(Skkn 2023) một số giải pháp giảng dạy m nhạc cho học sinh lớp 4

Đòi hỏi người giáo viên phải biết được khó khăn của học sinhtrong giờ tập hát bài mới như: Cao độ, trường độ, kể cả những ca từ làm họcsinh khó hát, khó phát âm để kịp thời hướng dẫn và

Từ đó, ngay từ buổi đầu ngành giáo dục luôn có ý thức đổi mới phươngpháp dạy học, bổ sung kiến thức mới vào sách giáo khoa Để học sinh có đầy đủkiến thức theo kịp các nước trên thế giới Những yêu cầu đó, không thể nàotránh được sự mệt mỏi, căng thẳng trong học sinh Vì thế Bộ giáo dục cũngkhông quên cho các em thư giãn, thoải mái để đến với giờ Âm nhạc chứa đựngnhững giai điệu đầy màu sắc

Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật phản ánh hiện thực khách quanbằng những hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh Với học sinh TH môn

Âm nhạc là một trong những phương tiện hiệu quả nhất để thực hiện nhiệm vụgiáo dục học sinh nhằm góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh theo mục tiêuđào tạo Tạo cơ sở hình thành nhân cách con người mới

Ngoài ra, qua Âm nhạc, các em còn cảm nhận những giá trị đẹp về tìnhyêu con người, quê hương đất nước Việt Nam và cả những giai điệu truyềnthống của nước bạn Vì vậy, giờ âm nhạc không thuần túy là giờ để các em thưgiãn mà còn giúp các em cảm nhận được những giá trị đẹp về nghệ thuật

Như chúng ta đã biết, Âm nhạc ngày nay là một môn học nghệ thuật đãtrở thành một môn học chính thức của chương trình đào tạo phổ thông bắt đầu

từ các lớp tiểu học Vì Âm nhạc tạo cho đời sống con người thêm lạc quan yêuđời, Âm nhạc có ở mọi lúc mọi nơi trên thế giới Việc rèn luyện cho các emphát triển kĩ năng nghe nhạc nó góp phần phát triển toàn diện các em học sinh

từ thể chất đến tinh thần để tạo nên một con người năng động, lạc quan, yêuđời,sáng tạo nhất là phát triển nhân cách cho các em đối vơi học sinh tiểu học

Âm nhạc như nguồn sữa mẹ nuôi dưỡng thế giới tinh thần giúp các em cảmnhận những vẻ đẹp trong tâm hồn, trong thiên nhiên, cuộc sống

Với lứa tuổi của học sinh tiểu học Chỉ yêu cầu các em thuộc những bàihát ở khối lớp mình và hát chuẩn xác giai điệu, lời ca, sắc thái bài hát, đó là mộtđiều không dễ Đòi hỏi người giáo viên phải biết được khó khăn của học sinhtrong giờ tập hát bài mới như: Cao độ, trường độ, kể cả những ca từ làm họcsinh khó hát, khó phát âm để kịp thời hướng dẫn và giúp học sinh hát được bàihát một cách tốt nhất

Bộ môn Âm nhạc trong trường Tiẻu học là một môn năng khiếu khôngchỉ đối với người dạy mà kể cả người học Trong đó, người dạy đóng vai trò chủ

đạo, phải vận dụng phương pháp một cách có khoa học và truyền đạt chính xácthì người học mới tiếp thu và thực hiện tốt Đối với người học chỉ cần tiếp thu

và diễn đạt lại, cộng thêm chút sáng tạo nếu có năng khiếu, điều đó phụ thuộcvào từng đối tượng học sinh Vì vậy, chúng ta không nên đặt về khả năng họctập và diễn đạt của học sinh để tránh gây áp lực năng nề trong tiết học Lớp học

có đạt hiệu quả tốt hay không phần lớn là do ở người dạy Mục tiêu của môn

Âm nhạc ở trường Tiểu học không phải để đào tạo cho học sinh trở thành “ca sĩhay nhạc sĩ ” mà Âm nhạc trong trường Tiểu học có vai trò hình thành trình

