Khóa luận tốt nghiệp văn học nhân vật mang tính tự thuật trong tác phẩm của nam cao

Va day cung la co hoi di toi co the tim hieu kT hon ve nhan vat mang tinh tu thuat trong sang tac cua nha van hien thuc phe phan xuat sac va day cung la djp toi trau doi, cung c6 hon ve

KHOA KHOA HOC CO BAN

KHOA LUAN TOT NGHIEPCHUYEN NGANH VAN HOC

TRONG TAC PHAM CUA NAM CAO

Giang vien hiro*ng dan:

HO THI XUAN QUYNH

Sinh vien thuc hien:

Nhan vat mang tinh tu thudt trong tdcphdm cua Nam Cao

Dong thoi chung toi xin cam on cac dong nghiep, ban be da ho trg, dgng vien

va giup do chung toi trong suot qua trinh hgc tap va nghien cuu

Cuoi cung, toi xin gui loi biet on chan thanh toi gia dinh, noi da sinh thanh,nuoi duong, dong vien va ung ho rat nhieu trong thoi gian qua

Sinh vien thuc hien

(Ky va ghi ro ho ten)

Le Van Be Tu*

LOfI CAM DOAN

Toi xin cam doan rang de tai nay la do chinh toi thuc hien, cac s6 lieu thu

thap va ket qua phan tich trong de tai la trung thuc, de tai khong trung voi bk cu dh

tai nghien cuu khoa hgc nao

Sinh vien thyc hien

(Ky va ghi ro ho ten)

Le Van Be Tu*

Nhdn vdt mang tinh tu thudt trong tdcphdm cua Nam Cao

t>HIEU DANH GIA LUAN VAN TOT NGHIEP

(Giang vien hw&ng dan)

1 GIANG VIEN HU'dNG DAN:

2 SINH VIEN THlTC HIEN:

3 TEN DE TAI:

NHAN XET CUA GIANG VIEN HUCfNG DAN

1 Danh gia chung qua trinh lam luan van tot nghiep:

1.1 Chuyen can:

1.2 Thai do:

1.3 Khac:

2 Danh gia luan van:

2.1 Dat van de (theo 5 buoc):

2.2 Noi dung chinh:

2.3 Chu thich, thu muc:

2.4 Hinh thuc trinh bay:

2.4.1 Dung lugng (trang):

2.4.2 Khuonkho:

2.4.3 In an:

2.4.4 Trinh bay:

2.4.5 Chinh ta, ngu phap:

3 Danh gia, xep loai:

Nhdn vdt mang tinh tu thudt trong tdc phdm cua Nam Cao

MUC LUC

6 KET CAU N0I DUNG CHINH CUA KHOA LUAN 6

1.2.1.2 De tai ve nguai tri thuc tieu tu sdn 16

2.1 NHAN VAT TRUNG TAM LA TRI THU'C TIEU TU' SAN 23

2.2 HOAN CANH CUA NHAN VAT TRI THUC TIEU TU' SAN 33

2.3 NHAN VAT TRI THUC TIEU TU' SAN LA NGU'CJI CO \S6C MO, KHAT

2.4 NHAN VAT TRf THUC TIEU TU' SAN LA NGU'CJl CO Y THUC CAO VE

CHUONG 3: CAC NHAN VAT TRI THUC TIEU TU SAN MANG

3.2 CAC NHAN VAT TRI THUC TIEU TU' SAN MANG DANG DAP CUA

3.3 NAM CAO TU" THE HIEN MJNH TRONG CAC NHAN VAT MANG TINH

3.4 CAC NHAN VAT TU' THUAT TRONG NHU*NG SANG TAC CUA NAM

3.4.3 Tran tro giua tinh thuong va sang tao nghe thuat 72

Nhdn vdt mang tinh tu thudt trong tdc phdm cua Nam Cao

MdDAU

l.LIDOCHONDETAI

Luc con hgc chuong trinh Trung hgc Pho thong, toi chi dugc tim hieu mot so

tac pham truyen ngan cua Nam Cao: Lao Hgc, Dai thua, Chi Pheo, Doi mdt va Mot

dam cudi Mac du, tac pham cua ong dugc in trong sach giao khoa khong nhieu

nhung qua nhung tiet giang bai cua thay co thi nhung nhan vat trong tac pham cuaong da de lai trong toi mot an tugng sau sac, kho phai Do la hinh anh ngudi nongdan bj tha hoa ve nhan hinh Ian nhan tinh Cuoi cung, hg cung tim lai dugc cailuong thien von co cua minh Hay do la hinh anh nguoi tri thuc tieu tu san ngheo bj

mieng com, manh ao hang ngay niu chat uoc mo cua hg: "Mot tdc phdm that gia

tri, phdi vuat len ben tren tdt cd cdc ba coi va giai han, phdi la mot tdcphdm chung cho cd loai ngudi No phdi chua dung duac mot cdi gi Ian lao, manh me, viva dau dan, Igi viraphan khai No ca tung long thuang, tinh bdc di, su cong binh No lam cho nguai gdn nguai han " [21, tr.348] Day la y nghT cua van si Ho (Dai thua), toi

dgc di dgc lai nhieu Ian thi moi hieu hon ban chat cua mot con nguoi that sir dam

me nghe thuat, xa than vi nghe thuat Nhung cuoi cung, ho vi cuoc song ngheo kho,

be tac ma khong the thuc hien li tuong cao dep cua minh Tuy toi dgc nhung tacpham do nhieu Ian nhung toi khong cam thay cu ma ngugc lai, no con khoi gginhieu dieu hay, moi la Moi Ian dgc nhung sang tac cua nha van, toi nhu bj xe longminh boi nhung chat vj chua cay, dau xot ve nhung than phan nguoi dau kho, betac, bat lire den tan cung cua cuoc song nhu Chi Pheo, Lao Hac, dac biet la cac nhanvat mang voc dang, tinh each cua Nam Cao nhu Thu, Dien, Ho,

Moi Ian., i6\ dgc nhung tac pham ve nguoi tri thuc tieu tu san ngheo thi trong

suy nghT khong !uc nao ma khong ban khoan: cac nhan vat trung tarn tri thuc tieu tusan nhu Thu, He, Dien va Do, Hg co mang dang voc, hinh anh cua nha van haykhong? Neu co thi each ma nha van da tu thuat lai ban than minh nhu thi nao? Hoathan minh trong nhung nhan vat do ra sao? Dieu do lai cang thuc giuc toi suy nghT

va dan do nhieu hon Va toi mong muon mot dip nao do se tim ra loi giai dap thoadang cho nhung van de ay

Nhung khia canh nghe thuat trong nhung tac pham cua Nam Cao da dugcgioi nghien cuu, sinh vien tim hieu kha sau sac, toan dien Ngugc lai, van de nhanvat mang tinh tu thuat trong nhung sang tac Nam Cao, cu the la van de doi s6ng noitarn, tinh each, dien mao, doi song tinh than, hanh dong, cu chi, dieu bo cua cacnhan vat mang tinh tu thuat cua nha van thi trudc do chua ai tim hieu, quan tarnden Vi the, chung toi nhan thuc dugc con nhieu van de, khia canh co the tiep can,

kham pha nhung dieu moi trong nhung tac pham cua ong Vi vay, a cong trinh

nghien cuu nay, chung toi tap trung di sau vao nghien cuu Nhdn vdt mang tinh tu

thudt trong tdc phdm cua Nam Cao Tren tinh than ke thua nhirng cong trinh nghien

cuu, tieu luan, nhung bai danh gia, nhan xet cua nhirng nha nghien cuu, li luan - phebinh truoc do.

Mat khac, toi chgn de tai nay de nghien cuu vi de tai nay phu hop voi dieu

kien va kha nang hieu biet cua ban than Va day cung la co hoi di toi co the tim

hieu kT hon ve nhan vat mang tinh tu thuat trong sang tac cua nha van hien thuc phe

phan xuat sac va day cung la djp toi trau doi, cung c6 hon ve kiln thuc, tien cho

viec nghien cuu chuyen sau sau nay

2 LjCH SU VAN DE

Nam Cao la mot trong nhirng nha van tieu trao luu van hgc hien thuc phe

phan, giai doan nam 1930 - 1945 Truoc truoc tarn pham Chi Pheo, Nam Cao da

sang tac nhieu truyen ngan lang man, tho nhung din khi tac pham Chi Pheo ra doi

thi ong moi hinh thanh phong each rieng va khang djnh dugc ten tu6i, dau an cua

minh trong gioi doc gia Ban dau, Ong dat ten tac pham la Cdi Id ggch cu Nhung

khi, ong gui ban thao den nha xuat ban Thoi dai thi tac pham cua ong bj nha bien tap de quen Mai den 1941, Le Van Truong viet loi tua va doi ten truyen ngan thanh

Doi lua xung doi Ong da nhan djnh rang: "Giua luc nguai ta dang ddm minh trong

nhung chuyen tinh ma mong va hiia nhau "phung su" cdi thi hieu tarn thuang cua

doc gia ong Nam Cao da manh bgo di theo mot loi rieng, nghia la ong da khong

them dim sia den cdi sd thick cua doc gia " [15, tr.299] Sau nay, tac pham Doi lira

xung doi dugc in trong tap Ludng cay (1946) va doi ten thanh Chi Pheo Vi thi ma

mai den thap nien 50 cua the ki XX, Nam Cao moi dugc gioi doc gia, nghien cuu,phe binh chu y sau sac va rong rai hon

Nam 1952, tac pham cua Nam Cao da tro thanh d6i tugng nghien cuu cua van hoc Tac gia Nguyen Dinh Thi la nguoi dau tien vilt vl Nam Cao voi chuyen

luan Nam Cao (1952) Nha van To Hoai voi cac bai Chung ta mdt Nam Cao (1954),Ngudi va tdc phdm Nam Cao (1956).

Sau do, cong trinh nghien cuu Ion dau tien ve nhung tac pham, cuoc doi cua

Nam Cao la Giao su Ha Minh Due Ong da bo ra nhieu cong sue, tarn huylt dh cho

ra doi cong trinh: Nam Cao, nha van hien thuc xuat she dugc xuat ban nam 1961.

Co le, nhung cong trinh ay da khoi nguon, khai thong cho nhilu cuoc tranh luan, trao doi ve nhung tac pham cua Nam Cao Va dung la nhu thi, nhirng cong trinh

tren dugc xuat ban thi co hang loat nhirng chuyen luan nghien cuu vl Nam Cao dugc cong bo, chua kl nhirng bai bao va cac bai viet phe binh le te khac Theo

Nhdn vdt mang tinh tu thudt trong tdcphdm cua Nam Cao

thong ke cua cac nha nghien cuu thi da co den hon 200 ten cac bai bao, cac cong

trinh viet ve Nam Cao.

Cac cong trinh moi nghien cuu ve Nam Cao Ian lugt xuat hien, noi bat la

quyen Nam Cao, dai van va tdc phdm cua Giao su Ha Minh Due (1997), cong trinh

Nam Cao, phdc thdo su nghiep va chan dung cua Giao su Phong Le (1997) va cac

cong trinh cua Nguyen Dang Manh {Nha van tu twang va phong each), Vuong Tri Nhan (Nhung hien hoa cua chat nghich di trong truyen ngan Nam Cao trudc 1945), Chu Van Son da cho ra chuyen luan Nghe thudt van xudi cua truyen lao Hgc va sau

nay, nhieu tac gia khac da nghien cuu ve nhirng sang tac cua ong

Qua hon nua the ki, viec nghien cuu ve tac gia Nam Cao da dat dugc nhieuthanh tuu moi Cac nha nghien cuu, phe binh hien nay khi dgc lai Nam Cao dakhong dung lai d nhirng ket luan san co ma luon co gang khoi sau vao nhung van demoi me trong nhung sang tac cua Nam Cao Van tren co sd khang djnh con ngudi

va tai nang cua Nam Cao nhung tat ca da dugc nang len d nhirng van de mdi, vdinhirng phat hien sau hon, tam dac hon nhu nghe thuat sang tao, gia trj hien thuc vagia trj nhan dao cua nha van the hien trong nhung bai viet hoac y kien phat bieu taicac hoi thao ve Nam Cao cua cac nha nghien cuu nhu: Ha Minh Due, Phong Le,Nguyen Dang Manh,

Rieng doi vdi mang van de nhan vat mang tinh tu thuat trong tac pham cuaNam Cao thi chua dugc ai de cap den Tuy cac nha nghien cuu chi noi den hinhthuc tu truyen irong nhirng sang tac ve de tai ngudi tri thuc tieu tu san ngheo nhung

tat ca con d dang chung chung va so luge Trong cong trinh Nam Cao, dai van va

tdc phdm (1997), Giao su Ha Minh Due da khang djnh khai quat ve hinh thuc tu

truyen trong sang tac cua Nam Cao: "Tren ca sd khai thdc va xdy dung tdc phdm cd

tinh tu truyen, Nam Cao da biet chon loc nhung net dien hinh va nang len muc do khai quat cd gid tri xa hoi sau sac " [5, tr.90] Cung trong nam 1997, Giao su Phong

Le cho ra ddi cong trinh Nam Cao, phdc thdo su nghiep va chan dung Giao su da phat hien ra trong tu each xuat hien cua Nam Cao trong sang tac ong: "Cd nguai

viet tu truyen nhu tieu thuyit Cd ngudi viet tieu thuyit nhu tu truyen Nam Cao thuoc dang thu hai Doc Igi hdu hit sang tdc cua Nam Cao, thay hinh dnh cua nha van gdn nhu cd mat a khdp moi nai Luc a vi tri nhu Thu, Diin, Ho, Nggn, Du Luc a vi tri mot nhdn vdt phu, di quan sat, nhin ngdm, cam thong, chia se vdi canh ngo nhung ngudi lao dong, tren hai dia ban, hai mdi truang hogt dong chinh la cdi lang Vu Dgi - que ong hodc a mot vung ngogi d thanh pho, nai cd cdi truang tu ong day thue" [11, tr.13] Hay trong bai chuyen luan Nam Cao cua Giao su Ha Minh

Due, dugc in lai trong tac pham Nam Cao, nha van hien thuc xuat sac cua tac gia

Phuong Ngan (2000), ong da nhan djnh tinh doc dao ve hinh thuc tu truyen cua

GVHD: Ho fhfXuan Quynh 3 SVTH: Le Van Be Tu

Nam Cao: "Cdi tdi cua tdc gid trin dudng ddy tu truyen ludn phat triin vira kit hap

giua su that cua cuoc dai tdc gid vdi phdn hu cdu tdi tgo lam cho hien thuc duac mieu ta vira cd mdu sac rieng vira cd tinh chat chung tieu biiu Do do tuy khong the xem toan bo sang tdc cua Nam Cao vi di tdi tiiu tu san la hoan todn phu hap vdi cuoc dai rieng cua tdc gid, nhung rd rang duac xdy dung tren mot dudng ddy tu truyen chan thuc va gidu tinh nghe thudt" [15, tr.63].

Chung toi cung xin dugc khang djnh lai mot Ian nua, chua cd cong trinh, tilu

luan, luan van nao nghien cuu de tai Nhdn vdt mang tinh tu thudt trong tdc phdm cua Nam Cao Nhirng nha nghien cuu truoc day chi dl cap din hinh thuc tu truyen

trong cac tac pham tri thuc tieu tu san ngheo cua ong va dlu d tinh chat khai quat, chua that sir mang tinh cu the, chuyen sau va he thing.

