Kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên khoa quản trị nguồn nhân lực tại trường đại học nội vụ hà nội

Cụ thể hơn, với khả năng tư duy sáng tạo của bản thân, sinh viên đại học có thể đưa ra các phương pháp mới, nhanh chóng hơn, hiệu quả hơn cho những thử thách, trở ngại mà sinh viên gặp p

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

KHOA QUẢN TRỊ NHÂN LỰC

BÁO CÁO TỔNG HỢP

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN

KỸ NĂNG TƯ DUY SÁNG TẠO CỦA SINH VIÊN KHOA QUẢN TRỊ NGUỒN NHÂN LỰC TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

KHOA QUẢN TRỊ NHÂN LỰC

BÁO CÁO TỔNG HỢP

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN

KỸ NĂNG TƯ DUY SÁNG TẠO CỦA SINH VIÊN KHOA QUẢN TRỊ NGUỒN NHÂN LỰC TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

Mã số: ĐTSV.2023.86

Chủ nhiệm đề tài : Vũ Ngọc Bích

Thành viên tham gia : Phạm Thị Hạnh

: Nguyễn Thị Ly : Tăng Thị Bích Ngọc : Nghiêm Như Quỳnh

Hà Nội, 05/2023

Đề tài “Kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên Khoa Quản trị nguồn nhân lực tại Trường Đại học Nội vụ Hà Nội” là công sức của tất cả thành viên trong nhóm

chúng tôi và cũng là công sức của rất nhiều người Trong quá trình nghiên cứu và tìm hiểu, chúng tôi đã rất cố gắng để hoàn thành tốt đề tài nghiên cứu khoa học này, tuy nhiên vẫn không thể tránh khỏi những sai sót Vì vậy, nhóm nghiên cứu rất mong nhận được những đóng góp, phản hồi của thầy cô cũng như các bạn sinh viên để bài nghiên cứu của nhóm chúng tôi hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

LỜI CAM ĐOAN

Nhóm tác giả xin cam đoan đề tài “Kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên Khoa Quản trị nguồn nhân lực tại Trường Đại học Nội vụ Hà Nội” hoàn toàn dựa

trên quá trình nghiên cứu và tìm hiểu của nhóm tác giả Nội dung và kết quả nghiên cứu của đề tài này đều trung thực thông qua quá trình khảo sát tìm hiểu từ sinh viên khoa Quản trị nguồn nhân lực tại Trường Đại học Nội Vụ Hà Nội Những nguồn tài liệu tham khảo đều có nguồn gốc rõ ràng được trích dẫn và chú thích theo đúng quy định./

Bảng 2 6 Bảng thống kê các hoạt động ngoại khóa của sinh viên Khoa Quản trị nguồn nhân lực giai đoạn 2019 – 2022 39

Bảng 2 7 Bảng khảo sát mức độ tham gia hoạt động ngoại khóa của sinh viên Khoa Quản trị nguồn nhân lực 43

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

LỜI CAM ĐOAN

DANH MỤC BẢNG BIỂU

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 3

2.1 Tình hình ở nước ngoài 3

2.2 Tình hình ở Việt Nam 4

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 7

3.1 Mục tiêu nghiên cứu 7

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

4.1 Đối tượng nghiên cứu 7

4.2 Phạm vi nghiên cứu 7

5 Phương pháp nghiên cứu 8

5.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu 8

5.2 Phương pháp phân tích tổng hợp 8

5.3 Phương pháp khảo sát và thu nhập số liệu 8

5.4 Thiết kế nghiên cứu mô tả 8

5.5 Phương pháp thống kê phân tích 8

6 Đóng góp của đề tài 9

6.1 Đóng góp về mặt lý luận 9

6.2 Đóng góp về mặt thực tiễn 9

7 Bố cục đề tài 9

PHẦN NỘI DUNG 10

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG TƯ DUY SÁNG TẠO CỦA SINH VIÊN 10

1.1 Một số khái niệm liên quan 10

1.1.1 Khái niệm “Tư duy” 10

1.1.2 Khái niệm “Sáng tạo” 11

1.1.3 Khái niệm “Kỹ năng” 12

1.1.4 Khái niệm “Tư duy sáng tạo” 13

1.1.5 Khái niệm “Kỹ năng tư duy sáng tạo” 14

1.2 Biểu hiện và quy trình của tư duy sáng tạo 14

1.2.1 Biểu hiện 14

1.2.2 Quy trình 16

1.3 Đặc trưng của tư duy sáng tạo 17

1.3.1 Tính mềm dẻo 17

1.3.2 Tính thuần thục 18

1.3.3 Tính độc đáo 19

1.3.4 Tính nhạy cảm 20

1.3.5 Tính mới 20

1.3.6 Tính sáng tạo 21

1.3.7 Tính thời sự 21

1.3.8 Tính thời đại 21

1.4 Vai trò của kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên 22

1.4.1 Tiếp thu, áp dụng kiến thức một cách chủ động 22

1.4.2 Sẵn sàng đối mặt với thách thức 23

1.4.3 Xây dựng được mối quan hệ tốt đẹp với mọi người 23

1.4.4 Tạo ra các sản phẩm, công trình mới 24

1.4.5 Động lực hoàn thiện bản thân 24

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên 25

1.5.1 Yếu tố chủ quan 25

1.5.2 Yếu tố khách quan 27

Tiểu kết Chương 1 28

Chương 2 THỰC TRẠNG KỸ NĂNG TƯ DUY SÁNG TẠO CỦA SINH VIÊN KHOA QUẢN TRỊ NGUỒN NHÂN LỰC TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI 29

2.1 Tổng quan về Khoa và sinh viên Khoa Quản trị nguồn nhân lực, Trường Đại học Nội vụ Hà Nội 30

2.1.1 Giới thiệu chung về Khoa Quản trị nguồn nhân lực 30

2.1.2 Đặc điểm của sinh viên Khoa Quản trị nguồn nhân lực 31

2.2 Thực trạng kỹ năng tư duy sáng tạo và đặc điểm kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên Khoa Quản trị nguồn nhân lực 32

2.2.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên khoa Quản trị nguồn nhân lực trường Đại học Nội vụ Hà Nội 33

2.2.2 Vai trò của kỹ năng tư duy sáng tạo đối với sinh viên Khoa Quản trị nguồn nhân lực 34

2.2.3 Các hoạt động rèn luyện kỹ năng tư duy sáng tạo cho sinh viên Khoa Quản trị nguồn nhân lực 36

2.2.3.1 Hoạt động chuyên môn 36

2.2.3.2 Các hoạt động ngoại khóa 38

2.3 Đánh giá chung về kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên Khoa Quản

trị nguồn nhân lực 45

2.3.1 Ưu điểm 45

2.3.2 Hạn chế 46

Tiểu kết Chương 2 48

Chương 3 ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO KỸ NĂNG TƯ DUY SÁNG TẠO CHO SINH VIÊN KHOA QUẢN TRỊ NGUỒN NHÂN LỰC TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI 49

3.1 Một số giải pháp nhằm nâng cao kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên 50

3.1.1 Phương pháp Tập kích não (Brainstorming) 50

3.1.2 Phương pháp sáu chiếc mũ tư duy 52

3.1.3 Phương pháp DOIT 53

3.2 Một số khuyến nghị nhằm nâng cao kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên 56

3.2.1 Đối với nhà trường 56

3.2.2 Đối với giảng viên 57

3.2.3 Đối với sinh viên 58

Tiểu kết Chương 3 59

PHẦN KẾT LUẬN 60

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 62

PHỤ LỤC 64

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

“Mỗi ngày là một mặt trời mới” (Heraclitus) Mỗi vật thể trong vũ trụ đều có sự vận động của riêng nó Hành tinh xanh của chúng ta quay quanh mặt trời, các vì sao trong thiên hà đi về muôn ngả, tất cả đều chuyển động không ngừng Ngay cả khi chúng ta tưởng chừng như phát hiện ra một vật thể tĩnh như rạn san hô nhưng thực ra chúng vẫn đang vận động nội tại bên trong để trao đổi chất giúp chúng ngày càng phát triển và mở rộng hơn Xã hội loài người cũng vậy cũng phải tuân theo quy luật vận động và phát triển bất di bất dịch Trong cuộc sống hàng ngày của con người, chúng ta cũng có thể thấy sự vận động không ngừng của mọi thứ Con người luôn trong trạng thái chuyển động, từ khi ta mở mắt ra vào buổi sáng cho đến khi ta đi ngủ vào buổi tối Chúng ta di chuyển, làm việc, giao tiếp, học tập và trải nghiệm những điều mới mẻ Tất cả những hoạt động này đều là sự thể hiện của sự vận động không ngừng của cuộc sống Ở xã hội đó luôn đòi hỏi mỗi cá nhân phải liên tục thay đổi, trau dồi và nghiên cứu tạo ra những cái mới góp phần thúc đẩy cuộc sống phát triển hơn, phong phú, đa dạng hơn Để có được những thay đổi này, những bước tiến vượt bậc giúp xã hội càng ngày càng phát triển, không thể không nhắc đến những bộ óc với khả năng tư duy đổi mới, sáng tạo độc đáo đã đem lại những ý tưởng, những giải pháp mới, giúp rút ngắn thời gian thực hiện và tăng tính hiệu quả của mọi công việc ở mọi ngành nghề

Tư duy sáng tạo là một trong những kỹ năng luôn nằm trong bảng xếp những kỹ năng cần có của con người trong thời đại mới Đơn giản vì khi con người ta sở hữu kỹ năng tư duy sáng tạo cuộc sống sẽ trở nên dễ dàng hơn, đa sắc màu hơn và đặc biệt chúng ta không còn cảm thấy sợ hãi, bế tắc khi gặp khó khăn thử thách, đi vào ngõ cụt

Cụ thể hơn, với khả năng tư duy sáng tạo của bản thân, sinh viên đại học có thể đưa ra các phương pháp mới, nhanh chóng hơn, hiệu quả hơn cho những thử thách, trở ngại

mà sinh viên gặp phải trong học tập, công việc cũng như đời sống hàng ngày Ngoài

ra, nếu ngay từ khởi đầu sinh viên đã trau dồi cho bản thân kỹ năng tư duy sáng tạo thì

sẽ là một ưu thế giúp sinh viên cạnh tranh trong học tập và công việc vì hiện nay kỹ năng hàng đầu mà các CEO đang tìm kiếm ở những người lao động lành nghề là sự sáng tạo

