(Skkn 2023) một số giải pháp tăng cường hiệu quả dạy học trực tuyến ở lớp 5e trường tiểu học cẩm lĩnh năm học 2021 2022

Qua những ngày đầu bỡ ngỡ, việc ứng dụng CNTT, dạy, học qua Internet đã không còn là vấn đề quá khó khăn đối với giáo viên và học sinh trong việc bắt nhịp với nội dung bài học.. Mục đích

MỤC LỤC Trang

A PHẦN MỞ ĐẦU

I Lí do chọn đề tài

II Mục đích nghiên cứu

III Nhiệm vụ nghiên cứu

IV Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

V Phương pháp nghiên cứu

B PHẦN NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÍ LUẬN

1 Một số khái niệm

2 Tác động của CNTT đối với giáo dục

3 Vai trò của CNTT trong dạy học trực tuyến

II CƠ SỞ THỰC TIỄN

III CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

1 Ứng dụng CNTT trong soạn thảo giáo án

2 Ứng dụng CNTT trong dạy và học

3 Ứng dụng CNTT trong kiểm tra, đánh giá

IV KẾT QUẢ VÀ HẠN CHẾ

1 Kết quả

2 Hạn chế

C KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

I Kết luận

II Khuyến nghị

TÀI LIỆU THAM KHẢO

2 3 3 3 3 4

4 4 6 7 9 9 9 11 14 14 16 17 17 17 19

A MỞ ĐẦU

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Sự phát triển và bùng nổ của CNTT đã và đang có tác động tích cực đến mọi mặt của đời sống xã hội, trong đó có giáo dục Cùng với xu hướng phát triển chung trên thế giới, việc ứng dụng CNTT vào dạy học qua môi trường mạng Internet đã được triển khai nhiều năm qua ở nước ta Tuy vậy, trong trường học trình độ ứng dụng nhìn chung còn nhiều hạn chế tùy thuộc vào từng trường, từng giáo viên và từng bộ môn

Hơn 2 năm học vừa qua, khi mà đại dịch covid hoành hành trên toàn cầu, HS

ở Việt Nam nói chung, ở địa phương huyện Ba Vì nói riêng đã phải gián đoạn không đến trường do ở nhà phòng dịch Thực tế đã đặt ra cho ngành Giáo dục một thách thức mới Vậy, làm thế nào để các cơ sở giáo dục thực hiện tốt chủ trương

của ngành: “Tạm dừng đến trường, không dừng việc học”? Mỗi cán bộ quản lí và

mỗi giáo viên không thể không trăn trở, có hành động kịp thời đáp ứng với tình hình thực tế Hình thức dạy học trực tuyến trở thành giải pháp hữu hiệu nhất để duy trì việc dạy học của mỗi lớp, mỗi nhà trường Qua những ngày đầu bỡ ngỡ, việc ứng dụng CNTT, dạy, học qua Internet đã không còn là vấn đề quá khó khăn đối với giáo viên và học sinh trong việc bắt nhịp với nội dung bài học Tuy nhiên trong thực tế vẫn còn nhiều vấn đề khó khăn, vướng mắc cần giải quyết Từ sự cấp thiết góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình dạy học trực tuyến trong tình hình thực tế, giúp học sinh học tập hiệu quả trong quá trình học Online, tôi đã

trăn trở suy nghĩa và lựa chọn đề tài “Một số giải pháp tăng cường hiệu quả dạy học trực tuyến ở lớp 5E trường Tiểu học Cẩm Lĩnh năm học 2021-2022”

II MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Mục đích:

- Đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp tăng cường hiệu quả dạy học trực tuyến tại lớp 5E trường TH cẩm Lĩnh năm học 2021-2022

- Nâng cao việc ứng dụng CNTT vào dạy học

- Tìm phương pháp, biện pháp giúp HS ứng dụng CNTT vào học tập trong tình hình thực tế, nâng cao hiệu quả dạy và học, gây hứng thú học tập cho học sinh

2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tăng cường hiệu quả ứng dụng CNTT vào dạy học trực tuyến

- Nghiên cứu thực trạng dạy - học trực tuyến trong trường Tiểu học Cẩm Lĩnh

- Đề xuất và tổ chức dạy thực nghiệm áp dụng các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của hình thức dạy học trực tuyến

