VĂN HỌC DỊCH ĐÀI LOAN Ở VIỆT NAM HAI MƯƠI NĂM ĐẦU THÉ KỈ XXD LE THI DUONG” Tóm tắt: Bài việt trình bày kết quả khảo sát về hoạt động dịch thuật văn học Đài Loan ở Việt Nam trong 20 năm
Trang 1VĂN HỌC DỊCH ĐÀI LOAN Ở VIỆT NAM (HAI MƯƠI NĂM ĐẦU THÉ KỈ XXD
LE THI DUONG”
Tóm tắt: Bài việt trình bày kết quả khảo sát về hoạt động dịch thuật văn học Đài Loan ở Việt Nam
trong 20 năm đầu thể kỉ XXI, bao gồm thống kê về các tác giả, tác phẩm, thé loại Trên cơ sở đó, bài
viết bước đầu có những đánh giá và kiến giải về một sô chuyền biến trong xu hướng dịch thuật, xu
hướng tiếp nhận, các tác phẩm, tác giả, hiện tượng nồi bật, sự tương tác giữa các bình diện tiếp nhận
trong cùng một bối cảnh lịch sử, văn hóa Trong quá trình khảo sát, bài viết có tham chiếu đến bối cảnh
văn hóa, văn học Việt Nam, nhằm tìm kiếm những tương đồng trong một số vấn đề mang tính dân tộc,
tính thời đại giữa hai nền văn học
Từ khóa: văn học dịch, xu hướng dịch thuật, văn học Đài Loan, văn học Việt Nam, mĩ học tiếp nhận
Abstract: Our article presents the survey of the translation of Taiwanese literature in Vietnam
in the first 20 years of the 21st century, including statistics on authors, works and genres The article
explains the trends of translation and reception of outstanding works and authors as well as aspects
of reception of works in the same historical and cultural context Our article also makes references to
Vietnam’s historical and literary situation in order to find connections between the two countries on
issues of ethnicity and epochalism
Keywords: translated literature, translation trends, Taiwanese literature, Vietnamese literature,
reception aesthetics
Đài Loan phải tùy theo sự biến hóa của các giai đoạn lịch sử, không ngừng trưởng
Dẫn nhập
Bài viết chủ yếu trình bày kết quả
khảo sát tình hình dịch thuật văn học Đài
Loan ở Việt Nam trong hơn 20 năm đầu
thế kỉ XXI, bước đầu cho thấy cách nhìn
nhận của người đọc Việt Nam đối với văn
học Đài Loan từ những năm 60 của thế kỉ
XX đến nay Ở đây, một trong những khó
khăn người viết gặp phải là việc phân định
như thế nào gọi là văn học Đài Loan Đây
cũng là vấn đề mang tính lịch sử mà đến
nay giới học thuật Đài Loan vẫn không
ngừng tranh luận' Điều này được tác giả
Trần Phương Minh chỉ rõ trong công trình
Lịch sử văn hoc moi Dai Loan (8%
ME, Tap 1): “Ndi dung của văn học
TS - Viện Văn học
Email: duonglevvh@gmail.com
'Xem thém bai viét cla Vi Thi Thanh Tram,
“Tranh luận ‘van hoc Dai Loan’ tir nhtmg nam 80
của thế kỉ XX đến nay” in trong số này
thành và mở rộng Bởi sự ảnh hưởng nặng
nề của văn học thời kì thuộc địa (Nhật trị:
1895-1945), ngôn ngữ truyền thống và
sự kế thừa lịch sử của văn học Đài Loan không tránh khỏi sinh ra những đứt gãy Vì
vậy, khảo sát cả quá trình diễn tiến và thay
đôi của văn học Đài Loan không thê không đặt nó vào từng bối cảnh lịch sử khác nhau
dé thao luận Đó là sự phân kì lịch sử của
văn học Đài Loan” [6, tr.29]
Hiện nay, do tính chất xã hội phức tạp
và sự đa dạng về dân tộc tính, văn học Đài Loan bao gồm những sáng tác viết bằng Hoa ngữ, viết bằng tiếng Đài, tiếng Khách Gia và cả bộ phận sáng tác của
các nhà văn nguyên trú dân (JÄfÈ|§}?
” Nhà văn nguyên trú dân: cách gọi nhà văn người
dân tộc thiêu số của Đài Loan.
