Phân tích tư tưởng hồ chí minh về đạo đức liên hệ tới quá trình tu dưỡng đạo đức của sinh viên đại học thương mại hiện nay

Đạo đức ấy có ảnh hưởng lớn đến sự nghiệp đổi xã hội cũ thành xã hội mới và xây dựng mỹ tục thuần phong.Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng là chỗ dựa giúp con người vững vàng trong mọi

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG

MẠI -

BÀI THẢO LUẬN MÔN: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

Đề tài chính:

Phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức Liên hệ tới quá trình tu dưỡng đạo đức của sinh viên Đại học Thương mại hiện nay.

Đề tài phụ: Phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quốc tế và sự

vận dụng trong giai đoạn ngày nay.

HÀ NỘI - 2021

MỤC LỤC

Mở đầu 1

CHƯƠNG I: NHỮNG NỘI DUNG CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC 2

1 Đạo đức là gốc, là nền tảng tinh thần của người cách mạng 2

2 Những chuẩn mực đạo đức cách mạng 4

2.1 Trung với nước, hiếu với dân 4

2.2 Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư 6

2.3 Yêu thương con người, sống có tình nghĩa 9

2.4 Tinh thần quốc tế thủy chung trong sáng 12

3 Nguyên tắc xây dựng đạo đức mới 14

3.1 Nói đi đôi với làm, phải nêu gương về đạo đức 14

3.2 Xây đi đôi với chống 18

3.4 Phải tu dưỡng đạo đức suốt đời 20

CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG ĐẠO ĐỨC SINH VIÊN ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI HIỆN NAY 21

1 Thực trạng 21

1.1 Về mặt tích cực 21

1.2 Về mặt tiêu cực 23

2 Nguyên nhân 24

3 Giải pháp 26

3.1 Giải pháp về phía nhà trường 26

3.2 Giải pháp về phía người học 27

Kết luận 28

Đề tài phụ: Phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quốc tế và sự vận dụng trong giai đoạn ngày nay 30

CHƯƠNG I : CƠ SỞ LÝ LUẬN 30

1 Khái niệm Tư tưởng Hồ Chí Minh 30

2 Khái niệm và tầm quan trọng của đoàn kết quốc tế 30

3 Cơ sở hình thành tư tưởng đoàn kết quốc tế 30

4 Quá trình xây dựng mối đoàn kết quốc tế của Hồ Chí Minh 30

CHƯƠNG II: NHỮNG NỘI DUNG CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐOÀN KẾT QUỐC TẾ 30

1 Sự cần thiết phải đoàn kết quốc tế 30

1.1 Thực hiện đoàn kết quốc tế nhằm kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, tạo ra sức mạnh tổng hợp cho cách mạng 30

1.2 Thực hiện đoàn kết quốc tế, nhằm góp phần cùng nhân dân thế giới thực hiện thắng lợi mục tiêu cách mạng 30

2 Lực lượng đoàn kết quốc tế và hình thức tổ chức 30

2.1 Các lực lượng cần đoàn kết 30

2.2 Hình thức tổ chức 31

3 Nguyên tắc đoàn kết quốc tế 31

3.1 Đoàn kết trên cơ sở thống nhất mục tiêu và lợi ích; có lý, có tình 32

3.2 Đoàn kết trên cơ sở độc lập, tự chủ 32

Chương III Vận dụng 32

1 Quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quốc tế trong hoạch định chủ trương, đường lối của Đảng 32

2 Đại đoàn kết toàn dân tộc phải kết hợp với đoàn kết quốc tế 33

Mở đầu

Chủ tịch Hồ Chí Minh - người anh hùng giải phóng dân tộc, vị lãnh tụ vĩ đại, niềm tự

hào to lớn của cách mạng và toàn thể dân tộc Việt Nam Cuộc đời và sự nghiệp cách

mạng của Người là một tấm gương mẫu mực về thực hành đạo đức cách mạng để toàn

Đảng, toàn dân noi theo Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, lãnh tụ Hồ Chí Minh đặc