Lý do sáng tạo là kỹ năng được đánh giá cao vì nó tạo ra tác động tích cực đến lợi tức đầu tư và những người sáng tạo thường là những người suy nghĩ độc lập, táo bạo trong việc giải quyết vấn đề Ngành Quản trị nhân lực luôn đòi hỏi nhà quản trị phải là người có tầm nhìn chiến lược, bao quát nhưng phải gắn với các chiến lược hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp Do đó, quản trị nhân lực là một công tác vô cùng phức tạp trong mỗi bộ máy, cơ cấu tổ chức khi nó có yêu cầu rất cao đối với người lãnh đạo và thành viên trong tổ chức đó Nhưng đồng thời, quản trị nhân lực cũng đóng vai trò vô cùng quan trọng trong vận hành và phát triển, đưa tổ chức lên tầm cao mới

Phức tạp bởi đối tượng quản lý của quản trị nhân lực là con người – thành tố biến động không ngừng, đa chiều trong xã hội Vì vậy, công tác quản trị nhân lực cần một nhà lãnh đạo có trách nhiệm, có nhiệt huyết và hơn hết nữa là đầy đủ chuyên môn, nghiệp vụ, kĩ năng để bố trí, sắp xếp, phát huy tiềm năng của nguồn tài nguyên quý báu trong tổ chức Nhất là trong kỉ nguyên công nghệ số lên ngôi như hiện nay, con người có cơ hội nắm bắt khoa học kĩ thuật càng lớn, đặt ra yêu cầu với người đứng đầu phải luôn tiên phong phát triển, linh hoạt thay đổi để phù hợp với môi trường Không chỉ vậy, với các hoạt động đa dạng như tuyển dụng, lương bổng, đào tạo và phát triển,… chẳng những đòi hỏi về trình độ chuyên môn của người quản lý mà còn cần sự

tư duy, sáng tạo nhằm hạn chế áp lực cạnh tranh mà bản thân phải chịu

Như trên đã nói, nhân lực là nguồn tài nguyên vô giá của mỗi tổ chức, ngay cả khoa học kĩ thuật tiên tiến cũng không thể phủ nhận vai trò của con người trong xã hội

Do đó, một người lãnh đạo sáng suốt là người quan tâm đến tiềm năng, năng lực của mỗi cá nhân, bộ phận thành viên, chủ động tạo cơ hội để mọi người được phát triển, thúc đẩy tổ chức lớn mạnh và mở rộng Như vậy chỉ nhìn nhận thôi là chưa đủ, nhà lãnh đạo phải kết hợp nhiều yếu tố từ cá nhân, nguồn lực của tổ chức, hoàn cảnh xã hội,… vận dụng đa phương tiện trong đó có kĩ năng tư duy sáng tạo để đưa ra phương

án tốt nhất

Bên cạnh đó, nhiều sinh viên đã và đang nhận thức được tầm quan trọng của kĩ năng tư duy sáng tạo, đặc biệt là kĩ năng tư duy sáng tạo trong quản lý nguồn nhân lực của doanh nghiệp, tổ chức Tuy nhiên, hiện nay có rất ít các tài liệu, sách báo nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này Do đó, kĩ năng tư duy sáng tạo liên quan đến quản trị nguồn nhân lực là đề tài mang tính cấp thiết, cần có trong thời điểm hiện tại

Đó là lí do mà nhóm tác giả chúng tôi lựa chọn đề tài “Kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên Khoa Quản trị nguồn nhân lực tại Trường Đại học Nội vụ Hà Nội” làm vấn đề nghiên cứu

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

2.1 Tình hình ở nước ngoài

“Một tư duy hoàn toàn mới” 2008 của Daniel H Pink là cuốn sách mở ra một

quan điểm tư duy mới mẻ đưa bạn đọc đến những vùng đất mới lạ và cung cấp cung cấp một phương pháp sáng tạo rất quan trọng trong tư duy

“Đột phá sức sáng tạo” 2007 của Michael Michalko Cuốn sách "Đột phá sức sáng tạo" sẽ hướng dẫn bạn cách sử dụng 9 chiến lược tư duy mà họ đã áp dụng để tạo

ra những phát minh và giải pháp sáng tạo, bao gồm: biết cách quan sát, diễn đạt suy nghĩ bằng những hình ảnh sinh động, tư duy logic, tạo những kết hợp mới lạ, liên kết những ý tưởng vô hình, nhìn từ góc độ khác của vấn đề, khám phá trong những thế giới khác, phát hiện cái bạn không định tìm kiếm, thúc đẩy tinh thần hợp tác Chúng ta

sẽ học được cách “Nhìn thấy những gì mà người khác bỏ qua” bằng cách đổi góc nhìn

và sử dụng hình ảnh trực quan để diễn đạt suy nghĩ, “Nghĩ ra những gì mà người khác chưa nghĩ đến” bằng cách kết hợp, liên kết và đảo lộn những ý tưởng, “Hợp tác với những người có chung mục tiêu” để tăng cường sức mạnh của tư duy sáng tạo Cuốn sách này sẽ giúp chúng ta vượt qua những giới hạn của lối tư duy thông thường và khơi dậy tiềm năng sáng tạo của bản thân

“Tư duy như Einstein” 2012 của Scott Thorpe Cuốn Tư duy như Einstein đem

đến cho chúng ta những giải pháp vượt trội nhằm giải quyết triệt để những vấn đề trong học tập và công việc Thoát ra khỏi tư duy lối mòn giúp ta phá vỡ các nguyên tắc, khuôn mẫu, giải quyết vấn đề theo hướng tư duy sáng tạo

“Tư duy như Leonardo da Vinci” 2018 của Michael J Gelb Cuốn sách giúp ta

khám phá một cách tư duy sáng tạo hoàn toàn mới Thông qua các bài học trong cuốn sách, ta sẽ tìm hiểu và khai phá được các điểm mạnh của bản thân

“Đột phá tư duy phi thường sáng tạo” 2019 của Jim Randel là một cuốn sách

truyền cảm hứng cho những ai muốn phát triển kỹ năng sáng tạo của mình Tác giả cho rằng nhiều người có những ý tưởng hay nhưng lại không tin vào khả năng thực

hiện chúng, nên họ không bao giờ dám thử nghiệm Điều này khiến họ bỏ lỡ những cơ hội quý giá để thành công và đóng góp cho xã hội Tác giả khuyến khích chúng ta hãy vượt qua những rào cản tâm lý và thực hiện những ý tưởng của mình, dù chúng có thể gặp nhiều khó khăn, phản đối hay chế giễu Cuốn sách cũng giúp chúng ta hiểu rằng những thất bại, xấu hổ, sợ hãi là những điều bình thường và cần thiết khi chúng ta sáng tạo Chỉ khi chúng ta đối diện với những điều đó, chúng ta mới có thể tiến bộ và phát huy tiềm năng của mình

Tóm lại, có thể thấy chủ đề về tư duy sáng tạo đã được các nhà khoa học chú ý

quan tâm từ rất lâu Tuy vậy, đến thế kỉ XX cho đến nay, khi mà mọi lĩnh vực khoa học khác có những bước phát triển tiên tiến vượt bậc, khi sức sáng tạo của con người ngày càng thăng hoa, phát triển tạo nên những thành tựu khoa học vĩ đại, thì khi đó con người ngày càng chú trọng về tư duy sáng tạo và đặt ra những câu hỏi làm thế nào

để phát huy tối đa sức sáng tạo của con người Các tác phẩm nêu trên tập trung nghiên cứu về các khái niệm, lý luận từ cơ bản đến sâu sắc về tư duy sáng tạo Điểm mấu chốt chủ yếu của các tác phẩm này là đưa ra các cách giúp con người thoát khỏi những lối mòn tư duy cũ, bên cạnh đó còn giúp con người làm thế nào để khám phá, phát triển được kỹ năng tư duy sáng tạo trong chính bản thân mình một cách toàn diện nhất Qua các tác phẩm trên, nhóm tác giả sẽ tiếp thu những cơ sở lý luận, khái niệm về tư duy sáng tạo Dựa vào cơ sở đó, nhóm tác giả sẽ tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên Khoa Quản trị nhân lực của Trường Đại học Nội vụ Hà Nội (hiện nay là Học viện Hành chính Quốc gia) nhằm giúp các sinh viên có kiến thức về

kỹ năng tư duy sáng tạo và phát huy tốt nhất kỹ năng này

Trong cuốn “Tâm lý học sáng tạo”, Nguyễn Huy Tú (1996), NXB Giáo dục,

Hà Nội, tác giả cho rằng: “Sáng tạo thể hiện khi con người đứng trước hoàn cảnh có vấn đề Quá trình này là tổ hợp các phẩm chất và năng lực mà nhờ đó con người trên

cơ sở kinh nghiệm của mình và bằng tư duy độc lập tạo ra được ý tưởng mới, độc đáo,

hợp lý trên bình diện cá nhân hay xã hội Ở đó người sáng tạo gạt bỏ được các giải pháp truyền thống để đưa ra những giải pháp mới độc đáo và thích hợp cho vấn đề đặt ra” Cuốn sách cũng tập trung vào các vấn đề chung của sáng tạo như: thế nào là sáng

tạo, quá trình sáng tạo, sản phẩm sáng tạo

Trong cuốn “Tâm lý học sáng tạo” của tác giả Nguyễn Đức Uy (1999) NXB

Giáo dục, Hà Nội, đã đề cập đến năm vấn đề Thứ nhất, ông cho rằng tâm lý học sáng tạo chính là tâm lý học phát triển Thứ hai, cái chính yếu của sáng tạo là sự mới mẻ của nó, Bên cạnh đó, ông đã phân tích một số phẩm chất cơ bản của nhân cách sáng tạo và năng lực sáng tạo Tác giả không đi vào chi tiết cấu trúc, các thành phần, yếu tố của tư duy sáng tạo mà chủ yếu hệ thống hóa lại các thành tựu về tâm lý học sáng tạo, giúp bạn đọc hiểu thế nào là sáng tạo, vì sao con người vốn có bản tính đổi mới, sáng tạo và làm gì để phát hiện và tăng cường năng lực sáng tạo của cá nhân và cộng đồng