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng: Giải pháp tăng cường hiệu quả dạy học trực tuyến tại lớp 5 trường Tiểu học Cẩm Lĩnh

- Phạm vi nghiên cứu: Lớp 5E trường TH Cẩm Lĩnh năm học 2021-2022

4 Phương pháp nghiên cứu

1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

- Phân tích, tổng hợp các tài liệu

- Phân loại các tài liệu

2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp phỏng vấn

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

3 Nhóm phương pháp hỗ trợ khác:

- Phương pháp thống kê toán học

B NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÍ LUẬN

1 Một số khái niệm

1.1 Dạy học trực tuyến: Là hình thức giảng dạy và học tập ở các lớp học

trên Internet Người dạy và người học sẽ sử dụng phần mềm nền tảng học trực tuyến, ứng dụng truyền âm thanh, hình ảnh và các thiết bị thông minh (laptop, smartphone, máy tính bảng, …)

Dạy học trực tuyến có 2 hình thức:

- Dạy trực tiếp trên mạng: Giáo viên dạy và tương tác trực tiếp với học sinh

trong thời gian thực - cùng một thời điểm thông qua công cụ như Zoom, Google Meet, … Hình thức này sẽ giúp giáo viên và học sinh có thể tương tác học với nhau như ở lớp học thông thường

- Dạy học theo kiểu lưu trữ sẵn bài học: Giáo viên thực hiện các video, đưa các

nội dung soạn sẵn lên phần mềm để học sinh có thể học bất cứ lúc nào Hình thức dạy học này giúp học sinh có thể học ở mọi nơi, tiết kiệm thời gian hơn

1.2 Phần mềm dạy học trực tuyến: Là phần mềm tích hợp nhiều công cụ

giảng dạy và học tập như soạn giáo án, kiểm tra, sổ liên lạc, thi trực tuyến, lưu trữ học liệu, thống kê phổ điểm, làm bài thi, … Giáo viên và học sinh có thể tham gia buổi học cùng lúc bằng các ứng dụng công nghệ và giáo viên có thể cung cấp tài liệu cho học sinh tự học

1.3 Công cụ giảng dạy: Là các ứng dụng công nghệ cho phép người dùng

trao đổi trực tuyến như Zoom, Meet, Skype, …

2 Tác động của CNTT đối với giáo dục

2.1 Thay đổi mô hình giáo dục

Nền giáo dục Việt Nam trước nay sử dụng mô hình chuyển giao kiến thức chủ yếu theo cách độc thoại giữa giáo viên và học sinh Tuy nhiên, khi xã hội thay đổi ngày một nhanh chóng cùng với sự phát triển công nghệ vượt bậc, mô hình này

không thể tạo ra giá trị gia tăng Điều đó cho thấy cách giảng bài truyền thống kém hiệu quả hơn so với các hình thức dạy – học tích cực

“Giáo dục thông minh” hay “Giáo dục 4.0” được xem là mô hình phù hợp với xu thế phát triển của thời đại hiện nay Có sự liên kết chặt chẽ giữa 3 yếu tố quan trọng, đó là nhà trường – nhà quản lý – nhà doanh nghiệp Theo đó, mô hình này thúc đẩy hoạt động dạy và học diễn ra mọi lúc, mọi nơi, giúp cho người học có thể chủ động quyết định nội dung, phương thức học tập theo nhu cầu của bản thân

2.2 Thay đổi chất lượng dạy học

Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học giúp giáo viên trở nên linh hoạt hơn trong quá trình giảng dạy của mình Thầy cô có thể tương tác với học sinh, sinh viên ở mọi nơi có sự hiện diện của công nghệ thông tin, không cần e ngại khoảng cách, các yếu tố khách quan khác

Bài giảng được soạn thảo đa dạng với nhiều hình ảnh và gói gọn vào các thiết bị, tránh đi sự cồng kềnh khi phải mang giáo án theo, hoặc khó chỉnh sửa thêm thắt các kiến thức, giáo viên có thể lưu trữ bài giảng ở nhiều thiết bị, và dễ dàng chỉnh sửa thông tin