Trang 2Văn học dịch Đài Loan 79
Tuy nhiên, đại đa số sách văn học Đài
Loan được dịch sang tiếng Việt đều
viết bằng Hoa ngữ, gân đây mới có một
vài tác phẩm viết bằng tiếng Đài được
chuyền ngữ
Từ thực tế nói trên, phạm vi khảo sát trong bài viết này tập trung vào các tác
phẩm văn học Đài Loan trong 20 năm đầu
của thế ki XXI đã được dịch và xuất bản ở
Việt Nam, bao gồm hai bộ phận: sáng tác
và nghiên cứu Một số tác phẩm văn học
Đài Loan (chủ yếu là truyện ngắn) được
dịch và công bố trên các báo, tạp chí tạm
thời chúng tôi không thống kê trong bài
viết! Chúng tôi cũng ý thức được rằng,
kết quá khảo sát này chắc chắn chưa thê
đầy đủ vì việc nhận diện các tác giả, tác
phâm văn học Đài Loan vốn không hoàn
toàn thuận lợi, bởi không ít cây bút Đài
Loan hiện diện ở Việt Nam trong một vai
chung là các nhà văn Hoa ngữ mà nếu
không có hiểu biết sâu về văn học Đài
Loan, khó lòng có thể nhận ra sự tôn tại
của họ, đặc biệt ở khu vực văn học thị
trường hiện nay
Quan sát trực quan cho thấy, trong
khoảng một thập niên lại đây, có khá nhiều
tác phâm của các tác giả Đài Loan được
dịch sang tiếng Việt, điển hình là trường
hợp Cửu Bả Đao và Jimmy Liao (đều
được dịch trên dưới 10 đầu sách) Không
những thế, sau khi được dịch và xuất bản
ở Việt Nam, tác phẩm của họ được đông
đảo bạn đọc trẻ tuổi đón nhận một cách
hào hứng Ngoài ra còn có không ít bản
dịch tiểu thuyết ngôn tình của Đài Loan
phát hành bản In hoặc công bố trên mạng
xã hội Gần đây, các sáng tác của Diệp
!_Về phần này xin xem thêm bài viết của Nguyễn
Thu Hiên {4]
Thạch Đào, Trần Trường Khánh, Bạch Tiên Dũng, Ngô Minh Ích, Vương Định Quốc và một số công trình nghiên cứu
về lịch sử văn học Đài Loan cũng được chuyển ngữ sang tiếng Việt Như vậy, ở
cả hai phương diện: sáng tác và nghiên cứu, trong 20 năm đâu thế kỉ XXI, văn học Đài Loan đều đã hiện diện tại Việt Nam Một số câu hỏi đặt ra là: Văn học dịch Đài Loan ở Việt Nam giai đoạn này
có gì giống và khác giai đoạn nửa cuối thế kỉ XX? Điểm khác nhau (nếu có) phản ánh sự thay đổi thế nào trong xu hướng
địch thu‡ât và ái bọc tian nhan? DAr oh MỊICII UIUQđäL V@ Lill HUY uvp 1I1lQ@11¿ LƯCỚỢC bia
A
x
Việt Nam “đọc” được và thâu nhận được những câu chuyện gì, những vấn đề gì của con người và xã hội Đài Loan qua các cuốn sách được dịch? Đâu là những vấn
đề nồi bật được các nhà văn Đài Loan hiện nay quan tâm?
Căn cứ vào tình hình tiếp nhận văn học
Đài Loan trong hơn nửa thế kỉ ở Việt Nam,
đồng thời có sự tham chiếu đến văn học
Đài Loan bản địa, bài viết hướng đến việc
ame bude giải đáp các van de nêu trên,
Ha văn ăn học Đài bonn "hiện đại Ngoài "
bài viết cũng có thể gợi dẫn đến những
tương đồng, chia sẻ giữa văn hóa Đài Loan
và văn hóa Việt Nam
Để có cái nhìn thống nhất và xuyên
suốt, đồng thời thấy được những biến
chuyền của văn học dịch Đài Loan ở Việt
Nam 20 năm đầu thế ki XXI, trước hết chúng tôi sẽ lược thảo một số điểm chính
của tình hình dịch thuật văn học Đài Loan
ở Việt Nam nửa sau thế ki XX Như vậy,
về phương diện lịch đại, hoạt động dịch
thuật văn học Đài Loan được chia thành
hai giai đoạn chính: nửa sau thế kỉ XX,
và 20 năm dau thé ki XXI Giai đoạn sau
Trang 380 NGHIÊN CỨU VĂN HỌC, SỐ 1-2022
có sự dung hợp, gối tiếp với giai đoạn
trước, đồng thời cũng có những khác biệt
rõ rệt chủ yêu về “chất” Những điểm
khác biệt này phần nào phản ánh được sự
vận động của văn học Đài Loan đương
đại, cũng như những thay đôi trong mĩ
học tiếp nhận của công chúng Việt Nam
hiện nay
1 Từ những mảnh ghép đơn sắc
(nira sau thé ki XX)
Giai doan ntra sau thé ki XX cé thé chia
làm hai chặng liên quan đên những thay đôi
của tình hình chính trị, xã hội Việt Nam
Chang thứ nhất (từ 1955 đến 1979)':
đây là 20 năm đặc biệt trong lịch sử Việt
Nam khi sau hiệp định Gèneve 1954 về
Đông Dương, đất nước tạm thời bị chia
cắt làm hai miền Ở miền Nam, dưới
chính thể Việt Nam Cộng hòa, những
năm 1955-1975, khung cảnh sinh hoạt
văn học, văn nghệ được đánh giá là vô
cùng sôi động, tưng bừng; đóng góp vào