Nhu the, Nam Cao la mot vi sao sang chdi tren bau trdi van hgc, cd sir khoi

ngudn cho nhung cam hung nghien cuu, sir tim tdi kham pha cua bao thi he sau nay Nhieu ngudi trong sd hg dat nhieu tam huyet, da day cong nghien cuu nhilu van de va da dat nhung ket qua dang ke Chung tdi van mudn tren co sd tilp thu nhirng thanh qua tren va tiep tuc ra sue san lgc, may md, dao xdi nhung van dl mdi

hon va he thong chung lai de tiep tuc di sau va xa hon nua Cd nhu the, chung tdi mdi gdp phan vao de khang djnh them sir dong gdp, vai trd cua nha van trong ljchsir van hgc nude nha.

3 MUC DICH, YEU CAu

Van de nghien cuu ve nhirng tac pham cua Nam Cao thi trudc do da cd nhilu

cong trinh: luan van tien sT, thac sT; cac bai tilu luan; chuyen dl khoa hgc da xoay

sau nghien cuu va rat thanh cong tren nhieu phuong dien tu dac trung nghe thuat,den thi phap cua tac pham Nam Cao

Trong de tai khoa luan nay, luan van tap trung thi hien rd rang nhirng van dl

co ban xoay quanh luan diem la Nhdn vdt mang tich tu thudt trong tdc phdm cuaNam Cao: each the hien ban than nha van trong tac pham cua minh, doi sdng ndi

tam cua nhan vat Trong van de lorn do ngudi viet cd gang phan tich, xoay sau vaokhia canh nhd de tao nen mdt net nghe thuat dac trung trong truyen ngan cua NamCao Tu do, chung ta cang cd them co sd de hieu va khang djnh tai nang cua ong,cung nhu net doc dao ve nghe thuat ma tac gia gui gam trong tac pham cua minh

4 PHAM VI NGHIEN CUU

Pham vi nghien cuu cua de tai nay, chung tdi se tim hilu, nghien cuu mdt sd

cong trinh cua cac tac gia cd lien quan vdi de tai khoa luan tot nghiep nhu Ha Minh

Due, Phong Le, Phuong Ngan, De tai chi nghien cuu, di sau, bde tach nhirng dac

diem, khia canh the hien tinh each, hinh dang, pham chat, tam li va ddi sdng ndi tam

cua nhan vat mang tinh tu thuat cua Nam Cao qua mdt so tac pham tieu bilu cua

Nhdn vdt mang tinh tu thudt trong tdc phdm cua Nam Cao

Nam Cao trudc va sau Cdch mgng thdng Tam la cac tac pham truyen ngan, tieu thuyet va but ki: Cdi mat khong chai duac, nhin nguai ta sung sudng, Mua nha,

Giang sdng, Bai hoc quit nha, Dai thira, Nude mat, Cudi, Quin diiu do, Sdng mdn, Doi mdt, O rung, Bon cay sd cdch mdt can cu dich, Nhung ban tay dep ay,

5 PHUONG PHAP NGHIEN CUU

Trong mdi de tai nghien cuu khoa hgc nao thi cung phai su dung phuongphap thich hgp de tien hanh thuc hien de tai Vi the, phuong phap nghien cuu trdthanh cong cu quan trgng khong the thieu trong qua trinh nghien cuu khoa hgc ndichung va nghien cuu trong lmh vuc van hgc ndi rieng Trong mdi de tai khoa hgc,ngudi ta khong the dung mdt hoac hai phuong phap nghien cuu don le, rdi rac ma

cd sir ho trg, bd sung cua nhieu phuong phap nghien cuu khac nhau Vi the, trong

de tai nay, chung tdi da su dung, ket hop nhieu phuong phap nghien cuu dl dat kit

qua chinh xac, khach quan hon nhu: Phuong phap phan tich - tong hop, phuongphap he thdng, phuong phap so sanh va phuong phap nghien cuu tac gia

5.1 Phirorig phap phan tich - tong hgp

Tir viec phan tich, md xe tac pham d nhieu van de, khia canh ma de tai khoahgc dat ra, ngudi viet chu y den nhung chi tiet chinh, net dac sac nhat da phac hganen nhan vat mang tinh tu thuat trong truyen ngan Nam Cao nhu nhan vat tri thuctieu tu san, cac nhan vat tri thuc tieu tu san mang tinh tir thuat trong cac tac phamciia ong Dong thoi, chung tdi con tim hieu cac mdi quan he bien chung ciia cac

thanh phan do trong mdt chinh the sang tac cua Nam Cao Mat khac, ngudi vilt con dat cac tac pham cua Nam Cao trong tien trinh phat triln chung cua nen van hgc dan tdc de tim hieu gia trj cua van de Tir thao tac phan tich do, ngudi vilt mdi cd du co

sd di den sir danh gia cd tinh chat tong hgp de tao nen nhan vat mang tinh tu thuatdac sac trong tac pham ciia nha van Nam Cao

5.2 Phirong phap he thong

Ngudi nghien cuu phai biet each thu thap thdng tin, du lieu cho dl tai cua

minh Ngudi viet can phai lira chgn vj tri de tiep can hgp li Tir do, ngudi nghiencuu mdi nhin nhan cac phuong dien, cac phan cua doi tugng trong sir tuong tac cua

he thdng Day la mdt phuong phap nghien cuu dong vai trd thiet yeu, giup chongudi viet xac dinh phuong hudng de khai thac tot hon cac gia trj ben trong cac tac

pham Nam Cao Trong phuong phap nay, chung tdi se dat mdi truyen ngan, tilu

thuyet ciia Nam Cao trong he thdng toan bd truyen ngan cd cung mdt de tai cua ong

de thay nhung net dac trung chung cua nhan vat mang tinh tu thuat trong tac pham

Nam Cao.

5.3 Phuong phap so sanh

So sanh la doi chieu hai hay nhieu ddi tugng cung chung loai vdi nhau, nhammuc dich phat hien ra nhung net tuong dong va khac biet Trong khi nghien cuunhan vat mang tinh tu thuat thi chung tdi cd ddi sanh vdi nhung yeu to do trongtruyen ngan cua nha van cung thoi vdi tac gia: Nguyen Hong, Thach Lam, Tir do,chung tdi se tim hieu nhirng net tuong dong va dj biet cua nhan vat mang tinh tuthuat vdi cac nhan vat tir thuat ciia cac nha van khac, trong cung the loai van xudiluc bay gid Dong thoi, no con giup cho ta danh gia, djnh vj dugc vj tri cua nhungtac pham cua nha van Nam Cao trong cac mdi quan he da chieu vdi nhirng tac pham

cua cac nha van khac.

5.4 Phirong phap nghien cihi tac gia

Nhan vat mang tinh tu thuat da the hien rat ro net ddi sdng ndi tam, ngoaihinh, cung nhu tinh each cua nha van Vi the, chung tdi muon chiem lmh, hilu rd

hinh anh ciia nha van the hien trong tac pham cua minh nhu the nao? thi chung tdiphai cd sir lien he chat che, bien chung giua cac nhan vat tir thuat dugc nghien cuutrong tac pham vdi cuoc ddi va sir nghiep sang tac cua nha van Chinh vi vay, trongcong trinh nay, chung tdi rat coi trgng phuong phap nghien cuu tac gia Va chungtdi xem day la mdt trong nhirng chia khda de giup cho luan van di sau va li giai van

de mdt each xac dang, chat che hon

6 KET CAU NOI DUNG CHINH CUA KHOA LUAN

- Ngoai phan md dau va ket luan, luan van cd ba chuong:

Chuong 1: Mdt sd van de chung

Chuong 2: Nhan vat tri thuc tieu tu san trong tac pham cua Nam Cao

Chuong 3: Cac nhan vat tri thuc tieu tu* san mang tinh tir thuat trong tac pham

cua Nam Cao

- Tai lieu tham khao

Nhdn vdt mang tinh tu thudt trong tdcphdm ciia Nam Cao

CHUONG1M0T SO VAN DE CHUNG

1.1.CU0CDOI

Nha van Nam Cao ten that la Tran Huu Tri, sinh ngay 29 thang 10 nam 1915,tai lang Dai Hoang, tong Cao Da, phu Nam Sang (nay thudc xa Hda Hau, huyen Ly

Nhan, tinh Ha Nam) But danh cua ong cung dugc ghep tir hai tilng dau tien cua

tong va phii ma tao thanh Ong xuat than trong mdt gia dinh cong giao ngheo Thansinh ciia nha van la ong Tran Huu Hue, dng budn ban thua lo d tinh Nam Djnh nen

mdi trd ve que lam rudng Vi day la vung dat xa phu, xa tinh: "Nen dat lang nay rai

vao cdi thi "quan ngu tranh thuc" vi thi bon dan anh la chi la mot dan cd tranh mdi Mdi thi ngon day, nhirng ma nam be bay bdi, be nao cung muon an Ngoai mat tir ti vdi nhau, nhung that ra trong bung luc nao cung muon cho nhau lun bgi di cum len ddu len cd " [21, tr.37] va "Lang nao cung cd nhiiu canh, mdi canh kit be

kit dang xung quanh mot ngudi " [21, tr.41] Nhirng sir viec nhu thi dugc nha

van ghi lai tren nhirng trang sach cua minh mdt each cu thi, sinh dong vdi dau an

nang ne, am anh, khd phai

Khi Nam Cao ra ddi, than phu nha van khong cd mat d nha nen dng dugcsdng trong tinh yeu thuong, cham lo, day dd ciia ba ngoai (ba Tran Thj Van) va me

(ba Tran Thj Minh)

Nam 1922, nha van bat dau di hgc d trudng lang Ngudi thay dau tien cuanha van la thay Tran Khang Lan (ky Lan) Sau khi hgc d day ba nam, dng Huu Hue

da dua Nam Cao den hgc trudng Cua Bac (Nam Djnh) Cha cua nha van da kl cho

chau ndi cua minh nghe ve tinh each cua nha van khi dng con hgc d noi day Tir dd,

chung ta cung cd the nhan thay dugc tai nang bam sinh cua nha van ldn nay: "Con

hoc a trudng Cua Bac, cha chau rdt ham me doc sdch O nha trong toy luc nao cung cd mot quyin sdch van hoc, ham doc sdch din ndi nhiiu luc quen an Con a lop hoc mdi gid tap lam van, thay giao thuang dem bai cua trd Tran Huu Tri cho cd

lap nghe rdi khen gai Luc dy thi tai, mat cdu hoc trd do tia len, td ra rdt nguang nghiu " [14, tr.6] Ket thuc chuong trinh hgc d trudng Cua BSc, dng tilp tuc len hgc

d trudng Thanh Chung (Nam Djnh) Ong tham gia phong trao vilt bdo toy d trudng.

Giua nam 1933, Nam Cao sap chuan bj de thi lay bang tdt nghiep Trung hgc (Cao

dang Tieu hgc) thi dng bj benh tim va thap khdp nen vl que chua benh Luc dd, gia

dinh da di hdi vg cho dng Vao ngay 2 thang 10 nam 1933., Nam Cao da lap gia dinh

cung ba Tran Thi Sen: " Khi do mdi muai bay tudi, la con thu trong mot gia dinh

khd gid a lang Dgi Hoang, nha liin ki vdi gia dinh Nam Cao Tuy la con nha gidu, nhung la phdn gai dudi thai phong kiin nin khong duac hoc hdnh gi nhiiu Den khi

vi nha chdng ciing khong cd ciia nd gi ngoai mot ddi khuyen vdng lam cua hoi mdn " [14, tr.7j.

Cudi vg hon dugc mdt thang thi dng vao Sai Gdn va lam thu ki cho ngudi

cau la dng Ba Le, chu mdt cua tiem may quan ao kilu Tay Au Tai day, Nam Cao

ludn nudi y djnh tim each xuat duong du hgc Cong viec thu ki cd ve nhu khong cd

gi sang sua lam Nam Cao rat chan chuong nen quylt djnh tu bd nghl thu ki va di

lam nhieu nghe khac nhau: "O Sai Gdn, y kiem an bdng rdt nhieu nghi, ke cd

nhung nghi ma ngudi tu xung la tri thuc, khong lam Ytrd trdn vdiphu phen, vdi tha thuyin Ymac do bd ba, di chich thudc thi a nha thuang Con mot chut thi gid

thiva nao, y hoc rdt cham Ydai mot dip may man cd the xin xuong lam boi tdu de di sang Phap Yse sang day, di nhin rong, biit xa han, de tim cdch hoc them Phdi cd

trinh do nhdn thuc khd cao Phdi luyin tai Cd hoc, cd tai, y mdi cd du nang luc

di phung su cdi ly tudng ciia y Tgng ngudi y khong cho y cam sung, cdm guam Yse cdm but ma chiin dau "[21, tr.542] Sau gan ba nam d Sai Gdn, do dng 6m

dau va danh phai trd ve que (1936) va van vdi hai ban tay trang: "Nha tdi vao Nam

duac dung ba nam thi ra, do bi dm Ldn dy anh dm nang, binh tim va te thap Tren

dudng vi anh phdi bdn cd bo quan do di cd tiin an dudng Khi anh ve den nha, tdi

phdi bdn ddi khuyen vdng la ciia hoi mdn trong ngay cudi, va vay muan thim de chgy thudc thang cho anh Hai nam trai binh mdi thuyen giam " [9, tr.15].

Sau khi benh da giam di nhieu, Nam Cao da quylt tam on lai nhirng kiln

thuc cu ma minh bd dd nua chung Cuoi cung, dng da thi dau va lay dugc bang Thanh chung Nam Cao di xin lam cong chuc nhung benh tim van cdn nen khong

dugc nhan vao.

Sau do cd thoi gian, Nam Cao day cho mdt trudng tu thuc Cong Thanh,

thudc Thuy Khe, gan Budi, Ha Ndi Din nam 1940, quan Nhat keo sang xam chilm Dong Duong, trudng Cong Thanh dong cua va sau dugc dung lam chuong nudi ngua cho linh Nhat Den dau nam 1941, dng tilp tuc xin day hgc d trudng tu thuc

Ky Giang, tinh Thai Binh Trong thoi gian nay, dng cung tilp tuc vilt van chuong Nam 1942, Nam Cao xin thoi day d Thai Binh va trd vl lang que Dai Hoang (3 day, dng chu yeu sdng bang nghe viet van Sau thoi gian, Nam Cao va vg cung vdi hai ngudi con cua (Tran Thj Hong, Tran Mai Thien) da ra d nha rieng Chi mdt thoi gian sau, ngdi nha lam bang tre, lgp la da bj mdt tran bao giua nam lam sap tat ca,

the la canh khd khan, ngheo khd lai tilp tuc deo bam nha van: "Mua nha thi phdi

cong no; minh tdi lam nudi bdn miing an, luc nao cung thiiu tiin Tdi ndng nay va

sot rudt, gat gong cd ngay Nam tdi mua nha xong trai dap lien hai tran bao Ddi

sdng that la gieo neo Que tdi chiiyiu la vudn cay an qua Niu mot trdn bao dp vao

la xa xac hit, coi nhu mat mua Khodng thdng 8 dm lich nam do, vira sau trdn bao,

Nhdn vdt mang tinh tu thudt trong tdc phdm ciia Nam Cao

nha chung tdi may tdc gdn hit Ngoai vudn chudi, mia do nhu ngd vg Vudn trdu khdng gdn nhu cd ca nghiep cung do " [9, tr 17-18].