biệt quan tâm tới giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên và nhân

dân Trong kho tàng tri thức quý giá Người để lại cho Đảng và toàn dân ta có tới gần 50

bài và tác phẩm bàn về vấn đề đạo đức Có thể nói, đạo đức là một trong những vấn đề

quan tâm hàng đầu của Hồ Chí Minh trong sự nghiệp cách mạng

Hồ Chí Minh quan niệm đạo đức là gốc của người cách mạng, từ rất sớm và xuyên

suốt cuộc đời cách mạng của mình, Người viết: “Cũng như sông thì có nguồn mới có

nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người

cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo

được nhân dân” Người quan niệm đạo đức trở thành nhân tố quyết định sự thành bại của

mọi công việc, phẩm chất mỗi con người: “Mọi việc thành hay là bại, chủ chốt là do cán

bộ có thấm nhuận đạo đức cách mạng, hay là không”, “Tuy năng lực và công việc mỗi

người có khác nhau, người làm việc to, người làm việc nhỏ, nhưng ai giữ được đạo đức

cách mạng đều là người cao thượng” Quan niệm lấy đức làm gốc của Hồ Chí Minh

không có nghĩa là tuyệt đối hoá mặt đức, coi nhẹ mặt tài Người cho rằng có tài mà không

có đức là người vô dụng nhưng có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó Cho

nên, đức là gốc nhưng đức và tài phải kết hợp với nhau để hoàn thành nhiệm vụ cách

mạng Để hiểu rõ hơn nhóm chúng em xin lựa chọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về

đạo đức và quá trình tu dưỡng đạo đức của sinh viên trường Đại học Thương mại

hiện nay” để tìm hiểu những giá trị đạo đức của Hồ Chí Minh từ đó rút ra những bài học

cho bản thân

CHƯƠNG I: NHỮNG NỘI DUNG CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC

1 Đạo đức là gốc, là nền tảng tinh thần của người cách mạng

Hồ Chí Minh-vị lãnh tụ, nhà tư tưởng đặc biệt quan tâm tới vấn đề đạo đức HồChí Minh bắt đầu sự nghiệp cứu nước bằng cách giáo dục lý tưởng và đạo đức cách mạngcho mọi người Đồng thời, Người còn là hiện thân của đạo đức cách mạng, nêu gươngsáng cho toàn Đảng, toàn dân, toàn quân Người là bậc đại trí, đại nhân, đại dũng

Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định đạo đức là gốc, là nền tảng, là sức mạnh, làtiêu chuẩn hàng đầu của người cách mạng đạo đức trong đời sống, từ rất sớm, Hồ ChíMinh đã nêu rõ đạo đức là nguồn nuôi dưỡng và phát triển con người

Trong tác phẩm Sửa đối lối làm việc (1947), Hồ Chí Minh viết: “Cũng như sôngthì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốcthì cây héo” Người coi đạo đức như gốc của cây, như nguồn của sông, cũng như sông thì

có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thìcây héo Hồ Chí Minh nói: “Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dùtài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giảiphóng cho loài người là một công việc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không cócăn bản, tự mình đã hủ hóa, xấu xa thì còn làm nổi việc gì?” “Trước mặt quần chúng,không phải ta cứ viết lên trán chữ “cộng sản” mà ta được họ yêu mến Quần chúng chỉquý mến những người có tư cách, đạo đức”

Vai trò nền tảng của đạo đức cách mạng được Hồ Chí Minh khẳng định trong tácphẩm Đạo đức cách mạng(1958): “Làm cách mạng để cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới,

là một sự nghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc đấutranh rất phức tạp, lâu dài, gian khổ Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa.Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm

vụ cách mạng vẻ vang” Ví dụ Trong kháng chiến, nhiều chiến sĩ cách mạng bị địchgiam cầm, tra tấn hết sức dã man nhưng nhất quyết không đầu hàng, đó là do họ có sứcmạnh của đạo đức cách mạng Dù bất cứ gian khổ, khó khăn; dù xương máu phải đổ sinhmạng phải hy sinh nhưng các chiến sĩ cách mạng vẫn không chùn bước, sợ hãi, đầu hàng