không khí ấy, có vai trò không nhỏ của
bộ phận văn học dịch Theo tác giả Trần
Trọng Đăng Đàn (trong công trình Văn
hóa, văn nghệ Nam Việt Nam 1954-1975),
sau kết quả điều tra, tiến hành vào tháng
7-1976, số sách dịch của miền Nam trong
20 năm bao gồm: Đức - 57 đầu sách, Ý -
58, Nhật - 71, Anh - 97, Mỹ- 273, Pháp
- 499, Đài Loan và Hương Cảng - 358,
Nga - 120, con lai các nước khác 38 dau
sách [2] Kết quả này cho thấy, văn học
Đài Loan đã có mặt ở Việt Nam từ khá
sớm và mau chóng chiếm thị phần đáng
kể trong hệ thống đầu sách dich ở miền
Nam Việt Nam khi đó
! Việc phân chia mốc thời gian như vậy nhằm
thuận lợi cho việc khảo sát, thống kê Trên thực tế,
hoạt động dịch văn học Đài Loan ở Việt Nam chủ
yếu diễn ra từ nửa sau thập niên 60 của thế kỉ XX
Chặng này chủ yếu ghi nhận hiện tượng dịch tác phâm của Quỳnh Dao và
Cổ Long, riêng Quỳnh Dao có hơn 60 đầu sách được dịch sang tiếng Việt với
sự tham gia dịch thuật của hàng chục
dịch giả, trong đó có những dịch giả có tên tuôi (như Vi Huyền Đắc, Liêu Quốc
Nhĩ) Số lượng nhà xuất bản in và phát
hành truyện Quỳnh Dao lên tới con số
trên dưới 20 [7; tr.296]?, thậm chí có cả
nhà xuất bản Quỳnh Dao chỉ đề ¡in sách dịch Quỳnh Dao
Trên các tạp chí uy tín của miền Nam Việt Nam thời đó cũng bắt đầu đề cập đến
văn học Đài Loan Chẳng hạn, trên Tạp
chí Bách khoa, số 265+266 (15/1/1968),
tác giả Nguyễn Hiến Lê công bố bài viết
“Tình hình văn học Đài Loan (từ 1949
đến 1958)” Tiếp đó, số 267+268 (15/2 va 1/3/1968), Nguyễn Hiến Lê có bài “Giới thiệu tiểu thuyết Toàn phong của Khương
Quý (Văn học Đài Loan)” Cũng năm
1968, tác giả Nguyễn Hiến Lê xuất bản lần đầu công trình Văn học Trung Quốc hiện đại (1898-1960), trong đó có một phần bàn về văn học Đài Loanẻ
Trên tạp chí Văn cũng dành hai số bàn
về Quỳnh Dao Riêng số 68, giới thiệu về Quỳnh Dao và một số truyện ngắn của tác giả này Có thê coi đây là sự ưu ái đặc biệt
cho một cây bút nước ngoai
Như vậy trước năm 1975, van hoc Đài
Loan đã được giới thiệu đến công chúng
đô thị miền Nam Việt Nam, dù sự giới thiệu này chỉ dừng lại ở mức khiêm tốn (một vài bài viết khái lược) song ít nhiều
? Xem thêm bài viết của Nguyễn Ngọc Quận [7]
` Xem thêm bài viết của Nguyễn Thu Hiên, “Văn
học bản địa Đài Loan dưới góc nhìn đa chiêu của các kiên tạo văn học sử” In trong sô này.
Trang 4Van hoc dich Dai Loan 81
da cho thay sự quan tâm của một bộ phận
giới nghiên cứu miền Nam Việt Nam thời
đó đối với văn học Đài Loan
Chặng thứ hai (từ sau năm 1975 đến
cuối thập niên 90): sau năm 1975, Việt
Nam thống nhất, do bối cảnh lịch sử, chính
trị đặc thù, việc dịch văn học Đài Loan, mà
ở đây cơ bản là dịch tác phẩm của Quỳnh
Dao và Cô Long bị ngưng lại, thậm chí sách
Quỳnh Dao bị câm vì nội dung chỉ xoay
quanh tình yêu cá nhân trong xã hội tư sản
mà thờ ơ với những khổ đau bất hạnh của
đời sống con người nói chung Cho đến
nửa sau thập niên 90, dưới tác động của
công cuộc đổi mới toàn diện được khởi
xướng từ năm 1986, hoạt động tiếp nhận
văn hóa, văn học nước ngoài ở Việt Nam
cởi mở hơn hai thập niên trước đó Nhờ
vậy, sách cũng như phim của Quỳnh Dao
mới xuất hiện trở lại Lần trở lại nảy có
những thay đôi đáng kế về không gian lưu
hành: không còn giới hạn ở đô thị miền
Nam, mà đã xuất hiện ngày càng phổ biến
ở miền Bắc và trên khắp cả nước, tức đối
tượng độc giả của truyện Quỳnh Dao, Cổ
L ong (đặc biệt là trruyần (Crrừnh uiyet iu CV Y SS 17 IN
đó cũng được mở rộng
Nhìn chung, việc dịch văn học Đài
Loan ở Việt Nam từ những năm 70 đến
cuối những năm 90 của thế kỉ trước diễn
ra một chiều, tức chỉ tập trung vào một
hai tác giả; về thể loại gần như ghi nhận
sự độc tôn của tiểu thuyết Rải rác một
val tac gia khac được đề cập đến nhưng
không mấy nỗi bật (như Khương Quý)
Hiện tượng này chịu sự chi phối tất yếu
của điều kiện lịch sử, chính trị, xã hội
Việt Nam lúc bay cic tty dav dan dén Gili iit oN te AY Gas LNs
tinh trang: su hiểu biết về văn học Đài
Loan chỉ dừng lại ở một vài khía cạnh, mà
chưa thê có cái nhìn toàn cảnh Điêu đó