Nam 1943, nha van Td Lloai da gioi thieu cho Nam Cao tham gia nhdm Van

hoa cuu qudc bi mat d Ha Ndi, cung mot sd nha van, nha tho khac nhu Nguyen

Hong, Nguyen Dinh Thi, Nguyen Huy Tudng, Sau khi co sd Van hda cuu qudc bj

khung bd manh, dng phai tranh ve que va tham gia phong trao each mang d djaphuong

De chuan bj cho cong cuoc tong khdi nghTa Cdch mgng thdng Tam 1945,

Trung uong dang da cu dong chi Nguyen Huu An (Le Quang Tuan) ve phu Ly

Nhan de lanh dao cuoc khdi nghTa gianh chinh quyen Nam Cao cung vdi quanchung danh cucrp chinh quyen Sau do, Nam Cao dugc bau giu chuc chu nhiem VietMinh Nam 1946, dng dugc bau lam chu tjch Uy ban hanh chinh khang chien xa

Dai Hoang Ong da thuc hien cac cong viec: " van dong nhdn dan tang gia cuu

ddi, xda ngn mu chu va chuan bi cho thanh nien tham gia dodn quan Nam tien "

[14, tr.23] It lau sau, dng tham gia lam bao d tinh Ha Nam Sau do, dng dugc dieu

len, lam d Hoi Van hda cuu qudc, tai Ha Ndi Cd thoi gian, dng giu chuc vu thu ki cua tda soan tap chi Tiin Phong, co quan ngdn luan chinh cua hoi Rdi Nam Cao tham gia doan quan Nam tien, vdi tu each la dac phai vien Van hda cuu qudc.

Khdng lau sau, dng ve nhan cong tac d linh vuc van hda cua tinh Ha Nam Nam

Cao lam bao d Ca chiin thdng, Giir nude rdi dng lam chu but to bao Xung Phong ciia tinh Dodn thanh niin Ciru Qudc.

Mua he nam 1947, Nam Cao nhan dugc ldi mdi, len cong tac d chien khuViet Bac O day, dng lam phong vien va kiem giu chuc vu thu ki cua tda soan bao

Cuu Qudc Den nam 1948, Nam Cao da hoan thanh udc nguyen cua minh, dugc

vinh du dung trong hang ngu cua Dang cong san Td Hoai va Xuan Thuy (chu nhiem bao Cuu Qudc) gioi thieu Cd le, day la nhung phut giay thieng lieng nhat va day y nghTa nhat ddi vdi cudc ddi ciia nha van: "Nam Cao thuang ki Igi cdi budi

sang khdng bao gia quin duac dy Luc do, anh nghi Igi nhirng ngay lang thang a thanh pho, nhirng quan qugi cua nhirng con nguai tiiu tu san ham hoc, cdi gi cung ghet, ghet cd minh, cu "chit mdn " khdng ldi thodt Tiing dong chi bi thu ndi, mdi tiing nhu dnh cd do cu phat len, sdng hong tirngphia roi vao bdng tdi ciia cuoc dai

cfi" [15, tr.525]

Cudi nam 1949, Nam Cao dugc phan cong nhiem vu la giang day d ldp bdi

dudng viet bao Huynh Thuc Khdng, do Tong bo Viet Minh mo Nam 1950, Nam Cao ve hgc tai Truang Dang Nguyin Ai Qudc trung uong, cung vdi Phong Nha, Phan Hien, Do Nhuan, tai tinh Bac Can Cung tai day, Nam Cao dugc Ha Huy Giap (phd hieu trudng trudng) phan cong lam chu but to Bao Hip cua trudng Sau do,

dng tham gia Chiin dich Bien giai Ngay 30 thang 11 nam 1951, Nam Cao di cong

tac vao vung dich hau Lien khu III, de tuyen truyen thue ndng nghiep Qua chuyln

di nay dng se thu thap them tu lieu de viet mdt tac pham ldn vl que huong minh.

Tren dudng di, Nam Cao cung vdi bdn dong chi khac, bj giac phuc kich bat va bjban ngay trudc cua nha thd Mudu Giap, huyen Gia Vien, tinh Ninh Binh

Nha van Nam Cao ra di, da de lai mdt khoang trong vd cung ldn trong nln

van hgc nude nha Tren bau trdi van chuong da vTnh vien mat di mdt ngdi sao sang

chdi va dng da de lai mdt khoang trong vd cung to ldn trong nln van hgc Viet Nam.

Vdi nhung cong hien to ldn, vT dai cua minh, Nam Cao da dugc Nha nude

tang Hudn chuong khdng chiin chdng Phap, hang nhat (1961) va Giai thuang Ho

Chi Minh vi Van hoc va nghi thudt, dot mdt (1996).

Ngay 18 thang 1 nam 1998, di hai ciia nha van liet sT Nam Cao da dugc dua

ve que huong, sau gan hai nam tim kiem Md dng dugc dat ngay canh dudng lang,ben bd sdng Chau Giang, manh dat ma gia dinh dng sinh sdng khi xua

Ngay 30 thang 11 nam 2004, Nha twang niem Nam Cao chinh thuc dugc

khanh thanh, ben canh khu md cua nha van

1.2 SU NGHIEP

1.2.1 Triroc nam 1945

Vao nhung nam 1935 - 1936, van dan van hgc Viet Nam xuat hien nhilu

trao luu sang tac, trong do ndi bat nhat la trao luu lang man Lang man la gan liln vdi nhirng udc mo, khat vgng, niem tin vdi nhirng dilu tdt dep chua xay ra, tham

chi khdng xay ra trong ddi sdng Sir tich cue la giai phong cai "tdi" ca nhan, tam

long yeu dat nude, thien nhien, ket qua ciia phong trao lang man nay dl lai nhilu

cau chuyen tinh, bai tho dep, day nude mat, uy mj Song trong mdi trudng chung

do, nha van Nam Cao khdng tranh khdi sir anh hudng, nhiem trao luu Nam Cao da

di den quan niem sang tac Nghi thudt vi nghi thudt ma nhdm dng Hoai Thanh da

khdi xudng Ong da tung viet vai bai tho, cau chuyen tinh de dai nhu vay:

"Tam hon tan tdc lam tram manh

Vuang van theo ai bdn gdc trai Rdi di mot chiiu theo gid thoi Bay len thanh nhirng manh may trdi" [3, tr.473]

Sir nghiep van chuong cua Nam Cao bat dau tir nam 1936, dng sang tac mdt

sd tac pham tho va truyen ngan (Ngheo, Dui mu, Cdi chit ciia con muc, ), vdi cac but danh khac nhau nhu Thuy Ru, Xudn Du, Nguyit, Nhung Nam Cao thuc sir

djnh hinh cho minh mdt ban ITnh, mdt phong each sang tao ddc dao rieng va trd

thanh nha van cua cong chung khi truyen ngan Chi Pheo ra ddi vao nam 1941 Dd

la mdt truyen ngan xuat sac, phan anh hien thuc sinh ddng, sac net vl ngudi ndng

Nhdn vdt mang tinh tu thudt trong tdcphdm cua Nam Cao

dan Tir day, Nam Cao da hoan toan tir bd but phap lang man, thoat ly thuc tl dl trd

ve dung cai noi cua ddi sdng hien tai dang hien huu xung quanh minh

Truoc Cach mang thang Tam, Nam Cao da sang tac gan sau muoi truyen

ngan (Chi Pheo, Lao Hgc, Ddi Thira, ), mdt tieu thuyet (Song mdn), mdt truyen dai (Ngudi hangxdm) Ben canh dd, dng cdn sang tac vai vd kjch ngan (Dong gdp)

va mdt sd bai tho (Ngay xudn).

Vdi each nhin hien thuc, day tinh sang tao, sac ben cua minh, nha van da dat

ra trudc mat ngudi dgc nhieu van de nhuc nhdi, xdt xa: nhung canh ddi chua chat,

eo le; nhirng tan bi kjch gia dinh, ca nhan ren n, dau ddn, vat va; Vdi nhirng sang

tac cua minh, Nam Cao da phan anh dugc cai buc tranh ngdt ngat, tam tdi cua xa

hoi Viet Nam trudc nam 1945 Tir nhirng tac pham dau tay nhu truyen ngan Chi

Pheo cho den nhung tac pham sau nay nhu tilu thuyit Song mdn, tac gia da phan

anh nhieu khia canh ciia sd phan con ngudi va rdng ldn hon nua la cuoc sdng kho dau, keu gao cua mdt tang lop ngudi, mdt giai cap da bj vui dap dudi vung bun cua

xa hoi.

Nhin chung, trudc Cdch mgng thdng Tdm - 1945, cac sang tac cua Nam Cao

xoay quanh hai de tai: ngudi ndng dan, ngudi tri thuc tilu tu san ngheo Dua vao

nhirng tac pham tieu bieu cua dng, ta thay du tac gia vilt vl dl tai nao thi cung dlu the hien mdt tu tudng chung: ndi ban khoan, dau ddn trudc tinh trang con ngudi bj

huy hoai ve nhan pham do cuoc sdng ddi ngheo dua din.

1.2.1.1 Be tai ve ngudi ndng ddn

De tai nay chua han la da mdi, vi trong van chuong Viet Nam, hinh anh

ngudi ndng dan da xuat hien tuong ddi sdm d thi ky XV, trong bai Bao kinh canh

giai, bai sd 19, Nguyen Trai da de cap den hinh anh cua ngudi ndng dan, mac du

khdng mang tinh chat tieu bieu, chua quyet djnh dugc ljch sir:

P(1I HOC VO TR(J#NG T0#ft;^thl nh& idns™ng dot,

'& k%An 15c d^n on ki ™y ™y" ^] 6'tr'] 19^

Giolg tac pham Van te nghTa si Can Giudc, Nguyen Dinh

Chieu da chinh thuc dua tugng dai nghe thuat cua ngudi ndng dan vao van hgc va

xung dang vdi vj the vdn cd ciia minh Hg tu giac dung len, danh giac de tu cuu

minh va bao ve dat nude: "Vdn chang phdi quan ca, quan vi, theo dong a linh diin

binh, chang qua la ddn dp, ddn ldn, min nghTa lam quan chieu mo" [1, tr 32].

Den giai doan van hgc 1900 - 1930, Hd Bilu Chanh da vilt nhilu tac pham

ve ngudi ndng dan Hg bj bde lot vl kinh tl, lam lung dau tdt mat tdi nhung cai

ngheo ddi van ludn deo bam vi bgn dja chu ra tay bde lot nang nl Dilu nay, dugc

the hien qua nipt sd tac pham: Con nha ngheo, Ngon cd gid diia, Ngudi ndng dan

cdn la nan nhan cua nhirng ham muon de hen, due vgng kinh tdm cua bgn dja chu,

ly trudng, huong ca nhu Chua Tau kim quy, Con nha ngheo, Khdc tham, Den trao

luu van hgc hien thuc phe phan thi hinh anh cua ngudi ndng dan da dugc td damsau sac hon va trd thanh ddi tugng phan anh chinh trong tac pham: chj Dau trong

Tat den (Ngd Tat Td), anh Pha trong Budc dudng ciing (Nguyen Cong Hoan), thj

Mjch trong tac pham Gidng to (Vu Trgng Phung), Khi dgc nhung tac pham cua

hg thi chung ta bat gap ngudi ndng dan ludn dung trong hoan canh eo le, dau khd,

be tac, lam than trudc sir bde lot, da man cua bgn dja chu, ly trudng, va hg bj duaday den budc dudng cung cua sir sdng Trong sd nhirng nha van hien thuc phe phan(1940-1945), chung ta khdng the nao khdng nhac den nha van Nam Cao, cay butcua giai cap ndng dan Khac vdi mdt sd cay but cung thoi, nha van da di sau vao bikjch tinh than cua con ngudi Ong khdng mieu ta rd rang bgn cudng quyen, quan lai

ma thdng qua cudc ddi ngheo khd, be tac, tha hda the tham cua ngudi ndng dan matdi ac da man cua chung dugc phan anh, da kich Nam Cao sdng trong lang Vu Dai -noi ma bgn dja chu, cudng hao, ac ba da keo be, keo dang de thi nhau bdp nan, bdelot ngudi dan den tan xuong tuy Va dng gan nhu sdng trgn thoi tho au cua minhtrong cai lang ngheo nen dng rat thau hieu ndi khdn khd, dau ddn, quan quai cuangudi ndng dan thoi bay gid

Nam Cao ludn mang nang trong minh mdt dau an den tdi cua noi ma dng

sinh ra, noi chua day tieng ren ri, lam than cua ngudi dan: "Ggo kim, thdc cao.

Ngd, khoai cung khd chudc duac md an Tham chi din hgt mudi cung sinh ra hiim not: mua mot vdi xu chang hang nao chiu bdn" [21, tr.286] Trong tac pham cua

minh, trudc nam 1945, Nam Cao da xem cai ddi nhu la mdt sue manh vd hinh, bamchat lay sd phan ciia con ngudi Nhung xet cho cung, chinh cai xa hoi den tdi, vd

nhan dao da day ngudi dan den cai ddi khd chet choc Trong truyen ngan Quai di,

nha van da cho ngudi dgc thay dugc khung canh am dam, tdi tam cua lang Vu Dai:

"Chiiu thu nam, chung tdi dirng Igi mot lang xa xac va cd ve ngheo nan Nha cua lua thua Todn nhung nha tre up xiip giua nhung khu vudn rdng thi cd rdng, nhirng xdu lam: mia dot nhu lau hodc khang khiu nhu chdn gd, chudi le te nhu nhirng cdy rau diip ngdng, di chi din cdy khoai, cdy rdi ciing khdng len duac, Nguai xdu xi va rdch ruoi Cdi so tre con bung dng, mat toet ngoai dudng san lam Dan ba mdc cua,

md dc Dan dng di bat chudt, riu tip hay xiic gidn " [21, tr 151 -152].

Trong cai xa hoi den tdi do, ngudi ndng dan bj tudc doat het cac tu lieu sanxuat, rudng vu'dn Cac nhan vat trong sang tac cua dng phai tim each thoat li khdithuc te do: ke phan chi den ddn dien cao su vi khdng dap ung du sd tien thach cudi

(con trai cua lao Hac trong truyen ngan Lao Hgc), me con Hien danh phai tir bd lang que de len thanh pho thue nha de budn ban, sdng qua ngay (Truyen ngudi hang

xdm) hay vi ngheo qua nen Dan tir nhd da di d muon cho nha dja chu Va den khi

Nhdn vdt mang tinh tu thudt trong tdcphdm ciia Nam Cao

dugc mudi lam tuoi thi Dan danh phai di lay chdng de gia dinh giam mdt mieng an.

Dam cudi cua Dan dugc td chuc trong khung canh ban cung, tdi tam Trong buoi

dua dau Dan da dien ra trong quang canh lang tham, chua cay: "Dim toi, dam cudi

mdi ra di Vin ven cd 6 nguai cd nha gai vd nha trai Cd bon di liii thiii trong suang Ignh vd bdng tdi nhu mot gia dinh xdm lang lang dat diu nhau di tim cho

wgw"[21,tr.l29]

Mdt phan ldn cac sang ve de tai ngudi ndng dan, nha van da dat cac nhan vatcua minh vao nhung thu thach, gudng quay cua canh ngheo Hg bj ban cung hdamdt each am tham, lang le Ngheo va chet ddi nhu la mdt quy luat, cung ton tai va

di song song vdi nhau Mac du, cai ngheo khdng han luc nao cung din din cai chit.

