Đối với học sinh lớp Năm, thì đây không phải là mới nhưng trong một bài văn, mở bài, kết bài có một vị trí hết sức quan trọng.Phần mở bài giống như một lời thân ái mời chào của chúng ta
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lý do chọn đề tài
Để thực hiện lời dạy của Bác:“Vì lợi ích mười năm trồng cây
Vì lợi ích trăm năm trồng người”
Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, việc xây dựng và hình thành, phát triển
kỹ năng giao tiếp, kỹ năng sống cho học sinh là vô cùng cần thiết Trong đó môn
Tiếng Việt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với học sinh Bởi nó là môn học
cung cấp cho các em những kiến thức cần thiết trong giao tiếp hằng ngày Nó giúp các em phát triển toàn diện, hình thành ở các em những cơ sở của thế giới khoa học, góp phần rèn luyện trí thông minh, hình thành tình cảm, thói quen đạo đức tốt đẹp
Dạy học Tiếng Việt là dạy học tiếng mẹ đẻ Dạy học Tiếng Việt giúp các
em hình thành bốn kỹ năng cơ bản: nghe, nói, đọc, viết Phân môn Tập làm văn
trong môn Tiếng Việt hội tụ đủ cả bốn kỹ năng trên vì:
Phân môn Tập làm văn tận dụng các hiểu biết và kỹ năng về Tiếng Việt
do các phân môn khác rèn luyện hoặc cung cấp đồng thời góp phần hoàn thiện chúng Để làm được một bài văn nói hoặc viết, người làm phải hoàn thiện cả bốn kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết, phải vận dụng các kiến thức về Tiếng Việt Trong quá trình vận dụng này, các kỹ năng và kiến thức đó được hoàn thiện và nâng cao dần
Nói cách khác, phân môn Tập làm văn đã góp phần thực hiện hóa mục tiêu quan trọng bậc nhất của việc dạy và học Tiếng Việt là dạy học sinh sử dụng tiếng Việt trong đời sống sinh hoạt, trong quá trình lĩnh hội các tri thức khoa học…
Quá trình dạy học là quá trình tư duy, sáng tạo Người giáo viên là một kĩ
sư của tâm hồn, hơn nữa còn là một nhà làm nghệ thuật Và việc dạy học ngày nay luôn dựa trên cơ sở phát huy tính tích cực chủ động của học sinh Chính vì thế, nó đòi hỏi người giáo viên phải luôn có sự sáng tạo, tự cải tiến phương pháp dạy học của mình nhằm nâng cao chất lượng dạy và học
Phân môn Tập làm văn ở tiểu học có vai trò rất quan trọng là rèn kĩ năng nói và viết cho học sinh
Đối với học sinh lớp Năm, thì đây không phải là mới nhưng trong một bài văn, mở bài, kết bài có một vị trí hết sức quan trọng.Phần mở bài giống như một lời thân ái mời chào của chúng ta đối với người khách đến thăm “vườn văn” của mình Lời mời chào ấy phải hấp dẫn, gợi mở (cởi mở), gây được những ấn tượng ban đầu và nêu được ý muốn diễn đạt ở phần thân bài ( giới thiệu được đối tượng cần nói đến ở TB)
Trang 2Nếu như phần mở bài giống như một lời mời chào thân ái thì phần kết bài giống như một cuộc tiễn đưa người khách vừa đến thăm “vườn văn” của mình
Để tạo cho khách sự quyến luyến không muốn rời xa, cuộc tiễn đưa ấy phải thật tình cảm và chân thành Muốn vậy, khi viết phần kết bài, các em phải viết thật
cô đọng, ngắn gọn và súc tích, tránh kết thúc một cách đơn điệu, tẻ nhạt và cộc lốc Trong giảng dạy, không ít giáo viên còn băn khoăn một số công đoạn để hoàn thiện bài văn, đó là phần mở bài, kết bài.Mở bài trực tiếp hay gián tiếp, kết bài mở rộng hoặc không mở rộng? Đây là một nội dung hoàn toàn mới mẻ đối với giáo viên, trong khi đó, sách giáo khoa và các tài liệu dạy học chỉ cung cấp cho giáo viên một số kiến thức sơ đẳng về khái niệm các cách mở bài, kết bài khi giáo viên lên lớp còn nhiều lúng túng, gặp nhiều vướng mắc Vậy làm thế nào để mở bài, kết bài đảm bảo yêu cầu đề ra, không sơ sài, không quá dài so với bố cục bài văn, khôngxa đề, không hời hợt nhàm chán, khuôn mẫu? Làm thế nào để khi lên lớp giáo viên có thể đủ khả năng tổ chức cho học sinh học tập, để phân định, diễn giải, minh họa một cách thấu đáo những nội dung trên?
