vài nét về hiện trạng sản xuất rau

vài nét về hiện trạng sản xuất rau tài liệu, giáo án, bài giảng , luận văn, luận án, đồ án, bài tập lớn về tất cả các lĩ...

VÀI NÉT VỀ HIỆN TRẠNG SẢN XUẤT

RAU AN TOÀN Ở NƯỚC TA :

Rau xanh là nhu cầu không thể thiếu trong cơ cấu bữa ăn hằng ngày của mỗi người trên khắp hành tinh Đặc biệt khi lương thực và các bữa ăn giàu đạm đã được bão đạm thì yêu cầu về chất lượng và số lượng rau lại càng gia tăng như một nhân tố tích

cực trong cân bằng dinh dưỡng và kéo dài tuổi thọ

Cho đến nay, khoa học đã làm rõ vai trò của rau xanh là nguồn cung cấp chủ yếu các vitamin, các khoáng chất và chất xơ cho cơ thể Ngoài ra, bên cạnh giá trị dinh dưỡng, rất nhiều loại rau có tính dược lý cao là những thảo dược quý giúp ngăn ngừa

và chữa trị bệnh nan y của con người, nhất là trẻ em và người cao tuổi

Sản xuất rau là một ngành mang lại hiệu quả kinh tế cao cho nông dân Theo nghiên cứu của đề tài KC.06.10NN, bình quân 1ha tại đồng bằng sông hồng cho thu nhập 22,5 triệu/vụ, gấp đôi so với trồng lúa Nghề trồng, sơ chế và chế biến rau cũng thu hút 1 lượng lón lao động dư thừa ở nông thôn Ngoài ra, rau còn tham gia xuất khâủ

góp phần đáng kể lượng ngoại tệ thu về cho đất nước

Theo số liệu thống kê, diện tích trồng rau cả nước ta năm 2006 là 643.970ha, tăng 20.03% so với năm 2001,gần gấp đôi so với 10 năm trước đây là nhóm cây trồng có

tốc độ tăng diện tích gieo trồng nhanh nhất trong 1 thập kỉ qua

Năng suất năm 2006 đạt mức cao nhất: 14.99 tấn tăng 10.2% so với 2001, bằng

95% so với trung bình toàn thế giới (15.7 tấn/ha)

Bình quân là 116kg/năm/đần người (2006) tương đương trung bình thế giới

(120kg/người/năm),gấp đôi các nước ASEAN(57kg/người/năm)

 Sản xuât rau ở nước ta tập trung ở 2 vùng chính:

 vùng rau tập trung ven thành phố, thị xã và khu công nghiệp chiếm 46% diện tích và xấp xỉ 45% sản lượng sản xuất rau cung cấp cho thị trường nội địa là chính Chủng loại ở đây rất phong phú : 60-80 loại trong vụ đông

xuân ,20-30 loại trong vụ hè thu.

 Vùng rau hang hóa ,luân canh với cây lương thực tại các vùng đồng bằng lớn, chiếm 54% diện tích và 55% sản lượng Rau ở đây tập trung cho chế biến, xuất khẩu và điều hòa, lưu thông trong nước.

 Rau là mặt hàng có khối lượng và giá trị xuất khẩu ngày càng tăng Năm

1997 tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả,hoa cây cảnh mới đạt 59.88 triệu USD , trong đó rau tươi 43.77 triệu USD ,năm 2007 giá trị ước đạt xấp xỉ

400 triệu USD.

