Phơng pháp và cách thức tổ chức giờ học theo phơng pháp mới thì các giáo viên đều đợc tiếp cận và cũng đã đợc áp dụng ở các trờng Một trong những phơng pháp dạy học tích cực hiện nay đợ
Trang 1Phần thứ nhất i.đặt vấn đề:
1.Lý do chọn đề tài
Nh chúng ta đã biết để đáp ứng đợc nhiệm vụ đổi mới phơng pháp dạy và học nh hiện nay thì sự thay đổi lớn nhất đó chính là cách thức tổ chức dạy học trên lớp của giáo viên Phơng pháp và cách thức tổ chức giờ học theo phơng pháp mới thì các giáo viên đều đợc tiếp cận và cũng đã đợc áp dụng ở các trờng
Một trong những phơng pháp dạy học tích cực hiện nay đợc giáo viên áp dụng nhiều trong giờ học chính là hình thức tổ chức học tập thảo luận nhóm
Ưu điểm của phơng pháp này là: Giáo viên dễ thực hiện trên lớp, không cần cầnchuẩn bị nhiều, không đòi hỏi cao về cơ sở vật chất….Qua thảo luận nhóm các thành viên của nhóm có thể đợc nhận thêm thông tin từ bạn bè, đợc biểu lộ qua các quan điểm khác nhau và phát triển các kĩ năng giao tiếp
Hoạt động nhóm đợc tổ chức sẽ làm tăng không khí học tập gắn bó,trong từng nhóm, các ý kiến của mỗi cá nhân đợc đánh giá và chấp nhận, có sự cảm thông chia sẻ, tin cậy và ủng hộ giữa học sinh với nhau, giúp các em hình thành và phát triển khả năng làm việc hợp tác Đây là một kĩ năng quan trọng của ngời lao
động tơng lai Học sinh học theo nhóm sẽ có cơ hội thể hiện hiểu biết, những kĩ năng, những quan điểm, thái độ trớc một vấn đề nêu ra Tính cách cá nhân đợc bộc
lộ, phát triển tình bạn bè, ý thức cộng đồng Đồng thời cũng rèn cho các em tính tự giác, làm việc có kế hoạch, có kỉ luật…
Dạy học theo nhóm giúp giáo viên thu nhận những kinh nghiệm, sự sáng tạo của học sinh, cũng là phơng pháp có tính hiệu quả cao tạo điều kiện để học sinh tham gia vào quá trình dạy học, giúp phát triển hành vi xã hội và phát triển t duy
Đặc biệt với học sinh lớp 6 các em vừa mới chuyển cấp có một sự thay đổi khá lớn vế môi trờng cũng nh là các phơng pháp học tập Đòi hỏi giáo viên cần có những kĩ năng tốt để giúp các em làm quen với các môn học mới trong đó có môn sinh học Môn sinh học 6 gồm những kiến thức về thế giới thực vật rất gần gũi với
Trang 2các em Vậy là giáo viên dạy môn sinh học 6 chúng ta cần phải có những kĩ năng
và phơng pháp nh thế nào để giúp các em tiếp thu những kiến thức đó một cách hiệu quả nhất Cách tiếp thu kiến thức hiệu quả nhất chính là rèn kĩ năng tiếp thu kiến thức chủ động cho học sinh Bằng cách giáo viên tạo hứng thú học tập cho các
em thông qua cách thức tổ chức hoạt động nhóm trong giờ học Thông qua thảo luận, tranh luận trong nhóm làm tăng hiệu quả học tập nhất là lúc phải giải quyết những vẫn đề khó thực sự xuất hiện nhu cầu phối hợp cá nhân để hoàn thành nhiệm
vụ chung Trong hoạt động nhóm khó có thể có tính ỉ lại Vì nếu giáo viên đa ra một quy tắc đánh giá năng lực hoạt động rõ ràng thì cá nhân mỗi học sinh muốn
đạt điểm số cao cần phải nỗ lực hoạt động tích cực Đồng thời giáo viên cũng cần tích cực khuyến khích học sinh đóng góp ý kiến cá nhận xét, bổ sung các câu trả lời của bạn Nh vậy giờ học sẽ rất thú vị với học sinh