Nhung cai chet la hau qua tu nhien ciia cai ddi thi cai ddi trd thanh mdt thuc trangthudng xuyen, dai dang trong xa hoi Nhung ngudn gdc chinh cua cai ngheo, ddicung deu do cai xa hoi ngudi bde lot ngudi gay ra Cd le, do la mdt thuc trang dau

ddn nhat ma chinh nha van da xdt xa nhan ra Trong truyen ngan Ngheo, khi anh dT

Chudt nhan ra minh chi la ngudi vd dung, an bam gia dinh va anh trd thanh mdt

ganh nang cho gia dinh Luc nay, gia dinh anh lai kiet que, tiing thilu va ddi din noi

phai an cam de thay com: "Khdn nan, che dau md an, cam con khdng cd nua la

che! Rd may khd tir trong bung me " [21, tr.21] Nen anh da ket thuc cuoc ddi

minh bang bi kjch ciia cai chet Lao Hac la mdt ngudi cha dao dat tinh thuong yeu,mdt ngudi cha cd trach nhiem va mdt ngudi cd nhan each sang ngdi Ong san sang

hy sinh ban than minh vi dng mong muon danh sd tien thu Igi tir manh dat vudn dl

lai cho con trai minh: "Ta bdn vudn cua no, ciing nin di ra cho no; luc no vi, niu

no khdng du tiin cudi va thi ta them vao vdi no, niu no cd du tiin cudi va thi ta cho

va chdng no di cd chut vdn md lam an " [21; tr 251] Trong truyen ngan Mot bua

no, tac gia da dat cai chet ciia ba cai Ti trong hoan canh trd treu, do la cai chit no.

Tat ca, cung bat ngudn vi cai ddi, ba danh bd roi di si dien, long tu trgng cua minh

de dugc mieng an Ba lao da muon cd den tham chau gai cua minh dk mong dugc

an chuc mdt bua com: "Con cam md thoi an thi dec Vd da di an chuc thi con danh gid gi ma lam khdeh Bd cu an nhu khdng biit gi " [21, tr.234] Trong tac pham Diiu vdn, cai chet ciia anh Phuc la do benh nhung nguyen nhan sau xa thi ciing bat

ngudn tir cai doi ma ra: "Sdng nay, anh uong nude la cdm hai Budi trua anh duac

ba lum liim bat cam ngd hodc cam khoai Budi tdi, nguai ta Igi cho anh vdi nam ngd rang hodc cu khoai, cu ray" [21, tr.219] Ngoai ra, tac gia cdn td cao giai cap

thdng tri da ra sire bde lot sue lire con ngudi den muc kiet que: "Ba bac tdi coi anh

khdng bdng con trdu anh thuang dat di chdn" [21, tr.219] Cai ngheo la nguyen

nhan gay ra ca' ddi cho con ngudi nhung suy ve ngudn gdc sau xa, chinh cai xa hoithoi nat da dua day con ngudi den budc dudng cung cua cuoc sdng

GVHD: Ho Thi Xuan Quynh 13 SVTH: Le Van Be Tu

Trong tac pham Tre con khdng duac an thit cho, tac gia phe phan sir vd trach

nhiem cua nhirng ngudi lam chdng, lam cha Hg vi due vgng de hen cua mieng an,chen rugu ma quen di tinh nghTa vg chdng, cha con Hg ung dung an uong ha he;sung sudng cudi ndi mdt each ghe tdm, quai gd va lai cd nhirng hanh dong dj hom,

Id bjch Tieng ndi cudi ay da hda lan vao tieng khdc than, ren ri, oan oai trudc sir

ddi khat ciia vg, cua con hg: "Ddi! Bu ai! Ddi! " [21, tr 131].

Tac gia cdn bde Id tam trang thuong cam, xdt xa, giang xe cho nhirng thanphan cua ngudi phu nu Hg khdng chi nan nhan cua giai cap dja chii phong kien ma

hg cdn nan nhan cua che dd gia dinh Hg bj lie hiep, danh dap tan nhan ciia chdng

minh Vdi truyen ngan Ddn chdng, thj cd mdt ngudi chdng chi biet uong rugu, danh

bac Cd lan, thj tinh an quyt ciia chj hang banh mdt dong xu thi thj bj phat hien Vinguyen nhan ay, ngudi chdng da bat trdi va danh thj Vi thj da lam cho han nhuc

nha vdi xdm lang: "Chao di! Va han beu han qua! Va han lam han nhudc nha vdi

lang vdi xdm Tgi sao va han Igi cu sdng ma lam tdi han! Sao va han chang chit di cho rdi! " [21, tr 102] Cdn di Hao trong truyen ngan cung ten, di cd due tinh can

cu, thao vat va thuong chdng Nhung cudi cung vi khdng lam ra tien va lai mangdanh nghTa la mdt diia con nudi nen di bj chdng khinh re Cudi cung, di Hao cung

danh nhjn nhuc ngay ca luc chdng dua vg nhd ve nha: "Sau ciing thi di nhdn ngi.

Phdi, nhdn ngi la han " [21, tr.338] Cdn ddi vdi Nhu (O hiin) thi do tinh each

hien lanh qua nen di ra ngoai deu bj moi ngudi uc hiep Nhung dieu lam Nhu cangdau ddn hon khi bj chinh ngudi than cua minh lai che bai, khinh thuong Nhu dau

ddn, tu hdi minh rang: "Tgi sao a hiin khdng phdi bao gid cung gap lanh?" [21,

tr.238] Ciing vi ban tinh hien lanh ma Nhu khdng the kien chdng minh de lay laigia san Nhu danh quay ve sdng vdi chdng va vg hai Nhu sdng vdi than phan nhumdt con d trong nha ciia minh

Ciing vdi de tai ve ngudi ndng dan, Nam Cao da phan anh dugc qua trinhpha san, tha hda cua ngudi ndng dan Ben canh mdt sd nhan vat van giu dugc thien

luong cua minh (lao Hgc, lang Ran, ) trudc sir cha dap phu phang cua xa hdi

nhung van cd nhung nhan vat khdng vugt qua khiic cua dd va bat dau cd sir tha hda,

bien chat Truyen ngan Tu cdch mo, trudc sir tac ddng cua xa hdi, nhan vat Ld chuyen hda tir mdt con ngudi hien lanh nhu dat da trd thanh: "Mot thang md du tu

cdch md, chang chiu kim nhirng anh md chinh tong mot ti gi: cung de tiin, ciing lay

la, ciing tham an" [21, tr.210] Cdn nhan vat Trach Van Doanh (Ddi mong gid) da

bien han thanh mdt ngudi hoan toan khac: "Han ngdm ngdm soi mdi din nhung

viic cua ede dng lam dm mudi Mot hdm, dung mot cdi, han dua bdn dng len huyin,

vi viic bao chiim cong diin Dung mot cdi nua, han dua may dng khdc len huyin vi viic Igm tiin cong quy " [21, tr 117] Trong tac pham Nua dim, nhan vat Le Van Ru

Nhdn vdt mang tinh tu thudt trong tdcphdm cua Nam Cao

(Thien Ldi) da trd thanh mot ten an cudp va han bj tha hda nhan tinh mdt each dang

sg: "Cdi nghi ac due dy cho han duac khoai Igc thay nhirng con vdt songgidy danh

dgch dudi luai dao thoc vao cd chung, cho mdu tuai vot toe ra, rdi chdy ong dc vao cdi chau "[21, tr.229] Cd le ndi bat nhat trong de tai ngudi ndng dan la thien truyen

Chi Pheo Tir mdt con ngudi hien lanh va cd nhirng udc mo nhu bao ngudi ndng

dan binh thuong khac Nhung chinh Ba Kiln cung vdi su tilp tay ciia chi dd thuc

dan da day ngudi ndng dan vao budc dudng tha hda Vi thi ma tir mdt con ngudi

hien lanh, Chi Pheo bdng dung trd thanh con quy du ciia lang Vu Dai Chi Pheo da

thay ddi ve ca nhan tinh lan nhan hinh Chi Pheo da thay doi hinh hai rat nhilu:

"Han vi ldn nay trong khdc han, mdi dau chang ai biit han la ai Trong dac nhu

thang sang cd! Cdi dau thi troc loc, cdi rang ego trang han, cdi mat thi den md rat cang cong, hai mat gudm gudm trong gam chit! Han mac quan do ndi den vdi cdi

do tay vdng Cdi nguc phanh day nhung net chgm trd rdng, phuang vdi mot dng tudng cdm chiiy, cd hai canh tay ciing thi Trong gam chet! "[21, tr.33] Va vl nhan

tinh thi Chi lai bj huy hoai cang dau xdt hon: "Hdn dau biet hdn da pha bao nhieu

ca nghiep, dap not bao nhieu canh yin vui, dap do bao nhiiu hgnh phuc, lam chdy

mdu nude mat cua bao nhiiu ngudi luang thien Tat cd ddn lang deu sa hdn va tranh mat han mdi ldn hdn qua " [21, tr.46] Trong con say, Chi lac vao nha cua Tu

Lang va chinh Tu Lang da khoi day phan nao tinh ngudi trong Chi Cang qua chen,

Chi vao vudn chudi, rdi gap Thj No Chinh tinh yeu chan thanh cua Thj, Chi da tinh

trong con me dai Chi tinh ra de biet mui chao hanh, mui vj dan ba, sir cd don, 6m dau Quan trgng hon, Chi tinh ra de tim lai cai thien luong trong con ngudi minh.

Chi muon lam lanh vdi moi ngudi va muon trd thanh ngudi luong thien nhu baongudi khac Chi ciing nhan ra ke da lay di cai luong thien trong ngudi Chi, do la Ba

Kien Cudi cung, Chi da giet ke da lam tha hda ddi minh Roi Chi ciing tu kit lieu

ludn cudc ddi chinh minh Cai chit bi tham ciia Chi Pheo la ldi kit tdi danh thep cai

xa hdi vd nhan dao, la tieng keu cuu ve quyen lam ngudi, ciing la tiing ggi tham

thiet, cap bach: Hay cuu lay con ngudi! Hay yeu thuong con ngudi!

Vdi de tai ve ngudi ndng dan, Nam Cao da ve len mdt biic tranh bang mau,

rat dac sac ve xa hdi ndng thdn Viet Nam trudc Cdch mgng thdng Tdm - 1945 Ong

da cho ngdi but cua minh xoay sau vao ndi khd dau ciia ngudi ndng dan Khdng chi

hg ren la, dau ddn ve mat the xac va cdn bj khung hoang, quan quai vl tinh than.

Vdi trai tim yeu thuong chan thanh, dng van tin rang trong tam hdn ciia nhirng conngudi khdng cdn dugc ggi la ngudi, nhirng con ngudi be ngoai dugc mieu ta nhunhung con vat van cdn nhan tinh, khat khao nhan ban va ban chat luong thien vancdn ton tai Bang viec phat hien ra cai phan con ngudi cdn sot lai, tran trgng nhirngkhat khao nhan ban va mieu ta nhirng rung ddng trong sang cua nhirng tam hon

tudng chung bi cudc ddi lam cho can coi, u me da lam cho Nam Cao trd thanh mdttrong nhirng nha nhan dao ldn cua nen van hgc hien dai Viet Nam.

1.2.1.2 Be tdi ve nguvi tri thtic tieu tw san

Cudc song cua ngudi tri thuc tieu tu san ngheo la mdt trong hai dl tai chu

dao ciia nha van Nam Cao trudc Cdch mgng thdng Tdm - 1945 Mac du, dng sinh ra

d ndng thdn nhung phan ldn thoi gian dng sinh sdng d dat thanh thj Doi vdi ngudi

ndng dan thi nha van da thanh cong xuat sac trong each thi hien sd phan bap benh,

bi kjch tinh than cua hg Nhung du the nao thi dng van la ngudi dung ngoai tang ldp

dd Ddi vdi de tai ve ngudi tri thuc thi dng lai cd sir nhin nhan tham thia, cam xiic

tinh te hon Vi do la giai cap ciia dng va dd ciing la sir hien than mdt phan cho cudc

ddi ciia dng d hien tai Sang tac ciia dng phac hga lai cudc sdng luan quan, bl tac

trong cudc sdng Mat khac, nha van van thi hien niem tin cua minh vao tuong lai tdtdep hon

Nam Cao da tai hien dugc canh ngd that nghiep cua ngudi tri thuc Dd la

nhirng hgc sinh, nhung vien chiic hang bet, nhirng giao khd trudng tu, nhirng nha

van ngheo bat dac chi, Tat ca hg danh phai ban dan di nhan each song cua ca nhan

minh de giu cho minh dugc sdng Nhan vat chinh trong Xem bdi do la mdt thanh nien that nghiep: "Nhirng do dac ban di Nhung ngay an chdo loang cam hai

Nhung budi tdi va chdng can rut nhau " [21, tr 209] Nhirng lan vac don di xin viec

thi han rom rdm nude mat, nan ni nhu mdt thang an may xin mdt ddng xu: "Bam

dng, dng ru long thuang din con! Ong thue hang tram nguai nua cd vao ddu? Ong

cho con mdi thdng bao nhieu ciing duac Con that nghiep qua mot nam roi Nha ngheo lam Ong khdng thuang con thi con chet ddi mat " [21, tr.398] Nhirng lo

lang com ao hang ngay de nang cudc ddi hg, giay vd tam tri hg No tao cho hg caitam tri xo ro tham hai, cai nhjp sdng dieu dd, tdi nghiep

Nam Cao da phan anh dugc bi kjch vd mgng, hoai bao khdng thanh cua

ngudi tri thuc tieu tu san Cac nhan vat tieu bilu cho bi kjch nay nhu Diln (Giangsang), Hd (Ddi thua), Thu (Sdng mdn), Hai (Quen diiu do) va nhirng nhan vat khac

nhu "tdi", "hdn" Tat ca cac nhan vat tren deu cd chung mdt dac diem la xual than

tir nhung vung ndng thdn ngheo, heo lanh Vi the, khi hg budc chan vao thanh thjthi hg ludn mong mdi dugc sir ddi ddi, ddi thay cudc song Vi vay, khi hg ru bunthoat khdi noi lang que tam tdi ay thi hg ludn mang trong ngudi nhung hanh trang

cua li tudng, nien tin, udc vgng manh liet: "Cd cuoc dai tdi, tdi chi viet mot quyen

thoi, nhung quyin dy se an giai Nobel va dich ra dii moi thu tieng ra trin toan cdu!" [21, tr.348] Cac nhan vat tri thuc cua Nam Cao deu mang mdt du djnh ldn

lao va hoai bao tuoi dep: hg udc mo se md mdt trudng tu de day hgc (Thu trong

Sdng mdn, Ta trong Nhd nhen, ), trd thanh nha van ndi tieng (Hd trong Ddi thua,

Nhdn vdt mang dnh tu thudt trong tdc phdm ciia Nam Cao

Dien trong Giang sang, ), lam chu mdt nha xuat ban ldn (Hd trong Nhd nhen),

Dd la nhung mong udc gian dj, binh thuong cua mdi con ngudi Cudi cung, hg phaitir bd tat ca de dan than vao cai quy luat nghiet nga cua cai ngheo ddi, com ao, gao

tien va dm dau,

Tiep theo sir vd mdng, cac nhan vat da di sau vao bi kjch, dau khd cua suchet mdn Nam Cao da dat ten cho tieu thuyet viet ve nhirng ngudi tri thuc ngheo la

Chit mdn Sau nay, tac pham dugc ddi ten lai la Sdng mdn Cd the ndi toan bd

nhung nhan vat ngudi tri thuc ngheo trong cac truyen ngan hay tieu thuyet ciia nha

van deu Sdng mdn hay Chit mdn d nhirng muc dd va dang thiic khac nhau.

