tóm lược các bài giảng của thiền sưs. n. goenka kỷyếu hội thảo phát triển lấy cộng đồng làm định hướng

Theo hướng này, Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng cũng có thể được coi là định hướng “tin cậy vào cộng đồng” – mà hiện nay Nhà nước và các nhà tài trợ đều mong muốn người dân địa p

Ngân hàng Thế giới

&

Chương trình đối tác hỗ trợ các xã nghèo

Bộ Kế hoạch và Đầu tư

Kỷ yếu Hội thảo Phát Triển Lấy Cộng Đồng Làm Định Hướng

Hà Nội Ngày 13 – 14 tháng 4 năm 2004

Lời nói đầu

Hội thảo về Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng được tổ chức vào tháng Tư năm 2004 tại Hà Nội nhằm hai mục đích: Thứ nhất, mang đến và chia sẻ những kinh nghiệm từ các dự

án phát triển theo định hướng của cộng đồng đang thực hiện tại Việt Nam và quốc tế, bao gồm cả những kinh nghiệm của các nước trong khu vực Đông Nam Á Thứ hai, đặt nền móng cho các dự án tương lai của Việt Nam có trọng tâm tập trung vào cơ sở hạ tầng nông thôn và cải thiện đời sống của người dân, đồng thời qua đó xác định được nhũng vấn đề quan trọng nhất cần có cho các dự án đó

Qua các bài trình bày tại hội thảo, chúng ta có thể xác định được rằng Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng là một định hướng cho giảm nghèo coi người dân nghèo và cộng đồng nghèo là đối tác trong phát triển Định hướng này cũng đã chuyển giao trách nhiệm quản lý nguồn tài nguyên thiên nhiên và quá trình ra quyết định cho cấp hành chính cơ sở và cho các nhóm cộng đồng Theo hướng này, Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng cũng có thể được coi là định hướng “tin cậy vào cộng đồng” – mà hiện nay Nhà nước và các nhà tài trợ đều mong muốn người dân địa phương có thể tự đưa ra những quyết định đối với những ưu tiên phát triển của chính họ, đồng thời nâng cao được năng lực của lãnh đạo, cán bộ địa phương trong quản lý và thực hiện các hoạt động phát triển một cách có hiệu quả

Những nguyên tắc của Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng đã tồn tại trong nhiều chính sách kinh tế và xã hội của Việt Nam Những năm gần đây đã có sự gia tăng về dự án và chương trình thực hiện theo các nguyên tắc này Đã có nhiều những kinh nghiệm khác nhau từ các dự án và chương trình đó, và chúng ta đã thấy những tác động tích cực đến phát triển kinh

tế xã hội của nhiều vùng nông thôn Tuy nhiên người dân ở nông thôn vẫn còn phải đối mặt với rất nhiều khó khăn Cần phải tích cực đánh giá và nhân rộng các mô hình thành công về xóa đói giảm nghèo và phát triển vùng nông thôn để định hướng tốt hơn tới những đối tượng cần sự giúp đỡ và các nhóm kinh tế xã hội, và để tăng hiệu quả và hòa nhập của dự án và các chương trình trên cùng một địa bàn, đồng thời giúp tăng cường cải cách hành chính và phân cấp quản lý của Nhà nước

Những phần trình bày và thảo luận tại Hội thảo đã đề cập đến nhiều chủ đề quan trọng và có tính thực tiễn bao gồm các nguyên tắc chính trong việc thiết kế chương trình Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng, phạm vi của các hợp phần hạ tầng và đời sống nguời dân nông thôn, giám sát và đánh giá, mở rộng và thể chế hóa những định hướng đó, và những ưu tiên phát triển năng lực cơ sở Hy vọng rằng kỷ yếu hội thảo này sẽ cung cấp những thông tin quý giá cho các đối tượng đang họat động trong lĩnh vực phát triển cộng đồng cũng như những người đang góp phần vào thiết kế các chương trình tương lai

Lê Thị Thống

Phó Vụ trưởng

Vụ kinh tế nông nghiệp

Bộ Kế hoạch và Đầu tư

Mục lục

Diễn văn khai mạc của Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và

Đầu tư

Ông Nguyễn Xuân Thảo 11

Phần trình bầy số 1: Phát triển theo hướng cộng

Phần trình bầy số 2: Một số điểm mạnh và điểm yếu

về sự tham gia của người dân trong các hoạt động

phát triển lấy cộng đồng làm định hướng (CDD) và

thực tế quá trình xây dựng và thực hiện ở Dự án

giảm nghèo các tỉnh miền núi phía bắc

Bà Lê Thị Thống 24

Phần trình bầy số 3: Phát triển lấy cộng đồng làm

định hướng ở Việt Nam: Tài liệu tổng hợp và nền

thảo luận

Phần trình bầy số 4: Phát triển lấy cộng đồng làm

Phần trình bầy số 5: Theo dõi và đánh giá các

chương trình phát triển theo hướng cộng đồng: Các

nguyên tắc chính cho Việt Nam

Phần trình bầy số 6: Đánh giá CT MTQG về Xoá

Đói Giảm Nghèo và Chương trình 135

Ông Saurabh Sinha 41

Phần trình bầy số 7: Mở rộng quy mô phát triển

theo hướng cộng đồng trong bối cảnh phân cấp:

Một số kinh nghiệm quốc tế

Ông Keith McClean 46

Phần trình bầy số 8: Phát triển Lấy cộng đồng làm

định hướng: triển vọng và định hướng chính Ông Phạm Hải 51

Giới thiệu và tóm tắt Kỷ yếu Hội thảo

GIỚI THIỆU

Đây là Kỷ yếu của Hội thảo Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng (CDD) tại Việt Nam

do Bộ Kế hoạch và đầu tư thông qua Chương trình đối tác hỗ trợ các xã nghèo (PAC) và Văn phòng Ngân hàng Thế giới tại Hà nội phối hợp tổ chức vào ngày 13-14 tháng Tư tại Hà nội Mục đích của hội thảo là:

• Trình bày những nhận định và đánh giá trong ấn phẩm về Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng tại Việt Nam do Ngân hàng thế giới và Chương trình đối tác hỗ trợ các xã nghèo xuất bản năm 2003

• Chia sẻ những kinh nghiệm quốc tế về Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng, đặc biệt từ các dự án của Ngân hàng Thế giới tại các nước trong khu vực Đông Nam Á, tập trung vào vấn đề thiết kế, thực thi, giám sát, đánh giá, và nhân rộng các phương pháp Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng

• Xác định và thảo luận về các vấn đề chính có liên quan đến Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng tại Việt Nam nhằm đặt nền tảng cho quá trình thể chế hóa và áp dụng rộng rãi những định hướng đó trong các dự án và chương trình sau này

Đến dự Hội thảo có 120 đại diện từ các Bộ, cơ quan của Chính phủ, UBND và các ban ngành

ở 18 tỉnh thành trong cả nước, các dự án phát triển nông thôn được tài trợ, các tổ chức phi Chính phủ, các tổ chức tài trợ và các chuyên gia của Ngân hàng Thế giới về CDD Ông Phạm Hải và bà Lê Thị Thống đại diện Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng ông Robin Mearns và ông Nguyễn Thế Dũng đại diện Ngân hàng Thế giới đồng chủ toạ Danh sách đại biểu tham gia hội thảo nằm trong phụ lục 1

Ông Nguyễn Xuân Thảo - Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã đọc diễn văn khai mạc hội thảo Thứ trưởng có đề cập đến tỷ lệ đói nghèo ở Việt Nam trong 5 năm qua đã giảm xuống 25,9% so với tỷ lệ 50-60% trước năm 1998, điều kiện sống của người dân ở khu vực vùng sâu, vùng xa cũng như cơ sở hạ tầng được cải thiện, nhận thức của người dân địa phương đã được nâng cao Thứ trưởng cũng bày tỏ sự cám ơn các nhà tài trợ song phương và đa phương, các tổ chức quốc tế và phi chính phủ đã có những hỗ trợ và đóng góp tích cực Ông cũng bày

tỏ sự cám ơn sự tham gia tích cực của các cơ quan Trung ương và địa phương trong việc thực hiện thành công chương trình Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng

Thứ trưởng cũng nhấn mạnh rằng tất cả các chương trình và dự án Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng đã áp dụng phương pháp tiếp cận từ dưới lên- vì việc chuẩn bị kế hoạch hành động đã dựa vào chính nhu cầu của cộng đồng và có sự tham gia của chính người dân địa phương Công tác giảm nghèo được hỗ trợ qua việc thực hiện các hợp phần đa dạng như xây dựng cơ sở hạ tầng dựa vào cộng đồng, nâng cao năng lực quản lý cho người hưởng lợi địa phương, thúc đẩy sản xuất, phát triển kinh tế-xã hội Tuy nhiên, Thứ trưởng có lưu ý rằng mặc

dù đã có những cải thiện đáng kể, nhưng đời sống của người dân vùng sâu, vùng xa vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn, những phương pháp và mô hình hiệu quả về xóa đói giảm nghèo vẫn chưa được đánh giá và nhân rộng một cách đứng mức Việc lồng ghép các dự án khác nhau trên cùng một địa bàn vẫn còn kém với hiệu quả chưa cao, việc cải cách phân cấp quản

lý chưa được triển khai mạnh mẽ ở một số tỉnh Thứ trưởng đề nghị các đại biểu cần thảo

luận các vấn đề liên quan và xác định hướng tiếp cận Lấy cộng đồng làm định hướng mới này