kẻ địch; trong dòng máu của họ chảy một dòng máu cách mạng tươi thắm, sáng chói Bởi

vì, có đạo đức cách mạng trong sáng mới làm được những việc cao cả, vẻ vang Ngườiquan niệm “ việc nước lấy Đoàn thể làm cốt cán Việc Đoàn thể lấy cán bộ làm cốt cán.Cán bộ

lấy đạo đức làm cốt cán.” Theo Hồ Chí Minh “ Đại đa số chiến sĩ cách mạng là người có

đạo đức: Cả đời hế lòng hết sức phục vụ nhân dân, sinh hoạt thường ngày thì làm gương

mẫu: gian khổ, chất phác, kính trọng của công Đạo đức ấy có ảnh hưởng lớn đến sự

nghiệp đổi xã hội cũ thành xã hội mới và xây dựng mỹ tục thuần phong.Theo Hồ Chí

Minh, đạo đức cách mạng là chỗ dựa giúp con người vững vàng trong mọi thử thách “Có

đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn, gian khổ, thất bại, cũng không sợ sệt, rụt rè, lùi

bước…, khi gặp thuận lợi và thành công vẫn giữ vững tinh thần gian khổ, chất phác,

khiêm tốn”

Trong bản Di chúc để lại cho toàn Đảng, toàn dân trước lúc đi xa, vấn đề đạo đức

của cán bộ, đảng viên được Người đặc biệt nhấn mạnh: “Đảng ta là một Đảng cầm

quyền Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần

kiệm liêm chính, chí công vô tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là

người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân” ĐOÀN VIÊN VÀ

THANH NIÊN ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó

khăn, có chí tiến thủ Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho đoàn viên

và thanh niên, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa

“hồng” vừa “chuyên” Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan

trọng và rất cần thiết” Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức trong hành động, lấy

hiệu quả thực tế làm thước đo Chính vì vậy, Hồ Chí Minh luôn đặt đạo đức bên cạnh tài

năng, gắn đức với tài, lời nói đi đôi với hành động và hiệu quả trên thực tế Người nói:

“Phải lấy kết quả thiết thực đã góp sức bao nhiêu cho sản xuất và lãnh đạo sản xuất mà

đo ý chí cách mạng của mình Hãy kiên quyết chống bệnh nói suông, thói phô trương

hình thức, lối làm việc không nhằm mục đích nâng cao sản xuất”

Đức và tài phải là những phẩm chất thống nhất của con người Nếu đạo đức là

tiêu chuẩn cho mục đích hành động thì tài là phương tiện thực hiện mục đích đó Vì vậy,

con người cần có cả đức và tài, nếu thiếu tài thì làm việc gì cũng khó, nhưng thiếu đạo

đức thì vô dụng, thậm chí có hại Trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, đức và tài, hồng

và chuyên, phẩm chất và năng lực phải thống nhất làm một Trong đó, đạo đức là gốc, là

nền tảng của người cách mạng Người đòi hỏi tài năng phải gắn chặt và đặt vững trên nền

tảng đạo đức Hồ Chí Minh thường khuyên: “Dạy cũng như học phải biết chú trọng cả tài

lẫn đức Đức là đạo đức cách mạng Đó là cái gốc, rất quan trọng Nếu không có đạo đức

cách mạng thì có tài cũng vô dụng”

Vai trò của đạo đức còn thể hiện là thước đo lòng cao thượng của conngười.Trong bài Đạo đức cách mạng (1955), Hồ Chí Minh viết: “Tuy năng lực và côngviệc của mỗi người khác nhau, người làm việc to, người làm việc nhỏ; nhưng ai giữ đượcđạo đức đều là người cao thượng” Thực hành tốt đạo đức cá nhân không chỉ có tác dụngtôn vinh nâng cao giá trị của mình mà còn tạo ra sức mạnh nội sinh giúp ta vượt qua mọithử thách.