Là một giáo viên giảng dạy nhiều năm, bản thân tôi luôn suy nghĩ, tìm tòi
đưa ra“Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp 5 viết tốt phần mở bài, kết bài cho các bài Tập làm văn”, nhằm nâng cao chất lượng bài viết của các em và
của môn Tiếng Việt Đó cũng chính là lí do tôi chọn đề tài này để trao đổi kinh nghiệm dạy học với các đồng nghiệp
2 Mục đích, đối tượng, phương pháp, phạm vi nghiên cứu:
2.1.Mục đích nghiên cứu:
Trước đây hẳn đã có nhiều bài học hay, nhiều kinh nghiệm tốt về cách dạy học sinh học tập làm văn Song với đề tài này, là người giáo viên tôi chỉ mong được đưa ra một số việc cần làm, cần áp dụng để giúp cho toàn bộ những học sinh lớp 5 trong lớp tôi dạy nói riêng và học sinh khối 5 nói chung có thể dễ dàng giúp học sinh “xây dựng mở bài và kết bài trong phân môn Tập làm văn lớp 5” Từ đó làm cho các em cảm thấy tự tin và thấy vui khi học tập làm văn, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả giờ dạy Tạo điều kiện nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh đồng thời góp phần hoàn thành mục tiêu giáo dục của nhà trường
2.2 Đối tượng nghiên cứu:
* Đối tượng nghiên cứu:
- Các bài tập trong phân mônTập làm văn trong chương trình SGK lớp 5
* Đối tượng khảo sát:
Học sinh lớp 5B, 5A năm học 2021 - 2022, trường Tiểu học
* Đối tượng thực nghiệm:
Trang 3Học sinh lớp 5B, năm học 2021 - 2022, trường Tiểu học
2.3 Phương pháp nghiên cứu:
Để hướng dẫn học sinh lớp 5 biết viết và viết tốt phần mở bài và kết bài của bài tập làm văn, tôi đã sử dụng kết hợp một số phương pháp sau:
Phương pháp đọc, nghiên cứu tài liệu: Để thu thập thông tin, được sử dụngở chương 1 của đề tài
Phương pháp quan sát, điều tra, hỏi đáp: Để thu thập thông tin, được sử dụngở chương 2 và chương 3 củađề tài
Phương pháp thực nghiệm khoa học: Để tiến hành thực nghiệm khoa học một số biện pháp áp dụng trong đề tài, được sử dụng ở chương 3
Phương pháp thống kê: Để thống kê số liệu khi điều tra thực trạng và tổ chức thực nghiệm, được sử dụngở chương 2 và chương 3
Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Để thâu tóm nội dung cơ bản mà đề tài đã làm được, được sử dụng ở chương 3
2.4 Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu:
- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài được áp dụng tại lớp 5B trường Tiểu học
- Thời gian nghiên cứu:Từ tháng 9/ 2021 đến tháng 4/2022
- Tháng 9 – 2020 : Tiến hành khảo sát thực nghiệm
- Cuối tháng 04 năm 2022: Rút kinh nghiệm và hoàn thiện đề tài
Trang 4B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Cơ sở khoa học
1.1 Cơ sở lí luận
1.1.1 Căn cứ vào mục tiêu giáo dục Tiểu học
Giáo dục Tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ, thể chất và các kĩ năng cơ bản góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, bước đầu xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học
cơ sở
1.1.2 Căn cứ vào nhiệm vụ năm học 2021 - 2022 cấp Tiểu học
Năm học 2021-2022 là năm học đầu tiên giáo dục tiểu học thực hiện song song 02 chương trình giáo dục phổ thông: Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành và Chương trình giáo dục phổ thông 2018