Ngoài ra, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học còn giúp giáo viên có thể chia sẻ bài giảng với nhiều đồng nghiệp khác trên cả nước, tiếp thu ý kiến đóng góp để nâng cao chất lượng giáo án Bên cạnh đó, các thầy cô còn được tìm hiểu thêm về những chuyên ngành khác như tin học đồng thời học hỏi kỹ năng sử dụng hình ảnh, âm thanh trong thiết kế bài giảng

2.3 Thay đổi hình thức dạy học

Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học phát triển đã mở ra triển vọng lớn trong việc đổi mới các hình thức dạy học Nếu trước kia giáo viên thường quan tâm nhiều đến khả năng ghi nhớ kiến thức và thực hành kỹ năng vận dụng, thì nay chú trọng đặc biệt đến phát triển năng lực sáng tạo của học viên

Học sinh phải nỗ lực tìm ra cách thức giải quyết bài tập thông qua việc tự tìm hiểu, học hỏi với máy tính và Internet Chính điều này đã chuyển đổi từ “lấy giáo viên làm trung tâm” sang “lấy học sinh làm trung tâm”

2.4 Thay đổi phương thức quản lý giáo dục

Công nghệ thông tin có sức mạnh thay đổi việc quản lý giáo dục thông qua các ứng dụng công nghệ thông tin theo hướng dẫn của Bộ giáo dục và các cơ quan

có thẩm quyền Cụ thể là tin học hóa quản lý trường học theo hướng ứng dụng các

công cụ trực tuyến, công cụ quản lý của cơ quan chủ quản (quản lý giáo viên, học sinh, quản lý thi, xếp thời khóa biểu, sổ điểm điện tử, sổ liên lạc điện tử).

Triển khai đồng bộ ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hoạt động đã giúp nâng cao hiệu quả chất lượng của việc trao đổi thông tin hai chiều, giữa đơn vị quản lý và các trường, giữa lãnh đạo nhà trường và giáo viên, học sinh Điều này ngay lập tức đem đến cách tiếp cận mới trong công tác quản lý giáo dục trường học hiện nay

3 Ý nghĩa của CNTT trong dạy học trực tuyến

3.1 CNTT giúp truy cập tức thời các nguồn tri thức.

Từ tri thức phổ thông đến tri thức học thuật đều có thể dễ dàng tìm kiếm và

áp dụng trong quy trình giảng dạy thông qua các hệ thống tra cứu của thư viện, các công cụ tìm kiếm, các mạng xã hội, …

3.2 Công nghệ phù hợp, hấp dẫn, gắn kết người học.

Các thiết bị như máy tính, điện thoại thông minh đều là những công cụ mà người học có thể sử dụng ở nhà thông qua các ứng dụng Do đó, người học sẽ thoải mái và tích cực hơn khi dùng các công cụ này để kết nối với bạn học, thầy cô và nhà trường Sử dụng công nghệ trong lớp học giúp người học dễ dàng biểu thị mối quan tâm, sự chú ý, những mong đợi và thái độ tích cực với việc học

3.3 Công nghệ giúp người học linh hoạt và thích ứng trong công việc tương lai.

Tính linh hoạt và di động đang là một đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn thực hành nghề nghiệp Sinh viên sử sụng công nghê trong lớp học sẽ thích ứng nhanh với việc sử dụng công nghệ đó khi đi làm Không chỉ dừng lại ở kĩ năng số, người học còn được rèn luyện kĩ năng mềm, tư duy phản biện, khả năng nghiên cứu độc lập và thành thạo khi phối hợp sử dụng các công nghệ khác nhau

3.4 Công nghệ giúp tạo lập môi trường học tập tích hợp.

Việc sử dụng giáo trình điện tử, việc tổ chức thi, kiểm tra và nộp bài trực tuyến giúp cho việc giảm chi phí cho việc in ấn và mua học liệu giấy Ngoài ra,

người học thực sự thích thú với việc học đồng thời cả trực tuyến vừa trực tiếp trên lớp Bên cạnh đó, các công cụ công nghệ sẵn có giúp giáo viên tổ chức giờ học một cách thân thiện, vui vẻ và hiệu quả

