Ai Đã Đặt Tên Cho Dòng Sông Hoàng Phủ Ngọc Tường Bản 2.Pdf

1 AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG (HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG) Đề bài Cảm nhận về sông hương giữa núi rừng trường sơn Qua đó, hãy nhận xét về cái tôi của Hoàng Phủ Ngọc Tường Bài làm “Đêm mơ nước, ngày thấy hìn[.]

ở khúc thượng nguồn được nhà văn thể hiện một cách đầy tinh tế và sinh động Qua

đó ta không chỉ được chiêm ngưỡng “vẻ đẹp của sông Hương được phát hiện, khám phá từ cảnh sắc thiên nhiên” mà còn hiểu thế nào là “cái tôi của tác giả”

2

“Một nhà văn lớn phải là nhà văn vượt ra khỏi giới hạn của văn học vùng, văn học địa phương để trở thành nhà văn dân tộc và vươn đến ngưỡng cửa thế giới Tôi tin rằng Hoàng Phủ Ngọc Tường đã đạt được đến điều đó” Thật vậy, ngòi bút tài hoa ấy đã dành cả cuộc đời để đưa những dấu ấn quê hương vươn tầm khỏi lãnh thổ hàng nghìn năm đã dừng chân của chúng Là một nhà văn vô cùng tài hoa, đặc biệt là về thể loại bút kí Mỗi một tác phẩm của ông đều có một phong cách viết rất độc đáo, đó là sự kết hợp ăn ý giữa chất trí tuệ và chất trữ tình về rất nhiều kiến thức, chủ đề khác nhau như: văn học, triết học, lịch sử, địa lí bất kì chủ đề gì cũng không làm khó được ông Những sáng tác của ông hấp dẫn người đọc ở lối hành văn hướng nội, súc tích và tấm lòng nhân văn sâu sắc, trí tuệ uyên bác cùng chất Huế quyến rũ.Hoàng Phủ Ngọc Tường được biết đến như là một nhà văn của những dòng sông và sự nghiệp văn chương của ông cũng giống như là một dòng sông vậy, luôn chăm chỉ, miệt mài sáng tác không nghỉ ngơi để đóng góp cho đời những áng văn thơ hay

“Ai đã đặt tên cho dòng sông?” là tác phẩm đại diện mẫu mực cho thể loại ký trong văn học Việt Nam hiện đại, đồng thời cũng là gương mặt xuất sắc nhất trong tổng số các tác phẩm ký của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường Tác phẩm viết tại Huế vào năm 1981, xuất bản vào năm 1986 trong tập sách cùng tên Nhan đề “Ai

đã đặt tên cho dòng sông?” là một nhan đề lạ và hấp dẫn, khơi gợi hứng thú và tò

mò cho người đọc đi vào tìm hiểu để tự tìm câu trả lời cho mình Bên cạnh đó nó còn mở ra nội dung của tác phẩm, đầu tiên là vẻ đẹp của dòng sông Hương trên tất

cả các góc nhìn phong phú và đa dạng, thứ hai là huyền thoại về cái tên “Hương” thơm và đẹp muôn đời của dòng sông

Sở dĩ Hoàng Phủ Ngọc Tường chọn dòng sông Hương làm hình tượng nghệ thuật chính trong tác phẩm của mình bởi đây là con sông nổi bật làm nên vẻ đẹp của mảnh đất xứ Huế, nơi mà nhà văn đã gắn bó từ thuở lọt lòng, đã để lại trỏng ông nhiều ấn tượng sâu sắc, đồng thời cũng là hình tượng mà ông có nhiều am hiểu tường tận cả về địa lý, văn hóa và lịch sử Dòng Hương giang ấy trông từ góc nhìn địa lý lại mang những vẻ đẹp hấp dẫn với cảnh sắc thiên nhiên đa dạng và quyến rũ, đặc biệt là khúc thượng nguồn khi dòng sông vẫn còn ẩn giấu hình hài, dáng vẻ của

3

mình trong bạt ngàn Trường Sơn Hoàng Phủ Ngọc Tường đã thể hiện cái tài liên tưởng độc đáo, phong phú và mạnh mẽ của mình khi so sánh hình ảnh dòng sông với “một bản trường ca của rừng già” mang đậm vẻ hào hùng, tráng lệ và sôi nổi

Đó là một dòng sông nổi bật vẻ hùng vĩ với hình ảnh những đoạn sông “rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn, mãnh liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như cơn lốc…” Phải chăng lúc này đây dáng vẻ của con sông Hương hoàn toàn khác biệt với những gì người ta thấy khi nó uốn mình qua chân chùa Thiên Mụ, hay những khi nó hiền hòa giữa lòng phố Huế? Nếu như thi sĩ Đông Hồ từng say nước dòng Hương để rồi họa nên những vần thơ tình tứ, dịu dàng mang nhịp đập của một bầu tim xứ Huế:

"Dòng nước sông Hương chảy lặng lờ Ngàn thông núi Ngự đứng như mơ Gió chiều vương áo nàng tôn nữ Quai lỏng nghiêng vành chiếc nón thơ"

Thì nay khi mở đồ trang viết của Hoàng Phủ Ngọc Tường - một nhà văn sống trọn

ân tình cùng đất Thừa Thiên, ta lại bắt gặp hình ảnh dòng sông Hương mãnh liệt,

dữ dội như được hun đúc từ những sâu thẳm non ngàn Bằng việc sử dụng những động từ mạnh, những cấu trúc giống nhau được điệp lại liên tiếp đã khiến cho con sông hiển hiện như một khúc ca trải dài bất tận của thiên nhiên.Đồng thời sông Hương cũng không bỏ quên nét thơ mộng và trữ tình khiến người ta không khỏi say

mê, cảm thán bằng “vẻ dịu dàng, say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng” Sắc đỏ “chói lọi” ấy của loài đỗ quyên càng làm nổi bật lên cái dáng điệu rộn rã, bừng bừng khí thế của một dòng sông giữa lòng Trường Sơn hoang dã và bí ẩn, tựa như tuổi trẻ son sắt của những chàng trai, những cô gái đang thỏa sức vẫy vùng giữa biển trời thanh xuân nồng nhiệt, sống động Cũng là bởi chính nét chấm phá của sắc đỏ rực rỡ ấy khiến ta dễ giảng liên tưởng Hương giang giống hệt như một người con gái Huế đang yêu: có khi nồng nàn, dữ dội - khi lại e

ấp, ngọt ngào Hương giang không chỉ là một dòng sông, mà dường như nó là một sinh thể sống động, nó biết yêu, biết ghét cũng biết dịu dàng với nét duyên thầm dễ

4

làm say đắm lòng người.Cuối cùng cái tính chí dương hùng tráng và nét dịu dàng, đắm say, trữ tình chí âm của dòng sông đã dung hợp, bổ khuyết cho nhau để tạo nên một Hương giang kỳ vĩ, cá tính và gây ấn tượng mạnh mẽ với người đọc