 Mục tiêu của ngành sản xuất rau trong những năm tới theo dự án phát triển rau,hoa quả câu cảnh đến 2015, bên cạnh việc giữ mức rau bình quân đầu người hiện nay kim ngạch xuất khẩu rau quả là : phấn đấu đạt kim ngạch xuất khẩu lên 760 triệu USD vào năm 2010,xuất khẩu rau đạt 200.000 tấn tương đương 155 triệu USD đạt tốc độ tăng trưởng bình quân trong xuất khẩu giai đoạn 2006-2010 là 23-25% và đạt kim ngạch khoảng 1.2 tỷ USD vào 2015( Quyết định số 52/2007 QĐ-BNN của Bộ trưởng Bộ NN&PTNT) Bên cạnh sự gia tăng về số lượng, chất lượng rau đặc biệt quan tâm trong giai đoạn tới ngoài việc bổ sung them chủng loại rau ,tăng lượng rau giai vị ,rau ăn quả theo xu thế chung của thế giới ,đa dạng hóa các sản phẩm rau chế biến công nghiệp… phát triển ,sản xuất rau an toàn là những nội dung

cơ bản làm chuyển biến nghề trồng rau của nước ta theo hướng nội nhập

Trong xu thế của một nền nông nghiệp thâm canh ,việc ứng dụng ồ ạt các sản phẩm hóa học không chọn lọc đã làm cho sản phẩm rau xanh và môi trường canh tác bị ô

nhiễm có chiều hướng ngày càng gia tăng

 Nghiên cứu về rau an toàn ở nước ta được bắt đầu từ những năm 90 của thế kỷ trước với những nội dung chính sau:

 nghiên cứu các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường canh tác và sản phẩm rau xanh

Đó là các hóa chất dùng trong nông nghiệp: thuốc BVTV, phân khoáng được các đề tài cấp nhà nước thực hiện giai đoạn 1991-1995 đó là các vsv gây hại trong nước tưới ,trong phân hữu cơ ,trong đất được nghiên cứu trong giai đoạn 1996-2000 đó còn là tác động của kim loại nặng tồn dư trong đất và nước tưới

 nghiên cứu quy trình chung cho sản xuất rau an toàn và quy trình canh tác an toàn đối với 1 số loại rau Nội dung này được các Viện nghiên cứu của Bộ NN&PTNT như Viện nghiên cứu rau quả, Viện bảo vệ thực vật ,Viện khoa học kỹ thuật nông nghiệp miền nam ,Trung tâm khoai tây ,rau hoa Đà Lạt…thực hiện trên cơ sở các nghiên cứu này ,Bộ trưởng Bộ NN&PTNT đã quyết định số 67-1998/QĐ.BNN-KHCN về ban hành “Quy định tạm thời về sản xuất ray an toàn “ để thực hiện chung trong cả nước

 nghiên cứu xây dựng mô hình và tổ chức triển khai chương trình rau an toàn tại một số địa phương:

 Thành phố Hà Nội là nơi sớm triển khai chương trình rau an toàn với sự tham gia của các ngành khoa học công nghệ, nông nghiệp, thương mại từ 1996-2004 thành phố đã đầu tư hơn 10 tỷ đồng cho công tác nghiên cứu khoa học ,quy hoạch

vùng ,xây dựng mô hình trình diễn và hỗ trợ cơ sở hạ tầng cho sản xuất rau an toàn Cho đến nay đã có 28 mô hình sản xuất rau an toàn

 Theo sở NN&PTNT Hà nội ,đến năm 2005 diện tích trồng rau an toàn của thành phố

đã đạt 55.230 tấn năm 2006, diện tích rau an toàn đạt 5651.5ha trên tổng số

7927.5ha gieo trồng rau an toàn năm

 Các tỉnh chủ yếu là: Hà Tây, Vĩnh Phúc, Hưng Yên, Hải Phòng…

 Cũng như các tỉnh ở phía bắc ,phía nam cũng đồng loạt triển khai các hoạt động sản xuất rau an toàn cùng các biện pháp canh tác mới:

 Biện pháp che phủ luống rau

 Biện pháp tưới nhỏ giọt

 Sử dụng nhà lưới

 Tuy nhiên vẫn còn 1 số trở ngại ảnh hưởng tới chất lượng rau:

 Môi trường đất,nước,không khí ngày càng bị ô nhiễm theo tốc độ phát triển công nghiệp và đô thị hóa

 Lượng rác thải không được chế biến đúng quy chuẩn

 Việc sử dụng phân bón chủ yếu là dựa vào kinh nghiệm

 Hiện nay tp đang xây dựng dự án phát triển rau an toàn với quy mô 6000ha/9000ha đất trồng rau ngoại thành Tại Đà lạt đã xây dựng vùng rau an toàn 600/3500ha trong nhà lưới với các dạng:

 Sản xuất rau trong nhà lưới không sử dụng hóa chất chỉ sử dụng nông dược hữu cơ

 Sản xuất rau trong nhà lưới có sử dụng hạn chế các hóa chất BVTV và phân khoáng

MỘT SỐ ĐIỀU CẦN BIẾT TRONG KỸ THUẬT TRỒNG RAU SẠCH.