II CƠ SỞ THỰC TIỄN

Trong tình hình dịch bệnh phức tạp, Việc ứng dụng CNTT vào giảng dạy trong trường Tiểu học Cẩm Lĩnh nói riêng và một số trường trong khu vực mà tôi

đã có dịp tìm hiểu nói chung tuy đã được các cấp lãnh đạo, BGH nhà trường quan tâm, giáo viên và HS có nhiều cố gắng trong việc tự học tập, trang bị kiến thức tin học cho bản thân để đáp ứng yêu cầu thực tế đòi hỏi, tuy đã qua hơn một năm học trực tiếp, trực tuyến đan xen, song việc ứng dụng CNTT trong dạy học còn nhiều khó khăn, hạn chế

- Về phía giáo viên: Nhiều giáo viên chưa có kĩ năng soạn bài online và dạy

online, chưa có kĩ năng sử dụng phần cứng, phần mềm ứng dụng Hầu hết đa phần đều tự mày mò hoặc học theo kiểu “truyền tay” dẫn đến soạn bài dạy online còn gặp nhiều khó khăn, quản lí lớp học còn lúng túng, còn tình trạng giáo viên chưa biết lập phòng chờ kiểm duyệt học sinh dẫn đến để người lạ tự do ra vào phá lớp, hay vẫn còn tình trạng học sinh viết, vẽ lên bài giảng mà giáo viên không biết cách

xử lí, lớp học vẫn còn hiện tượng để nói tự do không tắt mic … do đó hiệu quả giờ dạy chưa cao Cá biệt còn có giáo viên chưa biết sử dụng máy tính nên hoàn toàn không đáp ứng được yêu cầu dạy học online trong tình hình thực tế phải dãn cách, cách li phòng chống dịch

- Về phía học sinh: Các em chưa được trang bị kiến thức kĩ năng sử dụng

CNTT (phần cứng, phần mềm, kĩ năng học online cũng như văn hóa học online), chưa biết sử dụng CNTT, phần mềm học tập, chưa thể xử lí được một số lỗi kĩ thuật đơn giản làm gián đoạn việc học, có em còn không có phương tiện học tập, phải học nhờ, học chung với bạn Một số em được trang bị máy tính, điện thoại thông minh nhưng chưa biết cách ứng dụng để trao đổi thông tin, một số học sinh còn ham chơi trò chơi giải trí trên internet nên chưa tập trung vào bài học

Từ thực trạng trên tôi thấy để có được bài dạy trực tuyến hiệu quả, cần nghiên cứu kĩ bài dạy, lựa chọn phần mềm hỗ trợ dạy học phù hợp; vận dụng tốt các công cụ đa phương tiện của máy tính như văn bản, đồ họa, hình ảnh, âm thanh,

hoạt cảnh để xây dựng bài giảng sinh động, thu hút sự tập trung của người học, giúp nâng cao hiệu quả dạy học

Một số nội dung khảo sát đầu năm học:

Lớp 5E - Tổng số: 46 HS Nữ 19 em, Nam 27 em

1 Phương

tiện học tập

- Máy tính cây, laptop, máy tính bảng 4 8,7

2 Sử dụng

điện thoại

thông minh

- Sử dụng thường xuyên, thành thạo 18 39,1

3 Địa chỉ

mail

4 Tra cứu

thông tin trên

mạng

5 Chụp ảnh,

tải ảnh lên

mạng (zalo,

facebook…)