Nam Cao da manh dan md xe, phan tich tat ca mgi ngd ngach, khia canhtrong tam hdn va suy nghT cua ngudi tri thuc tieu tu san Bang ngdi but hien thucsac sao ciia minh, nha van da xe toac tam ao be ngoai hao nhoang de di thang vaokhia canh ben trong cua con ngudi Ong mieu ta cac nhan vat ciia minh vdi ve bengoai gan nhu bat ddng nhung hg lai ludn chuyen ddng am Tben trong Dd la sir danvat lo au, hanh ddng nhd nhen, sir dau ddn, quan quai trong tuyet vgng va be tac Hgdau ddn, tham thia cai than phan ngheo hen cua minh The la, hg phai bon chen vdicudc sdng thudng nhat Hg phai tiet kiem, phai nhat nhanh, de xen tung dong xu,

cac bac rdi cudi cung thieu rui di nhan each sdng cua minh: " Tdi chuon duac mot

quyin sdch vao tiii do, kep mot quyin nua vao giua mot td tudn bao gdp ddi cdm theo tir nhd nhat hai quyen nua vao cdm a tay, rdi qudng cho nha hang ddng bgc Tdi cd tiin le han hoi, cu dua ddng bgc, di niu viic gian bgi Id thi ciing cd cdch ma benh vuc minh Nhirng anh bdn sdch chi nhin qua hai cudr) sdrh tdi cdm^ rdi md

ngan keo trd lai tdi tdm hao Tdi nhe lang cd ng S% l7)J0C/Mp JMlice l»P Jlfifl.H' [21,

175761 Nha van khdng chi ndi len nhirng mat ti tap klnf, l)Wac ru^^ugLtrjlthuc THLfVIEN

tieu tu san ma d do, nha van ludn yeu thuong, tran trgng va khang djnh xu hudngdau tranh de hg cd the tu vuon len, tim anh sang cua nggn lira chan li mdi Tuynhung ngudi tri thuc tieu tu san da trai qua nhirng bi kjch ciia ddi sdng nhung li triciia hg van khdng hoan toan tuyet vgng Mac du, hg chua tim dugc hudng di khac

nhung hg ciing da tim dugc noi de bam lay va lam dilm tua cho ban than minh.

Trong tieu thuyet Sdng mdn, Thu len Sai Gdn lam thu ki va sau do cdn lam nhieu nghe khac va gan gui vdi nhieu hang ngudi: " Y trd trdn vdi phu phen, vdi tha

thuyin Y mac do bd ba, di chich thudc thi a nha thuang " [21, tr.547] Khi len

trudng Cong Thanh day hgc, Thu dugc tiep xiic vdi nhieu ngudi lao ddng: vg chdng

Md, vg chdng ong Hgc, anh phu xe, Vdi mdt tap the ngudi nhu the! Ngudi trithuc tieu tu sar, cd the tiep nhan ve dep khde khoan cua ngudi lao ddng Hg cd hoancanh sdng het sue khd cue nhung hg van kien tri, van cd niem tin Tir do, ngudi tri

thuc tieu tu san se it bi quan hon, cd dieu kien tu nhin lai minh rd hon va cd y thuctrach nhiem hon vdi ban than, gia dinh, xa hdi.

Qua cac tac pham ve de tai ngudi tri thuc tilu tu san, Nam Cao da thi hien mdt buc tranh rat sau sac, day du ve tan bi kjch chung vl tinh than cua ngudi tri

thuc tieu tu san: bi kjch hoai bao khdng thanh, bi kjch cua cudc sdng mdn Hg vimieng com, manh ao hang ngay ma danh chdn vui di tat ca hoai bao, udc mo cuaminh Ben canh do, tac gia van cdn cd mdt niem tin ddi vdi tang ldp tri thuc nay

1.2.2 Sau nam 1945

Qua trinh sang tac tir sau Cdch mgng thdng Tdm 1945, Nam Cao da reo vui,

ham hd theo each mang va dugc vinh du dung vao hang ngii nhirng nha van eachmang Nam Cao khdng ngai khd, ngai khd, rat nang no va nhiet tinh vdi cong viec

Ong viet tin, lam ca dao, soan kjch ngan de tuyen truyln Ong cdn vilt hoac djch

sach pho thdng ve dja ly, ljch sir, thoi sir

Thdi gian nay, Nam Cao da cd dip di nhieu va biet nhieu vung dat khac nhau

ciia dat nude Quan niem ciia ngudi tri thuc da thay doi, hg da that sir tinh ngd de di theo Cdch mgng Nam Cao da md rdng long minh vdi tat ca mgi ngudi, da thay

dugc vai trd, hinh anh mdi mdi me cua ngudi ndng dan: hg hang say dau tranh, lam

chii dat nude.

Thanh tuu van hgc cua Nam Cao sau 1945, tuy dng sang tac khdng nhilu

nhung dng da phan anh rat dam net, sac sao nhieu van de, khia canh cua cudc sdng

luc bay gid

Den giai doan nay, dng va nhieu nha van khac da di theo each mang va cung

khang chien vdi nhan dan Nam Cao gan nhu da hoan toan lot xac vl tu tudng, nhan thuc Ong da co djp sdng gan vdi nhan dan: cung hg danh cudp chinh quyin, chia se

bao dang cay, nggt bui nen dng da nhin ngudi ndng dan bang con mat cam phuc, tintudng va triu men hon Ong da phe phan nhan vat Hoang: ldi sdng ich ki, nhd nhen,

bo bo cho cudc sdng ciia minh, sdng hanh phuc trong tieng ren dau khd cua ngudi

khac (Ddi mat) Trong nhat ki Orirng, dng da cam nhan dugc tinh thuong ciia nghTa

tinh ddng bao, nhan thuc dugc tinh than doan ket, yeu dat nude, san sang hy sinh

mang sdng de bao ve nhirng ngudi each mang cua dan tdc Tho, Man: "Nguai Mdn

khdng bat ngudi cdch mgng Ngudi Mdn da ciru mang ngudi cdch mgng Ho nhin

an gidu cam, dem cho ngudi cdch mgng an Tdy ma bat duac cam dy, thi ho mdt ddu Cd ngudi da mdt ddu Nhung ho vdn ung ho each mgng nhu thuang" [21,

tr.799]

Nha van cdn phan anh sinh ddng ve canh sinh hoat cua nhan dan trong san

xuat va chien dau Qua hai tuy but Tir ngirac vi xudi va Tren nhung con dudng Viet

Bac, tac gia da phac hga dugc cudc sdng rdn rang, vui tuoi, hang say trong lao ddng

Nhdn vdt mang dnh tu thudt trong tdc phdm ciia Nam Cao

cua nhan dan: "Ho Igi sira sang Igi nhd ciia, Igi lam an Lua Igi xanh Cha Igi ddng.

Tre con Igi riu rit din truang Chung din trudng ddng han ngay trudc boi phdn Ddn quan, du kick, khdng cd Tdy di danh, thay nhau dem tiin lung lung ggo bi, mdi thdng mudi ngay ra cac mat trdn du chiin cho quen tiing sung Tap trdn gid mdi ciing nhgt trd Ho muon chai trdn that" [21, tr.858] Nam Cao cdn xay dung dugc

hinh anh nhan vat ngudi linh bat hii trong tac pham truyen ngan Tran Cir Anh la ngudi ddi trudng tre tudi " cd ddi mdt sdc vd nu cudi ratyiu dai " [21, tr 880]

Anh da the hien dugc td chat cua mdt ngudi ddi trudng: tinh each rat la manh me,

quyet tam, ban ITnh, tu tin; " Niu khdng xong nhiem vu tdi quyet khdng lam ddi

trudng tiim dao, md cac anh cung khdng xung ddng la ddi viin ddi dim dao nua "

[21, tr.881] Cudi cung, anh da hy sinh than minh de lap lo chau mai, cho dong ddi

tien len.

Khdng chi phan anh hien thuc cudc khang chien, sinh hoat cua ngudi dan madng cdn the hien tinh nhan dao sau sac va tinh than lac quan cua minh Nam Caokhdng chi thuong nhd con minh trong nhirng dem dai ma cdn bde Id sir thuong xdt,

chanh long ddi nhung due be d vung dan tdc mien niii: "No gay nhu mdt con nhdi

ben, mim nhu mot la rau ua, sudt ngay vat tren lung bd cu, " [21, tr.798] Tam

long nhan dao ay, nha van cdn the hien sir quan tam dac biet din than phan cua

ngudi phu nu Ong da nhan ra vai trd cua ngudi phu nu va khang djnh hg la mdt

phan khdng the thieu trong cdng cudc giai phdng dan tdc: 'Dii sao, cudc gidiphdng

ddn toe khdng thi bd qua mot mia luc luang nhdn ddn, a trong nhirng ban tay dep

ma nhung ngudi dan dng ich ky, tudng chi cd thi dung di lam bip va gidt quan do

d nha Vd cudc gidi phdngphu nu phdi do chinh ban tay phu nu san sdc lay" [21,

tr.840-841] Tac gia cdn the hien mdt niem tin vd bd ben ve sir phat triln, sir thay da

ddi thjt ciia dat nude: "Tdi nghi din nhung do thi mdi cua chung ta Nhung do thi

nhd ti nhirng cung khd sdm udt vui tuai Chung no moc len mot cdch rat tu nhien Mdi ddu la mot vdi hang cam, di tiin cho khdeh qua dudng Rdi thi hang ca phi, hang tup hda cung cir din bau vao " [21, tr.850].

Khi ndi su nghiep sang tac cua Nam Cao sau Cdch mgng thanh Tdm, dng cd

sir ddng gdp rat ldn vao sir phat trien chung cua nen van hgc mdi cua dat nude Dacbiet, dng cd each nhin nhan thau dao ve vai trd, vj tri cua ngudi ndng dan trong

cdng cudc dau tranh ciia dan tdc

1.3 QUAN DIEM SANG TAC

Trudc Cdch mgng thdng Tdm 1945, Nam Cao la nha van sang tac theo trao

luu hien thuc phe phan, Nam Cao that sir tu giac tim ra nhung nguyen tac sang taccho rieng minh Tuy nha van it bde Id quan diem sang tac cua minh mdt each true

tiep nhung qua mdt sd tac pham cua dng thi chiing ta cd thi de dang nhan ra dugc

nhung quan niem ve sang tac nghe thuat, rat sau sac va rd rang Ong xem do nhu lakim chi nam sang tac trong sudt cudc ddi lao ddng nghe thuat khdng biet met mdi

cua minh Nhung tac pham nhu Giang sdng, Dai thua, Ddi mdt, Cdi mat khdng chai

duac, Chuyen ngudi hdnh xdm, dugc xem nhu nhung tuyen ngdn nghe thuat chan

chinh cua Nam Cao.

Trong truyen ngan Nhung chuyen khdng muon viit, Nam Cao ciing da dien dat su dac thu, yeu cau cap thiet ciia nghe viet van chuong: "Cdi nghi van, ky nhat

Id cdi ldi thay ngudi ta an khoai ciing vac mai di dao" [21, tr.85] Theo dng, dieu

cue ki tdi kj ciia sang tao van hgc la sir an theo, sir sao chep, thieu tu duy sang tao,

bat chudc ngudi khac ma khdng tim ra cai rieng, cai la trong nhung trang vilt cho

ban than minh.

Nam Cao cdn dung ra phe phan thu* van chuong thi vj hda cudc sdng lam

than, bat cdng, oai oam ciia con ngudi Nghe thuat khdng phai la " cdi dnh trang

xanh huyin do no lam dep din cd nhirng canh that ra chi tdm thuang, xdu xa "

[21, tr 111] Neu sang tac chi de phuc vu thj hieu lang man, tam thuong ciia bgntrudng gia quy tdc; nhirng tieu thu, cdng tu nhan roi thi dieu do that la vd ich, khdng

cd y nghTa Ngudi sang tac khdng phan anh diing nhirng van de dien ra trudc mat,cac sir kien van ddng xung quanh minh Ong xem dieu do la mdt sir ddi tra, lgc lira

va khdng the nao chap nhan dugc: "Chao di! chao di! Nghi thudt khdng cdn la dnh

trang lira ddi, khdng nin la dnh trang lira ddi, nghi thudt cd thi chi la tiing dau khd kia, thodt ra tir nhirng kiip lam than Diin cir dung trong lao khd, md hdn ra ddn lay tat cd nhirng vang ddng cua ddi " [21, tr 112-113].

Nha van cd luong tam nghe nghiep Hg khdng chi lay cai sir that lam mucdich chinh cua sang tao nghe thuat ma cdn yeu cau ngudi sang tao van chuong dmuc do khat khe hon la phai that sir cd ban ITnh, cd tu tudng vung vang Cd nhu the,nha van mdi cd the djnh hudng dugc sir nghiep sang tac lau dai, djnh hudng dugccdng chiing ddc gia va sang tac nhirng tac pham mang tam vdc cua thoi dai Trong

truyen dai Ngudi hang xdm, Nam Cao the hien dieu do qua ldi ddi thoai cua hai

nhan vat: Ldc va Hien:

"-Anh viit nhung cdi gi?

- Nhirng cdi tdi vira ndi vdi anh, nghTa la sir that Han mim cudi ndi tiip:

- Di cho ngudi ta ghet, bai nhiiu ngudi vdn ua su that.

- Tdi tudng la viit sdch thi cdn ndi sir that.

Ldc biu mdi ra vira lac ddu vira bdo:

- It lam Ngudi ta ndi ddi day ra day Ngudi ta lam nhu trin dai nay nhirng trang nhirng hoa, nhirng cd con gai dm twang tu, nhirng cdu con nhd gidu that vgng vi

Nhdn vdt mang dnh tu thudt trong tdc phdm cua Nam Cao

tinh phdn chi sinh chai bai vong mgng Ho lam nhu chi cd nhung cdi dy la quan trong "[21,tr.501].

Nam Cao chu truong van hgc phai phan anh chan thuc va sau sac ddi sdngcue khd cua nhan dan tren tinh than nhan dao chu nghTa Mdt tac pham van chuonghay, cd gia trj cao, nd phai chiia dung ndi dung nhan dao sau sac, mang ndi dau cuanhan tinh the thai, tiep them sue manh, nghj lire va nudi dudng long tin trong cudc

sdng ciia con ngudi: "Mot tdc phdm that gid tri, phdi vuat len ben tren tdt cd cac ba

cdi va gidi hgn, phdi la mot tdc phdm chung cho cd loai nguai Nd phdi chua dung mdt cdi gi ldn lao, mgnh me, vira dau dan, lai vira phdn khdi Nd ca tung long thuang, tinh bac di, sir cdng binh Nd lam cho con nguai gdn con nguai han" [21,

tr.348]

Van chuong la mdt hoat ddng sang tao nghe thuat, ddi hdi ngudi cam but

phai biet khoi sau, tim tdi va phat hien ra cai mdi: "Van chuang khdng cdn din

nhirng ngudi tha khio tay, lam theo mot vai kiiu mdu dua cho Van chuang chi dung ngp duac nhirng ngudi biit dao sau, biit tim tdi, khai nhirng ngudn chua ai khai vd sang tao nhirng cdi gi chua cd" [21, tr.341] Tuy dd la cau ndi ngan ggn

nhung nha van da thau tdm nhirng yeu cau ve sang tac van hgc that la gat gao,

nghiem tuc ddi vdi ngudi sang tac van chuong "Van chuang khdng cdn din nhung

ngudi tha khio tay lam theo mot kiiu mdu dua cho " [21, tr.341] la each dien ta hinh

anh, am chi thir van chuong deo ggt, khudn sao, hdi hot, mdt thu van chup anh hoacminh hga gian don Ma do phai la qua trinh suy ngam, kham pha, tim tdi nhung ndidung mdi va hinh thuc dien ta mdi de tao ra nhirng tac pham ddc dao cua riengminh, mang phong each rieng cua ngudi nghe sT Ngudi nghe sT chan chinh, cd tainang deu khao khat sang tao ra dugc nhung tac pham chan chinh, sau sac Nhungkhdng bao gid hg bang long vdi ldi sao chep, rap khudn hay phan anh hien thuccudc sdng mdt each so sai, tren mat ndi ciia nd Nha van phai la ngudi cd cai nhinnhay ben va sau xa hon ngudi binh thudng de phat hien nhirng van de sau kin, chatchua ben trong cua ddi sdng Nha van phai mang den cho ngudi dgc nhirng khiacanh mdi, nhung van de mdi day bat ngd, sau sac, thu vj Nd phai cd kha nang danhthuc vao tri tue trai tim, lam phong phii tam hdn va tham chi cd the lam thay ddinhirng thoi quen, nhirng each nghT thdng thudng Mdi sang tao cua mdt nha van tainang phai la mot tim tdi mdi, mdt kham pha mdi

Dd la mot yeu cau ve tinh chan that trong sang tao nghe thuat chu khdng phai

la su di tim cua la mdt each mau me, hinh thuc Dd la mdt sir sang tao mang dam netdac trung rieng cua ngudi nghe sT va mang dam dau an tinh than cua ca nhan nhavan tir each nhin, each nghT den each viet Dd chinh la ca tinh sang tao ma nha van

da dat ra nhu mot yeu cau khdng the thieu trong sang tac van chuong

Nam Cao quan niem nha van phai la con ngudi chan chinh, phai cd luongtam, cd nhan each xiing dang vdi nghe nghiep ciia minh, khdng dugc ddi tra, cau

tha, chay theo tham vgng ddng tien, Igi ich cua ca nhan: "Sir cdu thd trong bdt cir

nghi gi cung la mdt sir bdt luang rdi Nhirng su cdu thd trong van chuang thi that

di tiin" [21, tr.341].