để nhân rộng thành công, đẩy lùi những yếu kém và tăng cường tiến trình xoá đói giảm nghèo tại Việt Nam

Trong phần giới thiệu mở đầu, ông Klaus Rohland, Giám đốc quốc gia WB Việt Nam đã nói Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng ngày càng trở nên quan trọng trong sự nghiệp phát triển, không những ở Việt Nam mà còn trên toàn thế giới CDD là một cách tiếp cận mới trong phát triển khi mọi người tự chịu trách nhiệm với tương lai của chính họ, vì hơn ai hết

họ là người hiểu rõ cộng đồng của mình hơn những người từ nơi khác đến Đây là quá trình học hỏi cho các nhà tài trợ, chính phủ cũng như người dân địa phương, đồng thời cần coi trọng hơn nữa việc hài hòa những phương pháp hỗ trợ Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng

Ông Rohland đề xuất một số vấn đề thảo luận tại Hội thảo như: làm thế nào để liên kết giữa các cộng đồng cơ sở với các cơ quan chính quyền, yếu tố công khai và nguồn thông tin giữa cấp Trung ương và địa phương, giữa chính quyền và người dân địa phương Ông Rohland còn nhấn mạnh rằng Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng là nên “tin cậy vào nguời dân”,

vì Chính phủ và các nhà tài trợ đều mong muốn cho người dân được tự quyết định và tin tưởng vào quyết định của họ, và các cộng đồng địa phương cũng được phép mẵc sai lầm trong quá trình học hỏi này

CÁC BẢN TRÌNH BẦY THAM LUẬN

Trong phần trình bày của mình về Phát triển theo hướng cộng đồng: Tổng quan hoạt động thực tiễn (Phần trình bầy số 1), ông Daniel Owen - phụ trách CDD và Ban phát triển xã hội

của Ngân hàng Thế giới đã mở đầu bằng định nghĩa: định hướng CDD là “làm việc với người nghèo và coi họ như là đối tác trong phát triển” Qua đó sẽ đề ra trách nhiệm quyết định và quản lý nguồn tài nguyên thuộc về các nhóm cộng đồng, và đây cũng là một cách tổ chức để xóa đói giảm nghèo giúp nâng cao năng lực của cộng đồng với sự giúp đỡ của nhiều cơ quan thể chế chính thức Ông Owen đã trình bày tổng quan về tiến trình phát triển định hướng CDD

từ các thập niên gần đây, và cũng thông báo cho các đại biểu rằng các dự án CDD hiện đang trở thành hợp phần quan trọng trong hạng mục đầu tư của Ngân hàng Thế giới ở tất cả các ngành và miền trên thế giới

Ông Owen giới thiệu những nguyên tắc chủ yếu trong thiết kế CDD: (a) đầu tư phải có trách nhiệm với các nhu cầu; (b) xây dựng cơ chế tham gia cho quản lý của cộng đồng và sự tham gia của các bên liên quan; (c) đầu tư vào năng lực của các Tổ chức dựa vào cộng đồng; (d) hỗ trợ cho cộng đồng tiếp cận với thông tin; (e) xây dựng những quy tắc cơ bản và các hình thức khuyến khích mạnh mẽ song song với hệ thống giám sát và đánh giá; (f) thiết lập cơ cấu thể chế và khuôn khổ chính sách; (g) duy trì tính linh hoạt trong thiết kế tổ chức và đổi mới; (h) đảm bảo sự tham gia của xã hội và giới; (i) thiết kế mở rộng quy mô và (k) đầu tư vào chiến lược hiện có

Ông Owen đã đánh giá những kinh nghiệm và ảnh hưởng của một số dự án CDD của các nước khác nhau Theo đó, ông cũng kết luận rằng những phương pháp CDD có thể giúp tăng cường hiệu quả và đạt được mục tiêu cung cấp các dịch vụ công cộng, đồng thời nó cũng có những ảnh hưởng tích cực đến đời sống của những người dân nghèo và giúp xây dựng nguồn vốn cho xã hội và đảm bảo sự bền vững Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng những hoàn cảnh văn hóa và xã hội quyết định đến hiệu quả của các chương trình CDD và các phương pháp

CDD có thể không phải là cách thức tối ưu nhất đối với những nơi có xuất phát điểm về xã hội và năng lực thực hiện các hoạt động tập thể

Bà Lê Thị Thống, Phó vụ trưởng Vụ Kinh tế Nông nghiệp của Bộ KH&ĐT, đã trình bày về

cách tiếp cận CDD tại Việt Nam (Phần trình bày số 2) Trong những năm qua, Đảng, Nhà

nước cũng như cộng đồng các nhà tài trợ đã dành rất nhiều sự quan tâm và hỗ trợ tới công tác xoá đói giảm nghèo Những ưu điểm của việc tiếp cận có sự tham gia của cộng đồng là: sự tham gia liên tục của người dân vào quá trình thực hiện dự án; đảm bảo tính công khai, nâng cao tính bền vững, tăng cường năng lực cho người dân địa phương, thúc đẩy sự hỗ trợ lẫn nhau giữa người dân, cũng như giữa các cộng đồng với nhau, tăng cường đoàn kết nhằm xây dựng một cộng đồng giàu mạnh và nâng cao nhận thức về giảm nghèo Những điểm hạn chế cần được đề cập đến là: số lượng phương pháp và mô hình CDD ở Việt Nam còn phụ thuộc vào các nhà tài trợ và địa phương; sự tham gia của người dân địa phương còn phụ thuộc vào

sự chỉ dẫn của cấp quản lý cao hơn; cần có nhiều thời gian hơn để xây dựng dự án; năng lực

về CDD của chính quyền địa phương còn yếu; quá trình phân cấp quản lý và ngân sách tiến hành còn chậm; người dân thường bị động trong quá trình này; và quá trình liên kết giữa các

dự án còn kém

Dựa trên những kinh nghiệm trong việc chuẩn bị và triển khai Dự án giảm nghèo các tỉnh miền núi phía Bắc (NMPRP), bà Thống cũng đưa ra một số yêu cầu cần thiết để áp dụng phương pháp này có hiệu quả đó là: thiết lập cơ cấu cho sự tham gia cộng đồng; người dân phải được tham gia vào tất cả các bước chuẩn bị và triển khai dự án; cần thiết phải tổ chức đào tạo phương pháp cho người dân và chính quyền địa phương; cần đưa ra những hướng dẫn

cụ thể và toàn diện cho UBND địa phương; cần củng cố cơ cấu các ban ngành phát triển của xã; và cần có sự liên kết với các dự án và chương trình khác nhau ở các cấp địa phương Ông Robin Mearns thay mặt Ngân hàng Thế giới và Chương trình đối tác hỗ trợ các xã nghèo

(PAC) trình bày ngắn gọn bản báo cáo mới nhất “Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng ở Việt Nam: tài liệu tổng hợp và nền thảo luận” (Phần trình bày số 3) Báo cáo tập

trung vào vấn đề nhận thức CDD trong bối cảnh Việt Nam, xác định những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả trong những bối cảnh kinh tế-xã hội và các vùng khác nhau trên phạm vi cả nước; đánh giá kinh nghiệm và bài học từ việc lựa chọn của các dự án chương trình của Chính phủ, nhà tài trợ và tổ chức phi chính phủ; đánh giá tiềm năng tương lai và sự lựa chọn cho các dự

án CDD trong lĩnh vực nông thôn

Báo cáo và phần trình bầy đã nêu ra một số vấn đề liên quan đến chính sách quốc gia và bối cảnh chương trình CDD hiện nay như: (i) sự liên kết về xây dựng kế hoạch và ra quyết định ở cấp tỉnh về các chính sách giảm nghèo và chiến lược phát triển tổng thể; sự cân bằng trong tương lai giữa các tiếp cận theo chương trình mục tiêu đối với giảm nghèo; Chương trình cải cách hành chính, và nội dung cũng như công tác tài chính của các chương trình giảm nghèo mục tiêu; (ii) nhu cầu điều phối tốt hơn giữa chính phủ và các chương trình tài trợ để tạo ra một tác động tích cực ở cấp cộng đồng và nâng cao tính hiệu quả trong đầu tư; và (iii) cân bằng giữa các phương pháp CDD của các nghành qua lồng ghép hoặc áp dụng cụ thể