Hồ Chí Minh hết sức quan tâm giáo dục toàn diện cho các em học sinh, sinh viên

cả “Đức, Trí, Thể, Mỹ” Trong đó, đức là gốc, là trước hết; tài là cực kỳ quan trọng,không có tài thì không xây dựng, phát triển được đất nước Đức bao gồm nếp ăn ở, sinhhoạt hằng ngày, trước hết là với gia đình, anh em, bạn bè, rộng ra là với quốc gia, dântộc; học để làm việc, làm người, làm cán bộ

2 Những chuẩn mực đạo đức cách mạng

2.1 Trung với nước, hiếu với dân.

Trong mối quan hệ đạo đức thì mối quan hệ giữa mỗi người với đất nước, vớinhân dân, với dân tộc là mối quan hệ lớn nhất Theo Hồ Chí Minh Trung, hiếu là phẩmchất quan trọng nhất, bao trùm nhất và chi phối các phẩm chất khác Từ quan niệm cũ “

trung với vua, hiếu với cha mẹ” trong đạo đức truyền thống của xã hội phong kiến phương Đông, Hồ Chí Minh đưa vào đó một nội dung mới, cao rộng hơn là “ trung với nước, hiếu với dân”, phản ánh bổn phận của dân đối với vua, con cái đối với cha mẹ.

Theo Người, “trung” là trung với nước, là trung thành với lợi ích của quốc gia, dântộc, với sự nghiệp đấu tranh cách mạng của Đảng, với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ

vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa “Nước” ở đây với ý nghĩa "Dân là con nước, nước là mẹ chung", là nước của dân, của toàn dân tộc chứ không phải của riêng ai

và chính mỗi người dân là những "chủ nhân" của đất nước Mối quan hệ nước-dân, nước mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, hòa quyện với nhau trong một thể thống nhất vềtrách nhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi công dân với cộng đồng, quốc gia, dân tộc

dân-Nội dung chủ yếu của trung với nước bao gồm:

- Đặt lợi ích của Đảng, của Tổ quốc, của cách mạng lên trên hết

- Quyết tâm phấn đấu thực hiện mục tiêu của cách mạng

- Thực hiện tốt chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước

Về chữ “hiếu”, theo Hồ Chí Minh, là hiếu với dân Hiếu với dân không phải chỉ làhiếu với cha mẹ mình như người xưa vẫn nói, mà là hiếu với nhân dân, với toàn dân tộc,

vì "nước lấy dân làm gốc", dân là "gốc" của nước Bác Hồ từng chỉ rõ: "Trong bầu trời

không gì quý bằng nhân dân Trong xã hội không có gì tốt đẹp, vẻ vang bằng phục vụ

cho lợi ích của nhân dân"; "Nhân dân ta từ lâu đã sống với nhau có tình có nghĩa như thế.

Từ khi có Đảng ta lãnh đạo và giáo dục, tình nghĩa ấy càng cao đẹp hơn, trở thành tình

nghĩa đồng bào, đồng chí, tình nghĩa năm châu bốn biển một nhà đạo đức ngày nay

cao rộng hơn: không phải chỉ có hiếu với bố mẹ, mà phải trung với nước, hiếu với dân".

Nội dung của hiếu với dân bao gồm:

- Khẳng định vai trò sức mạnh thực sự của nhân dân

- Tin dân, lắng nghe dân, học dân, tổ chức vận động nhân dân cùng thực hiện tốt

đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước

- Chăm lo đến đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân

- Mọi đường lối, chính sách đều phục vụ lợi ích của nhân dân

Đây là chuẩn mực đạo đức có ý nghĩa quan trọng hàng đầu Người khẳng định:

Trung với nước, hiếu với dân, suốt đời phấn đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì

chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào

cũng đánh thắng Câu nói của Bác vừa là lời kêu gọi hành động, vừa là định hướng chính

trị, đạo đức cho mỗi người Việt Nam, không phải chỉ trong cuộc đấu tranh giành độc lập

dân tộc mà còn lâu dài mãi về sau

Trung với nước, hiếu với dân theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh được thể hiện

trong mọi công việc cách mạng của Đảng, trong từng suy nghĩ, việc làm cụ thể của mỗi

cán bộ, đảng viên và mỗi người dân Vì vậy, trong suốt quá trình xây dựng Đảng, lãnh

đạo cách mạng, Bác thường xuyên quan tâm tới việc nâng cao tinh thần trung, hiếu ở mỗi

người dân Việt Nam yêu nước nói chung, cán bộ, đảng viên nói riêng, và đòi hỏi họ phải

luôn ghi sâu trong lòng những chữ "trung với nước, hiếu với dân".

Khi Đảng ta được thành lập, Người luôn nhắc nhở : "Mỗi người đảng viên, mỗi

người cán bộ từ trên xuống dưới đều phải hiểu rằng: mình vào Đảng để làm đày tớ cho

nhân dân” Khi Đảng ta trở thành Đảng cầm quyền, lãnh đạo toàn dân vừa kháng chiến

vừa kiến quốc dù ở đâu dù làm gì, Người cũng chỉ tâm niệm một điều rằng: "Đảng ta là

Đảng cách mạng Ngoài lợi ích của nhân dân, Đảng ta không có lợi ích gì khác", "Chính

sách của Đảng và Chính phủ là phải hết sức chăm nom đến đời sống của nhân dân"

Vì vậy, Người luôn chỉ rõ cho mọi người thấy và hiểu rõ vấn đề cốt lõi của đạo đức cách

mạng là: “Việc gì lợi cho dân phải hết sức làm Việc gì hại đến dân phải hết sức tránh.” ''bao nhiêu quyền hạn đều của dân'', ''bao nhiêu lợi ích đều vì dân''.

Sau Đại thắng Mùa Xuân 1975, nhân dân cả nước cùng chung sức xây dựng đấtnước Hậu quả nặng nề sau chiến tranh và những biến động sâu sắc của tình hình thế giới

đã dẫn đến tình trạng khủng hoảng kinh tế-xã hội kéo dài, đời sống của nhân dân gặpnhiều khó khăn Khắc ghi lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nhiệm vụ của Đảng làlãnh đạo quần chúng chiến thắng nghèo nàn, lạc hậu, xây dựng đời sống ấm no, hạnh

phúc cho nhân dân, một lần nữa tinh thần "trung với nước, hiếu với dân" của đội ngũ

những người cách mạng được phát huy cao độ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổquốc

Trung với nước, hiếu với dân trong giai đoạn hiện nay trước hết là trung thành vớicon đường cách mạng mà Đảng ta và Bác Hồ đã chọn, là trung thành với sự nghiệp đổimới đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh; là

sự thể hiện lương tâm và trách nhiệm của mỗi người trong sự nghiệp công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước, trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc (nên đểcuối đoạn)

Hồ Chí Minh mong muốn mỗi người Việt Nam phải trung với nước, hiếu vớidân còn đối với cán bộ, đảng viên, Hồ Chí Minh cho rằng ''điều chủ chốt nhất'' của đạo

đức cách mạng là ''tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhân dân'', là ''trung với nước, hiếu với dân'', hơn nữa phải là ''tận trung, tận hiếu'' thì mới xứng đáng vừa là người lãnh

đạo, vừa là đầy tớ thật trung thành của nhân dân Tư tưởng hiếu với dân không còn dừnglại ở chỗ thương dân mà còn phải phục vụ hết lòng vì dân Vì vậy phải gần dân, gắn bóvới dân, kính trọng và học tập dân, dựa hẳn vào dân, lấy dân làm gốc