Tập trung đổi mới phương pháp dạy - học tích cực theo công văn số 4612/BGDĐT-GDTrH ngày 03/10/2017 hướng dẫn thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất học sinh
Mỗi giáo viên chủ động xây dựng kế hoạch dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh, dạy cho học sinh cách học, cách tự tìm ra kiến thức cần lĩnh hội trên cơ sở đó phát triển năng lực và phẩm chất người học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Khuyến khích giáo viên chủ động thực hiện mô hình dạy học phân hoá theo các nhóm đối tượng học sinh trong cùng một lớp đảm bảo phù hợp với từng đối tượng Tổ chức thực hiện nội dung dạy học theo hướng tiếp cận Chương trình giáo dục phổ thông 2018; đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học và đánh giá học sinh tiểu học; vận dụng phù hợp những thành tố tích cực của các mô hình, phương thức giáo dục tiên tiến nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục
- Tiếp tục triển khai dạy học theo phương pháp “Bàn tay nặn bột” ở môn
Tự nhiên và Xã hội lớp 1,2,3 môn Khoa học ở lớp 4,5 theo hướng dẫn tại Công văn số 3535/BGDĐT-GDTrH ngày 27/5/2013 Chú trọng xây dựng, hoàn thiện các tiết dạy, bài dạy, chủ đề áp dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột”, phấn đấu mỗi giáo viên dạy 2 tiết/năm học phương pháp “bàn tay nặn bột” Khuyến khích giáo viên tổ chức các giờ học cho học sinh thiết kế, thực hành các thí nghiệm với các vật liệu đơn giản, dễ thực hiện
- Triển khai dạy học Mĩ thuật theo phương pháp mới theo Công văn số 2070/CV BGDĐT-GDTH ngày 12/5/2016 của Bộ GD&ĐT khuyến khích giáo viên vận dụng sáng tạo, linh hoạt các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực
Trang 5như dạy học theo dự án, sơ đồ tư duy vào dạy học để năng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục
- Đổi mới và tổ chức hiệu quả sinh hoạt chuyên môn tại các tổ, khối chuyên môn nhằm nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng sư phạm cho giáo viên trong hoạt động dạy học, kịp thời tháo gỡ những khó khăn về đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới các hoạt động đánh giá học sinh, cho giáo viên thông qua hoạt động dự giờ, nghiên cứu bài học theo hướng dẫn tại Công văn số 1315/BGDĐT-GDTH ngày 16/4/2020; khuyến khích giáo viên sử dụng hiệu quả kho dữ liệu dùng chung của nhà trường, …
1.2 Cơ sở thực tiễn
Học sinh Tiểu học, lứa tuổi của các em còn nhỏ, vốn từ của các em học sinh còn hạn chế Nên việc tiếp thu và viết được đoạn mở và kết bài hay thật khó.Đặc biệt là cách dạy thầy nói - trò nghe Hầu hết học sinh chưa biết cách viết mở bài hoặc kết bài hay
Xu thế hiện nay, phần lớn các em thích học toán, ngại học Tiếng Việt, nhất
là phân môn Tập làm văn Vì thế, học sinh chưa hứng thú học tập, nhất là đối với những bài rèn luyện kĩ năng mở bài, kết bài; không khí lớp học rất trầm, chỉ một số ít học sinh tham gia học tập
Vốn từ các em còn ít, ý còn nghèo nên chất lượng bài viết chưa cao, nội dung sơ sài, diễn đạt lủng củng, khô khan, thiếu tính sáng tạo, thiếu sự hồn nhiên ngây thơ hoặc máy móc, rập khuôn các bài văn mẫu; viết chủ yếu là mở bài kiểu trực tiếp và kết bài kiểu không mở rộng, không biết liên kết câu và lồng cảm xúc của bản thân vào bài viết