Nhưng bấy nhiêu đấy vẫn chưa đủ để làm nổi bật hẳn cái cá tính của dòng Hương giang giữa muôn vàn các dòng sông của nhiều tác giả khác, ví như so sánh với Nguyễn Tuân nhà văn cũng có một dòng sông Đà hung bạo, mãnh liệt kết hợp với vẻ trữ tình thi vị đầy đặc sắc Thế nên Hoàng Phủ Ngọc Tường đã chọn cách nhân hóa sông Hương, khoác lên cho nó một tính cách thật đặc biệt bằng dáng vẻ của một người con gái Di-gan “phóng khoáng và hoang dại” thật quyến rũ, bí ẩn, cùng với “bản lĩnh gan dạ tâm hồn tự do và trong sáng” Làm nổi bật lên cái vẻ sôi nổi tràn đầy sức sống của dòng sông khi người ta nghĩ đến một người con gái tuổi đôi mươi, tinh nghịch nhảy xoay tròn bằng đôi chân trần linh hoạt, với nụ cười lanh lảnh trong vắt, tựa tiếng chim Đồng thời mang đến cả những hình dung về một dòng chảy lắt léo, ưa khám phá, ưa tự do được rừng già Trường Sơn hun đúc suốt

từ thuở cha sinh mẹ đẻ, rất mạnh mẽ và tràn đầy sức sống Thế nhưng cái cá tính phóng khoáng, hoang dại ấy cũng không phải là thứ mà dòng Hương giang muốn đem đi phô bày khắp mọi nơi, dường như dòng sông ấy muốn giữ chút gì đó cho riêng mình như là thế giới nội tâm đầy tâm sự, và nhờ rừng già coi giữ như một một quý giá bằng cách “đóng kín lại ở cửa rừng và ném chìa khóa vào lòng sâu của vực thẳm dưới núi Kim Phụng” để bước vào cuộc hành trình tiếp theo

Khi đã cất lại một phần tâm hồn trong rừng già, sông Hương lại bộc lộ ra một nét tính cách mới, thú vị mà Hoàng Phủ Ngọc Tường đã tinh tế liên tưởng rằng

đó là “người mẹ phù sa của vùng văn hóa xứ sở” Dòng sông đã hoàn toàn rũ bỏ cái

cá tính mạnh mẽ, hoang dại để trở mình biến thành một người phụ nữ dịu dàng, một người mẹ bao dung, ngàn đời nuôi dưỡng những đứa con trong Huế bằng dòng sữa phù sa ngọt ngào, bằng hương thơm thân thuộc, bằng vẻ đẹp “dịu dàng và trí tuệ” Nhắc nhở con người nhớ lại sự hy sinh to lớn của bà mẹ Hương giang ngàn đời đã dang rộng vòng tay ôm ấp, hy sinh, trải qua biết bao nhiêu thế hệ thăng trầm nuôi lớn đứa con cố đô bằng tất cả tấm lòng yêu thương, mong đợi Có thể nói rằng với sự liên tưởng này Hoàng Phủ Ngọc Tường không chỉ biến sông Hương thành

5

một thực thể có linh hồn có xúc cảm mà còn đặc biệt nhấn mạnh làm nổi bật mối quan hệ diệu kỳ, gắn bó sâu sắc của dòng sông với mảnh đất cố đô bao đời nay Điều đó cũng phần nào thể hiện được tấm lòng gắn bó của nhà văn với quê hương, gắn bó với dòng sông có nhiều nét cá tính độc đáo này Chiều sâu trong vẻ đẹp của dòng sông: Khơi nguồn về cội nguồn để khám phá vẻ đẹp sâu thẳm: sức sống mãnh liệt, hoang dại, đầy cá tính Sông Hương khúc thượng nguồn là cái nhìn mang tính khám phá, phát hiện bằng đóng góp của Hoàng Phủ Ngọc Tường Nhờ đó, người đọc không chỉ biết tới sông Hương dịu dàng trầm tư mà còn một sông Hương mãnh liệt, tự do, phóng khoáng

Với bút pháp mềm mại, uyển chuyển, tác giả đã bóc tách từng lớp vẻ đẹp của nàng Hương và cũng là của xứ Huế, nâng niu và ôm ấp chúng trong từng câu chữ, trang văn Nhưng tác phẩm vẫn giữ được nét phóng khoáng, tài hoa, uyên bác nhưng đậm chất trữ tình không lẫn vào đâu trong phong cách sáng tác của ông Sông Hương đẹp ở chỗ nó gần gũi với người dân xứ Huế Cái duyên đằm thắm, cái tình mặn mà ấy in sâu vào tiềm thức của con người nơi đây Sông Hương đẹp từ nguồn, từ những dòng chảy đầu tiên Sông Hương, một dòng sông đẹp, một dòng văn hoá đậm đà truyền thống của Huế cũng đã ra đời và sẽ chảy mãi đến tận mai sau, chảy vô tận trong tâm hồn nhiều thế hệ

Đúng là chẳng câu chữ của kẻ “ngoại lai” nào có thể lột tả thiên nhiên Huế hơn chính tác giả thế nhưng đọc và ngẫm “Ai đã đặt tên cho dòng sông” ta còn cảm thấy đây không đơn thuần là một bài kí phi thường về văn phong mà còn sâu đậm

về ý nghĩa “Nghệ thuật bao giờ cũng là tiếng nói của tình cảm con người, là sự tự giãi bày và gửi gắm tâm tư”, đọc kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” ta bắt gặp Hoàng Phủ Ngọc Tường với một cái tôi tài hoa uyên bác luôn tha thiết với sông Hương xứ Huế Cái tôi đặc sắc không trộn lẫn ấy đã đóng một dấu triện riêng vào dòng chảy văn học và tâm hồn người đọc.“Cái tôi” có thể hiểu là nét riêng của mỗi con người, “Cái tôi” trong văn học còn đặc biệt và chứa đựng nhiều điều hơn thế, không chỉ thể hiện con người mà còn là phong cách văn chương Cái tôi của Hoàng Phủ Ngọc Tường được thể hiện qua ba phương diện: sự say đắm cảnh sắc thiên nhiên, gắn bó với quê hương xứ sở, trí tuệ uyên bác với vốn hiểu biết đa ngành

6

phong phú; ngòi bút tài hoa, tinh tế trong từng câu chữ Ta hoàn toàn có thể nói tất

cả phương diện đều “thấm đẫm chất Huế” Không đơn giản vì bài kí này viết về vùng đất ấy mà là tình yêu quá đỗi sâu đậm dành cho vùng đất thừa thiên Bởi chỉ

có vậy, ông mới có thể viết nên những trang văn đầy ắp tri thức và tài hoa, và cũng bởi trong văn chương thì thành công tức là tài năng được quyết định bởi thứ cảm xúc bản năng và nguyên thủy của kẻ có trái tim “trong” và “nguyên” Phải chăng

“dòng sông khó đoán quá”, nên nhà văn mới phải vận hết yêu thương để thấu hiểu

và cuộc hành trình ta đang đi là để khắc khoải đuổi theo một nỗi nhớ? Tác phẩm như một món quà nhỏ thay cho tấm lòng thành nhà văn muốn tri ân và dâng tặng thiên nhiên và con người Huế, “đã trầm hồn mình với đất trời sông nước xứ Huế”

mà sáng tác nên những trang kí khắc họa trọn vẹn vẻ đẹp sông Hương vừa đa sắc biến ảo lại thẳm sâu hấp dẫn

Chỉ với vài dòng thác kí lại hình ảnh Hương giang ở thượng nguồn, vẻ đẹp của dòng sông đã được tác giả bộc lộ một cách tinh tế với trường liên tưởng phong phú và độc đáo Sông Hương trở thành một sinh thể có tâm hồn, có xúc cảm và có

cả cuộc đời, với nhiều nét cá tính khác nhau lúc hùng vĩ, mãnh liệt, lúc hoang dại quyến rũ, rồi có lúc lại thật dịu dàng bao dung Tất cả đã kết hợp làm nên một vẻ đẹp về một dòng sông biết trộm đi nỗi nhớ nhung của vị khách vãng lai