6 Gõ chữ

tiếng Việt

trên máy tính,

điện thoại

7 Sự tập

trung trong

học trực tuyến

học Chưa tốt 9 19,6

III CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

1 Ứng dụng CNTT trong soạn thảo giáo án

Để có một kế hoạch bài dạy chất lượng, có hiệu quả thì việc nghiên cứu kĩ bài dạy và xây dựng bài giảng là rất cần thiết Ứng dụng CNTT giúp cho giáo viên tìm kiếm thông tin, tư liệu bổ sung vào bài giảng từ nguồn Internet và thiết kế kịch bản cho bài giảng Nhờ có CNTT, việc soạn thảo giáo án và chuẩn bị tài liệu của giáo viên linh hoạt hơn rất nhiều Giáo viên chỉ cần nghiên cứu bài, có kịch bản chi tiết cho bài dạy, sau khi soạn thảo giáo án, lưu vào Drive, thì chỉ cần một laptop, ở bất cứ chỗ nào có mạng, cũng có thể chỉnh sửa hay sử dụng Với phần mềm Power Point, giáo viên có thể dễ dàng xây dựng, thiết kế một bài giảng có hình thức đẹp, phong phú về nội dung, kết hợp đa dạng các yếu tố văn bản, hình ảnh, âm thanh, video để bài giảng sinh động, hấp dẫn giúp cho học sinh hứng thú và hiểu bài nhanh hơn Tuy nhiên cần cân nhắc lựa chọn tư liệu, bài giảng cho phù hợp nhằm phát huy hiệu quả tối đa và đảm bảo mục tiêu bài giảng Trong quá trình thiết kế, nên chọn hình nền đơn giản, sáng để thể hiện nội dung bài giảng rõ ràng hơn Không nên nhồi nhét nhiều chữ trong cùng một Slide, câu chữ cần ngắn gọn, tường minh và cũng không nên lạm dụng quá nhiều video hay trình chiếu hiệu ứng phức tạp gây mất tập trung cho học sinh

Sử dụng nền sáng, chữ viết rõ ràng, tường minh giúp học sinh nắm bài tốt hơn

(Lịch sử lớp 5 bài 22: Đường Trường Sơn)

2 Ứng dụng CNTT trong dạy và học

Để việc dạy học trực tuyến có hiệu quả, cần biết tận dụng tối đa sức mạnh của công nghệ bằng cách lựa chọn phần mềm, công cụ dạy học trực tuyến phù hợp,

dễ sử dụng với học sinh Tiểu học

Bước vào đầu năm học 2021-2022, khi tình hình dịch bệnh căng thẳng phức tạp, lan rộng khắp các vùng miền, địa phương trong cả nước, lần đầu tiên trong lịch

sử Bộ GD&ĐT đã triển khai dạy học trực tuyến trên cả nước Việc dạy học trực tuyến phụ thuộc vào kết nối mạng Tuy có nhiều phần mềm, công cụ dạy học khác nhau, sone-n g nhìn chung ở nhiều địa phương, giáo viên sử dụng Zoom hoặc Google Meet là chính do đây là những phần mềm miễn phí, dễ sử dụng và đáp ứng được nhu cầu dạy học trực tuyến hiện tại do đó lượng truy cập tăng vọt, nhất là với phần mềm Zoom dẫn đến việc kết nối chậm, mất kết nối gây gián đoạn buổi học, ảnh hưởng đến tâm lí của cả giáo viên, học sinh và tiến trình bài giảng Trong khi các nhà mạng chưa kịp nâng cao băng thông mà việc dạy học không thể dừng lại, tôi đã thử một số công cụ, phần mềm dạy học khác và lựa chọn chuyển từ dạy trên Zoom sang Meet, là một phần mềm miễn phí dễ sử dụng, không giới hạn thời gian, phòng học tối đa được 100 học sinh như phòng Zoom và đặc biệt là đường truyền khá ổn định giúp cho tiến trình buổi dạy diễn ra suôn sẻ, việc dạy và học diễn ra liền mạch, không bị ngắt quãng nên có hiệu quả hơn Trước khi chuyển từ phòng học Zoom sang phòng học Meet, tôi đã gửi video hướng dẫn cài đặt lên nhóm zalo của lớp và hướng dẫn cụ thể thêm cho phụ huynh chưa biết cách thực hiện, nên ngay từ buổi học đầu tiên khi sử dụng Meet, 100% số học sinh đều đã tham gia đầy

đủ vào phòng học Do khi vào Meet, đa phần học sinh đều đăng nhập từ địa chỉ mail của bố mẹ hoặc anh chị nên chưa đúng tên mình trong lớp, dẫn đến việc khó quản lí, theo dõi Sau khi được hướng dẫn, chỉ sang buổi học thứ hai, 100% các em đều đã biết chuyển tên đăng nhập đúng số thứ thự và tên của mình trong lớp học

Khi giảng dạy, tôi đã kết hợp sử dụng các công cụ hỗ trợ như Webcam, tai nghe, bút và bảng vẽ điện tử giúp cho chất lượng bài dạy được tốt hơn