độ văn hóa Âm nhạc ban đầu, góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh, nhằmthực hiện mục tiêu giáo dục Giúp học sinh biết thưởng thức cái hay, cái đẹptrong nghệ thuật Phát triễn thẩm mỹ, nhằm cân bằng giữa trí lực với thể lực,giữa học tập với vui chơi, giúp cho học sinh có niềm vui, tinh thần lạc quan,mạnh dạn, tự tin trong các hoạt động ca hát, tạo cho đời sống tinh thần phongphú, lành mạnh, phát triển nhân cách hài hòa, góp phần xây dựng cho học sinh

có trình độ văn hóa Âm nhạc phổ thông phù hợp với lứa tuổi

Mục tiêu của môn Giáo dục Âm nhạc ở Tiểu học là thông qua việc giảngdạy nhằm hình thành và phát triển năng lực cảm thụ âm nhạc, góp phần giáodục phát triển toàn diện và hài hoà nhân cách của học sinh

Âm nhạc là một môn học mang tính nghệ thuật cao, nó khác rất nhiều sovới các môn học khác Tuy nó không đòi hỏi sự chính xác một cách tuyệt đốinhư Toán học Nhưng nó lại đòi hỏi người học phải có sự yêu thích, sự đam

mê thậm chí là một chút gọi là “năng khiếu”, điều này không phải học sinh nàocũng có được Học âm nhạc mang đến cho học sinh những phút giây thư giãn,thoải mái, học mà chơi, chơi mà học Thông qua những giai điệu, những câuhát, những lời ca, những cử chỉ, những điệu bộ, trò chơi với các bài đồng dao…

âm nhạc giúp các em nhận thức những hình tượng âm thanh, giai điệu…làmkích thích cảm xúc của các em, giúp các em cảm thụ những giai điệu qua từngbài hát, từng nốt nhạc

Để đáp ứng với thời kỳ đổi mới của đất nước “nâng cao dân trí, đào tạonhân lực, bồi dưỡng nhân tài ”, ở tiểu học, sự hướng dẫn của giáo viên rất cầnthiết để đưa học sinh vào thế giới âm nhạc, phát triển tài năng ở lứa tuổi họcsinh tiểu học Để tạo được niềm say mê, kích thích sự tò mò của học sinh baogồm hai yếu tố cơ bản - đó là kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết và thực hành

Giúp các em có tính mạnh dạn, tự tin trước tập thể, từ đó nâng cao chấtlượng tiếng hát của của mình Tác động vào thế giới tâm hồn làm cho các emngày càng yêu thích môn học này Xuất phát từ những lí do trên, tôi đã mạnh

dạn lựa chọn nghiên cứu “MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIẢNG DẠY ÂM NHẠC

CHO HỌC SINH LỚP 4”

1.2 Cơ sở thực tiễn

a Thuận lợi

Được công tác tại đơn vị trường có bề dày thành tích về văn hóa văn nghệ

và là tốp đầu của huyện trong phong trào văn hóa văn nghệ

Ban giám hiệu nhà trường luôn tạo điều kiện, quan tâm, chỉ đạo sát sao vềcông tác dạy và học của giáo viên và học sinh

Được phân công dạy đúng chuyên môn được đào tạo

Học sinh ngoan ngoãn, lễ phép với thầy cô giáo

Học sinh rất yêu thích bộ môn Âm nhạc thích hát thích được biểu diễn

Về cơ sở vật chất: Trường được trang bị tương đối đầy đủ trang thiết bị,

đồ dùng dạy học môn Âm nhạc, một số lớp có gắn bảng từ, thuận lợi cho việc

áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy

Bản thân được bạn bè đồng nghiệp, tổ khối quan tâm giúp đỡ trong côngtác giảng dạy