Đề bài: Phân tích dòng sông Hương ngoại vi thành phố Huế Qua đó chứng minh được rằng “Hoàng Phủ Ngọc Tường chính là nhà văn của những dòng sông”

Bài làm

Trong sự nghiệp văn chương của mình, Thạch Lam từng chiêm nghiệm “Một nhà văn thiên tài là người muốn cảm nhận mọi vẻ đẹp man mác của vũ trụ” Nhưng muốn ôm ấp lấy vẻ đẹp thôi là chưa đủ, để hoài thai nên trang tuyệt mĩ nhà văn còn cần chắt lọc tinh túy rồi nghiêng bóng lên trang văn Chỉ có như vậy, giữa muôn

7

vàn thợ viết ngoài kia, ta mới có dấu ấn khó phai nhòa Giữa muôn vàn áng văn ngoài kia, tôi quyết định chọn “Ai đã đặt tên cho dòng sông” (Hoàng Phủ Ngọc Tường) để minh chứng sáng chói cho một cây bút tâm huyết, sống trọn với thiên lương nghề văn Chỉ qua đoạn miêu tả sông Hương ở ngoại vi thành phố ta bất giác chạm tay nhè nhẹ vào dòng nước êm đềm ấy, thả lòng trôi trên dòng sông chữ nghĩa

Hoàng Phủ Ngọc Tường sinh ra và lớn lên tại Huế nên từ nhỏ ông đã gắn bó với dòng Hương Giang "Ngoài những giờ lên lớp, mỗi ngày tôi đều tắm sông cùng với nhóm bạn học, ngày nào không ra sông lại thấy hụt hẫng như thiếu một điều gì đó", nhà văn kể lại Ông nói rằng chính sông Hương đã nuôi mạch máu văn chương trong con người ông, giúp những mạch máu ấy lan tỏa và sống mãi cho đến hôm nay: "Những kỷ niệm thời ấu thơ như những đêm nghe ca Huế dù đã cách nay hơn nửa thế kỷ nhưng tôi vẫn không quên Ngày đó những đêm ca Huế không sân khấu đèn màu, không micro, người nghe ngồi bệt dưới nền đất để thưởng thức âm nhạc Những kỷ niệm dung dị

đó đã ám ảnh suốt những năm tháng tôi xa sông Hương sau này, để bài ký đầu tiên trong cuộc đời sáng tác của tôi là con sông quê hương", nhà văn tâm sự

Đó chính là nền móng tâm tưởng của một nhà văn vô cùng tài hoa, đặc biệt là về thể loại bút kí Mỗi một tác phẩm của ông đều có một phong cách viết rất độc đáo,

đó là sự kết hợp ăn ý giữa chất trí tuệ và chất trữ tình về rất nhiều kiến thức, chủ đề khác nhau như: văn học, triết học, lịch sử, địa lí bất kì chủ đề gì cũng không làm khó được ông Những sáng tác của ông hấp dẫn người đọc ở lối hành văn hướng nội, súc tích và tấm lòng nhân văn sâu sắc, trí tuệ uyên bác cùng chất Huế quyến rũ Hoàng Phủ Ngọc Tường được biết đến như là một nhà văn của những dòng sông và

sự nghiệp văn chương của ông cũng giống như là một dòng sông vậy, luôn chăm chỉ, miệt mài sáng tác không nghỉ ngơi để đóng góp cho đời những áng văn thơ hay

“Ai đã đặt tên cho dòng sông?” là tác phẩm đại diện mẫu mực cho thể loại

ký trong văn học Việt Nam hiện đại, đồng thời cũng là gương mặt xuất sắc nhất

8

trong tổng số các tác phẩm ký của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường Tác phẩm viết tại Huế vào năm 1981, xuất bản vào năm 1986 trong tập sách cùng tên Nhan đề

“Ai đã đặt tên cho dòng sông?” là một nhan đề lạ và hấp dẫn, khơi gợi hứng thú và

tò mò cho người đọc đi vào tìm hiểu để tự tìm câu trả lời cho mình Bên cạnh đó nó còn mở ra nội dung của tác phẩm, đầu tiên là vẻ đẹp của dòng sông Hương trên tất

cả các góc nhìn phong phú và đa dạng, thứ hai là huyền thoại về cái tên “Hương” thơm và đẹp muôn đời của dòng sông

Vẻ đẹp của sông Hương trước khi vào thành phố Huế là cái nét đẹp mềm mại của một người con gái đang phô khoe những đường cong tuyệt mỹ Bằng việc sử dụng nghệ thuật so sánh nhà văn đã ví sông Hương như “người con gái đẹp đang ngủ mơ màng khi được người bạn tính mong đợi đến đánh thức” Với lối so sánh

ấy dòng chảy uốn lượn của con sông, những khúc quanh co của nó hiện lên hệt như những đường cong trên cơ thể của một người thiếu nữ đang độ xuân sắc: “sông Hương đã chuyển động một cách liên tục, vòng giữa những khúc quanh đột ngột, uốn mình theo những đường cong thật mềm” Quả là vẻ đẹp lúng liếng thanh xuân, vừa đa tình vừa hút mắt thi nhân

“Dòng Hương in gái nguyên lành

Lá thuyền du khách thanh thanh tiếng đàn”

Với thời gian bảy trăm năm lịch sử, Hương Giang thơ mộng ngày nay đã mang trong mình những lắng đọng với ba trầm tích phù sa của dòng chảy lịch sử có tự bao đời Từ thuở xa xưa sông Hương đã mang những cái tên linh nhiệm là Linh Giang, Lô Dung rồi Kim Trà Với những cái tên gọi dịu dàng ấy, sông Hương vẫn mềm mại uốn lượn để ôm ấp và nâng niu vóc dáng xứ Huế và làm nên nét đẹp hồn cốt trong tâm hồn Huế như một tất yếu của dòng chảy lịch sử bên đời:

"Đất Thừa Thiên trai hiền, gái lịch

Non xanh nước biếc, điện ngọc, đền rồng

Tháp Bảy Tầng, Thánh Miếu, Chúa Ông

Chuông khua Diệu Đế, trống rung Tam Tòa

9

Cầu Trường Tiền sáu nhịp bắc qua

Tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ, còn đợi khúc âu ca thái bình."