 Rau là loại cây trồng rất nhạy cảm với sự thay đổi của thời tiết nên nó

đòi hỏi phải trồng đúng thời vụ trồng đúng thời vụ là để đảm bảo điều kiện sống giống nơi phát sinh ra chúng như chế độ nhiệt ,nguồn năng lượng cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển thuận lợi nhất ,đảm bảo có đủ ánh sáng cho quá trình quang hợp thuận lợi.

 Muốn chủ động được thời vụ người trồng rau phải bố trí vườn ươm

,gieo hạt có mái che để chống mưa, nắng gắt ,gió bão…

 Đất có vai trò quan trọng với cây rau, là nơi bộ rễ phát triển giữ chặt

cây Các loại rau nói chung có bộ rễ ăn nông ở tầng mặt khoảng 30cm nên chịu hạn,chiu úng kém và rất dễ bị nhiễm bệnh Do đó đất trồng rau phải là chân đất cao dễ tiêu nước, đất phải cày bừa kỹ, phơi

25-ãi 5-7 ngày, rắc vôi bột diệt khuẩn ,trừ mầm bệnh Đất được lên luống, luống không nên dài quá 100m(luống quá dài khó chăm sóc,tưới

nước,bón phân) Luống chỉ đánh cao 25-30cm, mặt luống rộng

1-1.2cm chỉ khi trồng bí ngô mới đánh luống rộng 1.4-1.6cm lớp đất mặt khoảng 1-3cm hoặc 5cm là vừa, để đảm bảo độ thoáng cho đất Cũng

có phương pháp trồng rau không cần đất (trồng rau trong dung dịch gọi là thủy canh).

BÓN PHÂN CHO RAU

 Rau là cây trồng có nhu cầu dinh dưỡng rất lớn, nên đất dù có tốt đến đâu cũng không đủ chất cung cấp cho rau, nên người trồng phải bón thêm phân

 Các cách bón phân:

 Có 2 cách :

 a.Bón lót: bón trước khi trồng cây

 b.Bón thúc: bón phân bổ sung vào lúc cây đang huy động nhiều chất dinh dưỡng để tạo sản phẩm hoặc khi cây chuyển sang giai đoạn phát triển

 Các loại phân bón cho rau

 a Phân hữu cơ(phân chuồng, phân rác, phân xanh, than bùn, phân vi sinh, phân sinh học) là loại phân chứa đầy đủ nguyên tố dinh dưỡng,đạm, lân, kali, canxi, magie,…và các nguyên tố vi lượng tuy hàm lượng không cao, có nguồn gốc từ các chất hữu cơ như rác, phân gia súc, gia cầm, phân người… phân hữu cơ còn cung cấp chất mùn làm cho kết cấu đất tốt hơn, phân tơi xốp hơn giúp bộ rễ cây phát triển mạnh, nạn chế bốc hơi nước, chống hạn, chống xói mòn

 Song hàm lượng chất dinh dưỡng trong phân hữu cơ thấp, phải bón một lượng lón, khó vận chuyển đi xa, nếu không chế biến kỹ sẽ mang một số mầm bệnh cho cây Ngoài ra, do quá trình lên men, phân hữu cơ thải ra các axit hữu cơ làm đất bị chua nên phải bón kết hợp với vôi

 b Phân hóa học ( còn gọi là phân khoáng, phân vô cơ như: phân đạm, phân lân, phân kali)