Nghiên cứu kết luận rằng hiện nay nhu cầu điều chỉnh các chương trình “phát triển tổng hợp”

là rất lớn chủ yếu tập trung vào cơ sở hạ tầng nông thôn và cải thiện đời sống của cá thôn xã vùng xa hẻo lánh Tác động của những chương trình đó sẽ gia tăng nếu thực sự tập trung vào các công trình cơ sở hạ tầng cụ thể đáp ứng được nhu cầu cơ bản của cộng đồng và hộ gia đình Liên quan đến những tiềm năng tương lai và phương án cho các chương trình CDD tại những xã nghèo, bản báo cáo đã đưa ra nhiều kiến nghị như: (i) phát triển cơ sở hạ tầng nông

thôn và công nghệ thích hợp; (ii) quản lý nguồn tài nguyên dựa vào cộng đồng; (iii) Tạo sự phối hợp đồng nhất trong dịch vụ hỗ trợ cải thiện sinh kế hộ gia đình; (iv) cơ chế tài chính trực tiếp thực hiện thông qua ngân sách xã để tăng tính công khai và (v) các ưu tiên nâng cao xây dựng năng lực thể chế và nguồn nhân lực

Ông Phạm Văn Ngọc (ActionAid) trình bầy về Phát triển lấy cộng đồng làm định hướng tại Việt Nam (Phần trình bầy số 4) trong bài trình bày của mình ông đã định nghĩa “cộng

đồng địa phương” trong bối cảnh hiện nay như là một “đơn vị hành chính địa phương”, có những đặc điểm riêng như mối quan hệ kinh tế, quan hệ gia đình, họ hàng, nguồn gốc dòng dõi Do đó, ông Ngọc gợi ý rằng các xã, thôn và nhóm người nên được coi là đối tương CDD Ông Ngọc đã nêu ra những vấn đề chiến lược cần giải quyết trong phát triển dưới đây: việc quản lý và sử dụng tài nguyên thiên nhiên kém hiệu quả và không bền vững; quản lý cấp cơ

sở không hiệu quả, việc phát triển không cân đối và việc thể hiện các chính sách/chiến lược vào hành động cấp cơ sở còn yếu Việc tham gia của người dân địa phương có thể tăng cường thông qua các tổ chức cơ sở tại cộng đồng và thể chế địa phương, và đây là yếu tố chủ chốt của phương pháp dựa trên quyền lợi mà ActionAid đang hỗ trợ

Trong phần trình bầy về Theo dõi và đánh giá các chương trình phát triển lấy cộng đồng làm định hướng: Các nguyên tắc chính cho Việt Nam (Phần trình bầy số 5), Ông Rob

Chase -Nhóm CDD và xã hội của Ngân hàng Thế giới đã đề cập đến câu hỏi làm thế nào để đánh giá và giám sát một dự án CDD Dựa trên kinh nghiệm của Thái Lan và Philipin Ông đã đưa ra một số nguyên tắc chủ đạo về Theo dõi và Giám sát mà có thể áp dụng được tại Việt Nam Các nguyên tắc đánh giá “tiêu chuẩn vàng” được đề xuất là: (i) đánh giá phải được thiết

kế cụ thể cho từng dự án và hoàn cảnh cụ thể; (ii) cần phải đánh giá theo mẫu được lựa chọn ngẫu nhiên và sử dụng nhóm so sánh; (iii) cần phải có các điều tra ban đầu và điều tra tiếp theo để phục vụ cho công tác số liệu; (iv) sử dụng phương pháp thu thập số liệu định tính và định lượng; (v) cần có tầm nhìn xa mang tính lâu dài để xem xét tính bền vững; và (iv) số liệu đánh giá phải đại diện tiêu biểu cho một chương trình hoặc trên quy mô quốc gia

Ông Chase cũng nêu lên vấn đề quan tâm của các đại biểu về một số thực trạng khó khăn trên thế giới được coi là khó khăn trong quá trình giám sát và đánh giá như về tài chính, khó khăn

về hậu cần và khó khăn vì nhiều họat động phong phú, các nhóm kinh tế xã hội và cộng đồng thường được đưa vào chương trình CDD Để giải quyết những khó khăn còn tồn tại, ông Chase đã gợi ý những nguyên tắc “tiêu chuẩn vang” chủ yếu áp dụng một cách sáng tạo các nguồn số liệu khác nhau, kết hợp sử dụng dữ liệu cơ bản với lập kế hoạch chương trình và kết hợp phương hướng định lượng và định tính sẽ cho phép những đánh giá có mức độ phù hợp cao trong quá trình thực hiện chương trình

Ông Saurauh Sinha – UNDP đã trình bầy về phương pháp luận mà hiện đang áp dụng tại

Phần đánh giá Chương trình mục tiêu quốc gia về xoá đói giảm nghèo và Chương trình

135 (phần trình bầy số 6) Đánh giá này đang được MOLISA triển khai với mục đích xem

xét mặt hiệu quả tổng thể về giảm nghèo bền vững của chương trình mục tiếu quốc gia 133 và chương trình 135, đồng thời rút ra các bài học kinh nghiệm về thiết kế chương trình cho giai đoạn 2006-2010 Báo cáo đánh giá dự kiến được xuất bản vào tháng 6 trong đó sẽ bao gồm các vấn đề như xác định mục tiêu, vấn đề về thể chế và tiến trình, và đánh giá tác động

Nhận xét về Chương trình 135 giai đoạn 1998-2005, Ông Phạm Hải cũng bày tỏ nhờ có chương trình vấn đề cơ sở hạ tầng và đời sống của người dân đã được cải thiện đáng kể, năng lực địa phương được nâng cao và huy động được nhiều nguồn từ nhiều ngành và địa phương Theo ông Hải, lý do đem lại sự thành công là nhờ mục tiêu phù hợp, nguồn lực đầy đủ và

đồng bộ, tính minh bạch để đảm bảo giám sát hiệu quả, thực hiện và quản lý tốt Tuy nhiên, chương trình còn gặp nhiều những thách thức như sự thay đổi khó dự đoán trong quy mô dự

án, sự tham gia và trao quyền cho người dân chưa thoả đáng, khung thể chế chưa phù hợp Ông Hải đã tóm tắt lại những trình bầy và thảo luận trong ngày thứ nhất của Hội thảo và gợi ý rằng các đại biểu cần phải thảo luận chi tiết hơn để làm rõ về các vấn đề đã nêu ra Ông Hải cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của vấn đề xây dựng năng lực sử dụng một định hướng tổng thể cho quá trình lập hế hoạch đầu tư, thiết lập và duy trì hệ thống giám sát có hiệu quả cho các chương trình CDD –việc này sẽ tạo ra môi trường pháp lý thuận tiện đối với sự tham gia của cộng đồng

Ngày thứ hại của Hội thảo, Ông Keith Mclean- nhóm CDD và xã hội Ngân hàng Thế giới mở

đầu bằng phần trình bầy Mở rộng phạm vi CDD trong bối cảnh phân cấp quản lý: kinh nghiệm quốc tế (Phần trình bầy số 7) Ông Mclean giải thích tầm quan trọng của việc phân

cấp và nêu kinh nghiệm quốc tế trong việc lồng ghép giữa CDD và cải cách phân cấp quản lý cũng như khó khăn thách thức trong quá trình mở rộng CDD Ông Mclean nhấn mạnh đến tầm quan trọng việc xây dựng chương trình đối tác phát triển hai chiều giữa chính quyền địa phương và các cộng đồng Những kết luận chính của phần trình bầy này là: (i) không dễ dàng liên kết chặt chẽ, hiệu quả giữa cộng đồng và chính quyền địa phương trong vai trò đối tác nhưng cần thực hiện để mở rộng quy mô, duy trì tính bền vững thể chế và tài chính, nâng cao khả năng quản lý ở địa phương; (ii) mở rộng CDD nên tiến hành song song với việc thảo luận chính sách để tăng cường khuôn khổ phân cấp quản lý, hệ thống tài chính liên chính quyền và tăng cường sức mạnh cho chính quyền địa phương; (iii) trao quyền cho cộng đồng để quản lý

sự phát triển của họ đòi hỏi một phương pháp có hệ thống và hợp nhất với sự phát triển địa phương

Trong bài trình bày: “CDD- triển vọng và định hướng chính tại Việt Nam (Phần trình bầy

số 8), Ông Phạm Hải đã liệt kê các dự án và chương trình áp dụng CDD từ năm 1998 và các

mục tiêu của Chiến lược toàn diện về tăng trưởng và giảm nghèo (CPRGS) Ông cũng nêu cụ thể về xu hướng ở Việt Nam, yêu cầu sử dụng hiệu quả các nguồn lực, xác định quy mô và mục tiêu rõ ràng, xây dựng thể chế hiệu quả, và nâng cao năng lực cộng đồng Ông Hải cũng tóm tắt quản điểm về CDD của Việt Nam như sau: (i) sử dụng phương pháp tổng thể (đa nghành); (ii) coi người dân là trung tâm (hiệu quả kinh tế được gắn với hiệu quả xã hội); (iii) Chính phủ hỗ trợ ngân sách và kỹ thuật (các chuyên gia tư vấn); (iv) phân cấp và trao quyền tối đa (thể chế hóa); và (iv) khuyến khích người dân tham gia vào quản lý (thủ tục hỗ trợ thực hiện)