đã hoàn toàn thay đổi trong thập niên thứ
hai của thế ki XXI
2 Đến bức tranh đa sắc, đa diện
(hai mươi năm đầu thế kỉ XXI)
Trước hết, nhìn vào bối cảnh văn hóa -
xã hội (ở cả Việt Nam và Đài Loan), có thể
tìm thấy nguyên đo lí giải cho sự phát triển của văn học dịch Đài Loan ở Việt Nam hai
thập niên đầu thế kỉ XXI
Ở Việt Nam, sự phát triên tự thân của nên văn học, sự lớn mạnh của cộng đông người đọc, những chuyên biên mạnh mẽ
trana wv} tì UIIE= Xu hirAnag nương địch văn Lye di oh har ating nn CUIIXS YU a»
Zz A 2
trình phát triển của thị trường xuất bản đã
mở cửa cho sách nước ngoài du nhập ô
ạt vào Việt Nam Văn học dịch Đài Loan cũng được tiếp nhận tất cả những điều kiện thuận lợi đó
Trong phạm vi bài viết này, xin nói ki hơn về sự phát triển của thị trường sách
dịch Có thể nói đây là thời “hoàng kim”
của thị trường sách văn học dịch ở Việt Nam, với đầy đủ các yếu tố: cập nhật về
thời gian, phong phú về tác giả, thể loại,
ngôn ngữ Điều này một phần nhờ vào đội
ngũ dịch giả - nhất là dịch giả trẻ đông đảo
về số lượng, thông thạo nhiều ngoại ngữ
Lượng người đọc Việt Nam quan tâm văn học nước ngoài tăng mạnh, thể hiện qua sức mua và việc tái bản các tác phẩm văn học nước ngoài đã được dịch sang tiếng Việt [8] Phạm vi dịch thuật cũng được mở
rộng tôi đa, không chỉ là tác phẩm của các nên văn học lớn trên thế giới, mà cả tác
pham của những nền văn học ít được nhắc
tới hoặc xuất hiện khá khiêm tốn ở Việt Nam trước đó Thể loại và đề tài của sách s n A tA, ow
văn học dich sang tiêng Việt cũng được đa
r A
đạng hóa đem đên những góc nhìn đa diện
vê văn học Đài Loan nói riêng, văn học thê giới nói chung
Trang 582 NGHIÊN CỨU VĂN HỌC, SỐ 1-2022
Ngoài ra, sự lan tỏa mạnh mẽ của xuất
bản phẩm điện tử đã có ảnh hưởng không
nhỏ đến văn hóa đọc ở Việt Nam Độc giả
có nhiều cơ hội hơn để tiếp cận và chọn
lọc thông tin, cũng như lựa chọn hàng hóa,
dịch vụ trên thị trường Nhiều bạn đọc biết
đến văn học Đài Loan qua internet Chăng
hạn một số sáng tác của Cửu Bả Đao hay
Thái Trí Hằng đều xuất hiện dưới hình
thức online trước khi được in ấn và phát
hành trên thị trường
Tiếp đó, sự hiểu biết về Đài Loan, đặc
biệt ở giới trẻ đã mở rộng nhiều hơn trước
Đọc sách cũng là một trong những cách đề
tìm hiểu Đài Loan (như một phương thức
du lịch qua sách), ngược lại, sự hiểu biết
về Đài Loan cũng là lí do khơi gợi hứng
thú tìm đọc sách
Cũng cần nói đến sự hợp tác trao đôi
văn hóa, văn học giữa Đài Loan và Việt
Nam được đây mạnh trong mấy năm qua,
trong đó hoạt động dịch thuật văn học
song phương có thê coi là sự hiện thực hóa
rõ nét và hiệu quả nhất của mối quan hệ
hợp tac do'
Ở Đài Loan, không thê không nói tới
chính sách hướng Nam mới, đáng kê là
“Dự án hỗ trợ xuất bản và biên dịch văn
học Đài Loan” (5š⁄# CR aH ae Ht HB)
#+#) do Bao tang Van hoc Quéc gia Đài
Loan chủ trì đã có tác động hết sức mạnh
mẽ, thậm chí mang tính quyết định đến
việc lựa chọn, dịch thuật và giới thiệu một
số tác phâm văn học quan trọng của Đài
Loan đến Việt Nam
' Có thê kê đến một số hoạt động hợp tác, trao đôi
như: Hội thảo quốc tế Mghiên cứu so sảnh nhân văn
Dai Viét (International Conference on Vietnamese
and Taiwanese Studies), Dién dan Van hoc Viét
Nam và Hội nghị các nha tho chau A - Thai Binh
Duong
Việt Nam được xác định là một trong
những thị trường tiếp nhận khá nhiều sách
dịch Đài Loan Dự án nêu trên đã tạo cơ hội cho độc giả Việt Nam tiếp cận với tác phâm của một số tác giả có vị trí nổi bật trên văn đàn Đài Loan như Diệp Thạch Đào, Bạch Tiên Dũng, Ngô Minh Ích
Đó là một số yếu tô thuận lợi góp phan
mở rộng cánh cửa cho các sản phẩm văn học Đài Loan vào Việt Nam và theo chiều ngược lại Từ bồi cảnh văn hóa - văn học,
dưới đây xin khái quát mấy điểm nổi bật
của bức tranh văn học dịch Đài Loan ở Việt Nam những năm đầu thế kỉ XXI
Ở đây, chúng tôi muốn nhấn mạnh đến sự chuyển biến trong xu hướng dịch
văn học, đồng thời kiến giải một trong
những vân đề cốt lõi: sự trở lại của văn học Đài Loan vào thời điểm này phản ánh
van dé gi?