2.2 Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư

Đây là phẩm chất đạo đức gắn liền với hoạt động hằng ngày của mỗi người, là đại cương đạo đức Hồ Chí Minh Hồ Chí Minh chỉ ra rằng, bọn phong kiến ngày xưa nêu ra

cần, kiệm, liêm, chính nhưng không bao giờ thực hiện mà lại bắt nhân dân tuân theo đểphụng sự quyền lợi cho chúng Ngày nay ta đề ra cần, kiệm, liêm, chính cho cán bộ thựchiện làm gương cho nhân dân là để đem lại hạnh phúc cho dân Với ý nghĩa như vậy cần,kiệm liêm, chính, chí công vô tư cũng là một biểu hiện cụ thể, một nội dung của phẩmchất “trung với nước, hiếu với dân”

Cũng như khái niệm “Trung, Hiếu”, “Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô ” cũng

là những khái niệm cũ trong truyền thống dân tộc, được Hồ Chí Minh lọc bỏ những nội

dung không phù hợp và đưa vào những nội dung mới đáp ứng yêu cầu của cách mạng

Theo Hồ Chí Minh thì:

Cần tức là lao động cần cù, siêng năng, lao động có kế hoạch, sáng tạo, có năng

suất cao, lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng, không ỷ lại, không

dựa dẫm Phải thấy rõ “lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn sống, nguồn hạnh

phúc của chúng ta”.

Kiệm tức là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì giờ, tiết kiệm tiền của của dân,

của đất nước, của bản thân mình; phải tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ, nhiều cái nhỏ cộng

lại thành cái to, “không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi”, không phô trương hình

thức, không liên hoan, chè chén lu bù

Liêm tức là “luôn luôn tôn trọng giữ gìn của công và của dân”, “không xâm phạm

một dồng xu, hạt thóc của Nhà nước, của nhân dân” Phải “trong sạch, không tham lam”.

“Không tham địa vị Không tham tiền tài Không tham sung sướng Không ham người

tâng bốc mình Vì vậy, mà quang minh chính đại, không bao giờ hủ hóa”.

Chính nghĩa là “không tà, thẳng thắn, đứng đắn” Đối với mình: không tự cao, tự

đại, luôn chịu khó học tập cầu tiến bộ, luôn tự kiểm điểm để phát triển điều hay, sửa đổi

điều dở của bản thân mình Đối với người: không nịnh hót người trên, không xem khinh

người dưới, luôn giữ thái độ chân thành, khiêm tốn, đoàn kết thật thà, không dối trá, lừa

lọc Đối với việc: để việc công lên trên, lên trước việc tư, việc nhà

Theo Hồ Chí Minh, Cần, Kiệm, Liêm, Chính là “tứ đức” không thể thiếu được của

con người Người viết:

“Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc Người có bốn đức: cần, kiệm, liêm, chính Thiếu một mùa thì không thành trời Thiếu một phương thì không thành đất Thiếu một đức thì không thành

người”.

Chí công vô tư là tính tốt có thể gồm 5 điều: nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm Bồi

dưỡng phẩm chất đạo đức Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư là để người cách

mạng vững vàng qua mọi thử thách : “Giàu sang không quyến rũ, nghèo khó không thể chuyển lay, uy

vũ không thể khuất phục” Bác nói: “Đem lòng chí công vô tư mà đối với người, với việc” “Khi làm bất cứ việc gì cũng đừng nghĩ đến mình trước, khi hưởng thụ thì mình nên đi sau”, phải “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”.

Nếu bài học về đạo đức cách mạng đầu tiên trong cuốn Đường Kách Mệnh, Ngườichỉ đề ra những nguyên lý chung thể hiện mối quan hệ giữa ba khía cạnh, phản ánh mốiquan hệ đạo đức mới, đạo đức cách mạng mà người cách mạng cần quán triệt trước tiên,đồng thời nêu cao việc tu dưỡng đạo đức cách mạng; thì ngay trong phiên họp đầu tiêncủa Chính phủ nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Người đã đề ra những nguyên tắc vềhành vi đạo đức cách mạng đối với người có chức, có quyền trong Chính phủ từ toàn

quốc đến các làng, Người đề nghị: “Mở một chiến dịch giáo dục lại tinh thần nhân dân bằng cách thực hiện: Cần, kiệm, liêm, chính” để “làm cho dân tộc chúng ta trở nên một dân tộc dũng cảm, yêu nước, yêu lao động”.