Khi áp dụng phơng pháp hoạt động nhóm giáo viên phải làm sao để học sinh thấy rằng hoạt động của học sinh là chủ yếu, giáo viên chỉ đóng vai trò là ngời h-ớng dẫn, chỉ đạo việc tìm tòi, khai thác kiến thức của học sinh
Tuy nhiên trong thực tế giảng dạy tôi nhận thấy rằng việc tổ chức dạy học theo hình thức thảo luận nhóm đôi khi cha đạt hiệu quả cao vì:
+ Một số học sinh còn không hào hứng, ỷ lại vào các bạn khác, nghĩ việc đó
là chỉ giành cho các bạn khá, giỏi
+ Giáo viên còn ngại thay đổi nên cha thực sự đầu t thời gian cho việc áp dụng phơng pháp này trong dạy học
+ Cha hớng dẫn cụ thể học sinh những kĩ năng để học tập theo nhóm cho hiệu quả
+ Đôi khi việc thực hiện còn mang tính hình thức dẫn tới hiệu quả cha cao
Vì vậy tôi mạnh rạn đề xuất một số “Giải pháp nâng cao chất lợng hoạt
động nhóm trong dạy học môn sinh học 6 ” để giúp nâng cao hiệu quả trong dạy học môn sinh học của bản thân, cũng nh chia sẻ với bạn bè đồng nghiệp
2 Đối tợng nghiên cứu:
- Là học sinh hai lớp 6A, 6B tôi đang trực tiếp giảng dạy môn sinh học
Trang 33 Phơng pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu tìm tòi tài liệu
- áp dụng thực tế trong quá trình giảng dạy
4 Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu
- Thời gian nghiên cứu bắt đầu từ tháng 8/2016 và kết thúc vào tháng 5/2017
Phần thứ hai i.Những biện pháp đổi mới để giảI quyết vấn đề
1 Cơ sở lí luận
Dạy học nhúm cũn được gọi bằng những tờn khỏc nhau như: Dạy học hợp tỏc, dạy học theo nhúm nhỏ, trong đú học sinh của một lớp học được chia thành cỏc nhúm nhỏ, trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhúm tự lực hoàn thành cỏc nhiệm vụ học tập trờn cơ sở phõn cụng và hợp tỏc làm việc Kết quả làm việc của nhúm sau
đú được trỡnh bày và đỏnh giỏ trước toàn lớp
Hiệu quả của phơng pháp là tạo cho học tính tự giác, chủ động trong việc tiếp thu kiến thức Đồng thời học sinh đợc rèn luyện năng lực hợp tác làm việc tập thể, nâng cao tính đoàn kết trong tập thể Kết quả là tạo hứng thú trong học tập cho học sinh
2 Thực trạng trớc khi thực hiện đề tài
- Thực tế hiện nay do yêu cầu đổi mới phơng pháp dạy học ở bậc trung học cơ sở nên việc dạy học bằng hợp tác nhóm là rất cần thiết, nhng việc thực hiện cha
đợc tốt ở trong các tiết học, mang tính qua loa nên cha kích thích đợc tính tò mò ham học của học sinh bằng hình thức này
- Khả năng tổ chức dạy học của một số giáo viên còn hạn chế nên việc áp dụng dạy học hợp tác nhóm còn khó khăn, đặc biệt trong giờ học việc quản lí học trò không tốt thì việc tổ chức nhóm cũng khó thành công
Trang 4- Qua giảng dạy của bản thân và đồng nghiệp trong phân môn thì việc dạy học hợp tác nhóm nói chung cha thực hiện đợc hoàn hảo, vấn đề này cũng do một số
nguyên nhân sau:
+ Do cơ sở vật chất của nhà trờng cha đáp ứng việc dạy học của giáo viên
ví dụ nh:
+ Thiết kế phòng học, bàn nghế cha phù hợp cho việc tổ chức học nhóm
+ Nhiều giáo viên đã quen thuộc với cách dạy truyền thống nên khi tổ chức cho các em sinh hoạt theo nhóm cảm thấy khối lợng công việc của một tiết dạy nó tăng lên, bất tiện, sợ dạy không hết bài
+ Trong một bài học có khi nội dung kiến thức dài sợ dạy không hết bài, nên