(Ca dao Huế) Nếu Viên Mai từng viết “kẻ làm thơ không được đánh mất đi tấm lòng trẻ thơ” thì ắt hẳn kẻ đang yêu cũng không được đánh mất dũng khí chạy về phía người thương Hành trình đến với “người tình mong đợi” của “người con gái đẹp” này khá gian truân và nhiều thử thách khi nó phải vượt qua điện Hòn Chén, Ngọc Trản, Nguyệt Biều, Lương Quán Nhưng chính trong quá trình ấy con sông lại như

có cơ hội bộc lộ tất cả vẻ đẹp của mình - vẻ đẹp gợi cảm của người thiếu nữ đi ra từ

“cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại”: “Qua điện Hòn Chén, vấp Ngọc Trản, nó chuyển hướng sang tây bắc, vòng qua thềm đất bãi Nguyệt Biều, Lương Quán rồi đột ngột vẽ một cung thật tròn về phía đông bắc ôm lấy chân đồi Thiên Mụ xuôi dần về Huế Từ Tuần về đây, sông Hương vẫn đi trong dư vang của Trường Sơn, vượt qua một lòng vực sâu dưới chân núi Ngọc Trản để sắc nước trở nên xanh thẳm

và từ đó nó trôi đi giữa hai dãy đồi sừng sững như thành quách” Có thể thấy, bằng lối hành văn uyển chuyển, sử dụng ngôn ngữ đa dạng và giàu hình ảnh, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã diễn tả một cách sinh động và hấp dẫn những khúc quanh, ngã rẽ của con sông Thủy trình của Hương Giang gắn liền của những địa danh khác nhau của xứ Huế được nhà văn dành cho một cách diễn đạt riêng biệt - không pha tạp, không trộn lẫn với sự dẫn dắt của bất cứ nghệ sĩ văn nhân nào từng viết về xứ Huế Chính lối hành văn nhẹ nhàng, tình tứ ấy đã tạo được cảm giác thân quen trong lòng người đọc, khiến ta có xúc cảm tựa như mình đang xuôi mái chèo rẽ nước trên sông Hương, cùng với con sông tìm về với Huế thơ, Huế tình Hành trình ấy vốn thật dài nhưng qua lời văn của Hoàng Phủ Ngọc Tường ta không cảm thấy nhàm chán, tẻ nhạt mà thay vào đó lại là một hành trình khám phá đầy độc đáo, thú vị, một chuyến du miên đáng nhớ và đáng yêu

Bằng ngòi bút tài hoa, mềm mại người nghệ sĩ đã có những nét vẽ thật đẹp

về Hương giang trên phông nền là sự mộng mơ rất Huế Những câu văn giàu sức họa đan xen cùng những câu văn gợi một nét mơ hồ với nhiều liên tưởng và cảm

10

xúc thi vị, kết hợp với thủ pháp nhân hóa và so sánh cùng hệ thống ngôn từ giàu xúc cảm và hình ảnh cũng góp phần đáng kể vào việc khắc họa một dòng sông thơ mộng, trữ tình Những nét độc đáo ấy khiến cho ta cảm nhận của ta về dòng sông hệt như một người con gái đẹp càng trở nên rõ nét và gợi cảm: “Sông Hương ôm lấy chân đồi Thiên Mụ trước khi xuôi dần về Huế”

Dòng Hương cũng như con người biết tự làm mới mình, biết trang điểm cho mình đẹp hơn trước khi gặp người tình mà nó mong đợi: “vượt qua một lòng vực sâu dựa trên núi ngập tràn để sắc nước trở nên xanh thẳm” Sông Hương mang dáng vẻ hệt như tấm lụa mềm mại trên cơ thể người thiếu nữ, nó làm say lòng biết bao đấng tài hoa là những họa sỹ, nhạc sỹ, thi sĩ tài danh và tên tuổi, giúp họ nuôi dưỡng đam mê và khát khao sáng tạo từng ngày Hương Giang cũng gắn bó và làm say lòng bao con người yêu thương và nặng lòng với Huế ở khắp nơi:

"Vốc tay say với dòng Hương Nhón chân, ngược bước nẻo đường tìm thơ"

(Đêm Hương Giang- Nguyễn Trọng Liên)

“Kìa núi ngự sông Hương cùng lăng tẩm Vẫn âm thầm chờ đón các thi nhân…”

(Trích từ bài “Ôi xứ Huế” của Bích Lan)

Đi giữa thiên nhiên xứ Huế mộng mơ, Sông Hương cũng chuyển mình ngày đêm bên những lăng tẩm, thành quách của vua chúa thời Nguyễn Con sông vốn hiền hòa ở ngoại vi thành phố Huế, khi đến đây, nó như đang nép mình bên “giấc ngủ nghìn năm của những vua chúa được phong kín trong lòng rừng thông u tịch” Nhẹ nhàng uốn mình bên những di sản văn hóa ấy, Hương giang như bỗng trở nên nghiêm sáng hơn nó như khoác lên mình tấm áo choàng “trầm mặc” mang cái “triết

lý cổ thi” của cổ nhân đã từng lai vãng Lúc này đây sông Hương như hóa thân thành dòng chảy của lịch sử vẫn bền bỉ, mải miết tuôn dài qua năm tháng và đang vọng về trong hơi thở của ngày hôm nay Hương giang hệt như một chứng nhân lịch sử, nó đã soi bóng cho những triều đại nhà Nguyễn, cất giấu cho riêng Huế

và sắc tím dịu dàng của hoàng hôn choàng lên Huế:

“Tim tím rừng chiều, tim tím núi Tim tím chiều hôm, tim tím mai…”

(Nguyễn Bính) Như vậy, sông Hương đi trong vẻ đẹp của cảnh sắc thiên nhiên xứ Huế và sinh nó lại là tấm gương phản chiếu nét đẹp của cảnh quan đất trời hai bên bờ sông Nếu không có dòng Hương, những ngọn đồi ở ngoại vi thành phố Huế vẫn có vẻ đẹp riêng nhưng vẻ đẹp ấy sẽ mất đi cái sự long lanh, cái đa sắc màu và không còn những điểm cao đột khởi, khiến người ta phải ngẩn ngơ ngắm nhìn Sự xuất hiện của sông Hương như một điểm nhìn văn hóa và sông Hương chính là “trung tâm cảnh sắc”, là linh hồn của thiên nhiên và cảnh vật đất Kinh kì:

“Dòng sông ai đã đặt tên

12

Để người đi nhớ Huế mãi không quên

Xa con sông mang bao nhiêu nỗi nhớ

Xa ở lại tháng năm đợi chờ”

Sông Hương được tái hiện bằng một vốn hiểu biết phong phú về văn hóa, lịch sử, địa lý và văn chương của tác giả.Những cảm xúc sâu lắng cùng văn phong tao nhã,

hướng nội, tinh tế và tài hoa đã tạo nên sức hấp dẫn của đoạn trích Ai đã đặt tên

cho dòng sông? Đoạn trích là hình ảnh của dòng sông Hương thơ mộng, trữ tình

đầy chất thơ khi ở thượng nguồn đến khi về với thành phố Huế Vẻ đẹp của sông Hương hiện lên với từng bước đi trong cuộc hành trình trở về với người tình thơ mộng Và trong mỗi bước đi ấy, sông Hương như trưởng thành, thay đổi, lớn lên để

từ một cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại trở thành một bà mẹ phù sa của

một vùng văn hóa xứ sở Qua đoạn trích, người đọc cũng có thể cảm nhận được tình

yêu, niềm tự hào tha thiết, sâu lắng mà Hoàng Phủ Ngọc Tường dành cho dòng sông quê hương, cho xứ Huế thân yêu và cũng là cho đất nước Có lẽ đến đây ta cũng nhận ra được ông trời đang se duyên cho Hương và Huế để chúng được gặp nhau, cảm nhận thế nào là yêu và được yêu