Huỳnh Văn Sơn (2009), “Giáo trình Tâm lý học sáng tạo”, Nxb Giáo dục Việt

Nam Sáng tạo là một lĩnh vực rất đặc biệt nên đã thu hút sự quan tâm của nhiều lĩnh vực nghiên cứu giao thoa Cuốn sách “Giáo trình tâm lý học sáng tạo” đã nghiên cứu bản chất, cấu trúc, cơ chế và những quy luật của sự sáng tạo, hoạt động sáng tạo dưới góc nhìn tâm lý Cuốn sách cũng đã nghiên cứu vai trò, ý nghĩa của sự sáng tạo trong cuộc sống, hướng ứng dụng Tâm lý học sáng tạo trong cuộc sống và tìm ra phương pháp để khám phá khả năng sáng tạo của con người, điều khiển và phát triển tiềm năng sáng tạo, giáo dục sáng tạo Với việc hệ thống hóa một cách khoa học hấp dẫn dù còn khá mới mẻ trong ngành Tâm lý học, cuốn sách không chỉ dành cho sinh viên chuyên ngành Tâm lý học mà còn dành cho các sinh viên chuyên ngành khác và cả những người ứng dụng, tìm hiểu về tư duy sáng tạo, sáng tạo của con người

Trần Hữu Trần Huy (2021), “Tập bài giảng Kỹ năng tư duy sáng tạo”, Viện

nghiên cứu kinh tế ứng dụng bộ môn kỹ năng mềm, Trường Đại học Tài chính – Marketing Tập bài giảng chia sẻ những điểm chính của tư duy hiệu quả và sáng tạo, từ những vấn đề lý luận cơ bản đến những hướng dẫn cụ thể để rèn luyện và nâng cao các

kỹ năng giúp bạn có thể suy nghĩ hiệu quả hơn và sáng tạo hơn trong học tập, trong công việc và trong cuộc sống Vận dụng tốt các kỹ năng này, bạn sẽ nhận thấy sự tiến

bộ rõ ràng trong tư duy, trong giao tiếp và hoạt động đội nhóm Để học tập và ứng dụng tốt những kiến thức này, bên cạnh việc tham gia đầy đủ và tích cực các hoạt động

trên lớp, bạn cũng cần tự học và tham khảo để hoàn tất các bài tập tình huống được đưa ra trong tài liệu

Nguyễn Phương Anh (2021), “Áp dụng các kỹ thuật phát triển tư duy sáng tạo

và tư duy phản biện trong xây dựng chương trình giảng dạy kế toán”, Tạp chí Khoa

học và Công nghệ, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội, Tập 57, Số 1, (tr.149 - 154)

Sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế toàn cầu đòi hỏi kế toán viên và các trường đại học phải có một trường trình đào tạo kế toán có khả năng sáng tạo và tư duy phản biện Bài báo này giới thiệu mô hình giảng dạy và các hoạt động giảng dạy để đáp ứng những yêu cầu mới này.Bằng cách sử dụng các bài học thúc đẩy tư duy, giảng viên có thể trang bị cho sinh viên kỹ năng tư duy sáng tạo và phê phán theo yêu cầu của nơi làm việc trong thời đại công nghệ 4.0 Bài báo cung cấp các hoạt động tư duy và các

ví dụ cụ thể để xây dựng chương trình giảng dạy kế toán theo quan điểm lấy người học

là trọng tâm, khác với với quan điểmlấy giáo viên là trọng tâm trước đây

Nguyễn Quốc Vũ, Lê Thị Minh Thanh (2017), “Áp dụng mô hình lớp học đảo ngược nhằm phát triển năng lực tư duy sáng tạo cho sinh viên”, Tạp chí Khoa học,

Trường Đại học Sư phạm Tp Hồ Chí Minh, Tập 14, Số 1, (tr 16 - 28) Bài báo trình bày về khả năng ứng dụng việc dạy và học với mô hình “lớp học đảo ngược” trong giảng dạy chuyên đề kỹ thuật số Các nghiên cứu trong bài báo cho thấy “lớp học đảo ngược” là một mô hình tổ chức lớp học kết hợp Trong lớp học truyền thống, sinh viên nghe giảng viên trình bày lý thuyết, làm ví dụ và sau đó giao bài tập về nhà Đối với lớp học đảo ngược, sinh viên tự học các video, clip và khai thác, tìm hiểu tài liệu trên mạng để xây dựng kiến thức Thời gian trên lớp sẽ dành cho các hoạt động giải bài tập, thảo luận nhóm với sự hướng dẫn của giảng viên Giảng viên không chỉ giảng bài mà còn là người điều tiết hỗ trợ, đưa ra các tình huống có vấn đề để hướng dẫn sinh viên giải quyết những điểm khó hiểu và hệ thống hóa bài học Mô hình lớp học đảo ngược không chỉ tăng hứng thú học tập cho sinh viên, cải thiện kết quả học tập mà còn giúp sinh viên phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo

Qua các tác phẩm, công trình nghiên cứu trên có thể thấy rằng không chỉ ở nước ngoài mà Việt Nam cũng đang rất chú trọng đếm vấn đề phát triển tư duy sáng tạo cho con người Các tác phẩm trên tập trung nghiên cứu về các lý luận như là hệ thống các thành tựu về tâm lý học sáng tạo, quá trình sáng tạo… hoặc một số bài nghiên cứu tập trung nghiên cứu xây dựng các bài học để phát triển tư duy sáng tạo,

giúp sinh viên phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo trong các ngành kinh tế, marketing… Tuy nhiên, hiện nay chưa có tác giả nào nghiên cứu về nâng cao kỹ năng tư duy sáng tạo dành cho sinh viên ngành Quản trị nhân lực Vậy nên, nhóm tác giả sẽ tiếp tục kế thừa và phát triển những cơ sở lý luận, quy trình, biểu hiện của tư duy sáng tạo từ những tác phẩm của các tác giả đi trước, để từ đó làm cơ sở nghiên cứu kỹ năng tư duy sáng tạo cho sinh viên trong ngành Quản trị nhân lực nói chung và sinh viên ngành Quản trị nhân lực của Trường Đại học Nội vụ Hà Nội (hiện nay là Học viện Hành chính Quốc gia) nói riêng, nhằm giúp các sinh viên có cái nhìn tổng quan nhất về kỹ năng tư duy sáng tạo, học hỏi được kỹ năng mới để thích ứng với thời đại hiện nay

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu: kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên Khoa Quản trị nhân lực Trường tại Đại học Nội vụ Hà Nội (hiện nay là Học viện Hành chính Quốc gia) từ

đó đề xuất một số giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên trong học tập và trong cuộc sống

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Nghiên cứu, tìm hiểu, hệ thống hóa cơ sở lý luận về kỹ năng tư duy sáng tạo cho sinh viên

Phân tích thực trạng về kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên Khoa Quản trị nhân lực Trường Đại học Nội vụ Hà Nội (hiện nay là Học viện Hành chính Quốc gia)

Đề xuất khuyến nghị và giải pháp nhằm nâng cao kỹ năng tư duy sáng tạo cho sinh viên Khoa Quản trị nhân lực Trường Đại học Nội vụ Hà Nội (hiện nay là Học viện Hành chính Quốc gia)

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên Khoa Quản trị nhân lực Trường Đại học Nội vụ Hà Nội (hiện nay là Học viện Hành chính Quốc gia)

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Không gian: Khoa Quản trị nguồn nhân lực Trường Đại học Nội vụ Hà Nội

Thời gian: Từ 2019 đến 2022

5 Phương pháp nghiên cứu

Để phục vụ cho bài nghiên cứu của mình, nhóm tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

5.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Tìm kiếm, thu thập tài liệu, dữ liệu thông qua các nguồn từ sách báo, mạng Internet, các công trình khoa học và các bài nghiên cứu khác liên quan tới đề tài để phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, hệ thống hóa các tài liệu để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài

5.3 Phương pháp khảo sát và thu nhập số liệu

Xây dựng bảng câu hỏi và tiến hành khảo sát 600 sinh viên Khoa Quản trị nguồn nhân lực, trường Đại học Nội vụ Hà Nội để thu thập tổng hợp dữ liệu cụ thể nhằm nâng cao tính thuyết phục cho đề tài

5.4 Thiết kế nghiên cứu mô tả

Nghiên cứu, quan sát các sinh viên khoa Quản trị nhân lực, dựa vào việc quan sát đó mô tả lại nhu cầu, tình trạng của sinh viên, rồi từ đó đưa ra các giả thuyết quan

hệ giữa các yếu tố nguyên nhân và kết quả liên quan đến tình trạng đó, hay nói đơn giản là đưa ra các giả thuyết về mối quan hệ nhân quả

5.5 Phương pháp thống kê phân tích

Dựa trên kết quả khảo sát ở trên, sử dụng các kỹ thuật thống kê lại số liệu, rồi dùng số liệu đó phân tích số liệu để đánh giá thực trạng một cách chi tiết về kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên Khoa Quản trị nhân lực

Ngoài ra, nhóm tác giả sử dụng một số phương pháp khác như phương pháp luận, phương pháp logic, thiết kế nghiên cứu thăm dò, phương pháp định tính, phương pháp định lượng… để làm bài tiểu luận

6 Đóng góp của đề tài

6.1 Đóng góp về mặt lý luận

Nghiên cứu hệ thống hóa cơ sở lý luận về kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên Khoa Quản trị nhân lực Trường Đại học Nội vụ Hà Nội (hiện nay là Học viện Hành chính Quốc gia)

6.2 Đóng góp về mặt thực tiễn

Đề tài phân tích thực trạng kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên Khoa Quản trị nhân lực tại Trường Đại học Nội vụ Hà Nội (hiện nay là Học viện Hành chính Quốc gia), từ đó đề xuất một số giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao kỹ năng tư duy sáng tạo cho sinh viên

7 Bố cục đề tài

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, và danh mục tài liệu tham khảo đề tài gồm 3 chương sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận về kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên

Chương 2: Thực trạng kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên Khoa Quản trị nguồn nhân lực tại Trường Đại học Nội vụ Hà Nội (hiện nay là Học viện Hành chính Quốc gia)

Chương 3: Đề xuất một số giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao kỹ năng tư duy sáng tạo cho sinh viên Khoa Quản trị nguồn nhân lực tại Trường Đại học Nội vụ