cứ nghĩ làm sao để dạy cho hết lợng kiến thức là đợc
+ Do trong quá trình giảng dạy không thờng xuyên tổ chức cho các em làm quen hoạt động theo nhóm, học sinh cũng không quen, từ đó giáo viên sợ mất thời gian nên cũng không tổ chức cho các em thực hiện đợc
+ Do trong quá trình dạy học các đồ dùng dạy học, mẫu vật thực tế không đủphân phát cho tất cả các nhóm nên trong quá trình thảo luận giữa các nhóm không
đạt hiệu quả
Là một giáo viên đã tham gia công tác dạng dạy môn sinh học nhiều năm đặc biệt
là giảng dạy môn sinh học 9 tôi đã áp dụng phơng pháp này và cũng đã khá thành công Tuy nhiên khi đợc phân công giảng dạy thêm môn sinh học 6 thì tôi cũng khábăn khoăn bởi lẽ: Học sinh lớp 6 các em còn nhỏ, lại là học sinh đầu cấp còn cha quen với phơng pháp học mới vì vây việc rèn kĩ năng cho các em sẽ khó khăn hơn với các em học sinh lớp 9 Vì vậy mà tôi đã nghiên cứu và thực hiện đề tài này với mục đích tạo cho các em không khí hứng khởi trong mỗi giờ học và đặc biệt là rèn
kĩ năng học nhóm cho học sinh lớp 6
3 Mô tả, phân tích giải pháp
Để tổ chức tốt đợc hoạt động nhóm trong giờ học giáo viên cần trả lời câu hỏi :
Trang 5Câu hỏi 1 Khi nào thì áp dụng phơng pháp dạy học theo nhóm?
- Giáo viên cần lu ýchỉ những hoạt động đũi hỏi sự phối hợp của cỏc cỏ nhõn để hoàn thành nhiệm vụ nhanh chúng hơn, hiệu quả hơn hoạt động động cỏ nhõn thỡ mới nờn sử dụng phương phỏp này
- Trong một bài dạy dạo viên cũng nên lựa chọn xem phần nào học sinh thực hiện theo nhóm, phần nào làm việc các nhân
Câu hỏi 2 áp dụng phơng pháp dạy học theo nhóm nh thế nào cho đạt hiệu quả?
- Lựa chọn nội dung để thảo luận
- Phân chia nhóm phù hợp
- Thờng xuyên tổ chức phơng pháp học nhóm để tạo kĩ năng cho học sinh
- Lựa chọn và hớng dẫn kĩ năng cho nhóm trởng (là yếu tố quyết định thành công trong việc tổ chức hoạt động nhóm)
- Tổ chức thực hiện khoa học, không gây mất thời gian
- Tạo tính chủ động, tự giác trong học tập cho học sinh thông qua những quy tắc cụ thể do giáo viên đa ra
* Nội dung phiếu thăm dò:
Trang 6Đánh dấu (v) vào nội dung ý kiến mà em lựa chọn:
Câu 1: Em đã tham gia học tập theo nhóm bao giờ cha?
a Đã đợc tham ra b Cha đợc tham gia
Câu 2: Em có thích đợc giáo viên tổ chức học theo nhóm trong giờ học không?
a Thích b Không thích
Lí do em thích hoặc không thích:………
Câu3 Em muốn đợc xếp vào nhóm gồm:
a Nhiều bạn giỏi b Nhiều bạn sôi nổi
c Giao nhiệm vụ cho các bạn học giỏi làm
b.Thống kê kết quả sau khi phát phiếu thăm dò
Khi thu thập phiếu thăm dò tôi đã thống kê đợc kết quả nh sau:
Lớp Đã đợc tham
gia học tập
theo nhóm
Thích học theo nhóm
Không thích học theo nhóm
Đợc xếp vào nhóm
có các học giỏi, sôi nổi
Muốn các bạn sôi nổi
đóng góp ý kiến
Trang 7Sau khi thu thập kết quả phiếu thăm dò tôi thấy rằng các em điều đã đợc tiếp cận với phơng pháp học tập theo nhóm tuy nhiên có một số vấn đề mà các em không thích ở hoạt động nhóm là:
+ Một số bạn hay ỉ lại vì nghĩ đấy là việc của các bạn khá, giỏi trong nhóm.+ Các em học cha giỏi thì không có cơ hội đa ra ý kiến vì các bạn không giao nhiệm vụ cho mình