Hoàng Phủ Ngọc Tường được biết đến như một nhà văn của những dòng sông bởi trong suốt sự nghiệp sáng tác ông luôn miệt mài, tận tụy tựa dòng chảy trôi luân chuyển phù sa bồi đắp thêm màu mỡ cho địa hạt văn chương Có lẽ những người dân ở bên bờ sông Hương đoạn chảy qua thành phố Huế khó có thể quên được hình ảnh một ông lão trạc tuổi 70 ngồi trên xe lăn, được vợ đẩy xe đi dạo trên bờ sông Hương Đó có thể là nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường, tác giả của những áng văn thơ nổi tiếng về những dòng sông như "Ai đã đặt tên cho dòng sông" hoặc cũng có thể là một người con của Huế yêu Hương giang say đắm đến độ họa lên dòng sông ấy bằng câu chữ 13 năm sống trên giường bệnh, phải di chuyển bằng xe lăn là 13 năm ông nhớ thương những dòng sông, như ông nói: "Những dòng sông luôn mang lại cảm xúc sáng tác cho tôi, đã nuôi dưỡng tâm hồn văn học tôi từ nhỏ

13

cho đến bây giờ và mãi mãi sau này" "Rất nhiều sáng tác của Hoàng Phủ Ngọc Tường đều có dấu ấn của sông Hương thơ mộng Xa Huế, nhà văn nhớ nhất dòng sông Vậy nên dù ông và gia đình đã nhiều lần vì công việc phải chuyển ra Hà Nội sinh sống, hoặc vào Thành phố Hồ Chí Minh nhận công tác, nhưng cuối cùng nhà văn đều bỏ lại cảnh phố thị tấp nập, đưa vợ con về Huế chỉ vì không chịu nổi nỗi nhớ sông Hương Trong mắt của ông, sông Hương như một thiếu nữ mang trên mình vẻ đẹp dịu dàng pha chút hoang sơ, man dại của núi rừng, nhưng lại có lúc hiền hòa như một thiếu nữ hiền thục

"Giúp tâm hồn thi sĩ, nghệ sĩ yên tĩnh, là bối cảnh sống để suy nghĩ và viết về cuộc sống một cách sâu sắc nhất", ông nói Dòng sông không chỉ dân dã nồng hậu như thế, mà còn có những khoảng lặng, như một chiều đến ngã ba sông, tôi bắt gặp hình ảnh người mẹ vừa cho con bú vừa bán hàng trên chợ nổi giữa vùng sông nước mênh mông Lúc đó thấy cảm giác rưng rưng trong lòng, mà sau này những hình tượng ấy đã là chất liệu, đã phảng phất trong nhiều bài ký khác của tôi", Hoàng Phủ Ngọc Tường nhớ lại Chính ông còn cảm thấy số phận như buộc chặt mình với những dòng sông như một loại duyên nợ Thứ

“lương duyên không định mà tới” đó đã trở thành động lực sống và vươn lên của ông trong những ngày tháng biến cố Hoàng Phủ Ngọc Tường nhẩm tính, ông đã từng gặp hầu hết những dòng sông chảy trên đất mẹ Việt Nam Từ sông Hương, bước chân của ông đã đến đoạn sông Hồng chảy vào đất Việt Nam, con sông Đà hoang sơ, sông Bến Hải, những ngọn suối góp nước thành sông chảy dọc dãy Trường Sơn, rồi chín cửa sông dòng Cửu Long đổ ra biển lớn "Tôi nhớ những con sóng vỗ bờ, vỗ mạn thuyền những đêm nằm thao thức Đã xa rồi, đã lâu rồi không nghe lại tiếng sóng thân quen ấy, nhưng dường như những tiếng sóng ấy đã tạo cho tôi ý chí vươn lên trong cuộc sống", nhà văn tâm sự Trong bài ký "Ai đã đặt tên cho dòng sông", ở đoạn cuối tác giả đặt câu hỏi bâng quơ: "Ai đã đặt tên cho dòng sông Hương? Có nhiều cách trả lời cho câu hỏi ấy, trong đó tôi thích nhất một huyền thoại kể rằng vì yêu quý con sông xinh đẹp của quê hương, con người ở hai bên bờ đã

14

nấu nước trăm loài hoa đổ xuống lòng sông, để làn nước thơm tho mãi mãi Với tất cả tình yêu gom góp suốt một đời như vậy, Hoàng Phủ Ngọc Tường xứng đáng với danh xưng cao quý ấy

Niềm thương nhớ những dòng sông đã tạo nên một cây bút Hoàng Phủ Ngọc Tường, và có người nói: "Sông miệt mài chảy về biển lớn không ngơi nghỉ và Hoàng Phủ Ngọc Tường cũng chính là một dòng sông, miệt mài sáng

trang văn tự bao giờ mà lòng ta vẫn bồi hồi về Huế, về dòng Hương xa xăm kia,có

lẽ ta đã húp trọn chén tình, nguyện bỏ lại trái tim nơi đất cố đô để rồi mai này đây, con sông ấy sẽ mãi là nàng thơ có hồn không hề vô tri vô giác, không hề phai nhạt trước thời gian

Đề bài: Cho hai đoạn trích sau:

“Rời khỏi Kinh thành, sông Hương chếch về hướng chính bắc, ôm lấy đảo Cồn Hến quanh năm mơ màng trong sương khói, đang xa dần thành phố để lưu luyến ra đi giữa màu xanh biếc của tre trúc và của những vườn cau vùng ngoại ô Vỹ Dạ Và rồi, như sực nhớ lại một điều gì chưa kịp nói, nó đột ngột đổi dòng, rẽ ngoặt sang hướng đông- tây để gặp lại thành phố lần cuối ở góc thị trấn Bao Vinh xưa cổ Ðối với Huế, nơi đây chính là chỗ chia tay dõi xa ngoài mười dặm trường đình Riêng với sông Hương, vốn đang xuôi chảy giữa cánh đồng phù sa êm ái của nó, khúc quanh này thực bất ngờ biết bao Có một cái gì rất lạ với tự nhiên và rất giống con người ở đây; và để nhân cách hóa nó lên, tôi gọi đấy là nỗi vương vấn, cả một chút lẳng lơ kín đáo của tình yêu Và giống như nàng Kiều trong đêm tình tự, ở ngã rẽ sông này, sông Hương đã chí tình trở lại tìm Kim Trọng của nó, để nói một lời thề trước khi về biển cả:" Còn non- còn nước- còn dài- còn về- còn nhớ "Lời thề ấy vang vọng khắp lưu vực sông Hương thành giọng hò dân gian; ấy là tấm lòng người dân nơi Châu Hóa xưa mãi mãi chung tình với quê hương xứ sở."

(Trích: Ai đã đặt tên cho dòng sông - Hoàng Phủ Ngọc Tường)

15

"Con Sông Đà tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mù khói núi Mèo đốt nương xuân”

(Trích: Người lái đò sông Đà – Nguyễn Tuân)

Nhận xét về nét độc đáo của Hoàng Phủ Ngọc Tường trong cách tiếp cận dòng sông Liên hệ với đoạn văn viết về vẻ đẹp sông Đà trong đoạn trích trên

Bài làm

“Nghệ thuật bao giờ cũng là tiếng nói của tình cảm, là sự tự trao gửi và gửi gắm tâm tư.”, đó là lời bình của giáo sư Lê Ngọc Trà dành cho nghiệp văn chương ông hằng yêu mến Nghệ thuật đã song hành cùng trái tim của loài người hàng thiên niên kỉ, như một phương tiện đắc lực giúp con người bày tỏ nỗi niềm và đi sâu vào thế giới nội tâm chứa đựng cả một bầu trời xúc cảm Tôi chợt nhớ đến hai