Hàng ngày các em có điều kiện tiếp xúc với những hoạt động văn thể, vuichơi, thông tin báo đài, những phong trào văn nghệ do trường, các ban ngànhcủa quận tổ chức Từ đó cũng tạo cho học sinh có sự mạnh dạn, sáng tạo thamgia tốt các yêu cầu của giáo viên trong giờ học hát, và các hoạt động văn nghệcủa Trường tổ chức

b Khó khăn:

- Trường học thuộc vùng nông thôn nên đa số phụ huynh phải vất vả suốtngày nơi đồng áng, chợ búa, các nhà máy xí nghiệp ít có thời gian quan tâm concái, chưa đánh giá tầm quan trọng đối với các hoạt động nghệ thuật trong sựphát triển của học sinh

- Hoạt động Âm nhạc còn thực hiện trên lớp chưa có điều kiện có phònghọc Âm nhạc riêng

- Đây là môn học đòi hỏi học sinh cần có năng khiếu nghệ thuật, nhưngqua thực tế giảng dạy, tôi thấy bên cạnh những học sinh có năng khiếu âm nhạccòn có nhiều học sinh hạn chế về khả năng thẩm âm tiết tấu, cảm thụ âm nhạcchưa tốt Khi học hát yêu cầu cao về độ chính xác phần lớn các em thực hiệnchưa chuẩn xác về cao độ, trường độ, tiết học dễ trở nên cứng nhắc, mang tínhhình thức Điều này dễ gây nên tâm lý chán nản cho các em

- Sau những tiết học hát nhiều em chưa thuộc lời cũng như cao độ,trường độ của các bài hát vì vậy giáo viên phải mất khá nhiều thời gian để giúpcác em hát đúng cao độ và trường độ của bài

2 Thời gian, đối tượng, phạm vi nghiên cứu:

a Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 9 năm 2022 đến tháng 3 năm 2023.

b Đối tượng nghiên cứu: Nghiên cứu cách hướng dẫn dạy hát của giáo

viên và việc học hát của học sinh ở trường tiểu học

c Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu trong phạm vi học sinh Trường tiểu

học

3 Mục đích, nhiệm vụ, phương pháp nghiên cứu:

a Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu:

Môn Âm nhạc trong trường Tiểu học nói chung và các phong trào vănnghệ nói riêng có nhiệm vụ đặc biệt trong công tác giáo dục học sinh nhất làđưa âm nhạc đến với trẻ thơ, đáp ứng nhu cầu của trẻ hiện nay Đây là điều kiệnban đầu giúp trẻ cảm thụ âm nhạc, hiểu biết nghệ thuật, đó chính là những mắtxích đầu tiên, quan trọng nhất để khơi dạy ở trẻ những cảm xúc với âm nhạc.Qua các hoạt động âm nhạc, giúp các em có một sân chơi bổ ích, là nơi để các

em thể hiện phong cách của mình qua mỗi bài hát Từ đó, giúp các em luôn tựtin trong các hoạt động giáo dục, là một nhân tố hình thành nhân cách, trí tuệhọc sinh góp phần xây dựng một con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa thời kìmới

Thông qua hoạt động ca hát, nhất là nội dung của mỗi bài hát giúp các emthêm yêu cuộc sống, yêu quê hương đất nước, yêu truyền thống, bản sắc dân tộccon người Việt Nam

Là một giáo viên dạy môn Âm nhạc nhiều năm liền, tôi luôn tìm nhữnggiải pháp hữu hiệu nhằm giúp học sinh luôn học tập tốt môn học của mình phụtrách; luôn có trách nhiệm với nhiệm vụ rèn luyện cho các em học sinh về kĩnăng hát và biểu diễn một bài hát thực thụ trong các dịp lễ trong nhà trườngcũng như tham gia các hội thi ca múa nhạc thông qua một số giải pháp, sángkiến có hiệu quả Nay báo cáo lại quá trình áp dụng sáng kiến với tên đề tài:

“Một số giải pháp giúp học sinh hát tốt ”

Với mong muốn giúp các em học sinh luôn hứng thú với môn học, tíchcực tham gia phong trào ca hát tại đơn vị nhất là nâng cao chất lượng và sốlượng các tiết mục văn nghệ phục vụ cũng như đạt kết quả cao trong các hội thi

b Phương pháp nghiên cứu:

- Khảo sát để nắm bắt năng lực, luyện trường độ cho học sinh

- Luyện cao độ cho học sinh

- Hướng dẫn học sinh phát âm khi hát

- Luyện cho học sinh thể hiện đúng sắc thái của bài hát

PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Thực trạng ban đầu trước khi áp dụng sáng kiến

Trong những năm học qua, được nhà trường phân công nhiệm vụ chuyênmôn là Giáo viên dạy môn Âm nhạc, là người trực tiếp giảng dạy hát nhạc vàlàm ban giám khảo các cuộc thi văn nghệ của Trường tổ chức Bản thân đã thựchiện được một số việc:

Thực hiện đúng sự hướng dẫn và chỉ đạo sâu sát của Ban giám hiệu, Banchuyên môn nhà trường; bản thân đã định hướng và vạch ra những kế hoạch cụthể trong giảng dạy hằng ngày với nhiều phương pháp đổi mới và sinh động tạo

sự hứng thú của các em học sinh trong từng tiết dạy

Thường xuyên tham mưu với Ban giám hiệu nhà trường, khi phát hiệnnhững em có năng khiếu nhằm mục đích bồi dưỡng kịp thời để tạo nguồn chocác hội diễn cũng như việc tham gia các hội thi

Luôn phối hợp chặt chẽ với giao viên chủ nhiệm, giáo viên Tổng phụtrách Đội trong quá trình vận động, tập luyện học sinh thực hiện các tiết mụcvăn nghệ

Thường xuyên phối hợp tổ chức các hoạt động ngoại khóa về văn nghệcho các em tham gia, thu hút ngày càng nhiều số lượng học sinh tham gia

Tuy nhiên, kết quả năm học, phong trào văn nghệ tại đơn vị cũng nhưtham gia hội thi văn nghệ các cấp ở những năm học trước dù được nhà trườngquan tâm đầu tư nhưng kết quả đạt giải chưa cao

Số liệu điều tra trước khi thực hiện

Số HS khối 4 Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành

hình thành toàn diện về nhân cách của học sinh Tôi luôn tự đặt câu hỏi: Phảilàm gì? Làm như thế nào? Giải pháp nào để thực hiện được mục tiêu dạy họcđạt kết quả, chất lượng khả thi

Đối với học sinh tiểu học, các em rất hồn nhiên, rất thích được học hát,được tham gia vào các hoạt động biểu diễn, phụ họa cho các tiết mục văn nghệcủa lớp, trường tổ chức Nắm bắt được đặc điểm tâm sinh lý của học sinh nêntrong các tiết dạy tôi luôn nghiên cứu, tôi đã tổ chức nhiều hình thức dạy họcphong phú giúp các em hứng thú hơn với tiết học

Hát tốt bài phải đảm bảo chính xác cao độ, trường độ, lời ca và sắc thái tình cảm bài hát Để đạt được những yêu cầu trên Bản thân tôi mạnh dạn chọn

đề tài “MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIẢNG DẠY ÂM NHẠC CHO HỌC SINH

LỚP 4”

Để có một tiết học âm nhạc đạt kết quả cao, việc chuẩn bị của giáo viên

trước khi lên lớp là hết sức quan trọng, việc nắm vững bài học là rất cần thiết Giáo viên thuộc bài hát và thể hiện tốt bài hát để khi hát mẫu cho học sinh nghe gây được sự hào hứng, các đồ dùng dạy học được chuẩn bị đầy đủ và sử dụng đúng mục đích sẽ làm cho giờ học có hiệu quả hơn

Có thể liệt kê những thiết bị dạy học cần thiết của bộ môn, cách khai thác và

+ Giáo viên tập sử dụng nhạc cụ để thị phạm khi dạy và đệm cho học sinhhát.