Một số học sinh chưa xác định được trọng tâm của đề bài nên đoạn viết của các em không biết viết bắt đầu từ đâu, phải viết những gì, viết như thế nào, thậm chí còn viết sai đề, xa đề
2 Thực trạng vấn đề
2.1 Đánh giá chung:
Năm học 2021 - 2022 tôi được phân công giảng dạy lớp 5B Lớp 5B tôi chủ nhiệm có tổng số 40 học sinh, trong đó có 19 nữ và 21 nam Nhìn chung các em đều có ý thức trong học tập, có tính tự lập cao Tuy nhiên còn 1 số em còn hạn chế trong nhận thức nhất là nhận thức những kiến thức đòi hỏi phải tưởng tượng,
tư duy, 1 số em ý thức học tập chưa cao nên ảnh hưởng tới kết quả học tập chung của lớp Ngay từ những ngày đầu tiên nhận lớp qua thực tế điều tra tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng học sinh theo hình thức đưa ra một số đề bài cụ thể trong chương trình Tập làm văn lớp 5, sau khi học sinh đã được học nội dung đó để nắm bắt thực trạng cụ thể:
Trang 6Hệ thống bài tập làm văn có xây dựng các cách mở bài và kết bài như sau:
8 16 Dựng đoạn mở bài, kết bài trong văn tả cảnh
19 37 Dựng đoạn mở bài trong văn tả người
19 38 Dựng đoạn kết bài trong văn tả người
Qua bảng thống kê các tiết học Tập làm văn chúng ta dễ dàng nhận thấy mỗi dạng văn bản có xây dựng các cách mở bài và kết bài khác nhau.Tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng bài Tập làm văn của học sinh lớp tôi và học sinh lớp 5B bằng đề bài sau:
Nội dung đề bài: Em hãy tả một loài hoa mà em yêu thích
Kết quả của điều tra thực trạng như sau:
5A
(Lớp khảo sát) 29 HS 6 bài = 20,6 % 8 bài = 27,5% 9 bài =31,3% 6 bài =20,6% 5B
(Lớp thực
nghiệm)
29 HS 8 bài =27,6% 6 bài =20,6% 10 bài = 34,4% 5 bài =17,4%
Qua tiến hành điều tra khảo sát thực trạng tôi thấy thực tế một số học sinh chưa xác định được trọng tâm của đề bài nên đoạn viết của các em không biết viết bắt đầu từ đâu, phải viết những gì, viết như thế nào, thậm chí viết còn sai
đề, xa đề Do vậy học sinh rất lo lắng và sợ tiết học, dẫn đến tình trạng không chịu học bài và chuẩn bị bài ở nhà
Nguyên nhân dẫn đến kết quả và hiện trạng học sinh chưa hứng thú học tập làm văn là do:
Khách quan: Do chương trình môn Tập làm văn mỗi tuần chỉ dạy có hai
tiết, nội dung bài dài, học sinh được luyện tập ít Khả năng phân tích tổng hợp, phân loại của học sinh còn hạn chế Mặt khác vốn từ của các em còn nghèo nàn chưa huy động được trí tưởng tượng để viết văn Do tâm lý học sinh chỉ thích học các môn học tự nhiên như Toán, ngại và sợ học văn nên dẫn đến không biết vào bài và kết thúc ra sao
Chủ quan: Giáo viên Tiểu học lên lớp mỗi buổi từ 4-5 tiết, chuẩn bị giáo án
4-5 tiết nên thời gian đầu tư cho mỗi giáo án còn hạn chế Phương pháp dạy học
ở phân môn này còn đơn điệu, chủ yếu là thầy hỏi - trò trả lời nên các em nhàm chán, chưa gây hứng thú học tập cho học sinh Ý thức tự học, nghiên cứu tài liệu của giáo viên chưa cao nên khả năng vốn văn còn nhiều hạn chế
3.Các biện pháp giải quyết vấn đề:
3.1.Một số giải pháp chung
Trang 7- Cho học sinh nắm vững yêu cầu về cách mở bài, kết bài.