“thợ chữ” lão làng của văn học Việt Nam, đó là Nguyễn Tuân và Hoàng Phủ Ngọc Tường cùng hai tác phẩm gắn liền với tên tuổi: “Người lái đò sông Đà” và “Ai đã đặt tên cho dòng sông” Cũng là những con sông quê hương nhưng cách tiếp cận của mỗi tác giả lại khác nhau, chính điều đó lại làm nổi bật tình yêu nồng nàn chắt chiu trong từng con chữ, điều đó được thể hiện rõ trong đoạn trích trên

Hoàng Phủ Ngọc Tường là một nhà văn có sự gắn bó sâu sắc với Huế từ khi sinh ra cho đến hết cuộc đời của mình, đó là nền tảng cơ sở để hình thành nên tình yêu, là cơ sở để tác giả có những nghiên cứu thật tường tận về văn hóa, lịch sử và địa lý của xứ Huế Ai đã đặt tên cho dòng sông? là một bút kí đặc sắc, thể hiện phong cách tài hoa, uyên bác, giàu chất thơ của Hoàng Phủ Ngọc Tường Bài kí đã

ca ngợi dòng sông Hương như một biểu tượng của Huế Khi rời khỏi thành phố Huế, sông Hương vẫn còn chưa muốn rời hẳn, vẫn lưu luyến lắm, tựa như một người tình chung thủy chẳng muốn chia xa Thế nên nó mới "đột ngột đổi dòng rẽ ngoặt sang hướng đông tây để gặp lại thành phố lần cuối ở góc thị trấn Bao vinh xưa cổ", nhà văn đã nhân cách hóa nó lên, gọi đấy là nỗi vương vấn, "một chút lẳng

lơ kín đáo của tình yêu" Vẻ đẹp lịch sử của Huế là điều không có gì phải bàn cãi, suốt mấy trăm năm lịch sử cố đô, chứng kiến sự thăng trầm hưng thịnh của triều

16

Nguyễn, triều đại cuối cùng của lịch sử phong kiến Việt Nam, "vẻ vang soi bóng kinh thành Phú Xuân" Bao nhiêu sự kiện, bao nhiêu biến cố, bao nhiêu đổi thay sông Hương đều âm thầm ghi nhớ, âm thầm cất giấu vào tận đáy lòng, tựa một nhà

sử gia kín miệng Thế nhưng dẫu có trải qua mấy ngàn năm, lịch sử gắn bó với Huế, với độ tuổi tưởng như già nua, nhưng tâm hồn của dòng Hương giang chưa bao giờ úa tàn Nó vẫn luôn vậy, như có thuốc trường sinh bất lão, vẫn mang một tâm hồn cá tính, một dáng vẻ yêu kiều của cô gái đang tuổi đôi mươi, chưa khi nào hết khao khát và tìm kiếm tình yêu đích thực Thử nghĩ mà xem, phải yêu Huế đắm say thế nào, gắn bó với Hương giang đến mức nào mới có thể viết nên những trang đầy ắp tri thức và tài hoa như vậy Nhưng đây không phải bài kí đơn thuần mà là một trang nghệ thuật thấm đẫm tình cảm Có lẽ Hương giang cũng đã đáp ân tình được gửi trao bằng cách vang lên từng hồi ngân rung tựa trái tim người thiếu nữ: khi thì băn khoăn, trăn trở, e ngại, lúc thì dữ dội Ê-ren-bua từng viết “dòng suối đổ vào sông, sông lại đổ ra đại trường Von-ga, con sông Von-ga đổ ra biển Cũng như vậy, lòng yêu nhà, yêu gia đình, yêu miền quê trở thành tình yêu tổ quốc” Xét cho cùng áng văn Hoàng Phủ Ngọc Tường viết nên chính là để hướng về quê hương Trong lí luận văn học, hình tượng văn học được định nghĩa: “là những khách thể đời sống được nhà văn tái hiện cụ thể, sinh động trong tác phẩm của mình Bất cứ vật gì, hiện tượng gì cũng có thể trở thành một hình tượng văn học” Cho nên sông Hương cũng là một hình tượng nghệ thuật như vậy Với vị trí là hình tượng trung tâm của Ai đã đặt tên cho dòng sông?, sông Hương đã được Hoàng Phủ Ngọc Tường miêu tả như một sinh thể có hồn Dòng sông ấy sinh động, đẹp đẽ, và tỏa sáng trong tác phẩm ở ba góc độ: một dòng sông của tự nhiên, một dòng sông của văn hoá và một dòng sông của lịch sử Tất cả đã đem đến cho người đọc những cảm nhận vừa quen thuộc gần gũi, vừa mới mẻ thiêng liêng về vẻ đẹp của dòng sông này:

“Ôi những dòng sông bắt nước từ đâu

Mà khi về đất nước mình thì bắt lên câu hát Người đến hát khi chèo đò, kéo thuyền vượt thác

17

Gợi trăm màu trên trăm dáng sông xuôi.”

(Đất Nước – Nguyễn Khoa Điềm) Chất văn trong tác phẩm được Hoàng Phủ Ngọc Tường bộc lộ vô cùng kín đáo và tinh tế Ông không dùng hàng trăm mĩ từ ca ngợi hay thốt lên câu “yêu” vội vàng, chóng vánh Nhưng lạ thay, trong từng cung bậc, câu hò, câu ví ta lại bắt gặp từng sợi thương nhớ đang dần bện vào nhau Từ ấy, ngắm nhìn dòng Hương những ta cũng soi được lòng mình và thấu hiểu người yêu Huế đắm say- Hoàng Phủ Ngọc Tường Chính những kết hợp giữa trí tuệ và trữ tình đã giúp tác phẩm trở thành nỗi vấn vương êm dịu nhất, nó đẹp đến nỗi nếu kẻ ra đi không ngoảnh lại thì cũng bị sự bịn rịn níu chân, ngày ngày ngóng trông dòng Hương một lần nữa chảy trôi qua cuộc đời mình

Nguyễn Tuân là một tác giả có đóng góp xuất sắc ở cả hai giai đoạn: trước và sau Cách mạng tháng 8 Ông là một nghệ sĩ tài hoa uyên bác, có cá tính sáng tạo độc đáo Là một nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp Nguyễn Tuân thường khám phá thế giới tự nhiên ở phương diện thẩm mỹ, thường miêu tả con người ở vẻ đẹp tài hoa, nghệ sĩ Và nhắc tên Nguyễn Tuân là nhắc đến tập tùy bút “Sông Ðà”, viết từ 1958 đến 1960, là cái mốc quan trọng, đỉnh cao mới trong sáng tác của Nguyễn Tuân từ sau Cách mạng tháng Tám Tác phẩm như một dòng thác lớn thanh âm ngôn ngữ, cảm xúc, tư tưởng được khơi đúng nguồn mạch chính, hệt con sông Ðà “hung bạo

và trữ tình”, chảy băng băng qua vùng Tây Bắc hùng vĩ và ngạo nghễ với thời gian Ðọc “Sông Ðà”, thấy trữ lượng cái Ðẹp – chất “vàng mười” của đất nước và con người Việt Nam trong cuộc sống mới – quả là nhiều vô kể Cánh cửa tâm hồn tài hoa, lãng tử của Nguyễn Tuân như mở toang ra cho cái Ðẹp ùa vào : “Ðời sống Tây Bắc ngày nay là một tấm lòng tin tưởng không bờ bến, tin mình tin người, mấy chục dân tộc miền cao và đồng bằng tin cậy lẫn nhau, và nhất là tin chắc vào cái chế độ đẹp sáng do tay mình đắp cao mãi lên trên chỗ cao nguyên tiềm tàng sức

sống này” Nhà văn đã dành những trang viết thấm đẫm chất trữ tình để miêu tả vẻ

đẹp dịu dàng của dòng sông mang trong lòng những huyền sử thuở khai thiên lập địa của cha ông "Con sông Đà tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai và