+ Cho học sinh sử dụng nhạc cụ gõ đệm theo bài hát (từng nhóm hoặc cánhân)

+ Tranh ảnh minh hoạ cho bài hát hoặc giới thiệu tác giả phải sử dụngđúng lúc, đúng chỗ

Tinh thần chung của mỗi tiết học là lấy học sinh làm trung tâm, học hát kết hợp các hoạt động và một số nội dung khác để tăng tính hấp dẫn, tính phong phú cho mỗi bài học Tất cả đều nhằm đưa trẻ vào thế giới âm nhạc với tinh thần “học vui – vui học” tạo ra sự thoải mái, cân bằng trong quá trình tiếp thu các môn học ở trường tiểu học

Giáo viên khi dạy cần sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học hỗ trợnhư: băng nhạc, máy nghe, nhạc cụ, tranh ảnh để giờ dạy có hiệu quả hơn.Học hát thực chất là quá trình bắt chước của học sinh để hát đúng giaiđiệu, lời ca của bài hát Sự bắt chước này gồm hoạt động nghe giáo viên hátmẫu, hoặc đàn giai điệu rồi tái hiện lại Với sự bắt chước đó thì chưa thể coi làsáng tạo, vậy muốn có sự sáng tạo GV cần phải làm như thế nào?

Ngoài cách dạy hát theo các bước cơ bản, để phát huy tính sáng tạo củahọc sinh, giáo viên có thể đảo các bước và sử dụng những phương pháp sau:

Giải pháp dạy tập hát bài mới.

Quy trình dạy bài hát mới:

Học hát là một quá trình học tập và rèn luyện lâu dài nhằm hướng dẫnhọc sinh cách hát tự nhiên, hát đúng giai điệu, lời ca, biết cách lấy hơi, hát rõ lời

và bước đầu hát diễn cảm Các em có khả năng trình bày bài hát đã học theohình thức đơn ca, song ca, tốp ca, đồng ca và có thể hát kết hợp các hoạt độngmúa phụ họa hoặc gõ đệm Thông qua các bài hát, giáo dục về những tình cảmtốt đẹp nhằm bồi dưỡng và nâng cao cảm thụ âm nhạc, nâng cao tâm hồn chohọc sinh, giúp các em thêm tự tin, yêu đời, có khả năng tham gia hoạt động cahát ở trong và ngoài trường học

Thời lượng dạy một bài hát ở Tiểu học một tiết là 35 phút Giáo viên nên dạy theo 7 bước sau:

+Giới thiệu bài hát

+Học sinh đã nghe hát mẫu cả bài.

+Dạy từng câu mà giáo viên hát mẫu quá nhiều sẽ giống như cách dạy truyền khẩu

+Nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, giáo viên nên đàn giai điệu

để học sinh lắng nghe, hát nhẩm theo, sau đó hát hòa theo tiếng đàn Giáo viên cần khuyến khích các em cố gắng thực hiện Khi sửa chỗ sai cho học sinh, lúc

đó giáo viên mới nên hát mẫu

Các em còn nhỏ, khả năng nhận thức chủ yếu theo bản năng và cảm tính

Do đó, cho các em nghe hát mẫu và đọc lời ca của bài hát là việc đầu tiên phải làm, ở giai đoạn này việc giải nghĩa những từ khó sẽ giúp các em hiểu được ý nghĩa của lời ca Đọc lời ca theo tiết tấu sẽ giúp các em phần nào cảm nhận được tính chất nhịp điệu của bài, người giáo viên chỉ cần hướng dẫn rõ thêm một chút là các em có thể hình dung được những chỗ ngân, nghỉ sau mỗi câu của bài hát

+ Giải pháp luyện tập, củng cố bài cũ.