 Phân có chúa các nguyên tố dinh dưỡng cho cây như đạm(N), lân(P), kali(K) phân

VAI TRÒ QUAN TRỌNG CỦA CÂY GIỐNG RAU

 Chuẩn bị vườn ươm

 Vườn ươm chỉ cần 1-1.5% diện tích đất trồng đất vườn ươm phải tốt, cao, dược

cày bừa kỹ, nhặt sạch cỏ dại, tàn dư cây vụ ươm trước, rắc vôi bột khử mầm

bệnh, phơi đất 3-4 ngày rồi bón phân chuồng ủ hoi, trộn đều với đất và san

phẳng

 Chuẩn bị hạt giống

 Trước khi gieo hạt 1 giống rau nào đó phải thử sức nảy mầm: đối với các loại hạt

nhỏ dung đĩa nhỏ rải lên trên 1 lớp bong hoặc 2-3 lớp giấy bản, giấy thấm nước,

đổ nước đủ ấm, rắc đều chừng 100-150 hạt, đậy lại bằng vải mỏng đã thấm

nước đối với các hạt lớn như đậu đỗ, ngô rau…gieo thẳng lên đĩa cát hoặc khay cát ẩm

 Để hạt lên tốt không mang mầm bệnh có thể dung nước nóng, tro bếp, nước

phân chuồng, nước giải kích thích hạt nảy mầm và sự sinh trưởng của cây

 Chăm sóc cây trồng

 Sau khi gieo hạt xong hàng ngày tưới nước giữ ẩm, tưới nước bằng bình ozoa có

gương sen lỗ nhỏ để khỏi dập nát cây con Khi cây đã chui ra khỏi lớp rạ phủ, phải giủ lớp rạ nhẹ nhàng ra để cây mọc thẳng, đứng nếu vườn ươm có mái che thì hàng ngày phải mở mái che ra cho đủ ánh sáng,cây không bị lốp, cứng cáp Chú ý tỉa bớt cây xấu,yếu,dị dạng ở những chổ quá dày để cây còn lại đủ chất dinh dưỡng mọc khỏe kịp thời phát hiên bọ nhảy, rệp, sâu tơ, bệnh sương mai để

có cách phòng trừ

 Nhổ cây

 Muốn nhổ cây ra trồng phải chú ý cây có đầy đủ đặc điểm của giống, đủ tuổi, có

đủ lá cần thiết, cây to, mâp khỏe, cứng cáp rễ sẽ thẳng

 Khi nhổ cây để trồng kđược làm gãy, giập nát cây, lá, với cây họ bầu bí phải bứng

cả bầu thì cây mới không bị chột và tỉ lệ sống cao Cây được trồng xuống phải tiếp nhận đầy đủ ánh sáng, chất dinh dưỡng như nhau, trồng đúng mật độ(tùy loại đất) để cây phát triển tốt ,dễ phát hiện sâu bệnh ,đi lại, thu hái, vận chuyển không bị ảnh hưởng đến những cây trên luống trồng

 TƯỚI NƯỚC CHO RAU

 Để có đủ nước cho rau phát triển tốt, người ta phải tưới nước cho chúng, song

phải tưới đều cho cả luống, không chỗ nào quá thưa, chỗ nào bị ứ đọng

 Có nhiểu cách tưới : tưới tự chảy, tưới mưa phùn, tưới ngầm

 Làm cỏ, vun xới cây vào những ngày khô ráo

 Sau trận mưa rào, đất còn ướt tuyệt đối không đào xới, vun đất vì sẽ làm đứt

rễ cây, rụng nụ hoa, rụng quả, tạo điều kiện cho sâu hại xâm nhập vào rễ tùy theo yêu cầu của cây mà vun xới sâu hay nông

 Giâm cây ,giâm hạt

 Giâm hạt sau khi hạt nảy mầm 3-5 ngày, giâm cây khi cây đã bám rễ 5-10

LUÂN CANH, XEN CANH

 Luân canh

 Bố trí trồng các cây khác họ nhưng lại có cùng một loại sâu bệnh để tận dụng

được nguồn dinh dưỡng của đất ,hạn chế sâu bệnh Cứ sau 1-2 năm trồng rau cạn phải luân canh với trồng lúa nước, rau muống để thay đổi điều kiện sinh thái của sâu bệnh nhằm diệt nguồn gốc của sâu bệnh đồng thời cải tạo và thay đổi chế độ dinh dưỡng trong dất