18

cuồn cuộn khói núi Mèo đốt nương xuân.", "Mùa xuân dòng xanh ngọc bích ",

"mùa thu nước sông Đà lừ lừ chín đỏ như da mặt người bầm đi vì rượu bữa"

Để có thể vẽ nên hình ảnh con sông Đà từ trên cao nhìn xuống, Nguyễn Tuân

đã “bay tạt ngang sông Đà mấy lần” Chính trải nghiệm quan sát con sông ấy từ tàu bay lơ lửng giữa không trung, người nghệ sĩ tài hoa ấy mới có thêm cho mình “một cách nhìn về con sông Đà hung bạo và trữ tình.” Từ trên tàu bay mà nhìn xuống

"con sông Đà tuôn dài, tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc, chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban, hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mù khói núi Mèo đốt nương xuân" Điệp ngữ “tuôn dài, tuôn dài” như mở ra trước mắt của người đọc độ dài vô tận của dòng sông; mái tóc của Đà giang như kéo dài đến vô tận, trùng trùng điệp điệp giữa bạt ngàn màu xanh lặng lẽ của núi rừng Tây Bắc Phép so sánh “như một áng tóc trữ tình” tạo cho người đọc một sự xuýt xoa trước

vẻ đẹp dịu dàng mà kiều diễm của sông Đà Lúc này đây, sông Đà hiện lên với dáng vẻ hệt như một giai nhân tuyệt sắc, nàng tiên nữ ấy muôn phần kiêu sa khoác lên mình tấm áo choàng màu xanh bích ngọc cùng mái tóc tuôn dài với đất trời trù phú Hai chữ “ẩn hiện” càng làm tăng lên sự bí ẩn và nét trữ tình vốn có của dòng sông Sắc đẹp của sông Đà – sắc đẹp của một người đàn bà làm chủ đất trời đầy man dại và diễm lệ ấy còn được tác giả nhấn mạnh qua động từ “bung nở” và từ láy

“cuồn cuộn” kết hợp với hình ảnh hoa ban nở trắng rừng, hoa gạo đỏ rực hai bên bờ làm người đọc liên tưởng mái tóc như được trang điểm bởi mây trời, như cài thêm hoa ban hoa gạo và đẹp mơ màng như sương khói mùa xuân Dường như, sông Đà luôn thoắt ẩn thoắt hiện trong nhiều dáng vẻ khác nhau: có khi là nàng tiên nữ xinh đẹp dịu dàng, khi lại là bà hoàng đất Tây Bắc với sự cuồn cuộn chảy trôi qua đời đời kiếp kiếp, có khi sông Đà như một đóa hoa đang đợi ngày bừng nở,… Nhưng

dù mang dáng vẻ nào, Đà giang vẫn là một con sông rất đỗi trữ tình, đằm thắm, nên thơ

Đó là thời điểm cho câu chữ Nguyễn Tuân lai láng chất thơ ca ngợi vẻ đẹp của dòng sông, bằng cái nhìn và tình cảm của một người tự nhận sông Đà như một

"cố nhân" Nhà văn đã để cho dòng cảm xúc dào dạt thốt lên thành lời đối thoại im lặng với thiên nhiên, bờ bãi ven sông, dường như con người muốn hòa vào cùng

19

cảnh vật, để chiêm ngưỡng vẻ đẹp đầy sức cuốn hút của dòng sông Ngòi bút nhà văn đến lúc này mới thật sự tung hoành trong sự say sưa khám phá cội nguồn, kể về lịch sử dòng sông gắn với cuộc sống và con người Tây Bắc, những người đã đón nhận những tặng vật hào phóng của sông Đà Cảm xúc từ thực tại của Nguyễn Tuân còn khơi nguồn cho những mơ ước mang tính dự báo về tương lai, biến sức mạnh của dòng sông trái tính trái nết thành nguồn thủy điện dồi dào Rõ ràng, thực tại cuộc sống mới đã giúp cho Nguyễn Tuân có những dự cảm chính xác, có niềm tin vững chắc vào những con người đang xây dựng một chế độ mới, đem lại sinh khí mới cho cuộc sống ở sông Đà Với Người lái đò sông Đà này, Nguyễn Tuân đã ghi dấu ấn không trộn lẫn của mình ở thể loại tùy bút, bám sát hiện thực, say mê khám phá những nét ấn tượng, những vẻ đẹp tiềm ẩn từ hiện thực Hơn thế nữa, tác phẩm còn đánh dấu sự vững vàng trong tư tưởng tình cảm của nhà văn, sự nhạy cảm tinh tế của một tâm hồn nghệ sĩ yêu đất nước, yêu con người lao động, yêu và tin vào cách mạng, vào con đường dân tộc đang hướng tới Tấm lòng ấy, tài năng

ấy của Nguyễn Tuân thật đáng trân trọng

Cả hai dòng sông đều là những chứng nhân lịch sử xuôi dòng thời gian cùng dân tộc, đều là những sinh thể vừa dữ dội vừa trữ tình.Với Người lái đò sông Đà này, Nguyễn Tuân đã ghi dấu ấn không trộn lẫn của mình ở thể loại tùy bút, bám sát hiện thực, say mê khám phá những nét ấn tượng, những vẻ đẹp tiềm ẩn từ hiện thực Hơn thế nữa, tác phẩm còn đánh dấu sự vững vàng trong tư tưởng tình cảm của nhà văn, sự nhạy cảm tinh tế của một tâm hồn nghệ sĩ yêu đất nước, yêu con người lao động, yêu và tin vào cách mạng, vào con đường dân tộc đang hướng tới Tấm lòng ấy, tài năng ấy của Nguyễn Tuân thật đáng trân trọng Thì “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” lại là một bút kí đặc sắc, thể hiện phong cách tài hoa, uyên bác, giàu chất thơ của Hoàng Phủ Ngọc Tường Bài kí đã ca ngợi dòng sông Hương như một biểu tượng của Huế Dẫu nét trữ tình của Đà giang mang đậm chất hoang dã nơi Tây Bắc hay nàng Hương với nụ cười duyên khi gặp người tình Huế thì chúng đều bước vào trang văn thay cho tấm lòng của người nghệ sĩ

Thạch Lam từng nói lời “yêu” rằng: “Công việc của nhà văn là phát hiện cái đẹp ở chỗ không ai ngờ tới, tìm cái đẹp kín đáo và che lấp của sự vật, để cho người

20

đọc bài học trông nhìn và thưởng thức.” Thế giới của kẻ làm văn sẽ không bao chỉ được sinh ra một lần mà là nơi vạn vật được tái sinh ngay cả khi chỉ còn le lói hơi tàn Đứng trước thời gian sự vật, con người đều bình đẳng, thế nhưng những áng văn thấm đẫm tâm huyết sẽ bao bọc khỏi sự băng hoại của tự nhiên, khắc ghi vào trời xanh một tình yêu, một non sông, tổ quốc không bao giờ lụi tàn

bút Người lái đò sông Đà: “đi tìm chất vàng trong thiên nhiên Tây Bắc”