Sau Cdch mgng thdng Tdm, Nam Cao van tiep tuc sang tao nghe thuat theo

quan diem tich cue do Ong da cd cai nhin toan dien hon vl hien thuc cudc sdng.

Truyen ngan Ddi mat (1948) la mdt ban tuyen ngdn nghe thuat khac ciia Nam Cao.

Theo dng, ngudi nghe sT phai cd ddi mat cua tinh thuong, long nhan ai sau sac mdithau hieu dugc ban chat tot dep cua nhan dan lao ddng Nha van da giac ngd dugcvai trd each mang cua quan chiing nhan dan Ong khdng chi nhin hg bang ddi matcua tinh thuong giua con ngudi vdi nhau ma trong do cdn cd sir tran trgng, cam

phuc: "Ngudi nhd que ddu sao thi cung con la mot cdi bi mat ddi vdi chung ta Tdi

gdn giii ho rdt nhiiu Tdi da gdn nhu thdt vgng vi thdy ho phdn ddng dot ndt, nheo nhech, nhat so, nhin nhuc mdt cdch ddng thuang Nghe ede dng ndi din "sue mgnh

quan chung", toi rdt nghi ngd Nhirng din hdi tong khdi nghia thi tdi da ngd ngira

ngudi Te ra nguai ndng dan nude minh vdn cd thi lam cdch mgng ma lam cdch mgng hang hdi lam Tdi da di theo ho di danh phu Tdi da gap ho trong mat trdn Nam Trung bd Vd sd anh em rang den, mat toet, ggi luu dgn la "mru dgn ", hdt Tien quan ca nhu ngudi budn ngu cdu kinh ma luc ra trdn thi xungphong can dam lam Md khdng hi ban tdm din va con nha cua nhu ho vdn thuang thi nua" [21,

tr.828]

Tham gia vao cudc khang chien trudng ki cua dan tdc, Nam Cao da tu

nguyen dat Cdch mgng len tren nghe thuat Tuy ap u hoai bao sang tac tac pham ldn

ve que huong minh nhung dng tam gac lai de tham gia cdng tac, phuc vu khang

chien vdi quan niem "sdng da rdi hay viet" [21, tr.774] Ong xem thoi gian nay la

"gdp sire vao cdng viic "khdng nghi thudt" luc nay la di sira sogn cho tdi mot thu

nghi thudt cao han" [21, tr.814] Nam Cao thuc sir la mdt nghe sT, chiin sT xdng

xao tren tren cac mat tran de ghi chep, lay tai lieu, hinh thanh y do cho cac tac pham

ldn ve sau Ong chua dugc chinh tay minh cam vu khi danh giac thi chua thi nao cd

cam xiic, sir trai nghiem de sang tac dugc: " niu chua cdm sung mdtphen thi cam

bid ciing vong vi" [21, tr.774].

Nha van Nam Cao la mdt tam guong tieu bieu cho mdt the he nha van giac

ngd li tudng song, nhan sinh quan ciia thoi dai: " nguyen dimg nghe thudt gdp

phdn xdy dung nhirng nhdn each mdi" [17, tr.9].

Nhdn vdt mang tinh tu thudt trong tdcphdm cua Nam Cao

CHUONG 2

NHAN VAT TRI THUC TIEU TU SAN TRONG TAC PHAM CUA NAM CAO

2.1 NHAN VAT TRUNG TAM LA TRI THlfC TIEU TU SAN

Trong bat ki mdt tac pham van hgc nao, tir loai the tir sir den tru tinh, tirnhung the loai truyen ngan den nhirng bd tieu thuyet dai do sd thi ciing deu phai cdhinh tugng nhan vat Nhan vat cd the the mang tinh chat an du hoac hien ra benngoai cau chu Nhan vat van hgc cd the la con ngudi cd ten cu the (nhu Tam Cam,Thuy Van, Thuy Kieu, Chi Pheo, chj Dau, Nghj Que, ), ciing cd the la nhirngngudi khdng cd ten (thang ban to, vien quan, mu quan gia, thang d, con sen, ) hay

cd the la mdt dai tir nhan xung nao do (nhu mdt sd nhan vat xung "tdi" trong cac

truyen ngan, tieu thuyet hien dai, nhu minh - ta trong ca dao, han, thj, no, ) Nhanvat van thudng la mdt hinh tugng cua con ngudi trong tac pham van hgc Tac gia cdthe muon hinh mau cd thuc d ngoai ddi, hay tac gia tu xay dung nen de dua nhanvat dd vao tac pham ciia minh hay tac gia ciing cd the tu lay hinh anh cua chinhminh de the hien trong tac pham nghe thuat Nhan vat cd chuc nang chinh la khaiquat nhirng hien tugng, sir kien, quy luat ton tai trong cudc sdng cua con ngudi Tacgia sang tao ra nhirng nhan vat la muon the hien nhung ca nhan trong xa hdi nhatdjnh va quan niem ve cac ca nhan do

Theo sach Li ludn van hoc, Giao su Phuong Luu chu bien, nam 1997, phan

Tdc phdm van hoc thi trong ket cau dugc tac gia chia thanh ba loai nhan vat: nhan

vat chinh, nhan vat trung tam va nhan vat phu Trong phan mdt d chuong hai cualuan van nay, chiing tdi chi di sau vao nhan vat trung tam Trudc tien, chiing tdi se

de cap den khai niem nhan vat chinh trong ket cau de nham hd trg cho khai niem venhan vat trung tam:

"Nhdn vdt chinh la nhdn vdt ddng vai trd chu chdt, xuat hiin nhiiu, giu vi tri then chdt ciia cot truyen hodc tuyin cot truyen Dd la con ngudi liin can din cac su kien chu yiu cua tdc phdm, la cd sd di tdc gid triin khai di tdi ca bdn ciia minh "

[11, tr.283] Trong Truyen Kiiu cua thi hao Nguyen Du, nhan vat chinh la Thuy

Kieu, Kim Trong, Tir Hai, Tu Ba, Hoan Thu, Hd Ton Hien, do la nhirng nguditrue tiep tham gia vao nhirng sir kien chinh ciia truyen Nghj Hach va thj Mjch la

nhan vat chinh trong tac pham Gidng td ciia Vu Trgng Phung.

"Nhdn vdt chinh la nhdn vdt duac khac hoa day dan han, cd tiiu sir, cd nhiiu tinh tiit, nhung cdi chinh la thi hiin tap trung di tdi va chit di tdc phdm Nhdn vdt chinh phdi la nguai a trong xung dot tdc phdm, sd phdn ciia nd gan liin

vdi sir phat tnin xung dot cua truyen" [11, tr.283] Chang han nhu nhan vat Chi

Pheo (ChiPheo), Thu (Sdng mdn) cua Nam Cao hay la nhan vat Xuan Tdc Dd trong tac pham Sd do cua Vu Trgng Phung,

"Trong cdc nhdn vdt chinh ciia tdcphdm Igi cd thi nhdn thdy ndi len nhirng nhdn vdt trung tdm xuyin sudt tdcphdm tir ddu din cudi maty nghia Dd la nai quy

tu cdc mdi mdu thuan ciia tdc phdm, la nai thi hiin vdn di trung tdm cua tdc

phdm"[\\,\x.2%S].

Dd la nhan vat Lao Hac trong tac pham cung ten cua Nam Cao; Hamlet trong

vd kjch Hamlet cua nha soan kjch thien tai William Shakespeare; Gia Cat Lugng,

Luu Bj, Quan Vu, Truong Phi, Tao Thao, trong dai tilu thuyit Tam quoc diinnghia cua La Quan Trung;

Rieng trong nhung sang tac ve tai tri thuc tieu tu san, Nam Cao da sang tac

tren hai muoi tieu thuyet, truyen ngan va biit ki Cd le chua la nhilu nhung dng da

de lai trudc mat ta mdt buc tranh rat sinh ddng ve ngudi tri thuc trudc va sau Cdch

mgng thdng Tdm Trong tat ca cac tac pham cua dng, cd nhieu nhan vat trung tam

da phan anh dugc hoan canh tdi tiing, ddi sdng ngheo khd cua tang ldp nay luc bay

gid nhu Thu (Sdng mdn), Dien (Nude mat), Hai (Quin dieu do), Hd (Dai thua), tdi

(Mua nha),

Trudc Cdch mgng thdng Tdm, Nam Cao viet mdt sd tac pham ve ngudi tri

thuc tieu tu san de phan anh cudc sdng thua, quan quai, dau ddn cua ngudi tri thuc.Cac nhan vat tri thuc dugc dng xay dung nen Hg khdng chi cd vai trd la trung tamtrong pham vi nhd hep cua mdt nhdm ca the ngudi ma nd mang mdt tam voc vT mdhon, mdt van de trung tam, mang tinh nhuc nhdi cua cudc sdng duong thoi Dd lamot cudc sdng ludn toan tinh, co ro, ti tien trong cudc sdng hang ngay Day ciing lavan de ndi cdm len xuyen sudt trong nhirng tac pham cua dng, trudc nam 1945

Trong tieu thuyet Sdng mdn, tac gia xay dung nhan vat trung tam la thay giao

Thu Trong sudt thien truyen, gan 300 trang, nhan vat Thii dudng nhu da cd matthudng xuyen trong tac pham Thii* tham gia trong tat ca nhirng sir kien ldn nhd,

binh thudng hay kjch tinh ciia tieu thuyet Neu chiing ta tim hilu ben trong tac

pham thi se thay cudng do xuat hien cua cac bien cd, sir kien truyen trong Sdng mdn

la day dac Tuy nhien, nhirng sir kien, bien cd nay chi mang tinh chat vat vanh, tunmun vdi nhirng van de cudc sdng het sue ddi thudng, quen thudc Nhung khdng vithe ma chiing ta xem nhe cac sir kien, bien cd do Vi dd lai la noi de nhan vat thihien chieu sau sir bi kjch tinh than, be tac ve cudc sdng cua hg Dd cung la ddn bay

de nhan vat tien sau hon vao nhirng mau thuan, xung dot ndi tam cua cac nhan vattri thuc Sau khi bgn tre ve que thi Thu va San da chuyen noi d vao trong trudng.Luc nay, San dugc cd Dung, con ciia ba beo, cd cam tinh, yeu thich va San ciing

Nhdn vdt mang dnh tu thudt trong tdc phdm ciia Nam Cao

gan nhu tu dac, thich thii vi dieu ay Nhung khi Thii nghe sir kien ay thi Thii lai tj

nanh, buc tuc va ndi ldi mia mai: "Anh lieu day! Con me bio chdng vira ddu Nd cd

thi dung a ciia nhd nd, xdn quan len, trd sang truang ma chiri Luc dy thi dep mat!" [21, tr 550] Co le, Thu nghT minh la mdt ngudi diing dan, ljch sir thi mdi

xiing dang cd nhan dugc tinh cam tir cd Dung hon la San Thii cd quan niem sdng,ludn muon mang dieu tot dep den moi ngudi, ludn muon cu xu tot vdi mgi ngudinhung do cudc sdng hien tai da khien Thii trd nen ich ki, nhd nhen, hay soi mdichuyen ngudi khac

Sau khi ve sdng d trudng, chung vdi Oanh thi cudc sdng cua Thii lai cangdau budn, lie uat ve tinh than hon Thii sdng trong canh tdi tiing: thuc an thi lai mua

it va dugc che bien hoan toan tir rau, an toan cac loai gao da ddi mau, nude mam thilai bj tiet kiem tung gigt, Thii lam tren tam gid, khdng cd thoi gian nghi ngoi matien cdng thi chang cd bao nhieu An uong thi cd gidi han va bj Oanh dem tungchen mdt Thii da dan dan nhan ra sir qua quat, bun xin, keo kiet cua Oanh Thii bietOanh la ngudi khdng tot Ngoai mat, Oanh td ra ve ddng cam, thuong xdt cho sdphan ciia minh nhung ben trong thi chi biet Igi dung minh ma thoi Ban chat, tinhchat gia nhan gia nghTa cua Oanh cang hien ra cu the hon qua thai do, each ling xucua thj Tu do da tac ddng ngugc lai vdi Thii va lam ndi bat dugc tinh each cuaminh hon Va tinh each con ngudi that ciia Thii ngay mdt rd net trong cac mdi quan

he khac nhau Nhan ra ban tinh xau xa cua Oanh, Thii thay neu minh sdng vdingudi nhd nhen thi minh cung dan nhd nhen Tir tir, Thii cam thay rat buc bdi, khdchju, khdng the chap nhan kiep sdng tu tiing nay nua thi Thii nhat djnh phai phankhang trudc su hep hdi cua Oanh Den day, cd the ndi nhirng sir kien, bien cd trong

Sdng mdn khdng ldn lao ma chi la nhirng xung dot quan quanh cudc sdng thudng

nhat vdi nhirng ndi lo, mdi quan tam het sue quen thudc Nhung ciing du de nhanvat trung the hien vai trd trung tam cua minh Trong mdt lan, Thii va mgi ngudi anmdi xong mdt bat com thi thay thuc an da khdng cdn nua San mdi lay com trdnvao dTa thuc an, rdi dd lai chen minh va cd tinh dung dua gat het, khdng cdn dinh

mdt hat com tren dTa San mdi ndi gigng che nhao: "Di riing nd ra day Sgch lam

rdi Ldt nua khdng cdn phdi rira Thang Md tha hd thich nhi!" [21, tr.570] Luc

nay, Thu cam thay rat la man nguyen vi dugc San tra thu giup minh Rdi chinh Thii

lai tiep tuc trd choi tai quai do, cd y ndi ldi nhao bang Oanh: "Anh phi ciia vira vira

chu! Tdi cdn dang an cam nhat day Lam xdy nhat rdi ciing phdi di cho nguai khdc nhd cdi xdy nhi chu Igi! " [21, tr.570] Day chi la nhirng ddi hdi, mong udc thoa

man thoi ich ki, tra thu ca nhan tiic thoi cua con ngudi Vi cudc sdng tiing thieu,ngheo khd, ngudi tri thiic da dan trd thanh con ngudi nhd nhen, ich ki va chinh hgnhu ciing chua hay biet

Khi man thuan len den dinh dilm thi Thii va San quylt djnh chuyln phdng

trg O hoan canh mdi, tac gia da tao ra mdt sir kien mdi 0 day, Thii cd djp nhin nhan, suy nghi ve cudc ddi sau sac hon thdng qua nhung ngudi lao ddng ngheo,

chat phac Trong tieu thuyet Song mdn, nhan vat trung tam dugc dat trong nhung

xung dot va dugc trien khai thdng qua sir tac ddng, kich thich cua nhilu nhan vat khac trong tac pham Noi day, cudc sdng ciia nhirng ngudi dan lao ddng ciing hien

ra rat rd net Hg ludn song hanh cung nhan vat tri thuc Thu la gia dinh ciia Md, gia

dinh dng Hgc, anh xe keo, Tat ca hg deu sdng vat va, ngay dem lam viec mong kiem du mieng an Cudc sdng ngheo ay khdng chi d thanh thj ma d thdn que lai

cang khd cue hen Trudc tinh canh nhu vay, Thii da tran trd, suy nghT vl hoan canh

sdng d que minh: "O lang Thii; bao gid ciing nhu bao gid, hiim hoi lam mdi cd mdt

bua no, bira ddi hay mot bua thoi Trong mudi nhd thi cd din chin nha phdi chia cam Md nao cd duac hoan todn la cam! Ho phdi an don ngd, khoai Nhirng nam lut, bao hay dgi hgn, mdt miia thi chdo rau md, chdo cdm, rau luge trir cam Thu da tung thdy cd nguai an la san tdu ludc lam rau, la ba mu ndu canh, sung ludc Cd ngudi an chdo, ndu chi cd mdt ti ggo con thi toan ndn khoai ngira, cd khi cd nhung cdi la non, bd vao cho dac vd nhiiu Cd nguai an cu chudi " [21, tr.630-631].