Hà Nội (hiện nay là Học viện Hành chính Quốc gia)

PHẦN NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG TƯ DUY SÁNG TẠO CỦA SINH VIÊN

1.1 Một số khái niệm liên quan

1.1.1 Khái niệm “Tư duy”

Theo quan điểm của tâm lý học, tư duy là thuộc tính đặc biệt của vật chất có tổ chức cao – bộ não người Tư duy phản ánh thế giới vật chất dưới dạng các hình ảnh lý

tưởng: “Tư duy phản ánh những thuộc tính bên trong, bản chất, những mối liên hệ có

tính quy luật của sự vật, hiện tượng mà trước đó ta chưa biết” [Phạm Minh Hạc

(1998), Giáo trình Tâm lí học, NXB Giáo dục, Hà Nội] Quá trình phản ánh này là

quá trình gián tiếp, độc lập và mang tính khái quát, được nảy sinh trên cơ sở hoạt động thực tiễn, từ sự nhận thức cảm tính nhưng vượt xa các giới hạn của nhận thức cảm tính

Theo V.I Lê nin, tư duy là sự phản ánh thế giới tự nhiên sâu sắc hơn, trung thành hơn, đầy đủ hơn, đi sâu một cách vô hạn, tiến gần đến chân lý khách quan hơn

“Tư duy của người ta – đi sâu một cách vô hạn, từ giả tưởng tới bản chất, từ bản chất cấp một, nếu có thể như vậy, đến bản chất cấp hai… đến vô hạn” [V.I Lê nin (1977),

“Bút ký triết học”, NXB Sự thật, Hà Nội Tư duy của mỗi người rất đa dạng, nó bao

gồm những suy nghĩ và cảm nhận khác nhau về thế giới xung quanh Tuy nhiên, có một điểm chung đó là tư duy của người ta đi sâu một cách vô hạn, khám phá từ giả tưởng tới bản chất, từ bản chất cấp một đến bản chất cấp hai và đến vô hạn Những suy nghĩ và cảm nhận đó có thể xuất phát từ thực tế, từ trải nghiệm hoặc từ trí tưởng tượng Tư duy của con người được hình thành từ những thông tin và kinh nghiệm thu thập được trong suốt cuộc đời Và những suy nghĩ đó sẽ tiếp tục phát triển theo thời gian và hoàn thiện hơn trong mỗi cá nhân Vì vậy, khi tìm hiểu về tư duy của người ta, chúng ta có thể thấy rằng nó rất đa dạng và phong phú Tuy nhiên, điểm chung của nó

là khám phá và xây dựng những suy nghĩ và cảm nhận sâu sắc hơn về thế giới xung quanh, từ giả tưởng đến bản chất và đến vô hạn

Dựa trên cơ sở những mối liên hệ, quan hệ vốn có của các sự vật, hiện tượng

trong thế giới khách quan, tác giả Mai Hữu Khuê cho rằng: Tư duy là quá trình tâm lý phản ánh những mối liên hệ và quan hệ giữa các đối tượng hay các hiện thực của hiện thực khách quan [Mai Hữu Khuê (1985), “Những khía cạnh tâm lý của quản lý”,

NXB Lao động, tr 153]

Theo tác giả Nguyễn Đình Trãi cho rằng: Tư duy là quá trình phân tích, tổng hợp, khái quát những tài liệu đã thu được qua nhận thức cảm tính, nhận thức kinh nghiệm để rút ra cái chung, cái bản chất của sự vật [Nguyễn Đình Trãi (1996), “Năng lực tư duy lý luận cho cán bộ giảng dạy lý luận Mác-Lenin ở các trường chính trị tỉnh”, Luận án tiến sỹ triết học, tr.19]

Tư duy của con người mang bản chất xã hội – lịch sử, có tính sáng tạo, có khả

năng khái quát và sử dụng ngôn ngữ làm phương tiện [Phạm Hồng Quý (2004), “Tìm hiểu thêm về khái niệm tư duy” Tạp chí Tâm lý học, Số 11, (tr 45 - 50)]

Từ những quan niệm về tư duy như trên, ta có thể hiểu như sau: Tư duy là quá trình tâm lý phản ánh hiện thực khách quan một cách gián tiếp và khái quát, là sự phản ánh những thuộc tính chung và bản chất, để từ đó tìm ra được quy luật những mối liên hệ, quan hệ của sự vật, hiện tượng mà trước đó con người chưa phát hiện được Do đó, tư duy mang đến cho con người những tri thức về thế giới và các sự vật, hiện tượng trong thế giới đó

1.1.2 Khái niệm “Sáng tạo”

Carl Rogers – một nhà tâm lý học người Mỹ cho rằng cái chính yếu của sự sáng tạo là sự mới mẻ, và bởi thế chúng ta không có tiêu chuẩn qua đó có thể xét đoán nó

Nhà tâm lý học Nga Lev Semyonovich Vygotsky khẳng định: “Sự sáng tạo thật

ra không phải chỉ có ở nơi nó tạo ra những tác phẩm lịch sử vĩ đại, mà ở khắp nơi nào con người tưởng tượng, phối hợp, biến đổi và tạo ra một cái gì mới, cho dù cái mới ấy nhỏ bé đến đâu đi nữa so với những sáng tạo của các thiên tài” Trong đời sống hàng

ngày, xoay quanh chúng ta, sáng tạo là một điều kiện cần thiết của sự tồn tại và tất cả cái gì vượt qua khuôn khổ cũ và chứa đựng dù chỉ một nét của cái mới, thì nguồn gốc của nó đều do quá trình sáng tạo của con người [Huỳnh Văn Sơn - Nguyễn Hoàng

Khắc Hiếu (2010), “Hành trình đi tìm ý tưởng sáng tạo”, NXB Đại học Sư phạm

TPHCM]

- Trong cuốn “Sổ tay Tâm lý học”, tác giả Trần Hiệp và Đỗ Long cho rằng:

“Sáng tạo là hoạt động tạo lập phát hiện những giá trị vật chất và tinh thần Sáng tạo đòi hỏi cá nhân phải phát huy năng lực, phải có động cơ, tri thức, kĩ năng và với điều kiện như vậy mới tạo nên sản phẩm mới, độc đáo, sâu sắc” [ Trần Hiệp, Đỗ Long

(chủ biên) (1990), Sổ tay Tâm lí học, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, tr34]

Nguyễn Huy Tú (1997), trong “Đề cương bài giảng Tâm lý học sáng tạo”, định nghĩa sáng tạo như sau: “Sáng tạo thể hiện khi con người đứng trước hoàn cảnh có vấn đề Quá trình này là tổ hợp các phẩm chất và năng lực mà nhờ đó con người trên

cơ sở kinh nghiệm của mình và bằng tư duy độc lập tạo ra được ý tưởng mới, độc đáo, hợp lý trên bình diện cá nhân hay xã hội Ở đó người sáng tạo gạt bỏ được các giải pháp truyền thống để đưa ra những giải pháp mới độc đáo và thích hợp cho vấn đề đặt ra” [Nguyễn Huy Tú (1997), Đề cương bài giảng Tâm lý học sáng tạo, Viện KHGD,

Hà Nội, tr5]

“Sáng tạo còn có nghĩa là tạo ra giá trị mới, giá trị mới đó có ích hay có hại là tùy theo quan điểm người sử dụng và đối tượng nhận hiệu quả của việc sử dụng Ở đây, ta luôn coi giá trị mới là có ích cho đối tượng nhận hiệu quả của việc sử dụng” [Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Văn Lê, Châu An (2005), “Khơi dậy tiềm năng sáng tạo”, Nxb Giáo dục]

Thực ra không có một khái niệm cố định nào cho sáng tạo Tuy nhiên, có nhiều tài liệu và các nhà nghiên cứu về lĩnh vực này và chúng đều có những quan điểm khá

tương đồng: Sáng tạo là đưa những ý tưởng, sáng kiến ứng dụng vào thực tế Theo

quan điểm này có thể thấy sáng tạo được cấu thành bởi hai thành tố chính Đó là tính độc đáo – ý tưởng mới mẻ và tính chức năng – ý tưởng hữu dụng Theo một cách hiểu khác, sáng tạo chỉ sự kết nối nhiều thứ lại với nhau Khi bạn hỏi những người sáng tạo

về cách họ thực hiện một việc gì đó, họ sẽ cảm thấy ngượng ngùng một chút vì họ thực

sự làm gì cả Qua thời gian, những ý tưởng ban đầu dần trở nên rõ ràng hơn mà thôi

1.1.3 Khái niệm “Kỹ năng”

Theo tác giả Vũ Dũng thì kỹ năng được hiểu là năng lực vận dụng có kết quả tri thức về phương thức hành động đã được các chủ thể tiếp thu để thực hiện những nhiệm vụ, hoạt động tương ứng

Theo tác giả Thái Duy Tuyên, kỹ năng chính là ứng dụng kiến thức của mỗi người vào trong hoạt động hằng ngày Mỗi kỹ năng sẽ bao gồm một hệ thống các thao tác trí tuệ và các bước thực hành, thực hiện một cách trọn vẹn nhất hệ thống các thao tác này sẽ đảm bảo đạt được mục đích đặt ra cho từng hoạt động Điều đáng chú ý là

sự thực hiện một kỹ năng luôn luôn được kiểm tra bằng ý thức, có thể hiểu là khi thực hiện bất kỳ một kỹ năng đều nhằm vào một mục đích nhất định đã đề ra

Kỹ năng còn được hiểu là sự hiểu biết của con người và thực hiện một công việc nào đó nhằm tạo ra kết quả như mong muốn Kỹ năng là việc nắm vững và vận dụng những kiến thức, sự hiểu biết của con người vào công việc kỹ thuật, tình cảm, chuyên môn, giao tiếp… một cách đúng đắn về những cách thức hành động giúp mục tiêu, kế hoạch, công việc đạt hiệu quả Đa số các kỹ năng không tự nhiên mà có, nó phải tích lũy dần dần, hoàn thiện dần theo thời gian, qua những trải nghiệm, rèn luyện

và sự học hỏi

Kỹ năng cũng chính là khả năng thực hiện nhuần nhuyễn một nhiệm vụ, sự nhạy bén trong việc xử lí vấn đề, sự linh hoạt trong những trường hợp phát sinh…

nhằm hướng đến một kết quả đáng mong đợi

1.1.4 Khái niệm “Tư duy sáng tạo”

Tác giả Lê Hải Yến khi nghiên cứu về các loại tư duy đã cho rằng: Tư duy sáng tạo hay tư duy khám phá là loại tư duy mở, phi logic, có quan hệ chặt chẽ với tư duy phê phán hay tư duy lập luận logic trong tìm kiếm giải pháp giải quyết vấn đề sáng tạo