“Hùng vĩ của Sông Đà không phải chỉ có thác đá Mà nó còn là những cảnh đá bờ sông, dựng vách thành, mặt sông chỗ ấy chỉ lúc đúng ngọ mới có mặt trời Có vách

đá thành chẹt lòng Sông Đà như một cái yết hầu Đứng bên này bờ nhẹ tay ném hòn

đá qua bên kia vách Có quãng con nai con hổ đã có lần vọt từ bờ này sang bờ kia Ngồi trong khoang đò qua quãng ấy, đang mùa hè mà cũng thấy lạnh, cảm thấy mình như đứng ở hè một cái ngõ mà ngóng vọng lên một khung cửa sổ nào trên cái tầng nhà thứ mấy nào vừa tắt phụt đèn điện

Lại như quãng mặt ghềnh Hát Loóng, dài hàng cây số nước xô đá, đá xô sóng, sóng

xô gió Cuốn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm như lúc nào cũng đòi nợ xuýt tay lái thì cũng dễ lật ngửa bụng thuyền ra

Lại như quãng Tà Mường Vát phía dưới Sơn La Trên song bỗng có những cái hút nước giống như cái giếng bê tông thả xuống sông để chuẩn bị làm móng cầu Nước

ở đây thở và kêu như cửa cống cái bị sặc Trên mặt cái hút xoáy tít đáy; cũng đang quay lừ lừ những cánh quạ đàn Không thuyền nào dám men gần những cái hút nước ấy, thuyền nào qua cũng chèo nhanh để lướt quãng sông, y như là ô tô sang số

ấn ga cho nhanh để vút qua một quãng đường mượn cạp ra ngoài bờ vực Chèo nhanh và tay lái cho vững mà phóng qua cái giếng sâu, những cái giếng sâu nước

ặc ặc lên như vừa rót dầu sôi vào Nhiều bè gỗ rừng đi nghênh ngang vô ý là những cái giếng hút ấy nó lôi tuột xuống Có những thuyền đã bị cái hút nó hút xuống, thuyền trồng ngay cây chuối ngược rồi vụt biến đi, bị dìm và đi ngầm dưới lòng sông đến mươi phút sau mới thấy tan xác ở khuỷnh sông dưới Tôi sợ hãi mà nghĩ đến một anh bạn quay phim táo tợn nào muốn truyền cảm giác lạ cho khán giả, đã dũng cảm dám ngồi vào một cái thuyền thúng tròn vành rồi cho cả thuyền cả mình

“Người lái đò sông Đà” đã miêu tả vẻ đẹp hùng vĩ, nhưng rất đỗi dịu dàng, gần gũi

và bình dị của đất trời, của con người, sông nước Đây cũng là tác phẩm tiêu biểu nhất cho phong cách sáng tác của Nguyễn Tuân thời điểm sau cách mạng tháng Tám

Tùy bút “Người lái đò sông Đà” được in trong tập tùy bút “Sông Đà” năm

1960, gồm 15 bài tùy bút và một bài thơ ở dạng phác thảo Tác phẩm được viết trong thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc Đó là kết quả của chuyến đi thực tế của nhà văn đến Tây Bắc trong kháng chiến chống Pháp, đặc biệt là chuyến

đi thực tế năm 1958 Nguyễn Tuân đến với nhiều vùng đất khác nhau, ông đến để sống cùng người dân, sống cùng bộ đội, công nhân các đồng bào dân tộc, để từ những trải nghiệm của mình, viết ra những tác phẩm thực tế, theo sát và miêu tả được chân thực về cuộc sống thời kì đổi mới Ông còn có khát vọng thực tiễn xây dựng cuộc sống mới ở vùng cao, chính khát vọng này đã đem đến cho nhà văn nguồn cảm hứng sáng tạo vô tận Nguyễn Tuân là một nhà văn yêu thích cái đẹp, nhưng không phải là nét đẹp tầm thường và bình thường Đối với ông, vẻ đẹp phải

là đẹp một cách tuyệt mĩ, một cách dữ dội, sự tài năng thì phải đến mức siêu phàm Thật trùng hợp khi con sông Đà của miền Tây Bắc rất phù hợp với mỹ cảnh, với

23

những điều mà nhà văn mong muốn Nó làm khơi lên sự hứng thú của ông, khiến ông đã có những tháng ngày ăn ngủ cùng vùng đất ấy, để không bỏ sót những chi tiết, những vẻ đẹp của thiên nhiên Bằng sự quan sát tỉ mỉ, sự liên tưởng, tưởng tượng phong phú và tài năng nghệ thuật xuất sắc của mình, Nguyễn Tuân đã xây dựng con sông Đà thành một hình tượng nghệ thuật hấp dẫn, từ một sự vật vô tri,

vô giác thành một sinh vật có sức sống, có tâm trạng và có tính cách Sông Đà hiện lên trong tùy bút với hai nét tính cách đối lập, tưởng chừng như chẳng thể hòa hợp nhưng lại có thể tồn tại trên một dòng sông: khi hung bạo, lúc trữ tình Đoạn trích trên nằm trong phần miêu tả sự hùng vĩ, hung tợn của Đà giang Ở đầu tác phẩm, lời đề từ “Chúng thủy giai đông tẩu – Đà giang độc bắc lưu” thể hiện việc tác giả đặc biệt nhấn mạnh cá tính độc đáo, sự riêng biệt của dòng sông Sông Đà có đặc điểm khác hẳn với các dòng sông khác Nó chảy về hướng Bắc, trong khi mọi dòng sông đổ theo hướng Đông, có lẽ sự khác biệt ấy đã khiến cho cá tính của nó có thể thu hút được Nguyễn Tuân Ngay từ những từ ngữ đầu tiên đã thể hiện được một sự đặc biệt mà tác giả chú ý, là một sự khá lạ đúng như mong muốn của ông: “đẹp là phải đẹp một cách tuyệt mĩ”

Nhận xét đầu tiên của nhà văn về sông Đà: “Hùng vĩ của sông Đà không phải chỉ có những thác đá” Câu văn đã khẳng định dòng sông này là dòng sông hùng vĩ,

sự hùng vĩ, dữ tợn ấy đã thu hút Nguyễn Tuân, khiến ông không thể chối từ Nhìn thấy dòng sông, ấn tượng đầu tiên đã khiến ông quyết định miêu tả, tìm hiểu rõ về

nó Chi tiết đầu tiên nói về sự dữ tợn ấy là “những thác đá” trên sông Tô điểm góp phần khiến cho dòng sông “đáng sợ” hơn là “những cảnh đá bờ sông”, “dựng vách thành”, những ghềnh sông, hút nước được tác giả miêu tả trong đoạn trích Sông Đà

ở quãng này chảy qua vùng rừng núi Tây Bắc và hình ảnh “vách thành” đã thể hiện

sự vững chãi thâm nghiêm và sức mạnh bí ẩn đầy đe dọa của những vách núi bên

bờ sông Đà Tác giả đã sử dụng những chi tiết tưởng như bâng quơ, ngẫu nhiên nhưng lại có giá trị gợi tả gián tiếp độ hẹp của dòng sông, độ cao của vách đá, khiến cho người đọc chỉ cần đọc những trang văn cũng có thể hình dung ra sự dữ dội và đáng sợ của con sông này Chẳng hạn, “mặt sông chỗ ấy chỉ lúc đúng ngọ mới có mặt trời”, những vách đá dựng đứng, hiên ngang sừng sững với độ cao