- Nắm vững các khái niệm về các cách mở bài, kết bài
- Hướng dẫn học sinh phân loại các kiểu mở bài, kết bài
-Tổ chức dạy các kiểu mở bài, kết bài theo đối tượng học sinh
- Dạy học tích hợp các cách mở bài, kết bài vào các phân môn khác của môn tiếng việt
- Vận dụng hợp lí, nhẹ nhàng các biện pháp xây dựng mở bài, kết bài trong tiết học
3.2.Những giải pháp cụ thể:
3.2.1 Cho học sinh nắm vững yêu cầu về cách mở bài, kết bài
Yêu cầu đối với mở bài: Tục ngữ có câu “Vạn sự khởi đầu nan” Bước mở
đầu tốt là đã thành công được một nửa, công việc là vậy, làm văn cũng vậy Mở bài là một phần quan trọng trong cấu trúc bài văn, là đoạn mở đầu trong một sự tương quan với bộ phận chủ thể (thân bài) và bộ phận kết bài của bài văn Nó có thể là một câu, cũng có thể là một đoạn hay nhiều đoạn Mở bài hay dở sẽ trực tiếp ảnh hưởng tới sự biểu đạt của chủ đề, sự thành bại của bài viết và cả hiệu quả trình bày, khiến độc giả khi tiếp xúc với cả bài văn sẽ có được cái cảm hứng thực tình Chính vì thế, phần mở bài cần:
Phải đề cập tới chủ đề của đề bài
Phải tạo được sự mới mẻ, lí thú hấp dẫn, gây ấn tượng mạnh và quyến rũ người đọc
Ví dụ:Tả cái bàn
Cho học sinh xác định yêu cầu đề bài
Đề bài thuộc thể loại gì? (Văn miêu tả: Tả đồ vật)
Đó là cái gì? (Cái bàn học)
Giúp học sinh hiểu biết “Cái bàn học” là chủ đề của đề bài và khi viết mở bài cần phải giới thiệu về “Cái bàn học”
Cái bàn đó do đâu mà có? Có từ bao giờ?
Ví dụ: Cái bàn do bố mua đầu năm học hoặc cái bàn là phần thưởng của mẹ dành cho em cuối năm học lớp Bốn,
Hướng dẫn học sinh diễn đạt thành các câu văn mạch lạc, đầy đủ ý để gây
sự chú ý cao cho người đọc và nhắc các em không được viết theo cách trả lời các câu hỏi như gợi ý
Ví dụ: Trong nhà em có rất nhiều cái bàn song em thích nhất là cái bàn học đặt trong phòng em Đó là phần thưởng của mẹ dành cho em cuối năm học lớp Bốn Không nên diễn đạt là: Nhà em có một cái bàn Cái bàn này do ba em mua, mua đầu năm học
Trang 8Yêu cầu về kết bài: Một bài văn nếu chỉ có mở bài hay và thân bài phong
phú, hấp dẫn không thôi thì vẫn chưa đủ, còn phải có cái kết bài đẹp kết bài viết hay sẽ có tác dụng làm sâu sắc chủ đề, tạo nên dư âm dư vị cho cả bài viết Kết bài không đơn thuần chỉ là một đoạn cuối bài văn, nó còn là bộ phận kết thúc quan trọng một tương quan chủ thể (thân bài) và mở bài của bài văn Kết bài có thể là một câu, cũng có thể là một đoạn tự nhiên Vậy trong đoạn kết bài cần đạt các yêu cầu sau:
Một là, phải hoàn thành được chủ đề Nghĩa là kết bài phải tỏ rõ ý tưởng của người viết muốn gửi gắm đến người đọc
Hai là, phải để lại dư vị cho người đọc nghĩa là sau khi đọc xong bài văn, kết bài đó phải khiến cho người đọc, người nghe bao vấn vương, suy tư, sự nuối tiếc và tưởng chừng tất cả vẫn còn ở trước mắt
Ví dụ: Đề: Em hãy tả ngôi trường của em.