Hién nay, van hoc Dai Loan so di được dịch và xuất bản nhiều về số lượng,
đa dạng về thể loại, tác giả, trong đó có
cả những công trình văn học sử bao quát được cả không khí lịch sử lẫn không khí văn học của Đài Loan trong may thé ki,
ngoài những điều kiện thuận lợi khách
quan đã nêu ở trên, theo chúng tôi, về căn nguyên là do có sự chuyển biến mạnh
mẽ về chất trong hoạt động dịch thuật
Sự chuyên biến đó đến từ những thay đổi
trong ý thức về văn học dịch, nhận thức
về giá trị của văn học dịch Giờ đây, bên
cạnh việc dịch những tác phâm hàn lâm kinh điển hay tập trung vào các tác giả tiêu
biểu, thì hoạt động dịch thuật đã mở rộng
ra nhiều doi tượng tác giả, nhiều thê loại
nhni hon vệ 1 thì ian TA nhanec œ piu HỤP VẤTT LIẢI TIỂU Up iia Vulig,
phát triển văn hóa của Việt Nam Kết khảo sát dưới đây đã phản ánh sinh độn
sự chuyên biến nêu trên
Tin n dt i 1 % < =
»
Trang 6Văn học địch Đài Loan 83
Bảng 1: Danh mục sách dịch văn học Đài Loan từ năm 2000 đến nay
(sáng tác)
Stt Tén sach Tac gia Dich gia Nxb Nam Thể loại
1 |Người mắt kép NgôMinhÍch |NguyễnPhúc |HộiNhàvăn | 2021 |Tiểu thuyết
An
2 _|Những năm qua, anh hai \Ctu Ba Dao Nhượng Lê Phụ nữ 2020 |Tiéu thuyết rất nhớ em
3 lên lớp không được Cứu BảĐao |Nhượng Lê Hội Nhàvăn | 2020 |Tiêu thuyết nướng xúc xích
4 |Chiéc xe dap mat cap Ngé Minh Ich |Nguyễn Tú Hội Nhà văn | 2020 |Tiéu thuyét
Uyén
5 |Tinh yéu hai tot, baxau |\Ctru Ba Dao Tran Nhat Phụ nữ 2019 |Tiểu thuyết
Trọng
6 |Nghiệt H Bạch Tiên Dũng |Chu Thanh Nga |Phụ nữ 2019 |Tiéu thuyét
7 |Cáây hoa anh đào Vương Định Nguyễn Vinh |Hà Nội 2019 |Tiêu thuyết
8 |Truyén cac anh hing Dai |Trần Kiến Thành|Lù Việt Hùng |Thê giới 2018 |Kịch bản Loan: Quyết chiến Siraya múa rối cạn
9 lGánh vác ngọt ngào Ngô Thịnh Nguyễn Thu Văn học 2018 |Tho - tan
Hién - Nguyén van
Thanh Dién
10 |Tuvén tap truyén ngan Tran Truong Nguyễn Hoàng |Văn nghệ 2018 |Truyện ngắn Trân Trường Khánh Khánh Yến, Hồ Ngọc |Thành phố Hồ
Minh, Nguyễn |Chí Minh Đông Triều,
Hoàng Thị Thu Thủy, Lê Quang Trường, Phan Thu Van
11 |Vang trang quén lang |limmy Liao Phiéu Kim Đồng 2018 [Tranh truyện
12 |Đêm thăm trời sao Jimmy Liao Phương Thúy |Kim Đồng 2018 |Tranh truyện
13 |Me, thom mot cai Cửu Bả Đao Nguyễn Xuân |Hội Nhà văn 2018 |Tiéu thuyết
Nhat
14 |Cô gái năm ấy chúng ta |Cừu BảĐao |Luc Huong H6i Nha van | 2017 |Tiéu thuyết cung theo dudi
15 |Giác mộng xuân trong — |Diệp Thạch Đào |Nhiều người |Văn học 2017 |Truyện ngắn ngõ Hồ Lô dịch
16 |Nụ hôn từ biệt Jimmy Liao Nhiéu ngudi Kim Đồng 2016 [Tranh truyện
dịch
17 |Ôi tình yêu Jimmy Liao Hoang Phuong |Kim Đông 2016 [Tranh truyện
Thúy
18 |Cà phê đợi một người — |Cừu BảĐao — |Lục Hương Hội Nhà văn | 2016 |Tiêu thuyết
19 |Hat xi CtuBaDao |Nguyễn Xuân lHội Nhà văn | 2016 |Tiểu thuyết
Nhật
20 |Hon da xanh Jimmy Liao Nguyễn Lệ Chi |Kim Déng 2014 [Tranh truyện
21 |Nàng rẽ trái, chàng rễ Jimmy Liao Nguyễn Lé Chi |Kim Đồng 2014 |Tranh truyén Iphải
22 |Am thanh của sắc màu — |limmy Liao Nguyễn Lệ Chỉ |Kim Đồng 2014: [Tranh truyện
23 |Cá vơi và hồ nước Thai Tri Hang |Lục Hương Thoi dai 2012 Tiểu thuyết
Trang 7
84 NGHIEN CUU VAN HOC, SO 1-2022
24 | Chỉ gọi tên em Thái Trí Hằng |Nguyễn Tú Thời đại 2012 u thuyết
Uyên
25 |Lỡ tay chạm ngực con gái |Ôn1 Trang Hạ Phụ nữ 2009: [Truyện dài
26 |Các tác phâm của Quynh
Dao!
