áp dụng giải pháp dạy học trong chủ đề “Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở động vật”, học sinh đã thể hiện sự yêu thích hơn đối với môn Sinh học và cảm thấy giờ học thoải mái hơn Năng lực của học sinh được phát triển, bao gồm năng lực nhận thức, giao tiếp và sử dụng công nghệ thông tin Học sinh học tập trong môi trường thân thiện, tích cực với động lực cao hơn, góp phần củng cố mối liên hệ giữa gia đình và nhà trường.
* Tạo hứng thú trong quá trình học tập
Mô hình lớp học đảo ngược được thực hiện ở 04 lớp tại trường THPT Bình Minh với
168 HS, trong đó lớp 11B,11G đối chứng (42 HS/lớp); lớp 11A, 11E lớp thực nghiệm(42HS/lớp). Đối tượng Lớp SL
Rất hứng thú Hứng thú Bình thường Không hứng thú
Kết quả khảo sát mức độ hứng thú sau giờ học cho thấy học sinh lớp thực nghiệm có sự gia tăng rõ rệt về mức độ hứng thú, trong khi tỷ lệ học sinh có thái độ bình thường và không hứng thú giảm Giờ học trở nên thú vị và không căng thẳng, khuyến khích các em tham gia tích cực vào các hoạt động giáo dục, từ đó nâng cao chất lượng giờ học.
* Hình thành năng lực đặc thù (năng lực bộ môn)
Sáng kiến đã trao quyền chủ động cho học sinh trong học tập, kích thích hứng thú và sáng tạo, giúp học sinh tự tin vào khả năng của mình Đồng thời, sáng kiến cũng giải quyết những khúc mắc trong quá trình đánh giá kết quả môn học, tạo ra sự thay đổi tích cực trong thái độ học tập và hình thành năng lực cho học sinh Để đánh giá hiệu quả của việc dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược so với mô hình truyền thống, chúng tôi tiến hành so sánh điểm số bài kiểm tra giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng.
01 bài kiểm tra giữa học kì II, năm học 2020-2021; Cụ thể:
Kết quả khảo sát bằng bài kiểm tra giữa 2 lớp có sử dụng giải pháp (lớp TN) và không sử dụng giải pháp (lớp ĐC)
Dưới 5 điểm Từ 5 đên dưới
11B + 11G (Đ C ) 84 21 46 12 5 Đề kiểm tra giữa học kì được xây dựng theo ma trận do nhóm chuyên môn thống nhất chung
Biểu đồ 1: So sánh kết quả kiểm tra giữa kì giữa lớp TN với lớp ĐC
Kết quả kiểm tra cho thấy ở lớp thực nghiệm không có điểm kiểm tra dưới 5, điểm từ
5 đến dưới 6,5 thấp hơn so với lớp đối chứng; điểm từ 6,5 đến 8 và từ 8 đến 10 đều cao hơn so với lớp đối chứng.
Chúng tôi đã áp dụng sáng kiến trong quá trình ôn luyện học sinh giỏi, góp phần nâng cao kết quả thi học sinh giỏi môn Sinh tại trường THPT Bình Minh.
Năm học HSG THPT HSG LỚP 12 CẤP TỈNH
2019-2020 1 Nhì, 1 Khuyến khích 1 Nhì, 1 Ba
Trong ba năm liên tiếp từ 2021 đến 2022, trường đã có 1 học sinh đạt giải Ba, 2 học sinh đạt giải Nhì và 1 học sinh đạt giải Đặc biệt, đồng thời có học sinh tham gia vào đội dự tuyển quốc gia, góp phần quan trọng vào thành tích chung của nhà trường.
Qua các kết quả đánh giá trên, sau khi áp dụng sáng kiến trong việc tổ chức hoạt động dạy học chúng tôi nhận thấy:
Với học sinh, tích cực hoá hoạt động nhằm phát huy năng lực của học sinh phải được thực hiện trong mọi hoạt động của tiến trình dạy học.