Tác giả Iarosepski M.G và Petropski A.V (dẫn theo Lê Hải Yến) đưa ra khái niệm: Tư duy sáng tạo là một trong các dạng của tư duy, được đặc trưng bởi sự tạo nên sản phẩm mới và những cấu thành mới trong các hoạt động nhận thức Cái mới đó có liên quan đến động cơ, mục đích, sự đánh giá và các ý tưởng của các chủ thể Tư duy sáng tạo phân biệt với các quá trình tiếp nhận tri thức, kĩ năng có sẵn, một cách thụ động, các tri thức và kĩ năng có sẵn được tạo ra bởi tư duy tái tạo [Lê Hải Yến (2008),

“Dạy và học cách tư duy”, Nxb Đại học Sư phạm]

Nhà sư phạm G Polya đưa ra quan niệm, tư duy sáng tạo có thể hiểu là tư duy tạo ra những tư liệu, phương tiện phục vụ cho việc giải các bài toán sau này Nếu các bài toán vận dụng những tư liệu phương tiện này có số lượng, độ khó càng lớn thì mức

độ sáng tạo của tư duy càng cao [Nguyễn Thị Kiều Nga (4/2019), “Rèn luyện tư duy

sáng tạo cho sinh viên đại học ngành toán thông qua dạy học một số nội dung đa thức”, Tạp chí Giáo dục, Số đặc biệt, tr203]

Tiếp thu những khái niệm trên, tư duy sáng tạo là kiểu tư duy đặc biệt, là ưu thế tuyệt đối của con người so với các loài sinh vật khác không có được; là việc tìm ra những giải pháp và biện pháp phù hợp để khơi gợi sự sáng tạo trong mỗi con người Hoặc có thể hiểu là một quá trình vận dụng kiến thức đã học để giúp con người tìm được phương án, giải pháp, câu trả lời hiệu quả trước một vấn đề nào đó Cách giải quyết này thường là mới so với các hướng giải quyết trước kia, nó thường mang tính

sáng tạo và hướng đến xu thế tối cao

1.1.5 Khái niệm “Kỹ năng tư duy sáng tạo”

Kỹ năng tư duy sáng tạo là học các cách thức, các kỹ thuật để có những cách tiếp cận, nhìn nhận và giải quyết vấn đề đề một cách linh hoạt, mới mẻ và hữu ích Đó

là kiểu tư duy ra khỏi “chiếc hộp”, ra khỏi “lối mòn” [Trần Hữu Trần Huy (2021),

“Kỹ năng tư duy sáng tạo”, Viện nghiên cứu kinh tế ứng dụng bộ môn kỹ năng mềm,

Trường Đại học Tài chính – Marketing.]

Kỹ năng tư duy sáng tạo là khả năng tư duy, sáng tạo, tìm tòi ra những phương

án, chủ đề mới của một hay nhiều người về một lĩnh vực nghiên cứu hoặc bất kỳ ngành nghề nào như chính trị, xã hội, kinh tế, nghệ thuật… đều cần đến tư duy sáng tạo

1.2 Biểu hiện và quy trình của tƣ duy sáng tạo

1.2.1 Biểu hiện

Theo nghiên cứu về tư duy sáng tạo, một số nhà khoa học đã chỉ ra một số biểu hiện tiêu biểu của tư duy sáng tạo như sau:

- Xác định mục tiêu rõ ràng trong hành động Mục tiêu được xem là đích đến

mà con người mong muốn đạt được trong một khoảng thời gian nhất định Một người

có thể xác định được rõ ràng mục tiêu trong từng hành động thể hiện họ là người có tầm nhìn xa Để phát triển tư duy sáng tạo thì có tầm nhìn xa là một lợi thế lớn Nó không chỉ giúp con người có những tư duy đột phá mà còn có thể dự đoán được trước kết quả có thể xảy ra

- Đánh giá kịp thời những hành động của bản thân Đánh giá kịp thời là khả

năng nhận biết và đưa ra các quyết định trong một thời gian ngắn để giải quyết vấn đề hoặc tối ưu hóa kết quả người có tư duy sáng tạo có khả năng tìm ra các phương án mới, khác biệt để giải quyết vấn đề và tối ưu hóa kết quả, đồng thời cũng có khả năng đánh giá và lựa chọn phương án tốt nhất kịp thời Vì vậy, có thể nói người có tư duy sáng tạo sẽ có khả năng đánh giá kịp thời những hành động của bản thân

- Có những kỹ năng và cân bằng trước thách thức Người có những kỹ năng và

cân bằng trước thách thức là người tư duy sáng tạo Tư duy sáng tạo là khả năng tìm ra những giải pháp mới và không định trước được để giải quyết các vấn đề khó khăn hoặc tạo ra những ý tưởng mới Để có thể tư duy sáng tạo, con người cần phải có kỹ năng phân tích, suy luận, đánh giá, và đưa ra quyết định Bên cạnh đó, cần có tinh thần cân bằng, kiên nhẫn, sự kiên trì và sự sáng tạo để tìm ra những giải pháp mới và đột phá

- Thống nhất trong hệ thức và hành động Sự sáng tạo có thể giúp cho con

người có cách tiếp cận mới mẻ, tìm ra giải pháp không truyền thống cho các vấn đề phức tạp và đồng thời giúp họ tạo ra các hành động mới lạ, đột phá để giải quyết các vấn đề trong công việc và cuộc sống Có những người có tính cách cẩn trọng, trung thực và luôn tuân thủ các quy tắc, hệ thống nhưng họ có thể thiếu đi sự sáng tạo, chỉ luôn tập trung vào các quy tắc mà thiếu sáng tạo trong suy nghĩ

- Không lo lắng thất bại Khi con người không tập trung quá nhiều vào sự thất

bại sẽ giúp bản thân tập trung hơn vào các mục tiêu, cố gắng làm hết sức mình để đạt được mục tiêu đó Ngoài ra, làm tăng sự tự tin để đạt được hiệu quả cao và tránh bị giảm động lực trong quá trình thực hiện mục tiêu đó Chính điều này sẽ giúp con người phát huy một cách tốt nhất khả năng tư duy sáng tạo trong bản thân để đạt được kết quả tốt nhất

- Khả năng tập trung và chú ý Người có khả năng tập trung và chú ý có thể

giúp họ tăng cường khả năng sáng tạo bằng cách giúp họ tập trung vào một ý tưởng hoặc vấn đề và tìm cách giải quyết nó một cách sáng tạo

- Xây dựng những phương pháp mới về nguyên tắc, khác với những phương pháp quen thuộc Nó có thể giúp tăng khả năng tư duy sáng tạo của con người bằng

cách khám phá những cách tiếp cận khác nhau để giải quyết các vấn đề và tìm ra các giải pháp mới Vậy nên người không ngại tìm ra những phương pháp mới, đi ngược lại

với số đông, có thể giải pháp ấy chưa thể đúng đúng với vấn đề nhưng họ đã có những

tư duy sáng tạo khác so với những phương pháp quen thuộc

1.2.2 Quy trình

Bước 1: Thu thập thông tin

Thông tin là một trong những yếu tố ảnh hưởng rất lớn đến quyết định của nhà quản trị Không chỉ giúp họ nhận thức được vấn đề, thông tin còn gián tiếp ảnh hưởng đến chiến lược, hành vi điều chỉnh và phát triển của cá nhân, tổ chức

Về cơ bản, thông tin được chia thành hai loại: thông tin thứ cấp và thông tin sơ cấp Thông tin thứ cấp là những dữ liệu chưa có sẵn, được thu thập lần đầu, do người nghiên cứu thu thập được.Để tìm kiếm thông tin, người thu thập trước tiên cần xác định loại dữ liệu mình cần có ở dạng dữ liệu nào, nếu ở dạng dữ liệu thứ cấp khả năng tiếp cận, tìm kiếm và thu thập nằm ở mức độ nào Thông tin sơ cấp có thể được thu thập bởi nhiều phương pháp khác nhau, trong đó phổ biến là các phương pháp đơn giản, chi phí thấp như phương pháp quan sát, phương pháp phỏng vấn, phương pháp điều tra,…

Bước 2: Nhìn nhận vấn đề

Khác với thu thập thông tin, việc nhìn nhận vấn đề phụ thuộc phần lớn vào tầm nhìn, năng lực của bản thân người lãnh đạo, thực thi Căn cứ vào các thông tin thu thập được, cá nhận hoặc tổ chức cần xác định tình huống mà tổ chức gặp phải, nhanh chóng đưa ra quyết định nắm bắt hay hạn chế vấn đề Đây là một bước đi quan trọng, ảnh hưởng rất lớn tới chiến lược phát triển, các hoạt động của cá nhân, tổ chức

Khi nhìn nhận vấn đề cần chú trọng góc nhìn đa chiều, nhiều khía cạnh, toàn diện vấn đề, tránh suy xét phiến diện, vô căn cứ, đặc biệt cần nhìn nhận sát với thực tế, không sa đà vào lý thuyết, kinh nghiệm cá nhân Biết suy nghĩ khác biệt chính là tính năng động của tư duy và sáng tạo cũng xuất hiện từ độc đáo Vậy nên, nhìn nhận vấn

đề là một bước vô cùng quan trong trong tư duy sáng tạo

Bước 3: Phân tích, đánh giá

Vấn đề được đưa ra gián tiếp trở thành nhiệm vụ cần hoàn thành của mỗi cá nhân, tổ chức Do đó, để triển khai thực hiện thành công, cá nhân, tổ chức cần tự chủ

động tích cực phân tích vấn đề, đưa ra nhận xét đánh giá tình huống, nhanh chóng ứng phó với các vấn đề phát sinh