+ Đánh giá đôi cha công bằng với công sức đóng góp của các thành viên trong nhóm
C Tham khảo một số tiêu chí thành lập nhóm
Đây là khâu khá quan trọng vì nó giúp giáo viên định hình đợc khả năng hoạt động của từng nhóm và nắm đợc yếu tố tâm lý của học sinh khi tham gia hoạt động nhóm
Một số tiêu chí giúp giáo viên thành lập nhóm học tập cho học sinh
đây là cách thành lập nhóm dễ nhất ,
mà hiệu quả lại cao
Dễ tạo sự tỏch biệt giữa cỏc nhúm trong lớp
2 Nhóm ngẫu
nhiên
Từ 4 -6 học sinh
Tạo ra sự mới mẻ, học sinh có cơ hội hợp tác với tất cả
các bạn trong lớp
có sự xáo trộn trong học sinh, gây mất thời gian cho giáo viên
3.Các nhóm cố
định trong thời
gian dài
Từ 4 -6 học sinh
Đã đợc chứng minh là mang lại hiệu quả
Học sinh quen vì vậy khó thành lập nhóm mới
4.Nhóm bao
gồm cả học sinh
khá, giỏi
Từ 4 -6 học sinh
Tất cả đều có lợi, hiệu quả hoạt độngcao
Đôi khi mất thời gian
Có sự phân chia học sinh khá, giỏi trong
Trang 8Mức độ hoàn thànhcông việc đợc giao
có sự chênh lệch
Có sự phân biệt giới tính, không tạo ra sự
đoàn kết tập thể
Từ những gợi ý trên tôi đã lựa chọn đợc các nhóm học tập phù hợp ở mỗi lớp
b Lên kế hoạch cụ thể các bài sẽ tổ chức cho học sinh hoạt động theo nhóm
GV cần xác định rõ nội dung tổ chức cho học sinh học tập theo nhóm ở mỗi bài, ngay từ khi xây dựng giáo án có nh vậy mới có sự chuẩn bị kĩ lỡng và giúp
giáo viên chủ động hơn trong việc tổ chức dạy học cụ thể:
- Giáo viên sẽ xác định cụ thể các bài định cho học sinh học tập theo hình thức thảo luận nhóm
- Giáo viên phân công cụ thể nhóm trởng ( lựa nhóm trởng là hoc sinh có họclực tốt,sôi nổi, để có thể điều hành hoạt động nhóm) và th kí của nhóm sẽ do học sinh trong nhóm tự phân công theo lần lợt
- Giáo viên cũng cần giành thời gian hớng dẫn nhóm trởng một số kĩ năng giúp các em điều khiển tốt hoạt động của nhóm khi giáo viên yêu cầu cụ thể:
+ Nhóm trởng cần nắm rõ năng lực học của từng thành viên trong nhóm để trong quá trình học tập nhóm có thể phân công nhiệm vụ hoặ hỗ chợ các bạn cho phù hợp
+ Biết cách cho điểm các bạn trong nhóm trong mỗi lần thảo luận theo bảng mẫu của giáo viên đảm bảo công bằng
- Số lợng học sinh của các nhóm từ 4- 6 học sinh
*Đối với bài học kiến thức mới:
o Học sinh phải su tầm mẫu vật
o Lớp học vẫn ngồi học bình thờng chỉ thay đổi khi có nội dung thảo luận nhóm
o Tìm hiểu đặc điểm để đóng góp ý kiến khi thảo luận
Trang 9o Nhóm trởng sẽ phân công cụ thể từng bạn mang mẫu vật, và
đánh giá cho điểm từng bạn trong nhóm theo tiêu chí giáo viên đa
*Đối với bài thực hành:
o Đối với các bài thực hành có thể tổ chức cho học sinh đi tìmhiểu tại khu vực vờn trờng, khu VAC cạnh trờng,… giúp các em hứng thú hơn học hơn vì đợc trải nghiệm thực tế, tạo
đợc sự gắn kết giữa các thành viên trong nhóm và sự gần gũi giữa giáo viên với học sinh
o Thông báo địa điểm thực hành (nếu có) để các em có sự chuẩn bị
o Học sinh cần chuẩn bị mẫu thực hành (nếu có)
o Học sinh trong nhóm phải nắm vững nội dung thực hành để
có thể thực hiện hoặc hỗ trợ các bạn trong nhóm
o Các thành viên trong nhóm nếu không thực hiện thao tác thực hành thì đều phải ghi chép để cùng nhau hoàn thiện bảnthu hoạch