Giáo viên có thể tiết kiệm thời gian khi sử dụng video bài giảng nhiều lần.
Sáng kiến giáo dục là tài liệu hữu ích giúp giáo viên tiết kiệm chi phí và đổi mới phương pháp dạy học Nó hỗ trợ giáo viên dễ dàng tiếp cận với các cải cách trong giáo dục phổ thông theo Thông tư 32 của Bộ GD&ĐT, đặc biệt trong năm học 2022-2023 khi lớp 10 bắt đầu được thực hiện.
Hiệu quả xã hội
Sáng kiến của chúng tôi sau khi thực hiện sẽ đạt được các hiệu quả sau:
Giáo viên cần tìm ra phương pháp dạy học hiệu quả nhằm phát triển các kỹ năng quan trọng cho học sinh, bao gồm kỹ năng giao tiếp, kỹ năng hợp tác nhóm, kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin và kỹ năng xây dựng bản đồ tư duy.
Giúp học sinh rèn luyện kỹ năng tự học và lập kế hoạch học tập cho từng môn học, tạo niềm hứng thú và thắp lên "ngọn lửa đam mê" đối với kiến thức Giải pháp này sẽ khắc phục tình trạng chán nản, mệt mỏi trong giờ học, giúp các em trở nên thoải mái, vui vẻ, sôi nổi và chủ động hơn trong việc học tập.
Mỗi giáo viên bộ môn trong quá trình giảng dạy có cơ hội giao tiếp nhiều hơn với học sinh, giúp họ hiểu rõ từng đối tượng học sinh trong lớp Từ đó, giáo viên có thể định hướng nghề nghiệp và xác định mục tiêu tương lai cho học sinh một cách hiệu quả nhất.
Điều kiện và khả năng áp dụng
Điều kiện áp dụng
+ Tạo điều kiện và hỗ trợ giáo viên triển khai dạy học theo phương pháp mới.
+ Thay đổi, bổ sung cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ dạy và học hiện đại.
Yếu tố quyết định hàng đầu trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy và giáo dục là sự nhận thức đúng đắn, tinh thần trách nhiệm và quyết tâm cao của toàn bộ giáo viên.
+ Cần phải chuẩn bị trước phần học liệu cho học sinh thực hiện trước lớp học.
Gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc đổi mới học tập và kiểm tra đánh giá, từ đó hỗ trợ và động viên học sinh trong quá trình học Họ cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc học bằng cách trang bị thiết bị học tập như điện thoại, máy tính và lắp đặt đường truyền mạng.
+ Tự kiểm soát việc học của mình, điều chỉnh tiến độ học tập phù hợp.
Thời gian trên lớp được sử dụng hiệu quả để giải quyết các tình huống học tập, giúp học sinh khai thác và mở rộng kiến thức một cách thú vị thông qua các hoạt động tương tác.
Cá nhân hóa việc học tập của học sinh là rất quan trọng, khi học sinh cần thực hiện nhiều bài tập và tìm kiếm tài liệu để trả lời các câu hỏi của giáo viên Điều này giúp học sinh tương tác hiệu quả hơn với các nội dung video được học ở nhà.
Cần phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, cùng với các kỹ năng quan trọng như sử dụng công nghệ thông tin, thuyết trình, đọc hiểu và nghiên cứu tài liệu.
Khả năng áp dụng
Sáng kiến giảng dạy tại trường THPT Bình Minh đã thành công trong việc nâng cao sự hứng thú và yêu thích của học sinh đối với môn học.
+ Có tính khả thi cao và có khả năng áp dụng cho học sinh các khối học ở các chủ đề khác nhau.
+ Có thể áp dụng rộng rãi ở tất cả các trường THPT.
Chúng tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn là trung thực, đúng sự thật và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật.
Bình Minh, ngày 18 tháng 4 năm 2022
Xác nhận của lãnh đạo đơn vị cơ sở Người nộp đơn