Với đề bài như trên, giáo viên hướng dẫn học sinh phân tích đề để xác định được các yếu tố cần nêu ở kết bài thông qua các câu hỏi gợi mở, như sau:
- Suy nghĩ: hiểu ý nghĩa và giá trị của ngôi trường
Tình cảm: yêu quý ngôi trường
Hành động: học tập tốt
Từ đó hướng dẫn các em viết bài với các nội dung
Mỗi lần nhìn ngắm ngôi trường, lòng em lại dâng trào một niềm vui khó tả
vì được dạy dỗ trong một ngôi trường khang trang đẹp đẽ Nơi đây em được sống giữa vòng tay yêu quý của thầy cô hết lòng truyền thụ kiến thức và em còn được sống giữa vòng tay nhân ái của bạn bè cùng học tập, vui chơi Đẹp biết bao ngôi trường của em Em sẽ cố gắng học giỏi để không phụ công của các thầy cô
đã dạy dỗ chúng em nên người
3.2.2 Cho học sinh nắm vững khái niệm về các kiểu mở bài, kết bài.
Nắm được khái niệm về các kiểu mở bài, kết bài:
Mở bài: Theo quan điểm của chương trình giáo dục bậc Tiểu học, có hai cách mở bài:
Mở bài trực tiếp: Kể ngay vào việc (bài văn kể chuyện) hoặc giới thiệu ngay đối tượng được tả (bài văn miêu tả)
Ví dụ:: Tả cô giáo đã để lại cho em ấn tượng sâu sắc
Cứ mỗi năm em đều được học một thầy hoặc cô giáo Mỗi thầy cô đều để lại cho em ấn tượng sâu sắc Nhưng có lẽ người đã để lại cho em ấn tượng sâu sắc nhất là cô Nhung dạy em hồi lớp Một
Mở bài gián tiếp: Nói chuyện khác để dẫn vào chuyện (hoặc đối tượng) định kể hoặc tả
Ví dụ: Tả cô giáo đã để lại cho em ấn tượng sâu sắc
Trang 9Năm tháng rồi cũng qua đi, chỉ có thời gian là thước đo chính xác nhất tình cảm của con người Bây giờ, tuy em đã học lớp cuối của bậc tiểu học, sắp sửa từ biệt mái trường thân yêu để bước tiếp vào bậc trung học, nhưng với quãng thời gian năm năm học ở đây, đâu phải là ít Mỗi lần nghe gọi tên Nhung,
em khẽ giật mình, bởi một lẽ tự nhiên, đó là tên của cô giáo đã dạy dỗ em trong những ngày đầu chập chững cắp sách tới trường
- Kết bài: Gồm hai kiểu :
Kết bài không mở rộng: Cho biết kết cục của câu chuyện không bình luận
gì thêm bài văn kể chuyện nêu nhận xét chung hoặc nói lên tình cảm của người viết đối với đối tượng được bài văn miêu tả
Kết bài mở rộng: Nêu ý nghĩa hoặc đưa ra lời bình luận về câu chuyện văn kể chuyện Từ đối tượng được tả suy rộng ra các vấn đề khác của bài văn miêu tả
Ví dụ: Tả một người bạn thân của em
Kết bài không mở rộng: Em rất yêu mến Hà Em thầm hứa sống chan hòa, cởi mở, vui vẻ với mọi người như Hà
Kết bài mở rộng: Thoắt cái, năm năm học vèo trôi qua Năm năm học ấy, chúng tôi học được bao nhiêu điều thú vị và kì lạ từ thầy cô và bè bạn Nhìn lại những năm tháng ngọt ngào ấy, trong tôi lại dâng lên những cảm xúc khó tả Hà
là tấm gương sáng cho tất cả bạn bè trong lớp noi theo Và cũng chính những nét đẹp trong tâm hồn người bạn gái đáng yêu ấy đã giúp tôi khắc phục nhược điểm của mình, tìm đến cái hay cái đẹp trong cuộc sống