PHẦN THẢO LUẬN

Ngoài các phần trình bầy trên, trong suốt hội thảo đã diễn ra các thảo luận sôi nổi, các đại biểu phân thành 6 nhóm thảo luận về các vấn đề Trao quyềt, xác định mục tiêu, giám sát và đánh giá, xây dựng năng lực, mở rộng và định hướng chính, và hỗ trợ cơ sở hạ tầng/ đời sống người dân Trong phiên tổng hợp các báo cáo thảo luận, đại diện của các nhóm đã trình bày nhiều quan điểm, đề xuất và khuyến nghị Những vấn đề được nêu ra trong mỗi nhóm gồm:

• Nhóm 1- Trao quyền: thể chế hoá phương pháp CDD, nâng cao năng lực cần phải đi

đôi với việc gia tăng lợi ích của hệ thống Nhóm cũng đề xuất Quỹ phát triển cộng đồng nên để cho cộng đồng quản lý hoàn toàn

• Nhóm 2+3: Giám sát và Đánh giá (M&E); Hiện nay ở Việt Nam còn đang thiếu cơ

chế giám sát thích hợp và vấn đề này cần được giải quyết Cần phải hình thành được yếu tổ công khai Nên nỗ lực hơn nữa trong áp dụng rộng rãi phương pháp CDD, và làm rõ mục tiêu nhằm hướng tới mục tiêu của dự án

• Nhóm 4: Nâng cao năng lực: Yêu cầu nâng cao năng lực CDD ở mọi cấp, đặc biệt ở

cấp xã và thôn Nhóm cũng có đề xuất cải thiện hiệu quả việc nâng cao năng lực cấp

cơ sở ví dụ như những tài liệu mà cấp trung ương chuyển xuống cần phải sửa đổi sao cho phù hợp với thực tế địa phương, và nên có phương pháp đàp tạo linh hoạt

• Nhóm 5: Định hướng chính và nhân rộng quy mô: Nhóm đề xuất những họat động

nhằm cải thiện tính hiệu quả của CDD gồm: thiết lập cơ chế CDD đồng bộ, tạo ra khuôn khổ cho vấn đề phân cấp quản lý, tạo ra một nền tảng CDD cũng như nền tảng của chính quyền, đơn giản hoá các thủ tục và chính sách, rút ra những bài học kinh nghiệm; thành lập nhóm công tác CDD và cái tiến tình hình điều phối giữa các nhà tài trợ

• Nhóm 6: Cơ sở hạ tầng/sinh kế: Nhóm đã thảoluận rất sôi nổi về phát triển cơ sở hạ

tầng và sinh kế, tiếp đó đi đến kết luận hai lĩnh vực đều quan trọng như nhau và có tính bổ sung cho nhau trong các chương trình CDD Nhóm đã đề xuất nên cần có một

kế hoạch tổng thể phù hơp với từng địa phương kết hợp với nâng cao năng lực, tạo mô hình trong mỗi vùng để nhân rộng

Các đại biểu đã thảo luận sôi nổi đã diễn ra trong hai ngày hội thảo và tập trung vào một số vấn đề chính cần được làm rõ như sau:

• Tình hình CDD ở Việt Nam và chúng ta định nghĩa “cộng đồng” như thế nào? Mặc dù vấn đề liệu xã hay thôn là cấp phù hợp cho những trong tâm CDD còn cần phải thảo luận chi tiết hơn, song đã có nhiều đại biểu nhất trí rằng cần phải thiết lập được một số nguyên tắc cơ bản và khuôn khổ cho phương pháp CDD Một số đại biểu cho rằng nên coi khai niệm cộng đồng theo một cách linh họat và tùy thuộc vào từng địa phương

• Vai trò của chính quyền địa phương và cấp trung ương và vấn đề điều phối giữa các

cơ quan trong Phát triển Lấy cộng đồng làm định hướng là gì?

• Những tác động của nền kinh tế thị trường lên các dự án và những phương pháp tiếp cận phù hợp với nó? Các đại biểu đã nêu ra nhiều câu hỏi làm thế nào để khuyến khích sự tham gia tích cực hơn nữa của cộng đồng vào các họat động phát triển kinh tế-xã hội

• Làm thế nào để hòa nhập các dự án CDD với các chương trình và dự án khác trên cùng một địa bàn như chương trình 135?

• Làm thế nào để vượt qua được những vấn đề rào cản thuế của địa phương, nguồn thu thấp của địa phương và phân phối cho những huyện /xã xa xôi hẻo lánh?

• Làm thế nào để thiết lập hệ thống giám sát hiệu quả để làm công cụ quản lý và đảm bảo cho thông tin được thông suốt?

BÌNH LUẬN BẾ MẠC

Khi tóm tắt Hội thảo, Ông Robin Mearns – Ngân hàng Thế giới đã liệt kê năm vấn đề và chủ

đề quan trọng nhằm giúp cho việc thảo luận phát triển xa hơn:

• Trong phương pháp CDD người dân là những nhân vật chính chứ không phải nguời hưởng lợi thụ động, CDD được người dân xây dựng Những phát triển của cộng đồng đòi hỏi phải có khuôn khổ và hành động thực tế

• Thể chế hóa CDD là một cách nâng cao sự bền vững, mức độ chắc chắn và tin cậy

• Làm rõ vai trò và trách nhiệm của các nhân vật Cần phải tiến hành phân tích những đối tượng quan tâm vì việc này sẽ mang đến những thay đổi về phương thức làm việc

• Những kênh thông tin sẽ giúp cho việc nâng cao mức độ tin cậy của phương pháp

• CDD là phương pháp theo định hướng tin tưởng mà trong đó việc học hỏi được thông qua thực tiễn và xây dựng năng lực, cho phép cộng đồng mắc lỗi Quá trình thực hiện CDD cần phải linh hoạt trong một chuẩn mực rộng lớn và phạm vi đã nhất trí, không phải là áp đặt từ ngoài vào

Ông Robin Mearns kiến nghị rằng cần phải tiến hành các hoạt động tiếp theo sau khi kết thúc hội thảo bao gồm việc tiếp tục thảo luận với các cơ quan chính phủ có liên quan, và đánh giá sâu hơn nhằm xác định những ứng dụng tương lai của phương pháp CDD ở cấp tỉnh

Trong phần kết luận, Ông Phạm Hải – Bộ kế hoạc và Đầu tư đã tổng kết sáu vấn đề chính, xung quanh các thảo luận diễn ra trong hội thảo:

• Có sự liên kết chặt chẽ giữa trao quyền và phân cấp quản lý, và giữa trao quyền và lợi ích

• Giám sát và đánh giá cần đ ược quan tâm tích cực: cần có tiêu chí phù hợp và rõ ràng, khung thể chế phù hợp và nâng cao niềm tin ở cấp xã

• Phải nâng cao năng lực và tiến hành việc này ngay từ đầu Cần có thảo luận thêm nữa

để tìm ra phương pháp và tài liệu đào tạo phù hợp, giảng viên ở cấp cơ sở phải xuất sắc để nâng cao năng lực

• Mở rộng quy mô và định hướng cần tập trung vào việc giao ngân sách xã

• Cần thể chế hoá để mở rộng quy mô

• Cần liên kết chặt chẽ giữa cơ sở hạ tầng và hỗ trợ sinh kế Người dân ở cấp xã nên tự quyết định đầu tư dựa vào bối cảnh địa phương mình

Diễn văn khai mạc

Tác giả: Nguyễn Xuân Thảo Thứ trưởng Bộ kế hoạch và Đầu tư

Xoá đói giảm nghèo là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Chính phủ Việt Nam và đã đạt được những thành tựu bước đầu trong hoạt động này

Trong 5 năm qua, tỷ lệ đói nghèo khu vực đặc biệt khó khăn đã giảm nhanh xuống còn 25,9%

so với trước năm 1998 là 50-60% (theo tiêu chí của Việt Nam) Đời sống của người dân, nhất

là vùng sâu, vùng xa được nâng lên rõ rệt; cơ sở hạ tầng không ngừng được cải thiện, trình độ dân trí của cộng đồng được nâng lên, giúp họ tiếp cận với tiến bộ khoa học, kỹ thuật để áp dụng vào sản xuất, nâng cao ý thức trách nhiệm và đóng góp của cộng đồng trong việc tham gia xây dựng và quản lý công trình sau này Bên cạnh đó, các dự án phát triển lấy cộng đồng làm định hướng đã tạo được phong trào xoá đói, giảm nghèo sâu, rộng trong toàn quốc với mọi ngành, mọi cấp, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước

Thành công đó có sự giúp đỡ nhiệt tình và có hiệu quả từ Chính phủ các nước, các tổ chức của Liên Hiệp Quốc, các tổ chức phi chính phủ và các nhà tài trợ khác như: Ngân hàng Thế

giới (WB) đã tài trợ cho dự án Giảm nghèo các tỉnh miền núi phía Bắc, dự án Hạ tầng cơ sở nông thôn dựa vào cộng đồng tại miền Trung và một số dự án khác có liên quan đến xoá đói

giảm nghèo; Chương trình phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP), Quỹ phát triển nông nghiệp quốc tế (IFAD), Cộng đồng Châu Âu (EU), Ngân hàng Phát triển châu á (ADB), Bộ Phát triển quốc tế Anh (DFID) và của các tổ chức thuộc những quốc gia như Thuỵ Điển, úc, Bỉ, Đức, Phần Lan, Canada

Thay mặt Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tôi chân thành cám ơn chính phủ các nước, các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ đã giúp đỡ Việt Nam thực hiện các dự án phát triển lấy cộng đồng làm định hướng và mong tiếp tục nhận được sự giúp đỡ trong thời gian tới Xin cám ơn sự phối hợp chặt chẽ của những cơ quan, ban ngành ở Trung ương và địa phương trong thời gian qua đã góp phần làm nên sự thành công của các dự án phát triển lấy cộng đồng làm định hướng

Điểm chung của các dự án phát triển lấy cộng đồng làm định hướng là đều được xây dựng kế hoạch dựa trên cơ sở nhu cầu của địa phương và có sự tham gia của người dân, được thực hiện ở những vùng được coi là nghèo nhất, bao gồm nhiều dân tộc thiểu số Việc thực hiện xoá đói giảm nghèo ở nơi đây được thông qua các hình thức, như xây dựng cơ sở hạ tầng dựa vào cộng đồng, tăng cường năng lực quản lý của cán bộ địa phương, phát triển sản xuất, phát triển kinh tế, xã hội

Công cuộc xoá đói giảm nghèo tuy đạt được nhiều thành tựu quan trọng nhưng nhìn chung đời sống của người dân vùng sâu, vùng xa vẫn còn rất khó khăn Những dự án, mô hình, cách làm có kết quả nhưng chưa được tổng kết, nhân rộng Việc lồng ghép các Chương trình, dự án trên cùng địa bàn hiệu quả chưa cao Việc phân cấp quản lý ở một số địa phương chưa mạnh

Vì vậy, trong cuộc hội thảo này chúng ta cùng nhau bàn bạc, tìm ra phương pháp mới về phát triển lấy cộng đồng làm định hướng nhằm phát huy ưu điểm, khắc phục tồn tại trong thời gian vừa qua để đẩy nhanh công tác xoá đói, giảm nghèo tại Việt Nam

Xin chúc Hội thảo thành công tốt đẹp !

Một lần nữa, xin chân thành cảm ơn các quý vị !

Nguyễn Xuân Thảo

Thứ trưởng

Bộ Kế hoạch và Đầu tư

Phần trình bầy số 1

Phát triển theo hướng cộng đồng:

Tổng quan hoạt động thực tiễn

Tác giả: Dan Owen Ban Phát triển Theo huớng Cộng đồng

Vụ phát triển xã hội Ngân hàng Thế giới Nội dung

1 Phương pháp – việc gì, vì sao, bằng cách nào

2 Xây dựng các nguyên tắc và các tổ chức thể chế

3 Các thí dụ từ các dự án toàn cầu về phát triên theo hướng cộng đồng

4 Bằng chứng phân tích: ích lợi, rủi ro và một số gợi ý

1 Phương pháp – việc gì, vì sao, bằng cách nào

VẤN ĐỀ GIẢM NGHÈO ĐÒI HỎI

Phát triển theo hướng cộng đồng (CDD): Người nghèo là các đối tác trong công việc

cầu

Các kết quả có ngay và tồn tại lâu dài trong dân chúng:

Phát triển theo hướng cộng đồng thường là cầu nối bị bỏ quên trong các chiến lược

HỖ TRỢ CỦA CHÍNH PHỦ CHO PHÁT TRIỂN THEO HƯỚNG CỘNG ĐỒNG THƯỜNG BAO GỒM

Khuyến khích xây dựng một môi trường thực thi thông qua cải cách chính sách và thể chế (phân quyền, cách chính sách theo lĩnh vực, v.v)

Phát triển theo hướng cộng đồng

Các mối quan hệ

về năng lực quản

lí ở địa phưõng được đẩy mạnh

Tăng cường năng lực cho các nhóm cộng đồng

PHÁT TRIỂN THEO HƯỚNG CỘNG ĐỒNG CO GÌ MỚI?

• Không phải là chế tạo lại chiếc bánh xe

• Những đổi mới trong phát triển theo hướng cộng đồng

o Qui mô

o Có liên kết với các chính sách giảm nghèo của quốc gia, các đổi mới về chính sách và thể chế

o Tập trung nhiều hơn vào hành động của cộng đồng

o Cách hình thức hợp tác, đặc biệt là hợp tác với chính quyền địa phương

QUAN ĐIỂM LỊCH SỬ: SỰ PHÁT TRIỂN DẦN DẦN

Giai đoạn 1970-1980

Chính quyền Trung ương

1980-1990 Các sáng kiến trong việc đẩy mạnh sự tham gia

Từ năm 2000 Phát triển theo hướng cộng đồng

Ví dụ y Các chương

trình phát triển nông thôn lồng ghép (sự phối hợp của nhiều bộ nghành)

y Các chương trình mang tính khu vực (thành thị

yCác chương trình phi chính phủ

y Các quỹ xã hội

y Sự phát triển thành thị

và nông thôn có sự tham gia bên ngoàiy Các chương trình đầu tư thí điểm theo nhu cầu của từng khu vựcy Nghiên

Thế hệ mới của:

y Các quỹ xã hội

y Các chương trình phát triển nông thôn

y Các chương trình phát triển thành thị và nâng cấp nhà ổ chuột

y Các chương trình theo

và nông thôn) cứu về sự tham gia và

phân quyền yTiếng nói của người nghèo”

khu vực

Đặc điểm Việc lập kế hoạch

và độ tin cậy từ trên xuống dưới

Vấn đề tính bền vững mà nhiều dự

án gặp phải

Hứa hẹn nhiều thành công nhưng còn hạn chế

về quy mô và tính song song

Tính hiệu quả và bền vững được tăng cường

Các chương trình có quy

mô lớn hơn Tăng cường sự quản lý của cộng đồng và có liên hệ với các chính quyền địa phương

Các liên kết với cải cách ở mức độ rộng hơn trong một môi trường thực thi

KHI NÀO THÌ PHÁT TRIỂN THEO HƯỚNG CỘNG ĐỒNG THÍCH HỢP VÀ KHI NÀO KHÔNG THÍCH HỢP?

Sự phù hợp ở quy mô rộng • Có năng lực lớn hơn so với các tiềm năng được

công nhận của các tổ chức cộng đồng còn tồn tại ở các nước đang phát triển

• Kinh nghiệm uyên thâm trên thế giới

Không phải là phương

• Phát triển theo hướng cộng đồng có thể không mang lại hiệu quả trong tất cả các bối cảnh xã hội

Phát triển theo hướng cộng

• Giao việc quản lý ở cấp thấp nhất thích hợp

CÁC MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN THEO HƯỚNG CỘNG ĐỒNG TRONG CÁC DỰ ÁN CỦA NGÂN HÀNG THế GIỚI

Loại hình Môi trường

thực thi

Chính quyền địa phương

lý nguồn lực cho các nhóm cộng đồng

Các chính quyền địa phương được bầu một cách dân chủ ra quyết định

về việc lập kế hoạch, việc thực hiện, Giám sát theo dõi với sự hợp tác của nhiều nhóm cộng đồng khác nhau

Các nhóm cộng đồng sẽ đưa ra các quyết định về việc lập kế hoạch, thực hiện và theo dõi giám sát

VÀ trực tiếp quản lý các quỹ đầu tư

Các nhóm cộng đồng sẽ đưa ra quyết định về việc lập kế hoạch, thực hiện và theo dõi giám sát

NHƯNG không trực tiếp quản lý các quỹ đầu tư

PHÁT TRIỂN CÁC DỰ ÁN PHÁT TRIỂN THEO HƯỚNG CỘNG ĐỒNG CỦA

NGÂN HÀNG THẾ GIỚI THEO KHU VỰC VÀ NGÀNH

Ước tính các thành phần thuộc phát triển theo hướng cộng đồng (triệu đô la Mĩ)