27 |Các tác phâm của Cô
Long
Bảng 2: Danh mục sách dịch văn học Đài Loan từ năm 2000 đến nay
(nghiên cứu)
1 |Đầu lưỡi và ngòi búi - |Liêu Thụy Minh |Tưởng Vi Văn (chủ biên), Lù Hội Nhà văn | 2020
Lịch sử văn học tiếng Việt Hùng, Phạm Ngọc Thúy VI,
mẹ đẻ Đài Loan Thái Thị Thanh Thủy dịch
2_ |Lược sử văn học Đài |Diệp Thạch Đào |Phạm Tú Châu, Trần Hải Yến, |ĐạihọcSư | 2020
dịch, Nguyễn Thị Diệu Linh hiệu
đính
3 |Đại dương Đải Loan: |Tưởng VIVăn [Tưởng VỊ Văn Đại học Quốc| 2004
Từ kết quả thống kê có thể thây, trên
thực té, con số tác phẩm văn học Đài
Loan được chuyển ngữ sang tiếng Việt
giai đoạn này chưa vượt qua được số
358 đầu sách Đài Loan và Hương Cảng
ở miền Nam Việt Nam trước 1975 Tuy
nhiên về biên độ dịch thuật thì rộng hơn
rất nhiều
Như đã nói ở trên, trước 1975 ở miền
Nam Việt Nam phô biến tiêu thuyết diễm
tình của Quỳnh Dao và tiểu thuyết võ hiệp
của Cô Long, đến mức đối với nhiều người
đọc Việt Nam, đó là hai cái tên điên hình
nhất của văn học Đài Loan, và họ hình
dung về nền văn học Đài Loan cũng chủ
yếu qua hai tác giả này, đặc biệt là khi
hàng loạt phim chuyên thể từ truyện của
' Riêng tác phâm của Quỳnh Đao và Cô Long
chúng tôi có bảng kết quả thống kê riêng, tuy nhiên
do dung lượng hạn chế nên ở đây chỉ nêu số liệu
tông hợp chung mà không đưa vào bài viết
Quỳnh Dao được chiếu ở Việt Nam vào
thập niên 90 của thé ki XX
Mười năm đầu thế kỉ XXI, sách của
Cổ Long và nhất là Quỳnh Dao vẫn tiếp
tục được tái bản hoặc dịch ở Việt Nam với
số lương khônø hè nhỏ, dù rằng mức đô
SY TU VD 122V 122Ð 21V X22 Asse EL
ảnh hưởng đã phai nhạt rất nhiều SO VỚI
giai đoạn trước Nguyên nhân, một phân
đo thị trường sách dịch cũng như các sáng tác trong nước ngày một đa dạng, đem đến quá nhiều lựa chọn cho người đọc; một phần do lối viết của Quỳnh Dao với những chuyện tình đẫm nước mắt có lẽ đã không còn phủ hợp với tâm lí tiếp nhận của người
đọc hiện nay Nhưng từ năm 2010 đến thời
điểm hiện tại, lượng sách Quỳnh Dao giảm
dần (9 tác phẩm được dịch mới hoặc tái
bản so với hơn 150 lượt sách được dịch
và tái bản ở những năm 2000 đến 2 2009), cùng với đó là sự xuất hiện của hàng loạt
tác giả: Diệp Thạch Đào, Ngô Thịnh Trần Kiến Thành, Trần Trường Khánh, Bạch
Trang 8Văn học dịch Dai Loan 85
Tiên Dũng, Thái Trí Hằng, Vương Định
Quốc, Ngô Minh Ích, Cửu Bả Đao với
các tác pham thuộc nhiều thê loại khác
nhau: thơ, tản văn, truyện ngắn, truyện
tranh, thậm chí cả kịch bản múa rối cạn
(Pồ-tề-hì) (xem bảng 1) Như vậy, đây là
giai đoạn đánh dâu sự phá vỡ giới hạn cũ
ma thé loại tiêu thuyết từng làm nên một
thời hoàng kim của văn học Đài Loan tại
Việt Nam trong hai thập niên 70 và 90 của
thế kỉ XX, từng bước hé mở bức tranh
văn học Đài Loan đa sắc, đa diện Hình
thức lưu hành cũng không còn đơn thuần
là sách/báo In như trước mà khá nhĩ ều tá @ SG@uiy vay 1A SIM (4 _“¬"ˆ "` nhieu fac
pham được lưu hành dưới dạng sách/báo
online (văn học mạng) Truyện ngắn dù
được dịch với số lượng khiêm tốn nhưng
có sự chọn lọc khá kĩ lưỡng, với tập truyện
Giác mộng xuân trong ngõ 5 Hồ Lô của Diệp
Thạch Đào và Tuyến tập truyện ngắn Trần
Truong Khanh
Như vậy, xét về mặt thế hệ, ở Việt
Nam đã có tác phẩm dịch của các tác giả
thuộc thập niên 40 (Diệp Thạch Đào), thập
niên 50 (Quỳnh Dao), thập niên 60 (Bạch
Tiên Dũng), có cả những tên tuổi nồi lên
những năm đầu thế kỉ XXI (Ngô Minh Ích,
Cửu Bả Đao )
Xét từ góc độ xuất xứ, có các tác giả sinh ra và lớn lên ở Đài Loan (Diệp Thạch
Đào, Trần Trường Khánh, Ngô Minh
Ích ) cùng các tác giả di cư từ đại lục
sang Đài Loan (gồm thế hệ nhà văn di cư
thứ nhất: Quỳnh Dao, Cô Long và thế hệ
nhà văn di cư thứ hai: Bạch Tiên Dũng)
Sở đĩ bài viết đề cập đến sự phân loại như
vậy vì sự hiện diện của các thế hệ nhà văn
này là một phần lịch sử đặc thù của văn
học Đài Loan
Tính đến thời điểm hiện tại, tác
pham ff Fac (tén tiéng Anh: Notes
of a Crocodile; tam dich S6é tay cd sau)
của cây bút nữ Khâu Diệu Tân và J4Hh
77 (tén tiéng Anh: Ghost Town; tam dich Thị trấn ma) của tác giá Trần Tư Hồng đã được mua bản quyền Việc dịch và xuất bản hai tác phẩm này có thể coi là một
sự bổ sung hoàn chỉnh cho Nghiệt fứ của
Bạch Tiên Dũng về đề tài đồng tính vốn