o Sau khi các nhóm báo cáo kết quả giáo viên nhận xét, cho các nhóm Nhóm trởng sẽ chia cho các bạn trong nhóm
điểm theo các tiêu chí sau
Phiếu đánh giá kết quả học tập của các thành viên trong nhóm
Trang 10Nh vậy nếu các thành viên trong nhóm không tham gia học tập tích cực thì sẽ
đạt điểm thấp
c Quy định thời gian và cách thức thực hiện học tập theo nhóm:
- Ngay từ đầu năm giáo viên sẽ sắp xếp vị trí ngồi và số lợng học sinh ngồi trong lớp cho phù hợp để thuận tiện nhất cho việc tổ chức học nhóm
- VD: ở lớp 6A có 22 học sinh nh vậy khi xếp chỗ ngồi các em sẽ đợc ngồi làm 8 bàn ngồi theo 2 dãy lớp học Khi đến nội dung thảo luận nhóm: 2 bàn ghép thành 1 nhóm các em sẽ tạo thành 4 nhóm các bạn bàn trên quay xuống bàn dới màkhông cần di chuyển gây lộn xộn lớp học, làm mất thời gian Hết thời gian thảo luận các em lại ngồi quay lên học bình thờng
- Nhóm trởng sẽ điều hành phần thảo luận của nhóm, phân nhiệm vụ cho các bạn và cuối buổi thông qua việc đánh giá phần thảo luận của giáo viên thì cho
điểm các bạn trong nhóm theo mẫu phiếu giáo viên phát Đảm bảo công bằng
- Thời gian thờng để cho học sinh thảo luận nhóm trong tiết học bài mới là từ3-5 phút, hoặc có thể dài hơn tùy theo yêu cầu của nội dung thảo luận
- Học sinh sẽ trình bày theo các hình thức:
Bằng lời, bằng tranh ảnh, viết trên bảng phụ hoặc khổ giấ to, cùng nhau hoàn thành phiếu học tập, chơi trò chơi…
Trang 113 Bài dạy minh họa có áp dụng phơng pháp hoạt động
theo nhóm Tiết 27 Biến dạng của lá
Tiết 28 Thực hành: Tìm hiểu biến dạng của lá
***************************************************
* Bài minh họa 1: áp dụng phơng pháp hoạt động nhóm
bài dạy kiến thức mới Tiết 27 Biến dạng của lá
I- Mục tiêu
1- Kiến thức:
- Học sinh biết được đặc điểm hình thái và chức năng của một số loại lá biến dạng,
từ đó nhận dạng đợc một số loại lá biến dạng trong tự nhiên
- Học sinh hiểu được ý nghĩa biến dạng của lá
2- Kỹ năng:
- Rèn kĩ năng quan sát, nhân biết kiến thức từ mẫu vật và tranh
- Rèn kĩ năng hoạt động hợp tác nhóm
3- Thái độ: + Giáo dục ý thức bảo vệ thực vật, yêu thích thiên nhiên
+ Có ý thức tinh thần cao trong học tập hợp tác nhóm
*Trọng tâm: Học sinh Nắm đợc các đặc điểm biến dạng ở lá và ý nghĩa của những biến dạng ở lá
II- Chuẩn bị:
- GV: + Máy chiếu
+ Mẫu: cành xơng rồng, cành mây, đậu hà lan(nếu có), cây hành có lá xanh,
củ dong ta, củ riềng
Trang 122 Kiểm tra bài cũ:
- Nêu đặc điểm bên ngoài của phiến lá? lá có chức năng gì?
Tiết 28: Bài 25 Biến dạng của lá
Hoạt động 1:Tìm hiểu có những loại lá biến dạng nào?
GV: Để tìm hiểu nội dung này cô yêu
cầu các em thực hiện nghiên cứu theo
nhóm
HS: Ngồi theo 4 nhóm đã chia
1.Có những loại lá biến dạng nào?
Trang 13GV: Yêu cầu nhóm trởng báo cáo
chuẩn bị mẫu vật của nhóm mình
GV: Tổ chức trò chơi: “ Ai nhanh nhất”
các nhóm tìm hiểu các mẫu, lựa chọn
các cụm từ thích hợp để hoàn thiện
bảng nhanh nhất
GV: Chuẩn bị sẵn bảng nội dung trên
khổ giấy to phát cho 4 nhóm
HS: Thảo luận nhóm theo nội dung
phiếu học tập giáo viên phát
Nội dung phiếu học tập
STT Tên mẫu vật Đặc điểm biến