Thii cdn cd mdt thai do rat thuong cam va vui vui khi thay canh sinh hoat cua gia

dinh dng chii nha trg Hg cd mdt mai am vdi hanh phuc don so cung nhung tiing

cudi ciia tre tho, cua ba vg khi nghe dng hgc thoi ken tau dk giai tri Rdi Thu nhu tir

trach minh da lam di mat khdng khi gia dinh vui ve, hanh phuc cua hg: "Chat hai

con ngudi lich sir lot vao nhd, hai dng giao cirdong ra khdi cua la quan do hdn hoi, civ chi giir gin, ndi ndng nhe nhang, mim mgi Vi nho nha ciia hg lam ndi bdt cdi Id mang ciia dng chu nha thanh Id mang them len Ngudi dan bd xdu hd Vd nhung budi chiiu, ddi va chdng dy khdng cdn tu do, vui ve nhu trudc nua Mdt cdi ddu danh da trdi len, lam vudng viu cdi hgnh phuc gian di cua gia dinh ho " [21,

tr.642-643] Tai day, Thu cang chan nan, roi vao ddi sdng tam thudng cua conngudi, lai chii y vao nhirng chuyen nhd nhat, khdng cd y nghTa gi cho cudc song

Chang han, chuyen anh keo xe cd vg hai: "Thu hai lay lam lg vi cdi cho mdt thdng

xe md ciing cd thi thue mot cdi nhd riing, di tdi ve ngii vdi va hai Thuang thudng, mot thdng xe, ngoai viic keo xe, con phdi lau do dgc, quit nhd, gigt quan do cd khi cd gdnh nude, che cui, lam bip, niu cd thi gia rdnh " [21, tr.652] Hay nhirng

chuyen ve cudc sdng an nhan, vd nghTa cua dng Hgc; ba me con ngudi phu nu bjchdng hat hui, ddi xu te bac rdi nhung chuyen vg San ngoai tinh va Thii nghT den

vg minh ciing nhu vay; Thu bj bao nhieu sir kien tiin miin dd bao vay, hanh ha

Thii Va hinh nhu su be tac trong Thii ngay cang nang ne hon Nd khiln Thii phai

Nhdn vdt mang dnh tu thudt trong tdc phdm cua Nam Cao

roi vao canh "Song mdn ", den ndi Thii" trd nen nhu vd cam trudc can benh hilm

ngheo ciia ngudi than Khi nhan dugc tin Dich bj benh nang, khd long qua khdi thi

phan "con" trong Thii Id ra "Thii chang rd giot nude mdt nao " [21, tr.712] Tham chi, Thii' cdn tham mong cho Dich mai mai khdng ve nua: "Neu Dich ve, Dich rdt

cd thi Igi giir chdn hieu trudng nhd trudng, vd Thii se chdng cdn la mot ngudi cdn,

y rdt cd thi se bi Dich vd Oanh coi re Mdt y nghi vut hiin din dc y vay vdi vang xda di ngay; gid Dich chit ngay di!" [21, tr.712] Thii vd tinh nhu vay phai changphan "nguai" trong Thii nhu da bj chet yeu? Song cd thi khang djnh la nd khdng bj

chet yeu, bdi Thii da biet dau ddn va khdc cho sir ra di, can coi cua tam hdn minh:

"Va dot nhien y thdy budn rau Ldngy da can cdi din mire dy rdi u? Yda ich ky, da ddi bgi, da tan nhdn, da khdn ngn din thi u? Trin mat y, mdt chut nude mat bdng ira ra Tra tra trudc cdi chit cua mot ngudi thdn, y da khdc cdi chit ciia chinh tdm hdn minh " [21, tr.713].

Thoi gian nghi he, Thii trd ve que Thu tudng dugc hudng bau khdng khithanh than nhung nao ngd lai phai ddi mat vdi nhirng chuyen khd chju, lam khdnhau mdt each vd ly d thdn que va d ngay trong gia dinh Thu nghe me, ba ngoai

ndi xau Lien Thu nghi ngd, danh dap, gian hdn Lien Cu thi, Thu lai sdng trong

khdng khi cang thang, budn chan Den khi ra Ha Ndi, y lai gap nhung sir kien batngd: trudng phai ddng ciia vi thanh phd ludn trong tinh trang bao ddng va Dichdang hap hdi tren giudng benh Thii danh phai trd ve que Anh chua chat hinh dung

ra ddi minh sau nay: "Yse chdng cd viic gi lam, y se an bam va! Ddi y se mdc lin,

se gi di, se mdn, se muc ra a mdt xd nhd qui Ngudi ta se khinh y, va y se khinh y, chinh y se khinh y Rdi y se chit md chua lam gi cd, chit md chua sdng! " [21,

tr.746] Sir kien tiep dien ra trong dau cua Thii* la nghT den cudc chien tranh dangdien ra va long Thii dot nhien lde len tia hy vgng ve mdt cudc sdng cdng bang, totdep hon

Nhin chung cac sir kien neu tren deu chi la nhirng thay ddi nho nhd, quenthudc trong cudc sdng hang ngay Nd la nguyen nhan cua nhirng thay ddi trong ddisdng tam li ciia nhan vat Nhan vat Thii trong truyen da ludn phai thuc hien nhirngddng tac phan tich, tu nhan thiic, lira chgn Khdng hai long trudc sir gia ddi, keokiet cua Oanh, Thii ciing muon ndi cho Oanh biet rd nhung rdi lai thay tu xau hd, anhan, vira len an, vira bien hd cho nhirng tinh xau cua Oanh Hay kiep sdng ngheokhd khien Thu nhd nhen, ti tien vdi ban be, tan nhan, nghi ngd vg, ghen bdng, ghengid, lam khd vg va chinh minh Va cii the tam li nhan vat trien mien, ndi tiep nhaucho den het truyen

Den the loai truyen ngan, Nam Cao cung da xay dung cho minh nhieu nhan

vat cd vai trd la nhan vat trung tam trong tac pham: Hd trong tac pham Ddi thim;

GVHD: Ho ThTXuan Quynh 27 SVTH: Le Van Be Tu

Dien trong Nude mat; Hai trong tac pham Quin diiu do va nhan vat tdi trong tac pham Mua nhd.

Tac pham Quin diiu do, tac gia tiep tuc the hien ldi cham biem day hdm

hinh Nhan vat trung tam la Hai Tir luc nhd, Hai mang trong ngudi hai thu benh:benh tim va benh phdi Du benh, Hai van cd gang hgc Den hai muoi tuoi, Hai da

tot nghiep Thanh chung Sau do, Hai triing tuyln ludn ki thi thu ki vd tuyln dien Tudng dau, Hai se mdt tuong lai tot dep nhung roi benh tat da tra Hai vl que va

khdng the hoan thanh ludn khda thuc tap cua minh CJ que, Hai ngheo kho, khdng cd

tien mua thudc nen chi uong toan la rau ma, nghe sdng va cdng them nude tilu tre

con Rdi benh ciia Hai ciing dan khdi: "Ay thi rdi han khdi Tu nhien ma khdi Hay

khdng khdi thi ciing vay Bai cd nhirng ca thi lau ngay quen vdi binh Binh vdn con

a day nhung ngudi vdn khdng chit gi" [21, tr.367] Vi ngheo tiing nen Hai tir dua ra

phuong cham sdng dieu dd ma khdng theo mdt phuong phap y hgc nao: "Hdn an cd

chung thoi, md chi an todn la rau Rau da lanh Igi re Khdng bao gia uong ruau, chi uong toan nude la Uong nude la dun soi vira lanh vira thanh dgm, Igi khdng cd ton mot ddng xu nhd Han khdng hut thudc lao, thudc la Han khdng di xem hdt, xem chop bdng, di thi gid ma ngii Hdn khdng di xe, di dung cdnh di bd lam thi thao Sir vi sink ra cung ri That hop li vdi mot nguai khdng cd tiin Ngudi diiu do chinh la ngudi khdng ngoan " [21, tr.368-369] Hai cung la con ngudi, sdng dieu dd

the nao thi ciing phai an, trao ddi nang lugng sdng, ciing phai tieu xai Hai muon cdtien thi Hai phai di tim viec lam Cudc sdng de xen, bd budc mdt each khien cudng,day ve hai hudc Qua sir kien, Hai di tim nghe cung mang day sir gieu cot, mia maiden xdt xa long Hai quyet djnh md mdt cai trudng tu Nhung Hai can mdt cai giaychung nhan sue khde Vi the, Hai da cd siic nan ni, thuyet phuc, oan oai van xin dng

y sT: "Ngay thuang tdi, tdi ngheo lam Tdi cdn phdi kiim tiin di sdng" [21, 368] Quen dieu do den dau thi cd luc Hai cung phai quen nd Vi do khdng phai la

tr.367-dieu ma bat cu ngudi nao mong muon Hai tr.367-dieu do vi cudc sdng ngheo khd, khdncung Khi Hai gap Thu ngoai dudng, dugc Thu ru di an va uong rugu thi Hai da

quen di ldi sdng dieu dd trudc kia ciia minh: "Hdi uong hit mot cdc thi Thu Igi bao:

lam chut nua, Hdi chgc ludi: "ir thi uong! Uong them mdt cdc ciing khdng thi chit.

Md cd chit thi cung duac " Ay thi la sau cdc nay, Hai lai uong them mot cdc thir

ba Gid cd uong mdt cdc thir tu thi nira thi cung duac" [21, tr.371] Hai ngudi djnh

di hat Vira ngdi xudng ban thi Han da guc xudng ban Sang day, Hai nhin thay trengiudng cd mdt ngudi phu nu va cam thay rat de chju vdi mui nude hoa re tien trongphdng Ve nha, Hai cam thay met ra rdi Thinh thoang, Hai lai nhd den hinh anhngudi phu nu, mang theo sau la nhirng ki niem vui ve dem hdm do Nhung Hai lai

cd che day long ham muon cua minh: "Nhirng cudc vui hgi ngudi" [21, tr.373].

Nhdn vdt mang tinh tu thudt trong tdcphdm ciia Nam Cao

Chieu hdm do, Hai tiep tuc di an, uong bia vdi ngudi ban cua minh Hai da tan

hudng thii vui hiem cd trong ddi Co thi benh dau, quen ngheo ddi, da day quenchiia rau, nude la thi bj nhieu lan dao dien, quan quai, bdi thjt, ca, rugu bia Sau do,Hai ve nha, cd quen nhung dieu ay va tiep tuc cudc song khoa hgc cua minh vi:

"Ngudi diiu dp that la mdt ngudi khdn ngoan"[21, tr.375].

Vien chiic Dien trong Nude mat, cung la nhan vat trung tam cua truyen Diln

ciing la trung tam ciia nhung bi kjch trong cudc sdng ciia ngudi tri thiic Diln luc nao cung quanh quan vdi cudc sdng nhun nhan, lo toan, tinh toan mgi diiu trong

cudc sdng Dieu ay nhu da lam ban tinh cua Diln nhu ngay cang xau xa, nhan tam.

Dien nhu lanh cam, diing dung trudc can benh cua con minh: "Cho nd chet! song

lam gi nira? Nay dm, mai dau thi chet di ciing phdi! " [21, tr.383] Diln bat dau

ngao ngan cho ddi minh Dien thay rd khdng cd tiin la nhuc Dan da, Diln td ra quy

trgng ddng tien hon ban than, danh du cua minh Vi mdt tam giay tiin rach ma Diln

phai gay gd vdi dng thu ki Dien khdng tieu xai mdt ddng nao Diln nhjn an, di bd

ve nha Ve tdi nha, Dien chua dugc nghT ngoi phut nao thi lai bj thj day nghiln, trach mdc va them dang buc tiic dng thu ki, bung ddi, mdi met Tat ca nhirng diiu

do da tao ra mdt con bao gian du trong long Diln: "Hdn thdy minh kho nhu mot con

cho vay Han ha tiin la vi ai? Han khd sd vi ai, rieng mdt thdn hdn chdng phi phgm mot ddng xu nao cd Hdn bun xin, hdn tiic tiin it; nhirng md hdn dec tiin cho ai? " [21, tr.384] Rdi Dien muon bd tat ca, sdng mdt minh, diia nao chit thi

mac thay Nhung rdi Dien bung tinh lai, khi nghe tiing khdc cua con va Diln nhin

thay mat con be day mun va sung tay len Luc nay, tinh thuong cua ngudi cha da trdi day manh me hon bao gid het Dien thay thuong con va tdi nghiep cho con qua.

Trong long Dien, mgi gian hdn cung vut tan Diln da hieu ra mdt diiu: "Khi nguai

ta lam lu qua, lai con lo tram thir, bi lam ray vi tram thir, thi ai ma binh tinh duac?

Ai ma cha hay gat gdng? Gat gdng thi chinh minh kho trudc" [21, tr.385] Diln

cam thay thuong vg minh qua va Dien ciing cam thay thuong cho hoan canh cuadng thu ki Dien cam thay hdi han, xau hd cho cai cu chi qua Id bjch cua minh:

"Bay gid trong long han chi con Igi su xdt thuang Han thuang va, thuang con, thuang tat cd nhirng ngudi phdi khd dau Long han thiit tha rudn len, muon vuan

ra di dm lay moi ngudi" [21, tr.387].