 Xen canh

 Cách gieo trồng 2-3 loại rau trên cùng 1 mãnh đất cây trồng xen không được ảnh

hưởng và làm giảm thu hoạch đến cây trồng chính và cây trồng sau, tổng số thu phải cao hơn và thu nhập của người trồng phải cao hơn trồng thuần, thu hoạch phải trãi ra trong thời gian dài

 Gối vụ

 Biện pháp đảm bảo thời vụ cho cây trồng sau trong lúc cây trồng trước dang

chiếm đất , bằng cách trồng gối cây trồng sau vào cạnh cây trồng trước cây

trồng trước và sau đều là cây chính

 THU HOẠCH HỢP LÝ

 Rau ngon là rau thu hoạch đúng lứa, đúng kỳ, không thu lúc còn quá non hoặc

quá già, nhất là đối với rau ăn quả,ăn củ như đậu đỗ, dưa, bầu mướp thu

hoạch rau non năng suất giảm 20-30% , thu hoạch quá già thì phẩm chất rau kém

 Trước khi thu hoạch phải kiểm tra đồng ruộng để đánh giá chính xác ngày thu ,

ước tính sản lượng đợt thu đầu kiểm tra nơi cất giữ , cách thu hái, phương tiện vận chuyển , tính toán lượng phân bón sau khi thu hái đợt đầu

 Khi đã hái về không nên để trong kho quá lâu, đặc biệt là không xếp đống,

nhúng nước làm rau rất mau thối, phẩm chất giảm

 Trồng rau trong gia đình hoặc trong sản xuất hàng hóa cũng cần các dụng cụ

 Dụng cụ chăm sóc cây gồm bình ozoa, cuốc sừng dê, bình bơm thuốc trừ sâu,

thùng, chậu men, …Màng phủ nông nghiệp

 Dụng cụ vận chuyển, xe cải tiến, xe thồ …để chuyển rau

ĐIỀU CẦN CHÚ Ý KHI DÙNG THUỐC BVTV.

 Thuốc bảo vệ thực vật

 Tất cả các chất hay hổn hợp các chất ngăn ngừa, tiêu diệt các dịch hại, gây hại

hay cản trở quá trình sinh trưởng, phát triển của cây, quá trình chế biến,bảo quản vận chuyển rau hay tác nhân gây hại cho người và gia súc đều gọi là thuốc bảo vệ thực vật

 Thuốc bảo vệ thực vật còn gồm cả những chất có tác dụng điều hòa sinh trưởng

của rau, chất kích thích, chất làm rụng lá và khô lá hoặc chất dùng trước sau thu hoạch để bảo quản các sản phẩm không bị hại

 Thuốc bảo vệ thực vật có thể đưa vào sinh vật bằng miệng, đường ruột, da, hít

thở

 Sử dụng thuốc bỏa vệ thực vật hợp lý

 a.Dùng thuốc có chọn lọc

 Viện thực vật và bảo vệ nông thôn, bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn đề

ngị dùng một số loại thuốc trong sản xuất rau sạch ở bảng: một số thuốc bảo vệ thực vật được dùng cho rau sạch

 b.Xử lý cây giống trước khi trồng

 sau khi nhổ cây giống, chia thành từng nắm nhỏ, nhúng toàn bộ than,lá (trừ gốc)

vào Sherpa 25EC ở nồng độ 0.1% đã pha sẵn trong 10 giây rồi đưa ra để chảy hết thuốc mới đem trồng

 c.sử dụng thuốc luân phiên

 d.Đảm bảo thời gian cách ly

CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY Ô NHIỄM RAU TRỒNG

 Khi phun thuốc trừ sâu ,bệnh, cỏ dại…thuốc sẽ tạo thành một lớp mỏng trên mặt

lá, quả ,thân ,mặt đất,…và một lớp chất lắng gọi là dư lượng ban đầu của thuốc

 Hiện nay, ở Việt Nam đã và đang sử dụng khoảng 270 loại thuốc trừ sâu,216 loại

thuốc trừ bệnh,160 loại thuốc trừ cỏ,12 loại thuốc diệt chuột,26 loại thuốc kích thích sinh trưởng với khối lượng ngày càng tăng, tiêu tốn hàng triệu USD