rất thịnh hành trong văn học Đài Loan hiện nay
Bên cạnh mảng sáng tác văn học, thì khu vực nghiên cứu ngôn ngữ, văn học cũng xuất hiện một số cuốn sách đáng chú
ý như: Đại đương Dai Loan: Lich str va ngôn ngữ (Lịch sử và ngôn ngữ Đài Loan) của tác giả Tưởng Vi Văn bằng cả tiếng
Việt, tiếng Anh xuất bản năm 2004! Đây
là cuốn sách đầu tiên giới thiệu về lịch
sử, dân tộc, ngôn ngữ và sự phát triển của phong trào Văn Đài cận đại ở Đài Loan bằng tiếng Việt
Gần đây, liên tiếp hai công trình
Lược sử văn học Đải Loan của Diệp
Thạch Đào, Đẩu lưỡi và ngòi bút (Lịch
sử văn học tiếng mẹ đẻ Đài Loan) của
Trước kia, học giới và độc giả Việt
Nam phan nhiều chỉ biết đến tình hình
văn học Đài Loan qua một số bộ sách văn học sử Trung Quốc (như công trình Văn học Trung Quốc hiện đại 1898-1960 của Nguyễn Hiến Lê) Ở các công trình này, văn học Đài Loan được trình bày như một nhánh của văn học Trung Quốc Giờ đây, với việc dịch và giới thiệu các tác phẩm
' Dù xuất bản tại Đài Loan song do có khá nhiêu người đọc tại Việt Nam được tiếp cận với công trình nảy nên chúng tôi vẫn đưa vào danh mục các
sách dịch văn học Đài Loan ở Việt Nam
Trang 986 NGHIEN CUU VAN HOC, SO 1-2022
văn học sử Đài Loan, độc giả Việt Nam da
tiếp cận bức tranh văn học Đài Loan từ cái
nhìn “bên trong” - tức tiếp cận với các quan
điểm của chính giới học thuật bản địa, từ
đó hiểu về lịch sử thuộc địa đảo Đài Loan
cũng như lịch sử ngôn ngữ và văn học Đài
Loan Điều này ít nhiều dẫn đến sự thay
đổi trong nhận thức của giới nghiên cứu
Việt Nam về “sắc thái địa phương và sứ
mệnh sáng tac riéng” [1, tr.127] cua van
hoc Dai Loan
Như vậy, sau nửa thế kỉ có mặt ở Việt
Nam, mảnh đất trống về lịch sử văn học,
nghiên cứu văn học Đài Loan đã bắt đầu
được gieo trồng Tình hình này phản ánh
sự dịch chuyển rõ rệt trong định hướng
dịch thuật ở cả hai phía Việt Nam và Đài
Loan như đã nói ở trên
Xét về nội dung, những tác phâm,
công trình văn học Đài Loan đã được
dịch và giới thiệu ở Việt Nam trong 20
năm qua phần nào phác thảo được một số
đường nét nhằm kiến tạo nên diện mạo
tỉnh thần của xã hội Đài Loan Đó cũng
là những, chân dung, những cau chuyện,
thâu nhận được, đẻ từ đó soi rọi đến các
vẫn đề tương đồng đã và đang diễn ra
trong xã hội Việt Nam Trong bai viết
này, chúng tôi không thê bao quát hết mọi
tác phẩm đã được dịch, trên cơ sở kết quả
khảo sát văn học dịch Đài Loan ở Việt
Nam đầu thế kỉ XXI, chúng tôi tạm quy
về ba hệ đề tài sau:
Thứ nhất, những chuyển động lịch
sứ, văn hóa, văn học
Những công trình như Lược sử văn học
Dai Loan của Diép Thach Dao, Dai dương
Đài Loan: Lịch sử và ngôn ngữ (Lịch sư
và ngón ngữ Dai Loan) cua Tuong Vi
Van, Dau lưỡi và ngòi bút (Lịch sử văn
học tiếng mẹ đẻ Đài Loan) của Liêu Thụy Minh đã phản ánh khá sinh động một Đài Loan gắn với những “xung đột, đối thoại
và tiếp biến văn hóa”, “đậm tinh thần hậu
thuộc địa”!
Bên cạnh đó, tập truyện Giác mộng xuân trong ngõ Hồ Lô của Diệp Thạch Đào, Tuyển tập truyện ngắn Trân Trường
Khánh, tiêu thuyêt Chiếc xe đạp mất cấp
của Ngô Minh Ích đều trở thành những đại diện tiêu biểu, bao quát về lịch sử, phong thổ, tâm tính, bằng cách “dùng ngôn ngữ tái dựng đời sống một số cá nhân để phóng chiêu ra vạn con người, găn mình với những biến có của Đài Loan trải dài trong
100 năm từ đầu thế kỉ XX vắt sang đầu thế
ki XXI” [5]
Thứ hai, những sắc màu của đời
sống xã hội
Từ những tác phẩm như Giác mộng xuân trong ngõ Hồ Lô, Tuyền tập truyện
ngắn Trần Tường Khánh, Gánh vác ngọt
ngào (song tấu thơ - tản văn), và tất nhiều sáng tác của thế hệ nhà văn trẻ như Jimy Liao, Cửu Bả Đao, ở bề nồi, người đọc bắt gặp những câu chuyện phản ánh
sự đa diện của đời sống xã hội Đài Loan:
vẻ đẹp và sự tàn khốc của tuôi trẻ, nỗi cô đơn của tuổi già, nỗi xót xa bất lực của giới trí thức, nỗi tổn thương của người
ei nữ, sự loay hoay giữa các hệ giá Ở chiều sâu, đó là hình ảnh một Đài
¬ đang chuyên động với đầy những
mâu thuẫn tất yếu, để hướng tới các giá
trị tương thích với sự phát triển của thời đương đại
' Theo Pham Xuân Thạch trong “Lời bạt” tuyên
tập truyện ngắn cua Diệp Thạch Đào: Giác mộng
xuân trong ngõ Hồ Ló (nhiều người dịch) Nxb
Van hoc, H, 2017, tr 192-193.