Thường học sinh hay bị hát cuốn nhịp Đây là lỗi thường gặp trong các tiết dạy hát, do học sinh muốn nhanh chống hoàn thành kiến thức vừ học, do sự

điều tiết hơi không chủ động và ảnh hưởng của tâm lí đám đông nên không làm chủ về nhịp độ, dẫn đến tình trạng “cuốn nhịp” Một số cách khắc phục lỗi hát

Bắt đầu ở tiết thứ 2, việc chỉnh sửa cao độ, tiết tấu của từng câu hát phải được giáo viên hướng dẫn các em thực hiện đúng nguyên tắc cơ bản Thông thường sau tiết 1 các em được học tiết 2 tiếp theo là sau khoảng thời gian 1 tuần Việc nhớ lại hoàn toàn giai điệu của bài hát không phải học sinh nào cũng làm được Lúc này người giáo viên phải lấy giọng cho các em, lại phải thực hiệnhát mẫu hoặc cho các em nghe bài hát qua băng để các em nhớ lại giai điệu củabài Giáo viên dạo đàn, học sinh hát lại bài hát Việc đầu tiên là phát hiện

những câu, những từ trong bài các em hát chưa đúng để sửa chữa cho các em Khi các em thực hiện đúng cao độ của các câu hát trong bài, việc tiếp theo là giúp các em luyện tập, củng cố Giáo viên cần đưa ra những yêu cầu, phải nêu

rõ những nhiệm vụ mà các em phải thực hiện khi luyện tập Việc luyện tập bắt đầu từ từng nhóm rồi từng bàn thậm chí từng cá nhân Giáo viên lắng nghe, chữa từng lỗi sai sót nhỏ của các em, cũng có thể dùng đàn tấu các câu các em hát chưa đúng đó để các em nghe và tự sửa lỗi cho mình Việc luyện tập hay sửalỗi cho học sinh phải thực hiện một cách tổng quát, mặc dù ở thời điểm đó có thể chỉ sửa lỗi cho 1 em

Để học sinh không bị thụ động trong cách lựa chọn tiết tấu cho bài hát, GV khuyến khích kỹ năng nghe và đánh giá của học sinh bằng cách như sau: Giáo viên thay đổi tiết tấu, tốc độ hay dịch giọng bản nhạc để học sinh nhận biết và thực hành.

*Ví dụ 1: Bài hát Em yêu hòa bình

GV đàn cho HS hát với nhịp Disco rồi lần lượt chuyển nhịp Rumba, Chacha , yêu cầu học sinh nghe và hát theo đàn

? Các em hãy cho cô giáo biết sự thay đổi tiết tấu như cô và các em vừa trình bày có phù hợp với bài hát không?

HS nêu ý kiến dựa vào kỹ năng nghe của bản thân

*Ví dụ 2: Bài hát Trên ngựa ta phi nhanh

GV thay đổi tốc độ của bài hát: Từ tempo 115 xuống 70

? Em có nhận xét gì nếu cô thay đổi tốc độ bài hát như cô vừa trình bày?

HS trả lời: Bài hát Trên ngựa ta phi nhanh nếu hát ở tốc độ chậm sẽ không phù hợp với sắc thái của bài hát vì bài hát có tính chất vui tươi, rộn ràng, trong sáng

Học sinh phát biểu cảm nhận về bài hát dưới nhiều hình thức khác nhau.Trong học tập bắt chước và tìm tòi sáng tạo là hình thức cao nhất thể hiện tính tích cực học tập của học sinh Từng bước khuyến khích các em mạnh dạn nói lên những cảm nhận của mình về môn học, về bài hát HS có thể không ủng hộ

ý kiến của giáo viên, của bạn bè, có thể trình bày những ý kiến, tư tưởng của mình Đó là cơ sở để có khả năng sáng tạo cao hơn Giáo viên cần tạo điều kiện

để học sinh tự nhận xét, tự đánh giá, tự cảm nhận để có thể điều chỉnh cách học theo hướng tích cực

*Ví dụ:

- Sau khi cho học sinh nghe hát mẫu và đọc lời ca, giáo viên đặt câu hỏi:

? Em hãy nêu cảm nhận của mình về bài hát?

HS sẽ trả lời qua phần gợi ý của giáo viên về nội dung bài hát nói lên điều gì? Giai điệu bài hát như thế nào? Qua bài hát này bản thân em học tập