Dự tính các thành phần thuộc phát triển

theo hướng cộng đồng của các dự án do

ngân hàng tài trợ (tỉ đô la)

Theo khu vực

678 542

247 34

436

349 294

268

95 59

MENA ECA

HD

ESSD

2 Xây dựng các nguyên tắc và cách sắp xếp thể chế

CÁC NGUYÊN TẮC ĐƯỢC THIẾT KẾ THEO PHÁT TRIỂN THEO HƯỚNG

CỘNG ĐỒNG

1 Biến các đầu tư phải có trách nhiệm với các yêu cầu đã được thông báo

2 Xây dựng các cơ cấu tham gia phục vụ việc quản lý của cộng đồng và sự tham gia của các bên có liên quan

3 Đầu tư vào năng lực của các tổ chức dựa vào cộng đồng

4 Hỗ trợ cộng đồng tiếp cận với thông tin

5 Xây dựng các nguyên tắc đơn giản và các hình thức khuyến khích dựa vào hệ thống giám sát và đánh giá

6 Xây dựng các cơ cấu thể chế và chính sách thực thi

7 Duy trì tính linh hoạt trong việc sắp xếp và sáng tạo

8 Đảm bảo sự tham gia mang tính xã hội và giới

9 Thiết kế tăng cường quy mô

10 Đầu tư và chiến lược bền vững

Biến các đầu tư đáp ứng yêu cầu đưa ra

• Các quyết định phải dựa vào thông tin chính xác về các lựa chọn chi phí và lợi ích

• Các nguồn lực của chính cộng đồng được đầu tư

Xây dựng cơ chế tham gia cho việc quản lý của cộng đồng và sự tham gia của các bên có liên quan

• Trang bị cho các nhóm cộng đồng kiến thức, kiểm soát, quyền lực ở tất cả các pha ngay từ khi thực hiện chương trình

• Các chương trình được thiết kế phù hợp với các bên có liên quan (chính phủ, lãnh đạo địa phương, NGO, xã hội và cộng đồng) và phải hoạt động tốt trong thời gian dài Đầu tư cho việc xây dựng năng lực của các tổ chức dựa vào cộng đồng

• Tác động có liên quan trực tiếp tới sức mạnh của các tổ chức dựa vào cộng đồng thúc đẩy quá trình

• Chú trọng việc đào tạo và xây dựng năng lực thông qua việc vừa học vừa làm

Hỗ trợ cộng đồng tiếp cận thông tin

• Dòng chảy thông tin cũng quan trọng như dòng tiền (cơ hội thị trường, các nguồn lực sẵn có, v v)

• Tăng cường sử dụng công nghệ thông tin

Xây dựng các nguyên tắc cơ bản và cơ chế khuyến khích mạnh mẽ được việc giám sát và đánh giá hỗ trợ

• Nguyên tắc đơn giản dễ dàng hiểu và sử dụng

• Các quy trình được định nghĩa rõ ràng, phổ biến rộng rãi

• Các nguyên tắc được theo dõi và được thi hành một cách minh bạch

• Các phần thưởng dựa vào kết quả đầu ra hơn là có sự thoả thuận trước

Xây dựng môi trường có hiệu lực thông qua cải cách chính sách và thể chế

• Trao quyền cho các chính quyền địa phương được bầu ra đáp ứng nguyện vọng của người đi bầu

• Sự sắp xếp giữa các chính phủ về phân quyền tài chính bao gồm việc phân bổ tài chính cho các chính quyền địa phương và các tổ chức dựa vào cộng đồng

• Khuôn khổ pháp lý tích cực hỗ trợ hành động của cộng đồng

• Các chính sách rõ ràng theo khu vực đi kèm với các nguyên tắc tài chính được định nghĩa hoàn chỉnh về vai trò và trách nhiệm của các chủ thể chính trong từng lĩnh vực

Duy trì tính linh hoạt trong thiết kế sắp đặt

• Tính linh hoạt trong thiết kế là hết sức cần thiết cho phép các hệ thống phát triển

• phản hồi trực tiếp từ phía cộng đồng về việc thực hiện chương trình (các đánh giá của bên được huởng lợi, v.v)

Đảm bảo sự tham gia mang tính xã hội và giới

• Các cộng đồng khác nhau vì vậy việc thiết kế cần đảm bảo tính xã hội - phụ nữ, người già, thanh niên, dân tộc thiểu số, người bị nhiễm HIV/AIDS, người tàn tật có quyền được nói và quyết định

• Danh sách các phương pháp kĩ thuật đều có sẵn để phục vụ mục đích này

Thiết kế cho việc mở rộng

• Các quá trình giải ngân và phê duyệt cần được phân cấp càng nhiều càng tốt

Đầu tư vào một chiến lược bền vững

• Các dịch vụ thường xuyên đòi hỏi việc quản lý tài chính và thể chế ổn định và có mức chi phí phù hợp với địa phương

• Các dịch vụ tạm thời (ví dụ như xây dựng năng lực lúc ban đầu) có thể không cần cơ cấu thể chế lâu dài hay cơ chế tài chính bền vững

CÁC LỰA CHỌN THỂ CHẾ

C: Liên kết trực tiếp giữa các tổ chức dựa vào cộng đồng với chính quyền trung ương hay quỹ trung ương

hỗ trợ tư nhân

Các tổ chức dựa vào cộng đồng

Các tổ chức dựa vào cộng đồng

Các tổ chức dựa

vào cộng đồng

Chính quyền địa phương hay thành thị được bầu ra

NGO và các công

ty tư nhân

NGO và các công ty tư nhân

Chính phủ trung ương hay quỹ trung ương

Yêu cầu có sự kết hợp giữa các công cụ của chương trình đa lĩnh vực với các công cụ của chương trình một lĩnh vực

Đa lĩnh vực

• Cộng đồng có nhiều sự lựa chọn

hơn, chú trọng vào việc đáp ứng yêu câu, sở hữu ở địa phương

• Hiệu quả đạt được – chia sẻ chi

phí, thúc đẩy xã hội, xây dựng năng lực tại các khu vực khác nhau

• Ảnh hưởng về nghèo đói của

một nhóm các dịch vụ - Các dịch

vụ được kết hợp sẽ có giá trị hơn tổng số các phần riêng lẻ

• Có tiềm năng tiết kiệm các chi

phí thực hiện nội bộ (ví dụ chi phí của hai dự án riêng lẻ sẽ lớn hơn chi phí của một dự án bao trùm cả hai lĩnh vực

Một lĩnh vực

• Có nhiều cơ hội hơn để phát

minh trong các lĩnh vực cụ thể và thể hiện giá trị của các chính sách thuộc lĩnh vực mới

• Có nhiều cơ hội hơn để thúc

đẩy cải cách thể chế

• Các công cụ có thể được tập

trung nhiều hơn với các mục tiêu đơn giản hơn

3 Các ví dụ phát triển theo hướng cộng đồng từ các dự

án toàn cầu

CÁC VÍ DỤ VỀ PHÁT TRIỂN THEO HƯỚNG CỘNG ĐỒNG ĐƯỢC THỰC HIỆN

Phát triển theo hướng cộng đồng một lĩnh vực

Elsalvado: EDUCO

• Nâng cao chất lượng, quy mô và hiệu quả của giáo dục cơ bản

• Các bậc phụ huynh và thành viên cộng đồng là nhân tố quan trọng cho phát triển bền vững

Phát triển cộng đồng đa khu vực

Quỹ đầu tư xã hội của Zambia

• Từ SRP đến ZAMSIF - quỹ xã hội truyền thống với sự tham gia của cộng đồng được đưa tới chương trình phân cấp cho các đầu tư cấp huyện

• Các cửa sổ đầu tư cộng đồng và cấp huyện

Nâng cấp quy mô của phát triển theo hướng cộng đồng

Chương trình giảm nghèo ở Vùng Đông Bắc Braxin

• Nguồn tiền được rót trực tiếp tới cộng đồng

• Hạ tầng kinh tế và xã hội cơ bản, công ăn việc làm và các cơ hội tạo ra thu nhập cho người nghèo ở nông thôn

• Phân cấp việc phân phối các nguồn lực và việc ra quyết định tới cấp địa phương

• Cân bằng các nguồn lực được huy động ở cấp cộng đồng và đô thị

4 Bằng chứng phân tích: lợi ích, rủi ro và các gợi ý

RÀ SOÁT BẰNG CHỨNG - ẢNH HƯỞNG TỚI SỰ HIỆU QUẢ CỦA VIỆC CUNG CẤP CÁC DỊCH VỤ CÔNG

Các dự án được nghiên cứu

Các nhà nghiên cứu

độ, Sri Lanka và Indonesia

Isham & Kahkonen,

King & Ozler, 2000 PTA và giáo viên được trao

nhiều quyền quyết định hơn

đã nâng cao kết quả kiểm tra ở trường tiểu học

Galasso &

Ravallion, 2001

Việc xác đinh các hộ nghèo từ cộng

có hiệu quả hơn là việc xác định từ trung ương

Quỹ xã hội của

Pê ru

Schady, 2000 Tiếp cận được các huyện nghèo và

các hộ nghèo hơn ở các huyện này tuy nhiên việc phân bổ thường mang tính chính trị