3.2.3 Hướng dẫn học sinh phân loại các kiểu mở bài, kết bài
Mở bài: Ví dụ: Khi dạy bài Luyện tập tả cảnh (Dựng đoạn mở bài, kết bài) Sau khi hướng dẫn học sinh nhắc lại các kiến thức đã học về hai kiểu mở bài trực tiếp, mở bài gián tiếp trong văn tả cảnh Để kiểm tra lại việc nắm kiến thức
từ khái niệm trên một cách chắc chắn, tôi cho các em thực hành bài tập 1 phần luyện tập
Bước 1: Gọi hs đọc yêu cầu bài tập
Bước 2: Cho các em làm việc theo nhóm 4, yêu cầu trao đổi trong từng đoạn văn, sau đó cho biết đó là cách mở bài nào
Bước 3: Gọi học sinh trình bày; Nhóm khác dưới lớp nhận xét, bổ sung Bước 4: Nhận xét và kết luận:
Đoạn Sự việc được nêu trong đoạn văn Kiểu mở bài
b Nói chuyện khác để dẫn vào đối tượng định tả Gián tiếp
Từ đó hướng dẫn học sinh có cách xác định các kiểu mở bài là:
Trước hết phải xác định mở bài đó nói về sự việc gì
Trang 10Nếu mở bài đó đi thẳng vào đề, trực tiếp nêu ra cái đề bằng cách này khiến người đọc vừa tiếp xúc bài văn đã thấy ngay chủ đề, thấy rõ sự vật tác giả sẽ kể,
sẽ tả thì đó là cách mở bài trực tiếp
Nếu mở bài đó bằng cách thông qua các sự vật, sự việc có liên quan (như: gặp người, cảnh, cây cối, đồ vật trong hoàn cảnh nào? ở đâu? Nguồn gốc ra sao?
Vì sao chọn đồ vật, con vật, cây cối ày để tả? ), bằng cảm xúc của người viết
để dẫn dắt vào đề bài, nghĩa là vào bài bằng hình thức “bắc cầu” thì đó là mở bài gián tiếp
Ngoài các tiết học chính khóa, để giúp các em viết thành thạo các cách mở bài, tôi sẽ luyện thêm cho các em vào tiết luyện Tiếng việt buổi chiều để các em
có kỹ năng viết đoạn văn mở bài đúng yêu cầu cần đạt.Có một số cách mở bài gián tiếp như :
+ Mở bài bằng một âm thanh
+ Mở bài bằng một câu nói
+ Mở bài bằng một đoạn văn miêu tả
+ Trích dẫn một câu hát, câu thơ, ….về đối tượng
+ Một cách so sánh
Mở bài bằng một âm
thanh
Lộc cộc! Lộc cộc!Nghe tiếng động, em quay nhìn Một chú thương binh đang lê đôi nạng gỗ nặng nề đi tới Em xúc động nhìn chú.(tả một người mới gặp lần đầu )
Mở bài bằng một câu
nói
“Ôi! Sao trời tối thế nhỉ!” Ngước mắt lên trời, em bỗng thấy mây đen ở đâu ùn ùn kéo đến Gió thổi mạnh làm bụi bay mù mịt Trời chuẩn bị mưa rồi đấy!(Tả mưa)
Mở bài bằng một
đoạn văn miêu tả
Buổi chiều em đi giữa cánh đồng mênh mông bát ngát Lúa non xanh trải dài tận các xóm nhỏ cuối chân trời Thỉnh thoảng vài cơn gió hây hẩy thổi lại làm cho không khí đồng quê thêm mát mẻ, dễ chịu Một đàn trâu của ai đó đủng đỉnh về chuồng Bỗng em nghe tiếng đi … họ …Em quay ra thì ra là bác Tư gần xóm
em đang cày ruộng.( tả người lao động đang làm việc)
Mở bài bằng trích dẫn
một câu hát, một câu
thơ,… Về đối tượng
Em đi giữa biển vàng Nghe mênh mang trên đồng lúa hát Hương lúa chín thoang thoảng bay Làm lung lay hàng cột điện
Làm xao động cả hàng cây
Quả đúng như lời bài hát có ai lại không xao động trước vẻ đẹp của cánh đồng lúa chín, một vẻ đep bình