Hoạt động phân tích bao gồm nắm bắt và bóc tách vấn đề, trong đó đánh giá lại

là ghi nhận và đưa ra ý kiến, vì vậy 2 yếu tố này luôn phải đồng hành cùng nhau trong quá trình tư duy sáng tạo Có phân tích mà không có đánh giá cũng như bạn biết tổ chức thiếu nhân lực, cần tuyển dụng nhưng tuyển vào vị trí nào, làm thế nào để tuyển dụng được người phù hợp thì không biết Vậy nên, phân tích và đánh giá tuy 2 mà 1, đều rất cần thiết trong quá trình tư duy và sáng tạo

Bước 4: Đề xuất phương án và lựa chọn phương án thực hiện

Xuất phát từ nhiều góc nhìn khác nhau, cá nhân hoặc tổ chức sẽ có sự nhìn nhận, đánh giá khác nhau về tình huống gặp phải, kết hợp với nhiều yếu tố trong môi trường xã hội để đề xuất các phương án giải quyết Khi đề xuất phương án cần chú trọng tính thực tế, khả thi, phù hợp với hoàn cảnh nhưng vẫn cần huy động tối đa nguồn lực của cá nhân, tổ chức, phát huy tiềm năng vốn có để đưa lại hiệu quả tốt nhất Đây không phải là một bài toán dễ cho bất cứ ai, vì vậy cần có sự linh hoạt, đổi mới sáng tạo nhưng vẫn giữ được cốt lõi là sự phù hợp và tư duy logic

Khi lựa chọn phương án thực hiện cũng cần có sự tỉ mỉ, kĩ lưỡng Phương án thực hiện không chỉ đưa lại hiểu quả cao nhất mà còn tạo điều kiện để cá nhân, tổ chức

có căn cứ, cơ sở để phát triển

1.3 Đặc trưng của tư duy sáng tạo

1.3.1 Tính mềm dẻo

Tính mềm dẻo, linh hoạt là khả năng biến đổi thông tin, kiến thức đã tiếp thu được một cách nhanh chóng, dễ dàng từ quan niệm và góc độ này quan niệm và góc độ khác, chuyển đổi hệ tư duy cũ này sang hệ tư duy mới, từ phương pháp tư duy cũ sang

hệ thống tư duy mới

Mềm dẻo trong tư duy sáng tạo chính là khả năng chuyển đổi dễ dàng từ hoạt động trí tuệ này sang hoạt động trí tuệ khác, thể hiện khả năng suy nghĩ tư duy linh hoạt và nhanh nhạy trong mỗi tình huống Đó là khả năng dễ dàng di chuyển trật tự các

hệ thống tri thức, xây dựng cách suy nghĩ mới, tạo ra những điều mới mẻ trong các

mối quan hệ mới… để dễ dàng thay đổi thái độ vốn có Tính mềm dẻo của tư duy sáng tạo có những đặc trưng cơ bản như sau:

Dễ dàng chuyển từ phương án này sang phương án khác, dễ dàng chuyển từ hoạt động trí tuệ này sang hoạt động trí tuệ khác, vận dụng linh hoạt các hoạt động trí tuệ như: phân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa, cụ thể hóa kết hợp các phương pháp suy luận như quy nạp, diễn giải…

Điều chỉnh thời gian suy nghĩ để phù hơn với từng tình huống; điều chỉnh kịp thời hướng suy nghĩ khi gặp trở ngại

Tính mềm dẻo của tư duy còn là năng lực thay đổi dễ dàng, nhanh chóng trật tự của hệ thống tri thức chuyển từ góc độ quan niệm này sang góc độ quan niệm khác, chuyển đổi quan hệ và nhận ra bản chất sự vật và điều phán đoán

Thường xuyên thay đổi tư duy, làm mới tư duy tránh tình trạng rập khuôn, áp dụng một cách máy móc kiến thức, kinh nghiệm và kỹ năng cho mọi hoàn cảnh Bên cạnh đó, người có tư duy sáng tạo phải luôn tìm tỏi, học hỏi, sáng tạo ra nhiều cái mới

mẻ, nhiều phương án cho mỗi tình huống để tránh các trường hợp làm bộ não trở nên ì ạch, lười suy nghĩ Tuy nhiên, suy nghĩ và sáng tạo luôn phải gắn liền với thực tế, không xa với thực tế, hão huyền

Ngoài ra, tính mềm dẻo ở đây còn thể hiện ở cách nhìn nhận vấn đề mới trong điều kiện quen thuộc Nhận thấy chức năng mới của đối tượng quen biết

1.3.2 Tính thuần thục

Thuần thục là tính từ chỉ sự thành thạo đến mức nhuần nhuyễn, có thể trở thành thói quen, phản xạ do trải qua quá trình tập luyện dài, liên tục, khiến cho con người nhanh chóng phản ứng với tình huống mà bản thân gặp phải Tính thuần thục trong kĩ năng tư duy sáng tạo chính là khả năng làm chủ được suy nghĩ, nắm vững kiến thức, dùng chính sự thành thạo trong quá khứ để phân tích được những vấn đề đang gặp phải, đồng thời đưa ra các phương pháp giải quyết vấn đề một cách đa dạng, sáng tạo Hay nói cách khác, một trong những đặc trưng của kĩ năng tư duy sáng tạo là sử dụng kinh nghiệm từ quá khứ để sáng tạo tương lai

Đối với sinh viên, kĩ năng tư duy sáng tạo là khả năng nhìn nhận các yếu tố xuất hiện trong tình huống, nhanh chóng vận dụng kiến thức, kĩ năng của bản thân để

tạo ra sự kết hợp sáng tạo các yếu tố đó, nhằm đưa ra các ý tưởng giả định mới, độc đáo mang chất riêng của cá nhân mình

Tính thuần thục trong kĩ năng tư duy sáng tạo thường được thể hiện qua nhiều khía cạnh khác nhau, từ lối suy nghĩ, phân tích cho đến phương án đề xuất giải quyết vấn đề Việc quan sát, xem xét các đối tượng một cách đa chiều, đa góc cạnh nhằm có cái nhìn toàn diện nhất, nhận xét chân thực nhất về đối tượng, tránh trường hợp nêu ra quan điểm phiến diện, thiếu tính công bằng

Ngoài ra, việc nhận diện đa chiều về vấn đề bản thân gặp phải cũng là một trong những công cụ đắc lực giúp con người có thể đưa ra cùng lúc nhiều giải pháp ở nhiều góc độ khác nhau Xác định được nguyên nhân làm nảy sinh vấn đề, đối tượng, tình trạng thực tế của vấn đề… từ đó chúng ta có thể đưa ra các tình huống giả định,

dự báo về những tình huống có khả năng xảy ra trong tương lai, nhờ vậy mà đề xuất các giải pháp dự phòng cho sự biến động sắp diễn ra

Nhiều giải pháp được đưa ra sẽ cho chúng ta cái nhìn bao quát nhất, dễ dàng so sánh và chọn lọc được giải pháp tối ưu nhất, phù hợp nhất để giải quyết vấn đề khi nó bất ngờ xảy đến

sự sáng tạo, đương nhiên với điều kiện tính độc đáo này hữu ích trong cuộc sống

Đề xuất và lựa chọn phương án giải quyết vấn đề cũng cần có nét độc đáo của riêng cá nhân, tổ chức đó Điều này thường thể hiện ở những chi tiết đặc biệt, được lặp

đi lặp lại nhiều lần hoặc những sắc thái mang phong cách rõ nét trong quá trình ra quyết định hay thực hiện chúng Độc đáo được hiểu là tính từ chỉ sự duy nhất, đặc biệt, không giống với bất cứ ai, vì vậy, từ cách nhận xét, đưa ra ý kiến, giải pháp đều cần có

sự đổi mới, khác lạ, tiên phong đi đầu

1.3.4 Tính nhạy cảm

Với tốc độ phát triển và hòa nhập quốc tế của Việt Nam trong những năm gần đây, tính nhạy cảm là một trong những công cụ cảnh báo các cá nhân, tổ chức cần nhanh chóng thay đổi, kịp thời thích ứng với môi trường xung quanh Đây chính là khả năng nhận diện, phát hiện ra vấn đề phát sinh hoặc sai sót, bất hợp lý trong các vấn đề

đó

Trong kế hoạch hành động luôn có khả năng phát sinh những vấn đề không lường trước Vấn đề này có thể xuất phát từ yếu tố chủ quan, khách quan, hoặc cả hai, nhưng có thể nhận thức được nó hay không lại tùy thuộc vào khả năng quan sát, tổng hợp thông tin và suy luận của mỗi người Có thể nói, đây là một trong những khảo nghiệm sàng lọc tự nhiên của thế giới đối với con người Để tồn tại và phát triển, họ buộc phải luôn tập trung không ngừng nghỉ, liên tục quan sát và kiểm tra tránh sai sót

và kịp thời thay đổi

Biểu hiện của tính nhạy cảm thường nằm ở tốc độ phản ứng và ra quyết định của các cá nhân, tổ chức Không chỉ dừng lại ở nhận biết vấn đề, tốc độ thay đổi của chúng ta cũng phải theo kịp với sự thay đổi của môi trường xung quanh Nếu không, chúng ta vẫn chỉ thất bại trước áp lực từ chính sự chậm trễ

Để làm được điều đó, chúng ta cần phải hiểu rõ được vấn đề, tìm hiểu cặn kẽ thông tin, phán đoán độ chính xác của chúng, đồng thời, phải nhanh chóng tìm ra phương án giải quyết tốt nhất, không chỉ theo kịp với sự thay đổi chúng ta còn phải vượt qua chúng, đón đầu xu hướng, đưa bản thân đi trước chiếm thời cơ, đây mới là sự thành công trong cuộc sống

1.3.5 Tính mới

Tính mới được hiểu là chưa bị bộc lộ, công khai, mô tả dưới bất kì hình thức nào Kĩ năng tư duy sáng tạo luôn cần được cập nhập và phát triển để đáp ứng được nhu cầu của xã hội và thị trường công việc hiện nay Đối với con người, vận động để thay đổi là yếu tố sống còn để tồn tại và phát triển, vậy nên tính mới mẻ là đặc trưng tất yếu trong kĩ năng tư duy sáng tạo Hơn nữa, sáng tạo được sinh ra từ sự mới mẻ, nhưng không phải sự khác biệt nào cũng là mới Trong tính mới phải có sự phù hợp với hoàn cảnh, có sự thực tiễn ứng dụng và có tác dụng nhất định trong đời sống Ví

dụ, kĩ năng tư duy sáng tạo cần phải kết hợp với kĩ năng kỹ thuật số để có thể tạo ra

những sản phẩm, dịch vụ mới, đáp ứng được nhu cầu của thị trường; áp dụng tính mới trong kĩ năng tư duy sáng tạo với phân tích dữ liệu để tìm ra được nhu cầu của khách hàng