Jalan &

Ravallion, 2001Ravallion, 2000

Việc cộng đồng có tiếng nói nhiều hơn đã giúp việc lập mục tiêu và phân chia lợi nhuận, hơn 50% lợi nhuận được dành cho người nghèo nhất,sự khác biệt về năng lực của các cộng đồng trong việc xác định mục tiêu một cách đúng đắn

RÀ SOÁT BẰNG CHỨNG - ẢNH HƯỞNG TỚI NGUỒN LỰC XÃ HỘI VÀ TÍNH BỀN VỮNG

Các kết quả chính

Ảnh hưởng tích cực đến năng lực của các hoạt động tập thể (năng lực xã hội) nhưng ảnh hưởng nhiều nhất đối với những người có điều kiện học hành và những người có nhiều mối quan hệ hơn ở trong cộng đồng

Ảnh hưởng tới nguồn lực xã hội

và tính bền vững

Tính bền vững tăng lên khi các cộng đồng đưa ra các lựa chọn đã được thông báo trước đối với các dịch vụ khác nhau trong pha thiết kế

Giả thuyết chính cần được nghiên cứu thêm:

• Hỗ trợ dành cho phát triển theo hướng cộng đồng có thể nâng cao năng lực địa phương về các hoạt động tập thể và có thể đảm bảo hoà bình xã hội

• Các phương pháp theo hướng cộng đồng có đem lại các kết quả có tính bền vững hơn các phương pháp do trung ương phụ trách

RÀ SOÁT BẰNG CHỨNG - RỦI RO VÀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG TỚI TÍNH HIỆU LỰC

Nguồn lực xã hộí sẵn có là một nhân

tố quan trọng quyết định tính hiệu lực của chương trình

• Nghiên cứu của Isham và Kahkonen (1999) về các dự án cấp nước tại Ấn

độ, Sri Lanka, Indonesia

• Nghiên cứu của Ibanez và Rao (2001) về quỹ xã hội của Jamaica

có xu hướng thâu tóm quyền quyết định Các nguyên tắc dự án lành mạnh

và sự hỗ trợ việc thực hiện đóng vai trò quan trọng làm giảm thiểu vai trò của người giàu

• Khảo sát của Abraham and Platteau (2001) về các dự án phát triển theo hướng cộng đồng tại sa mạc Saharan Châu Phi

• Nghiên cứu của Bardhan (2000) về các dự án nước ở Nam Ấn độ

• Nghiên cứu của Ibanez và Rao (2001) về quỹ xã hội của Jamaica

• Nghiên cứu của Gugerty và Kremer (2000) về các đầu vào nông nghiệp tại Miền Tây Kenya

GỢI Ý VỀ BẰNG CHỨNG PHÂN TÍCH

BẰNG CHỨNG VỀ LỢI ÍCH

GỢI Ý Phát triển theo hướng cộng

đồng có thể • Tiềm năng tập trung

hỗ trợ việc phát triển theo hướng cộng đồng để giảm nghèo

• Nâng cao tính hiệu quả

và huớng vào việc cung cấp các dịch vụ công

• Rủi ro đòi hỏi sự cần

có sự kết hợp cẩn thận về phân tích kinh tế và xã hội để thông báo mô hình

• Phát triển theo hýớng

cộng đồng có thể không phải là lựa chọn tốt nhất trong bối cảnh có ít các nguồn lực sẵn có hay năng lực cho hoạt động tập thể.

• Bối cảnh là then chốt:

việc xây dựng cần phải phù hợp với bối cảnh cụ thể và các phương pháp phát triển theo hướng cộng đồng có thể không phù hợp trong tất cả các bối cảnh

Nên có býớc tiếp cận

có tính toán và thận trọng

Phần trình bầy số 2

Một số điểm mạnh và điểm yếu về sự tham gia của người dân trong các hoạt động phát triển lấy cộng đồng làm định hướng (CDD) và thực tế quá trình xây dựng và thực hiện ở Dự án giảm nghèo

các tỉnh miền núi phía bắc

Tác giả: Lê Thị Thống, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế Nông nghiệp, Bộ KH & ĐT - Giám đốc Dự án

Giảm nghèo các tỉnh miền núi phía Bắc

GIỚI THIỆU

Thực hiện mục tiêu xoá đói giảm nghèo là nhiệm vụ hết sức nặng nề và lâu dài, đòi hỏi phải

do chính người dân tự tổ chức thực hiện, cùng với sự giúp đỡ của các tổ chức xã hội khác và

hỗ trợ của nhà nước cũng như các nhà tài trợ Trong quá trình thực hiện, việc lập kế hoạch phát triển có sự tham gia của cộng đồng, đảm bảo huy động tối đa sự tham gia của người dân, được xem là nội dung rất quan trọng Thực hiện thành công vấn đề này, cũng chính là thực

hiện tốt quan điểm Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân hưởng lợi, phát huy

quyền làm chủ của người dân Để làm tốt việc đó, người dân phải được tham gia tất cả các bước trong các chương trình, dự án, như đánh giá cộng đồng, xây dựng kế hoạch hành động,

tổ chức thực hiện, quản lý đầu tư và các hoạt động khác trên điạ bàn xã, thôn bản của họ Qua

đó, sẽ nâng cao được chất lượng của công trình, hạn chế tối đa việc thất thoát nguyên vật liệu, chống tham ô nhũng nhiễu, đảm bảo tính công khai, minh bạch; nâng cao quyền làm chủ về kinh tế cũng như làm chủ thôn bản của người dân trong các hoạt động

Liên quan đến vấn đề nêu trên, nếu nhìn ở cấp độ vĩ mô, cho thấy:

• Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã quan tâm và tạo điều kiện để người dân được trực tiếp tham gia vào quá trình thực hiện chương trình, dư án Tuy còn ở mức độ khác nhau, song các chương trình dự án xoá đói giảm nghèo tại Việt Nam trong những năm qua đều huy động được sự tham gia của người dân

• Chính phủ đã có nhiều cơ chế chính sách nhằm đảm bảo tính hiệu quả cho tất cả các chương trình nói chung và cho từng chương trình cụ thể

• Các nhà tài trợ đều rất chú trọng đến phương pháp lập kế hoạch có sự tham gia của người dân

ĐIỂM MẠNH VỀ SỰ ĐÓNG GÓP CỦA CỘNG ĐỒNG

• Sự tham gia của cộng đồng và chính quyền địa phương vào việc thực hiện các chương trình, dự án xoá đói giảm nghèo được tiến hành từ lập kế hoạch phát triển đến khi hoàn thành công việc và bảo trì, bảo dưỡng

• Sự tham gia của cộng đồng mang tính chủ động, có trách nhiệm, trung thực xây dựng

và thúc đẩy phát triển theo hướng tiến bộ

• Đảm bảo tính minh bạch: dân được biết tất cả các thông tin, nẵm vững quyền lợi nghĩa

vụ của họ và chính họ là những người hưởng lợi Đây là vấn đề quan trọng nhất đảm bảo tính công khai, dân chủ

• Đảm bảo tính bền vững: tất cả các hoạt động như đầu tư xây dựng cơ bản, an toàn lương thực, khoa học công nghệ, môi trường, y tế giáo dục, tăng cường năng lực được lồng ghép, hỗ trợ bổ sung cho nhau để nâng cao ý thức trách nhiệm của cả người dân

và chính quyền địa phương

• Học hỏi kinh nghiệm thông qua Phát triển lấy cộng đồng làm định hướng (CDD) nhằm tham khảo ý kiến cũng như sáng kiến của tất cả mọi người để phục vụ cho lợi ích của từng cá nhân, tập thể và lợi ích chung của xã hội

• Có sự tương trợ lẫn nhau trong cộng đông, giữa cộng đồng này với cộng đồng khác (các dân tộc trên cùng địa bàn) để giúp nhau vươn lên làm chủ cuộc sống của gia đình cũng như cộng đồng mình

• Trao đổi thông tin để nắm bắt kịp thời chủ trương chính sách của Đảng và Chính phủ (đặc biệt là vùng nghèo, vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc)

• Cùng nhau giải quyết những vấn đề nảy sinh trong cộng đồng, giảm bớt sự chia rẽ nội

bộ, tăng cường đoàn kết nhất trí để xây dựng cộng đồng vững mạnh trong tất cả các lĩnh vực hoạt động phát triển

• Nâng cao hiểu biết cho toàn cộng đồng

• Huy động được sự đóng góp của cộng đồng trong các công trình XDCB và lồng ghép các nguồn vốn phục vụ cho chương trình của Chính phủ