Trang 10Văn học dịch Đài Loan 87
Trong cac sang tac van hoc Dai Loan, bên cạnh những vấn dé mang tính nhân
văn và tính xã hội nói trên, còn hiện diện
một cách nhẹ nhàng vẻ đẹp của cảnh sắc,
sự quan tâm đến sinh hoạt thường nhật như
ăn, mặc, ở, đi lại của người dân cũng như
những suy ngẫm về các hình thức nghệ
thuật truyền thống (múa rối cạn) nói riêng
và về văn hóa Đài Loan nói chung
Thứ ba, những “thức tỉnh chiều
sâu ”' (về thân phận, tiêng nói)
Có không ít cuốn sách bộc lộ một cách
mãnh liệt những trăn trở về thân phận dân
tộc cũng như nỗ lực tìm về tiếng mẹ đẻ
và xây dựng nền văn học của riêng mình
Chang han, Dau lưỡi và ngòi bit - Lịch sử
văn học tiếng mẹ đẻ Đài Loan của Liêu
Thụy Minh hay Chiếc xe đạp mất cắp của
Ngô Minh Ích
Trên thực tế, những thức tỉnh chiều
sâu về tiếng nói, về nền văn hóa đa sắc
tộc và khả năng lan tỏa của tinh thần Đài
Loan có thê tìm thấy - không phải trên bề
mặt con chữ mà trong những câu chuyện,
hay những số phận lặng lẽ nhưng chứa đầy
những trải nghiệm lịch sử, văn hóa trên
đảo ngọc
Ba hệ đề tài nói trên hiện diện rõ rệt và
day dứt trong một số tác phẩm này hoặc
khiêm nhường và đây tính ám dụ trong
một số tác phẩm khác, song nhìn chung,
từ hiện trạng văn học dịch Đài Loan ở Việt
Nam 20 năm qua, có thể thấy được một
ân ức chung, một khát vọng chung trong
! Chữ dùng của Nguyễn Đăng Điệp, xem “Lời giới
thiệu" công trình của Liêu Thụy Minh: Đầu /zỡi và
ngòi bút (Lịch sử văn học tiếng mẹ đẻ Đài Loan),
Tưởng Vị Văn (chủ biên), Lù Việt Hùng, Phạm
Ngọc Thúy Vi, Thái Thị Thanh Thủy dịch, Nxb
Hội Nhà văn, H, 2020, tr 12-13
việc tìm lại tiếng nói đã đánh mất và kiến
tạo nên một diện mạo văn hóa đề cao tỉnh
thần bản xứ và tự tôn dân tộc Hắn đó cũng
là hành trình mà văn học Việt Nam đã trải
qua vì thế ít nhiều sẽ có sự đồng điệu với
văn học Đài Loan
Nhìn chung, hoạt động dịch thuật văn
học Đài Loan ở Việt Nam 20 năm đầu thế
kỉ XXI đã phong phú hơn nhiều so với giai đoạn trước, bao quát được nhiều thế
hệ tác giả, nhiều tác phẩm thuộc nhiều thể loại Nhìn vào kết quả thống kê, ở mảng sáng tác, có thể nhận thấy sự nỗi trội của các tác phẩm văn học đại chúng, điển hình
là trường hợp sáng tác của Cửu Ba Dao
hay Jimmy Liao Ở đây xin nói về Cửu Bả Đao, như một sự lý giải cho tâm lý tiếp nhận của người trẻ Việt Nam - nhóm đối
tượng tiếp cận văn học Đài Loan nhiều nhất hiện nay
Cửu Bả Đao có thê tạm coi là một hiện tượng của văn học dịch bởi trong một thời gian tương đối ngăn, tác phẩm của tác giả
này được dịch gần như dồn đập và được
lớp độc giả trẻ Việt Nam yêu thích Cửu
Bả Đao đem đến hình ảnh một Đài Loan tươi mới, nhẹ nhàng Đó là Đài Loan của những người trẻ tuổi, với những giai điệu tình yêu vừa mơ mộng vừa tiếc nuối, là Đài Loan thanh bình toát lên từ những khung cảnh bình thường, với những con người chân tình, sống với nhau bằng sự
tử tê Cô gái năm ấy chúng ta cùng theo ẩuổi trở thành cuốn sách “thanh xuân”
của nhiều bạn đọc trẻ Việt Nam Những cuốn sách sau đó của Cửu Bả Đao được
dịch và xuất bản ở Việt Nam tuy không
gây hiệu ứng mạnh mẽ như Cô gái nam
ấy chúng ta cùng theo đuổi nhưng van
chứng tỏ được sức hút của Cửu Ba Dao
khi liên tiếp được tái bản Xét về phương