1.3.6 Tính sáng tạo

Khác với tính mới, tính sáng tạo là những giá trị vật chất, tinh thần có sự mới về chất do con người tạo ra Nghĩa là, sáng tạo không có sẵn trong tự nhiên mà chúng phải trải qua quá trình lao động, nghiên cứu của con người Trong quá trình sáng tạo, con người cần tư duy, phát triển ý tưởng của bản thân, do đó, sáng tạo cũng là một trong những đặc trưng của kĩ năng tư duy sáng tạo

Tính sáng tạo được cho là có biểu hiện rõ nhất trong những đặc trưng của kĩ năng tư duy sáng tạo Điều đó cho thấy, tính sáng tạo đóng vai trò rất quan trọng trong phát triển kĩ năng, cũng như là một thành phần không thể thiếu trong sản phẩm tạo ra

từ tư duy sáng tạo

1.3.7 Tính thời sự

Tính thời sự được hiểu như là sự cấp thiết, thực tế trong quá trình tư duy sáng tạo và được chứa đựng trong sản phẩm của kĩ năng tư duy sáng tạo Tính thời sự giúp tăng độ phù hợp của sản phẩm đối với xã hội, nâng cao khả năng thuyết phục và mức

độ độc đáo của chúng Vì vậy, tính thời sự nhìn có vẻ mờ nhạt nhưng lại rất quan trọng trong tư duy sáng tạo

1.3.8 Tính thời đại

Khác với thời sự, thời đại mang hàm nghĩa rộng hơn, hướng về tương lại nhiều hơn là hiện tại Tính thời đại giúp kĩ năng tư duy sáng tạo trở thành một kĩ năng cần thiết, thậm chí là không thể thiếu trong xã hội hiện nay Đồng nghĩa với đó, người có

kĩ năng tư duy sáng tạo có kahr năng tạo ra những sản phẩm có ý nghĩa và thời gian tồn tại lâu dài, khó bị thay thế hoặc cạnh tranh Điều này giúp con người tạo ra giá trị cho xã hội một cách tích cực và hiệu quả

1.4 Vai trò của kỹ năng tƣ duy sáng tạo của sinh viên

1.4.1 Tiếp thu, áp dụng kiến thức một cách chủ động

Bước vào môi trường giáo dục đại học là bước vào một môi trường mới với nhiều cơ hội thách thức, vì vậy sinh viên cần phải chủ động tiếp thu, áp dụng kiến thức

để có thể kịp trang bị hành trang cho bản thân trước khi quá muộn

Ngày nay, sức cạnh tranh khốc liệt trên trường quốc tế không cho phép thế hệ trẻ đứng yên một chỗ, sinh viên buộc phải tìm ra những phương pháp, giải pháp mới, chủ động đối đầu với bài toán khó để tìm cho mình một vị trí trong xã hội Tất nhiên,

để làm được điều đó, họ không thể thiếu những kỹ năng hỗ trợ, đóng vai trò như những người trợ lý đắc lực, góp công sức không nhỏ trong hành trình phát triển bản thân

Kỹ năng tư duy sáng tạo được đánh giá là một trong những kỹ năng sống còn trong cuộc chạy đua không hồi kết như hiện tại sinh viên sử dụng nó như một món vũ khí bí mật, rút ngắn khoảng cách tiến tới thành công của bản thân, là ưu thế khi chính thức bước chân vào thị trường lao động rộng lớn Kỹ năng tư duy sáng tạo giúp họ tìm

ra phương pháp học mới, tạo cơ hội để con người có khả năng tiếp thu một lượng lớn kiến thức trong thời gian ngắn, kiến thức được phân loại rõ ràng, không bị trộn lẫn hoặc nhạt dần theo thời gian Một số các phương pháp nổi tiếng được áp dụng và thành công như phương pháp học Feynman, phương pháp đọc Simon…

Không chỉ tìm ra phương pháp học tập, kỹ năng tư duy sáng tạo còn giúp sinh viên cải tiến, cải tạo các giải pháp, phương thức sẵn có để phù hợp với bản thân và tình huống mà bản thân gặp phải Trong môi trường sôi động, nhịp sống hối hả, những thay đổi từ mọi khía cạnh có tác động không nhỏ tới mục tiêu, định hướng và quá trình thực hiện của mỗi người Nếu sinh viên không kịp thời xây dựng phương án đối phó, họ có thể sẽ bỏ lỡ cơ hội, trì hoãn thời gian và kết quả không được như mong đợi

Ngoài ra, kỹ năng tư duy sáng tạo còn là phương tiện để sinh viên đưa lý thuyết vào thực tiễn, áp dụng kiến thức vào học tập và công việc Hồ Chủ tịch khẳng định:

“Học với hành phải đi đôi Học mà không thực hành thì vô ích Hành mà không học thì hành không trôi chảy” Đó cũng là lý do mà chúng ta cần coi kỹ năng tư duy sáng tạo như một phần thiết yếu trong hành trang bước vào cuộc sống Mối quan hệ giữa thực tiễn và lý thuyết luôn chứa đựng nhiều sự thống nhất và mâu thuẫn, nếu không thể giải

mã những mối ràng buộc giữa chúng thì không thể đạt được kết quả như mong đợi Đây là triết lý đã được kiểm chứng và thừa nhận trong hiện thực

1.4.3 Xây dựng được mối quan hệ tốt đẹp với mọi người

Kỹ năng tư duy sáng tạo không chỉ giúp sinh viên giải quyết những vấn đề trong học tập và công việc, mà còn giúp họ tạo dựng mối quan hệ tốt đẹp với những người xung quanh Kỹ năng này giúp họ có thể hiểu được quan điểm, cảm xúc và nhu cầu của người khác, từ đó có thể đưa ra những hành động phù hợp và thiết thực để thể hiện sự quan tâm và tôn trọng

Khác với quan điểm đặt bằng cấp là trên hết như trước đó, hầu hết các nhà tuyển dụng hiện tại đều có cái nhìn khác về kĩ năng và thái độ làm việc của người lao động Cảm xúc có tầm ảnh hưởng rất lớn tới hiệu quả công việc đạt được và việc thấu đạt được cảm xúc của mọi người không thể chỉ dựa trên cảm nhận và trực giác mà còn phải dựa trên căn cứ khoa học như cử chỉ, lời nói, ngữ cảnh… Tất cả những phân tích, nghiên cứu đó phải có sự tham gia của kỹ năng tư duy sáng tạo

Bên cạnh đó, kĩ năng tư duy sáng tạo cũng giúp cho sinh viên giao tiếp hiệu quả, trình bày ý kiến một cách rõ ràng, logic và thuyết phục, đồng thời biết lắng nghe

và tiếp thu những ý kiến khác biệt Cũng giống như cá voi dùng sóng âm để giao tiếp,

con người cũng cần có cùng “tần sóng” thì mới có thể tiếp thu cũng như truyền đạt ý nghĩ của mình cho đối tượng giao tiếp Không chỉ dừng lại ở đó, điều này cũng góp phần xây dựng uy tín, niềm tin của mọi người đối với mỗi cá nhân

1.4.4 Tạo ra các sản phẩm, công trình mới

Kỹ năng tư duy sáng tạo là khả năng sử dụng trí óc để tạo ra những ý tưởng mới, độc đáo và có giá trị Nền văn minh của nhân loại có thể đạt tới trình độ ngày nay không thể không nói đến sự góp sức không nhỏ của sức tạo mới không ngừng nghỉ của con người Kỹ năng này giúp sinh viên có khả năng phát hiện và giải quyết các vấn đề một cách hiệu quả, tạo ra các sản phẩm, công trình mới mang tính đột phá và phục vụ cho nhu cầu xã hội Khoa học công nghệ cao hiện nay chính là một trong những ví dụ

rõ ràng nhất cho sự tiến hóa của con người Kỹ năng tư duy sáng tạo giúp chúng ta có thể nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau, tìm ra các giải pháp hiệu quả và thực hiện chúng một cách linh hoạt và sáng tạo Từ đó giúp thúc đẩy sự phát triển của khoa học, công nghệ, nghệ thuật và văn hóa, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn Ngoài ra, sinh viên luôn cần mở rộng kiến thức, kết nối các lĩnh vực khác nhau, khuyến khích sự tò mò và ham học hỏi, không ngại thất bại và sẵn sàng thay đổi

1.4.5 Động lực hoàn thiện bản thân

Phần lớn nguyên nhân dẫn tới tình trạng tỷ lệ thất nghiệp, không có việc làm tăng cao như hiện nay là do người lao động không đáp ứng được nhu cầu của thị trường, nhất là về các kĩ năng mềm phục vụ cho công việc, một số công việc mang tính đặc thù như công nghệ thông tin, truyền thông, thiết kế,…Những ngành nghề mới này đòi hỏi sức sáng tạo và nhạy bén rất lớn từ nguồn nhân lực, môi trường làm việc thay đổi liên tục khiến nhiều sinh viên “choáng”, không thể theo kịp với nhịp quay của nền kinh tế đất nước Một trong những nguyên nhân dẫn đến hậu quả trên đó là kĩ năng tư duy sáng tạo dù đóng vai trò không thể thiếu nhưng không phải sinh viên nào cũng nhìn nhận, đánh giá đúng đắn về nó Nhất là trong thời điểm hiện tại, hầu hết các nhà tuyển dụng đều đánh giá rất cao khả năng làm việc độc lập, sáng tạo của người lao động thay vì bằng cấp như trước đó

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên

1.5.1 Yếu tố chủ quan

Kỹ năng tư duy sáng tạo là khả năng phát huy trí tuệ để tạo ra những ý tưởng mới mẻ, độc đáo và giá trị Để phát triển kỹ năng này, không chỉ cần có yếu tố khách quan như môi trường, nguồn lực hay cơ hội mà còn phụ thuộc rất nhiều nhiều vào yếu

tố chủ quan của bản thân Trong đó có ba yếu tố quan trọng là tư duy, tâm lý và kinh nghiệm