NHỮNG MẶT HẠN CHẾ

• Rất nhiều loại hình và phương pháp tiếp cận về CDD ở Việt Nam được áp dụng tuỳ theo vùng và tuỳ theo nhà tài trợ Điều đó có nghĩa, các bước khác nhau được áp dụng trên cùng một địa bàn, do đó người dân rất khó tiếp thu

• Sự tham gia của người dân phụ thuộc vào sự hướng dẫn của cán bộ chỉ đạo các cấp Nếu hướng dẫn đơn giản dễ hiểu, hiệu quả sẽ cao hơn; còn nếu hướng dẫn quá phức tạp sẽ làm cho cộng đồng khó thực hiện

• Trong quá trình chuẩn bị cho việc thực hiện các dự án có sự tham gia của người dân (lập kế hoạch từ dưới lên), bao giờ cũng mất nhiều thời gian và công sức hơn những chương trình dự án thiếu sự tham gia đó (phải mất từ một đến hai năm, tuỳ theo quy mô), bởi phải tổ chức họp dân

• Các cấp chính quyền (huyện, xã) thiếu hiểu biết và năng lực huy động sự tham gia của cộng đồng Đồng thời chính quyền địa phương cũng còn bị hạn chế về quyền hạn và khả năng tự ra quyết định, nhất là những vùng nghèo, xa xôi

• Người dân thường thụ động trong việc tiếp nhận cơ hội tham gia, ngay từ giai đoạn đầu thực hiện các chương trình dự án Ơ những nơi trình độ phát triển còn thấp, sẽ càng bị hạn chế về khả năng tổ chức của cộng đồng

• Việc tăng cường phân cấp ngân sách nhằm tạo điều kiện chủ động hơn nữa cho địa phương vẫn còn hạn chế, đặc biệt là với cấp xã

• Sự lồng ghép các chương trình dự án trên địa bàn địa phương chưa tốt, do chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức, các nghành, chưa động viên được sự tham gia của người dân

• Ở nơi nào có các chương trình dự án của Chính phủ và các nhà tài trợ thì ở đó tuỳ mức

độ khác nhau, sẽ có sự tham gia của người dân, vì có nguồn kinh phí hỗ trợ Nơi chưa

có chương trình dự án, thì hầu như các hoạt động tham gia của người dân bị hạn chế

NHU CẦU CẦN THIẾT CÓ SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN

• Tất cả chương trình dự án đều cần có sự tham gia của người dân, từ khâu lập kế hoạch đến thực hiện- giám sát đánh giá- duy tu bảo dưỡng- hưởng lợi

• Việc thể chế hoá sự tham gia của cộng đồng là một nhu cầu cần thiết để tạo môi trường tốt cho tất cả người dân có cơ hội tham gia

• Đổi mới công tác lập kế hoạch, với sự tiếp cận từ dưới lên; tận dụng và lồng ghép tất

cả các nguồn lực trong nước và ngoài nước để phát huy sức mạnh tổng hợp, phục vụ

và nâng cao năng lực chính quyền cơ sở, thực hiện tốt quy chế dân chủ cơ sở của Chính phủ

• Người dân phải được đào tạo về phương pháp đánh giá có sự tham gia của cộng đồng

Quá trình xây dựng và thực hiện sự tham gia của cộng đồng đối với Dự án giảm nghèo các tỉnh miền núi phía Bắc (NMPRP)

• Phổ biến mục tiêu nội dung xây dựng dự án đến cấp tỉnh, huyện, xã, thôn bản; làm cho các cấp, nhất là cấp xã quán triệt tinh thần : với sự hỗ trợ của cấp huyện, xã là người hướng dẫn và tổ chức xây dựng dự án theo đúng yêu cầu chỉ đạo chung của BQLDATW

• BQLDATW có bản hướng dẫn mẫu cụ thể về xây dựng Dự án Giảm nghèo cấp xã, gồm lời hướng dẫn và biểu mẫu cần thiết kèm theo

• BQLDA tỉnh cùng BQLDA huyện hướng dẫn UBND xã triển khai đối với vùng dân tộc thiểu số mà điều kiện phát triển còn hạn chế, như ở vùng người Hmông, người Dao Cán bộ cấp huyện, tỉnh phải đến hỗ trợ, giúp đỡ cán bộ xã một cách cụ thể

• UBND xã (Ban phát triển xã) hướng dẫn các thôn bản họp dân, để:

o Phổ biến cho mọi người biết về chủ trương, nội dung xây dựng dự án giảm nghèo

o Thôn bản đề xuất xây dựng các công trình và lựa chọn thứ tự ưu tiên theo yêu cầu và nguyện vọng của thôn bản về xây dựng mới hay nâng cấp các công trình hạ tầng, đường giao thông (kể cả cầu cống, ngầm), xây dựng chợ, thuỷ lợi nhỏ, nước sinh hoạt, mô hình nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi, chế biến nông sản nhỏ cho hộ hoặc nhóm hộ ), xây dựng trường học, đặc biệt là xây dựng lớp học tại thôn bản, trạm y tế xã hoặc cho nhóm thôn bản Việc này được thảo luận và có sự nhất trí cao (biểu quyết hoặc bỏ phiếu bằng hình thức thích hợp với trình độ dân trí )

o Sau khi thôn bản đã thống nhất, phải có biên bản cuộc họp gửi lên UBND xã

để tổng hợp

• UBND xã xem xét tất cả các yêu cầu của các thôn bản để xây dựng thành Dự án Giảm nghèo của xã, theo mẫu biểu đã hướng dẫn Dự án được thông qua Đảng uỷ và Hội đồng nhân dân xã với sự nhất trí cao Sau đó, UBND xã hoàn chỉnh văn bản, gửi BQLDAGN huyện tổng hợp, để gửi lên BQLDA tỉnh

2 Xây dựng và thực hiện kế hoạch hàng năm

• Ngoài BQLDA giảm nghèo cấp tỉnh, huyện, các xã thành lập Ban phát triển xã gồm: Chủ tịch hoặc Phó chủ tịch xã làm trưởng ban, các thành viên là Mặt trận Tổ quốc, Hội nông dân, Cựu chiến binh, Hội phụ nữ , cán bộ địa chính, khuyến nông, kế toán

xã và các trưởng thôn, bản với nhiệm vụ tham gia tổ chức thực hiện dự án

• BQLDATW và BQLDA tỉnh tổ chức tập huấn bồi dưỡng cán bộ cấp tỉnh về mua sắm đấu thầu; tài chính kế toán; giải ngân; chính sách an toàn (đền bù, tái định cư, môi trường và dân tộc), tập huấn cho cán bộ xã, thôn về giám sát xây dựng công trình cơ

sở hạ tầng

• BQLDA tỉnh căn cứ nội dung tiến độ dự án khả thi của tỉnh đã duyệt hướng dẫn cấp huyện và xã xây dựng kế hoạch hằng năm, có sự tham gia của cộng đồng và được tổng hợp từ các thôn bản xây dựng lên

• Ban phát triển xã hướng dẫn thôn bản họp (có thể phân ra cuộc hop theo giới để lấy được những ý kiến khác nhau) xác định danh mục công trình cần ưu tiên xây dựng

trong năm, dựa vào danh mục trong Tài liệu chuẩn của xã dự án (gồm danh mục các

hoạt động của xã trong cả đời dự án và bản đồ kèm theo ) Sau khi thôn bản thống nhất danh mục công trình xếp thứ tự ưu tiên, trưởng thôn bản làm báo cáo gửi UBND

xã

• Lao động của người hưởng lợi có trả công: chỉ đạo chung của Dự án là các công trình xây dựng phải huy động lao động tại chỗ (lao động thủ công như đào đắp đất, vận chuyển nguyên vật liệu ) để người dân có công ăn việc làm, thu nhập, nâng cao cuộc sống Có thể thông qua tổ chức của địa phương ký hợp đồng với nhà thầu, hoặc trực tiếp với nhà thầu, giá cả thoả thuận, khuyến khích nhà thầu sử dụng lao động địa phương được thể hiện trong hợp đồng, có điểm ưu tiên trong xét thầu đối với nhà thầu khi khẳng định việc sử dụng lao động tại chỗ

Tóm lại, Dự án GNCTMNPB đã thực hiện bằng công cụ lập kế hoạch phát triển KT- XH từ

cơ sở có sự tham gia của người dân Tham gia của người dân (cộng đồng) trong các hoạt động

của dự án tại cơ sở là quan điểm đúng đắn, hợp lòng dân, thực hiện chủ trương Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân hưởng lợi, thực sự đem lại hiệu quả nhiều mặt Để thực

hiện tốt điều này, cần có sự chỉ đạo, hướng dẫn cụ thể, sát sao của các cấp, nhất là cấp xã và huyện phải thực sự tạo điều kiện cho người dân được đóng góp ý kiến và nghiêm túc lắng nghe, chọn lọc những ý kiến đó