 Tuy chủng loại thuốc BVTV nhiều ,song do thói quen hoặc do ít hiểu biết về mức

độ độc hại của thuốc hóa học nên nông dân chỉ dùng 1 số loại thuốc quen thuộc nhưng những loại thuốc đó thường có độc cao như: Monitor, Wonfatow…mặt khác thời gian cách li ngắn nên dư lượng thuốc còn lại trên sản phẩm quá giới hạn cho phép

 ảnh hưởng của phân hóa học, phân đạm đến sự tích lũy nitrat trong rau cũng là

nguyên nhân được xem là không sạch

 Nitrat (NO3-) vào cơ thể ở mức độ bình thường thì không gây độc chỉ khi hàm

lượng vượt quá chỉ tiêu cho phép mới nguy hiểm trong hệ thống tiêu hóa (NO3-)

bị khử thành (NO2) hoặc nitrodamin Nitrit là một chất chuyển biến Oxyhemolobin thành chất không hoạt động là Methymolobin ở mức độ cao sẽ làm giảm hô hấp của tế bào, ảnh hưởng đến sự hoạt động của tuyến giáp, gây đột biến và phát triển khối u trong cơ thể người, lượng nitrit ở múc độ cao có thể gây phản ứng với amin thành chất gây ung thư gọi là Nitrosamin

 Do tồn dư kim loại nặng trong sản phẩm

 Sự lạm dụng hóa chất BVTV cùng với phân bón hóa học các loại đã làm cho 1

lượng lớn N,P,K và hóa chất BVTV trên bề mặt rau và đất trồng Cùng với chất dinh dưỡng, chất kim loại nặng như: Fe,Cu,Zn,As,Hg,Mn,…được cây gấp thụ Kết quả là tồn dư kim loại nặng trong sản phẩm rau tươi tăng lên

 Những VSV gây hại trên rau đó là :Ecoli, Salmonella, trứng giun…

 Việc sử dụng nước phân tưới cho rau đã trở thành một tập quán canh tác của

người nông dân Đặc biệt là thói quen sử dụng phân tươi, phân bắc, phân chưa qua xử lý…đã làm cho số lượng vi sinh vật gây hại tăng lên ,ảnh hưởng đến chất lượng của rau

CÁC NGUYÊN TẮC TRONG SẢN XUẤT RAU SẠCH THEO TIÊU CHUẨN

 Đất để trồng rau phải là đất cao, thoát nước, thích hợp với sinh trưởng và phát

triển của rau tốt nhất là đất cát pha hoặc thịt nhẹ, hoặc đất thịt trung bình có

tầng canh tác dày(20-30cm) vùng trồng rau phải cách ly với khu vực có chất thải công nghiệp và bệnh viện ít nhất 2km, với chất thải sinh hoạt của thành phố ít

nhất 200m đất có thể chứa một lượng nhỏ kim loại nặng nhưng không được tồn

dư hóa chất độc hại

 Vì trong rau xanh nước chiếm trên 90% nên nước tưới ảnh hưởng trực tiếp tới chất

lượng sản phẩm Cần sử dụng nước sạch để tưới Nếu có điều kiện nên sử dụng nước giếng khoan, nhất là đối với vùng trồng rau xà lách và các loại gia vị nếu không có giếng cần dùng nước sông ,ao hồ trong ,không ô nhiễm nước sạch còn dùng để pha các loại phân bón lá ,thuốc BVTV Đối với các loại rau cho quả,giai đoạn đầu có thể sử dụng nước bơm từ mương,song, hồ để tưới rãnh