Thứ nhất, tư duy là cách thức nhận thức và giải quyết vấn đề của mỗi người,

ảnh hưởng đến khả năng sáng tạo của họ Bước vào thế kỉ XXI, sự bùng nổ của công nghệ thông tin là một trong những nguyên nhân khiến lối suy nghĩ, quan điểm của con người thay đổi một cách chóng mặt Từ một xã hội còn đặt nặng bằng cấp, chương trình đào tạo dày đặc lý thuyết, lạc hậu, ít cập nhật trở nên linh hoạt, tiên tiến và sôi động hơn Điều này có thể chứng minh, Việt Nam đang dần bắt kịp nhịp sống toàn cầu, mà cùng với đó, tư duy của người Việt đang dần thoát khỏi định kiến xã hội, khả năng nhìn nhận vấn đề thay đổi nhất là trong giáo dục, đào tạo

Nhờ có công nghệ, kĩ thuật hiện đại, sinh viên Việt Nam đã nhanh chóng thích nghi với sự thay đổi của xã hội, rũ bỏ tư duy rập khuôn tồn tại qua hàng thập kỉ, liên tục cập nhật xu hướng của thị trường lao động, nhằm chuẩn bị hành trang tốt nhất trong tương lai Chính vì vậy, kỹ năng tư duy sáng tạo được liệt kê vào danh sách những kỹ năng cần thiết cho người lao động trong thế kỉ mới đã và đang là một trong những mục tiêu của các bạn sinh viên hiện nay

Thay vì phủ nhận vai trò của kỹ năng tư duy sáng tạo, các bạn sinh viên đã nhanh chóng tiếp nhận kỹ năng mới, thậm chí, nhiều bạn còn coi đây là yếu tố sống còn trong thị trường lao động cạnh tranh khốc liệt hiện nay Điều này một lần nữa đã khẳng định, tư duy đóng vai trò quan trọng trong nhận thức của con người trong việc phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo, nhất là ở các bạn sinh viên

Thứ hai, tâm lý là trạng thái cảm xúc và thái độ của mỗi người đối với công

việc sáng tạo, ảnh hưởng đến động lực và năng lượng của mỗi người Trong bối cảnh

xã hội hiện nay, tâm lý được cho là một vấn đề nóng, mang tính thời sự bởi tính chất thất thường, biến thiên liên tục của nó Khác với tư duy, tâm lý có xu hướng nghiêng

về phần tình cảm tồn tại trong mỗi con người, vì vậy nó khó có thể nắm bắt cũng như

điều chỉnh, định hướng Tâm lý khác với tư duy ở chỗ nó có xu hướng nghiêng về phần tình cảm tồn tại trong mỗi con người, vì vậy nó khó có thể nắm bắt cũng như điều chỉnh, định hướng Tâm lý ảnh hưởng đến cách nhìn nhận và đối nhân xử thế của con người, đồng thời cũng phản ánh lại những áp lực, khó khăn, mong muốn và mục tiêu của con người Tâm lý có thể là yếu tố quyết định sự thành công hay thất bại của con người trong công việc, học tập và cuộc sống

Vì vậy, việc quan tâm đến tâm lý của bản thân và người khác là rất quan trọng Chúng ta cần phải có những kiến thức cơ bản về tâm lý để có thể hiểu được bản chất

và nguyên nhân của các hiện tượng tâm lý, từ đó có những cách ứng xử phù hợp và hợp lý Ngoài ra, chúng ta cũng cần phải biết cách chăm sóc và bảo vệ tâm lý của mình trước những áp lực và căng thẳng trong cuộc sống Một tâm lý khỏe mạnh sẽ giúp chúng ta có một cuộc sống hạnh phúc và ý nghĩa hơn

Thứ ba, kinh nghiệm là những kiến thức và kỹ năng đã tích lũy được qua quá

trình học tập và làm việc, ảnh hưởng đến nguồn cảm hứng và phương pháp sáng tạo của mỗi người “Thất bại là mẹ thành công” chính là câu nói phản ánh đúng nhất khi nhắc đến sự đột phá về tầm nhìn, mục tiêu và chiến lược sau những thử thách mà bản thân họ gặp phải

Trong quá trình sinh hoạt và làm việc, con người không tránh được sẽ gặp phải các tình huống chưa từng xuất hiện, chưa từng xử lý Điều này đồng nghĩa với việc, họ phải tự mình tìm hiểu và đưa ra quyết định giải quyết tình huống Tuy nhiên, không phải lúc nào phương pháp mà họ đưa ra đều đúng đắn và phù hợp Vậy nên, việc xảy

ra sai sót, rủi ro không phải là không thể Nhưng cũng chính vì lẽ đó mà thất bại trở thành một phần không thể thiếu của thành công Sau mỗi sai lầm, con người chúng ta

có thể nhìn thấy rõ hơn thực tế, thực trạng mà bản thân đang gặp phải, một lần nữa cho chúng ta cái nhìn khách quan về thách thức, vấn đề cần giải quyết Từ đó chúng ta có thể chắt lọc thông tin, xem xét bài học rút ra từ quyết định trước đó và đề xuất các giải pháp mới

Kĩ năng tư duy sáng tạo được kích thích phát triển thụ động nhưng chúng ta cũng không thể phủ nhận sự hiệu quả của kinh nghiệm khi áp dụng vào thực tiễn Tuy nhiên, mức độ hiệu quả của chúng đối với mỗi người là khác nhau Cũng từng xảy ra

trường hợp, những người tích lũy được nhiều kinh nghiệm lại rất ngại đổi mới, sáng tạo, chấp nhận kết quả như cũ mà không có ý định khai thác thêm và phát triển nó

1.5.2 Yếu tố khách quan

Kỹ năng tư duy sáng tạo không chỉ phụ thuộc vào năng lực cá nhân mà còn bị ảnh hưởng bởi các yếu tố khách quan Trong đó, hai yếu tố chính là trường học và xã hội

Thứ nhất, trường học là môi trường giáo dục chính thức, có vai trò định hướng

và phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo cho sinh viên thông qua các chương trình học tập, hoạt động ngoại khóa và phương pháp giảng dạy Đây là môi trường mà hầu hết con người sẽ trải qua, thậm chí có một thời gian rất dài gắn bó với nó từ khi mới hình thành nhận thức về thế giới Vậy nên, lượng kiến thức, quá trình truyền tải tri thức sẽ trở thành tác nhân ảnh hưởng, thậm chí là quyết định đến định hướng vươn lên, tăng trưởng cả về hình thức và nội dung, từ thể chất đến trí tuệ Trong đó, kĩ năng tư duy sáng tạo nằm trong vị trí các kĩ năng tạo nên vị thế và giá trị mới trong cuộc sống sẽ càng được quan tâm và bồi dưỡng hơn Nhà trường là môi trường xúc tác tốt nhất để giáo hóa con người, vì vậy việc rèn luyện kĩ năng tư duy sáng tạo từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường là rất quan trọng Đối với sinh viên, không chỉ dừng lại ở rèn luyện, họ còn có thể tận dụng điều kiện sẵn có để phát huy, phát triển kĩ năng tư duy sáng tạo, đồng thời tích lũy kinh nghiệm, tự tạo cho bản thân một vị trí độc nhất trong hệ thống hàng trăm ngàn sinh viên xuất hiện lớp lớp

Thứ hai, xã hội là môi trường giáo dục bất chính thức, có ảnh hưởng đến kỹ

năng tư duy sáng tạo của sinh viên qua các yếu tố như văn hóa, giá trị, quan điểm và thách thức của thời đại Ở đây có cơ hội, có thách thức, có thể lần lượt đến, hoặc có thể đến cùng một lúc Do vậy, chỉ có những người biết nắm bắt thời cơ, vượt qua thách thức mới có thể tồn tại và vươn lên Trong quá trình đó, con người vừa phải sử dụng kiến thức, kỹ năng của bản thân, vừa phải liên tục bồi dưỡng chúng, không để bản thân

bị tụt lại phía sau Với sự tác động qua lại đó, kỹ năng tư duy sáng tạo của con người, đặc biệt là sinh viên ít nhiều sẽ phải chịu sức ảnh hưởng nhất định Về mặt tích cực, nếu môi trường xã hội có chỉ số cạnh tranh cao, sức nặng lớn sẽ kích thích tiềm lực của sinh viên, khiến họ tạo ra những cái nhìn đổi mới, độc đáo, đem lại giá trị lớn, thời gian dài khiến họ thấm nhuần lối tư duy theo chiều hướng khai thác, phát triển sâu

rộng, biến kỹ năng trở thành thói quen Nhưng nếu môi trường xã hội phẳng lặng, thiếu đi sự sôi động, năng nổ thì sẽ khiến con người dần trở nên tĩnh tại, không ham cầu tiến, không muốn phát triển bản thân, từ đó dần mài mòn “chiến ý”, bỏ quên kỹ năng tư duy sáng tạo và biến nó trở thành kỹ năng vô dụng

Tiểu kết Chương 1

Hành trình của vận động và phát triển không bao giờ dừng lại, và chỉ có những

ai đủ can đảm vượt qua thử thách mới có thể trưởng thành và thành công trong cuộc sống Trong thời đại ngày nay, kỹ năng tư duy sáng tạo là một trong những kỹ năng quan trọng nhất mà mỗi người cần phải sở hữu, trang bị cho bản thân càng sớm càng tốt Những người có khả năng tư duy sáng tạo có thể đưa ra những ý tưởng mới, tối ưu hóa quy trình công việc, giúp tiết kiệm thời gian và tăng hiệu quả công việc, giải quyết các vấn đề khó khăn một cách sáng tạo và đưa ra các giải pháp hiệu quả nhất

Thông qua Chương 1 nhóm tác giả đã giới thiệu, phân tích, làm rõ các thuật

ngữ liên quan đến “tư duy”, “sáng tạo”, “kỹ năng”, “kỹ năng tư duy sáng tạo” Đồng

thời, Chương 1 nhóm tác giả trình bày được biểu hiện, các quy trình, đặc trưng và vai trò cũng như các yếu tố ảnh hưởng tới kỹ năng tư duy sáng tạo của mỗi cá nhân

Những nội dung được trình bày trong Chương 1 là tiền đề để triển khai và làm

rõ thực trạng rèn luyện và phát triển kỹ năng tư duy sáng tạo của sinh viên Khoa Quản trị nguồn nhân lực tại Trường Đại học Nội vụ Hà Nội (nay là Học viện Hành chính Quốc gia)