Trong truyen ngan Ddi thira, nhan vat trung tam Hd cung gidng nhu nhan vat Dien trong Nude mat Nhung Hd cd ddi sdng ndi tam phiic tap, rdi ren hon Cung

gidng Chi Pheo, Hd cung bj hoan canh cudc sdng dua vao con dudng sa nga Hdvdn la mdt nha van cd tri tue, cd y thiic trach nhiem cao vdi gia dinh - xa hdi, cd

bdn phan giup cho xa hdi ngay cang tot dep, nhan loai khdng ngung tang tiin.

Nhung Hd khdng lam gi dugc Dieu dd da dan den bi kjch cua mdt con ngudi, nhu

the mdi that la dang sg biet bao Hd cd thii* vu khi trong tay la ngdi biit Hd cd dugccai quyen tu do sang tac nhung Hd lai khdng the nao sang tac dugc Mac du, khdng

ai cam doan Su tha hda cua Chi - khien cho ngudi bj nan thanh ngudi cd tdi Cdn

Thii thi lam khd cho ban than va gia dinh Hd thi khac Hd vilt van dl cho ddc gia

dgc Van chuong ciia Hd gieo cai xau vao long ngudi dgc, ciing cd cai xa hdi bat

cdng thi tdi ciia Hd that la to tat biet bao

Hd la mdt nha van ludn mang trong minh hoai bao ldn Hd phai cd gang hit

siic minh de viet: "Mdt tdc phdm that gid tri, phdi vuat len bin trin tat cd cdc bd

cdi va gidi han" [21, tr.345] Ai do vdi cho dieu ay la sir hao danh, hao Igi thi that

sir chu hgp li chut nao Vi do la udc mo chan chinh cua mdt con ngudi cd ly tudng,

cd hoai bao ldn va muon khang djnh dugc tai nang cua minh Day la quyen dugc

mo udc ciia moi con ngudi va con ngudi cd quyen deo dudi udc mo do ma khdng ai

cd quyen cam can Hd lai la mdt nha van chan chinh Hd ciing cd quyen udc mo,

dugc ndi tieng, dugc nhan giai thudng Nobel Van hoc Dl hien thuc hda li tudng

cao ca dd thi tir dau, Hd da tu de ra nhirng quan niem sang tac van chuong cho ban

than minh: "Van chuang khdng cdn din nhirng nguai tha khio tay lam theo mdt vai

kiiu mdu dua cho Van chuang chi dung ngp nhung ngudi biit dao sau, biit tim tdi, khai nhirng ngudn chua ai khai va sdng tgo nhirng cdi gi chua cd " [21, tr.341] Vdi

y nghT ay, Hd da vd cung cam ghet sir cau tha, xa lanh ddi thuc trong van chuong:

thu nghi thudi vi nghe thudt Hd da thang than tuyen bd: "Su- cdu thd trong bdt cir nghi gi ciing Id mot sir bdt luang rdi Nhung sir cdu thd trong van chuang thi that

la de tiin" [21, tr.341] Nhu vay qua nhirng quan niem ciia Hd ve van chuong, ta

thay day la mdt nha van cd hoai bao, mdt y nghT rat chan chinh, cd luong tri cuamdt ngudi cam biit va y thuc dugc trach nhiem ciia ngudi nghe sT

Rdi Hd da den vdi Tir, Hd cu tudng nd nhu la bao tac pham nghe thuat khacnhu minh da tirng hoai bao Tieu thuyet cd the hu cau va nha van muon sap xep,dieu khien de nhan vat hoat ddng nhu the nao thi ciing dugc Nhung d day, Tir vacac con la mdt con ngudi cd thuc, bang xuong, bang thjt Tir va cac con phai an,phai mac The la Hd danh phai vd mdng ciia minh, cudc ddi thuc khdng tuoi dep,lang man nhu minh nghT trong tieu thuyet Hd khdng chi la mdt nha van nhu trudc

ma Hd cdn la mdt ngudi chdng, mdt ngudi cha va mdt ganh nang gia dinh dang denang tren vai Mgi chuyen tep nhep, vd nghTa hang ngay cii bao bgc xung quanhnen nd da lay di nhung phut giay thanh than, nhirng cam xiic tinh te Vi the, tam hdn

Hd khdng the dugc md rdng, van chuong khdng the nao thang hoa dugc

The la Hg dien len, phai xoay tien Hd phai nai lung lo cho cudc sdng giadinh Hd phai viet, viet va chi viet Hd phai nen long viet nhung tac pham ma trudckia Hd xem la mdt dieu si nhuc ddi vdi ngudi viet Nam Cao da that ti mi khi mieu

Nhdn vdt mang tinh tu thudt trong tdc phdm cua Nam Cao

ta tam trang ciia Hd trong canh tiing quan ay: "Han dang ngoi hdn dungphdt day

mat hdm hdm di ra pho, vira di vira nudt nghen" [21, tr.342] Chi mdt doan van

ngan thoi ma Nam Cao da tai hien lai tam trang cua Hd: that biic bach, khdn quan

Nanh vudt cua hga com ao dang cd nguy co nudt chung nha van Hd day tam huylt

ngay nao Vi the, muon cd tien trang trai thi Hd phai vilt vdi, vilt bua: "Hdn phdicho in nhiiu cudn vdn viit vdi vdng Hdn phdi viit nhirng bai bao di nguai ta doc

rdi quin ngay sau luc doc" [21, tr.341-342] Hd phai vilt nhirng tac pham ay, gia

chang cd ai bao Hd viet nhirng tac pham cao quy thi Hd cung chdng biit vilt dudng nao vi tam trang biic bach, rdi ren da hang sau Thi roi Hd bj quang vao quy daociia bi kjch.

Hd cam thay rat xau hd khi dgc nhung tac pham ay " hdn do mat len, cau

may, nghiing rang " [21, tr.341] Dd la sir xau ho cua mdt chut luong tri it nhilu

chua vd vun trong con ngudi Hd Hd dau ddn, tui cue khdng phai vi khdng dugc viet, ma la anh da tu giam dap, bdp chit nhirng nguyen tac do minh dat ra Cudc ddi

cdn gi dau ddn hon khi minh lai tu phan boi li tudng chinh minh Nam Cao td ra rat

tinh te va cam thdng trudc tam trang cua Hd Phai hilu, phai cam thdng thi nao thi

dng mdi cd the viet len nhung trang van day gidng xe nhu vay.

The la Hd da khdng the thuc hien dugc giac mdng van chuong va anh da trd

thanh ke phan boi chinh minh Nhung Nam Cao khdng dung lai d do, dng muon ngudi dgc di den tan cung sir kho cue, bi kjch cua ngudi tri thiic Hd lai bj day ra

dai duong rdng ldn, trudc tung con sdng biln cua cudc ddi Nd da quang anh vao bi

kjch nghe nghiep va nd lai quat anh vao mdt bi kjch khac, bi kjch khdng thuc hien

dugc tinh ngudi cho trgn

Mgi chuyen bat dau tir luc han lay Tir, day la sir kien da day ngudi tri thuc den bi kjch ciia ban than Hd da thuc hien dugc nguyen tdc tinh thuong cua minh da

cuu dugc ba con ngudi Nhung roi, tir do bi kjch da md ra vdi Hd: ganh nang gia

dinh da de nang len vai khien han thay minh kho, dang trach hon la hdn coi Tu la

nguyen nhan khien minh khd Tir dd hdn da tim din rugu, cd luc hdn toan rudng bd

vg con Khi say han da cd nhirng hanh ddng duoi may me con Tir ra ngoai Rdi Hd

lai an nan Hd di lanh tien, djnh mua thiic an vl de cung an vdi vg con Nhung Hd

vira nghe tin mdt anh nha van ma Hd vin xem thudng vua cd mdt cudn sach dugc

dich ra tieng Anh Day la tinh tilt da thiic day them tan'bi kjch ciia Hd Hd tudng

dau li tudng ciia minh da ngudi lanh tir lau nhung nao ngo nd lai bat len manh me.Rdi Hd ve gay gd, mang chiii vg con

Gid day dau cdn la mdt nha van Hd giau tam huylt, giau long nhan dao nua

ma la mdt con ngudi vu phu qua dang Hd da bdp chit di long nhan dao cua chinh minh Hd that dang trach nhung cd le dang thuong hon la dang trach Thi nhung

Nam Cao da de cho nhan vat ciia minh dung lai tren con dudng sa nga ay Sau mdilan say, Hd lai tinh, nhan thiic rd dugc sai lam ciia minh Hd xin ldi va lam lanh vdi

vg con Phai la mdt ngudi day tai nang, gia tay nghe thuat va vung tin vao conngudi thi Nam Cao mdi cd the dat nhan vat vao con ldc xoay cudc ddi nhung cudi

cung tinh ngudi van chien thang Hd da ndi trong tieng khdc: "Anh anh child

mot thang khdn ngn!" [21, tr.350] Dd la nhirng giot nude mat an nan, hdi ldi.

Cau chuyen ve cudc ddi Hd da khep lai bang cau hat dam nude mat cua Tin

"Ai lam cho khdi len gidi Cho mua xudng dat cho ngudi biit ly

Ai lam cho Nam, Bde phdn ky Cho hai hang li dam dia tdm thdn " [21, tr.350].

Thdng qua cac sir kien, tinh tiet, tinh each nhan vat dugc hinh thanh va phattrien Tir do Nam Cao lam ndi bat tu tudng cua tac pham: ndi dau xdt trudc bi kjchvat chat va bi kjch tinh than ciia ngudi tri thiic tieu tu san trong xa hdi cu, nhungngudi phai chju kiep sdng mdn, chet ngay trong liic minh cdn dang sdng

Trong tac pham Mua nhd thi sir kien tieu bieu nhat la viec tac gia mua ngdi

nha mdi Vi ngdi nha cii da dd up xudng sau mdt tran bao to The la cudc sdng ciianhan vat tdi lai cang khd khan hon Nhung anh cung cd gang giang long xudng delam diem tua cho gia dinh liic gap phai canh nguy nan va hon het la de an lii vg

minh: "Thoi minh g! Cdi nhd cua ta do di ciing phdi Niu khdng do, bao gid ta mdi

lam nhd khdc? Ta da do du mai Bay gid Id liic ta khdng cdn phdi so ke nira " [21,

tr 145] Sau nhung liic tinh toan, ban bac thi gia dinh anh cung tim mua dugc mdtcan nha go, gia rat re Can nha cua mdt ke gda vg, nudi hai con nhd Anh cung ratbdi rdi, khdng muon mua nha Vi anh khdng cd du tien va khdng muon Igi dung liickhd khan ciia ngudi khac ma thiic ep, true Igi cho ban than Tac gia hay tin anh taban nha de di choi bai bac thi nghT minh vay ng mua nha, chua han da la qua lieu:

" Vay no lai md mua nha la mdt cdi liiu bat budc Bdn nha di di gd bgc mdi la cdi

liiu thuc mgng Da liiu thi phdi chit Chang chit vi tay tdi thi chit vi tay ngudi khdc" [21, tr 146] Khi den do nha, anh thay han nam tren giudng tre, mat het than

sac Anh cam thay rat thuong xdt cho nhung diia con cua han Anh thuong cho hoancanh ciia nhirng diia tre rdi cudc ddi ciia chiing ve dau Tam trang tac gia quan quai,giang xe Tac gia tudng tugng ra ddi mat ngay tho cua bgn tre nhu chiia day noicam hdn Dac biet, khi tieng diii due vang len, tac gia da chua xdt nhan ra sir bien

sac tren khudn mat ngay tho cua diia tre: "Ddi mdi nd bum Igi Hai md nd phinh ra

mdt chut Cir thi, nd chang ndi chang rang, chay binh bich sang nhd hang xdm Nd dinh lam gi vay Long tdi thac mac ndi lo khdng rd ret Bdng tdi nghe mdt tiing tre

con khdc nirc nd vd hd:

Nhdn vdt mang dnh tu thudt trong tdc phdm ciia Nam Cao

-A/eo7"A "[21,tr.l48]

Nghe tieng keu nao long ay, long anh nhu ra rdi, than the dang lao dao, matmay tdi tam Liic nay day, anh khdng ngung chat van luong tam cua minh Anhkhdng the lan chdn y nghT trong dau ciia minh nua Anh cay dang, tu mang nhiec,

nguyen nia minh: "Tdi ac qua! Tdi ac qud! Tdi phdi thu vdi tdi nhiiu rdi" [21,

tr 148] Cau ndi do nhu am anh trien mien trong tam tri anh Nhu anh chinh la thu

pham gay ra tdi ac ay Anh xdt xa, nhan ra rang: "O cdnh chung ta luc nay hgnh

phuc chi la mdt cdi chdn qud hep Ngudi nay co thi ngudi kia bi hd Ddu phdi tdi mudn ti? Nhung biit lam sao duac? Ai bao ddi cir khe khat nhu vdy? Gid ngudi ta

vdn cd thi nghi den minh md chang thiet gi din ai! " [21, tr 149] An chiia ben

trong cua viec lam nay la mdt ndi dau dan vat den xe long cua nhan vat tdi: minh

tim dugc mdt niem vui, hanh phuc nhung ciing ddng thoi nd lai mang din nilm dau

khd cho ban than vi chinh minh da lay di cudc sdng binh yen cua ngudi khac Mac

du, dieu ay, minh khdng he mong mudn

Cd the ndi, nhan vat trung tam tri thiic tieu tu san trong sang tac cua NamCao, du cac nhan vat xay dung tir ban than nha van hay nhan vat dugc xay dung tir

hinh tugng nhan vat khac thi cac nhan vat do van giu dugc vai trd dieu tiet, dan ddt

cau chuyen cua minh Dac biet, nhan vat trung tam do dlu cd mat tren mgi tinh

hudng, tinh tiet, sir kien, mau thuan, xung dot cua tac pham di lam rd chuc nang, vj

tri va cung nhu gia trj tu tudng, quan niem ve cudc sdng ma tac gia gui gdm.

2.2 HOAN CANH CUA NHAN VAT TRI THUC TIEU TU SAN

2.2.1 Hoan canh xuat than

Chiing ta cung de dang nhan thay la nhieu nhan vat tri thiic tieu tu san ciianha van Nam Cao de xuat than tir nhung hoan canh ngheo kho Hg cung phai daulong khi chinh minh lai tiep tuc canh ngheo do Tuy nhien ben canh dd, cd mdt sd it

nhan vat xuat than tir cudc sdng kha gia nhu Han (Mdt chuyen xu - va - nia) Nhung

nhin chung, tat ca hg deu xuat than trong gia dinh ndng dan ngheo d lang que

Chang han, Dien (Giang sang), cha me Dien ban ca rudng, vudn de lo cho Diln an

hgc Hg mong mudn con minh se len lam dng Phan, dng Thdng de lam rang rd giadinh va cd the lo lai cho gia dinh Nhung hg deu that vgng vi Dien bj benh khdng

the di lam d cdng sd dugc Dien lam mdt anh giao quen d mdt vung ngoai d de kilm

sdng qua ngay Vi the ma gia dinh cua Dien cung roi vao canh ngheo ddi, khd khan

Nhan vat Thii (Sdng mdn) ciing cd xuat than tir ndng thdn nen gia dinh anh

cung ngheo kho Cha Thii la mdt thuong nhan nhung budn ban thua lo Ong vl que,

budn ba rdi di uong rugu Lu em ciia Thu thi ddng due Thii thi di hgc sudt 7 - 8

nam trdi, nen tat ca gia tai cua gia dinh deu lo cho anh an hgc nen cung hit Liic

trudc mgi chuyen do ba ngoai cua Thu xoay sd, cham lo Gid ba ciing da gia rdi vi

GVHD: Ho Thi Xuan Quynh 33 SVTH: Le Van Be Tu