Người coi Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư là phẩm chất đạo đức cơ bản

nhất của con người mới, đồng thời là chuẩn mực cơ bản của nền đạo đức mới của dân tộc

ta Đây là phẩm chất được Người đề cập đến nhiều nhất, thường xuyên nhất với một nộidung đạo đức mới rất cách mạng mà vẫn giữ được nền tảng của các khái niệm đạo đức cũrất quen thuộc với mọi người Phẩm chất này gắn liền với hoạt động hàng ngày của mỗicon người và có quan hệ mật thiết với tư tưởng trung với nước, hiếu với dân Người từng

nói: “Người đảng viên, người cán bộ tốt muốn trở nên người cách mạng chân chính, không có gì là khó cả Điều đó hoàn toàn do lòng mình mà ra Lòng mình chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào thì mình sẽ tiến đến chỗ chí công, vô tư Mình đã chí công, vô tư thì khuyết điểm sẽ càng ít, mà những tính tốt như sau, ngày càng thêm” Có

thể thấy rằng từ các khái niệm đạo đức cũ như: nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm, Người đã đưavào đây nội dung đạo đức mới bằng cách giải thích nó theo quan niệm mới, với một nộidung hoàn toàn khác, rất cách mạng, phản ánh các mối quan hệ một cách rõ ràng, cụ thể

và dễ hiểu

Cần, Kiệm, Liêm, Chính sẽ dẫn đến Chí công vô tư; ngược lại, đã Chí công vô tư, một lòng vì nước, vì dân, vì Đảng thì nhất định sẽ thực hiện được Cần, Kiệm, Liêm, Chính và có được nhiều tính tốt khác Trước lúc đi xa, trong Di chúc, Người vẫn còn căn dặn: "Đảng ta là một đảng cầm quyền Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư Phải giữ gìn Đảng ta thật sự trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành

của nhân dân" Thắng lợi của cách mạng Việt Nam gần tám thập kỷ qua có vai trò to lớn

của tư tưởng Hồ Chí Minh Ngày nay nước ta đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh sự nghiệp

công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước thì sự vận dụng đúng đắn và sáng tạo tư tưởng

Hồ Chí Minh, việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức của Người lại càng trở nên

quan trọng và cần thiết hơn bao giờ hết

Vậy là khái niệm Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư đúng là gốc của con

người Con người, trong đó đặc biệt là người cán bộ đảng viên có gốc ấy thì người vững,

nếu gốc ấy mục ruỗng tất yếu con người sẽ đổ Bác Hồ đã dự báo một cách khoa học,

sáng suốt và thiên tài về tư tưởng đạo đức cần, kiệm, liêm, chính đối với bất cứ Đảng

cộng sản cầm quyền nào, vì: đạo đức này có tính định mệnh tới sự thắng lợi, tồn vong,

hưng thịnh, sự suy yếu thất bại của đảng cầm quyền; Đó là sức mạnh của đảng - sức có

mạnh mới gánh được nặng và đi được xa

Ở quan điểm của Bác thì Cần, Kiệm, Liêm, Chính là thước đo giá trị giàu có, là

nền tảng của đời sống mới, của các phong trào thi đua yêu nước Một dân tộc biết Cần,

Kiệm, Liêm, Chính là một dân tộc giàu về vật chất, mạnh về tinh thần, là một dân tộc văn

minh, tiến bộ Để làm được đúng lời căn dặn của Bác “mỗi cán bộ, đảng viên phải thật

sự cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”, thì lúc này phải thắng được “giặc nội xâm”,

“giặc quốc nạn” loại giặc vô ảnh, vô hình là tên giặc tham nhũng ở ngay trong lòng mình,

trong tổ chức mình Vì loại giặc này đang rình rập phá hoại Đảng, phá hoại chế độ và sẽ

làm cho Đảng hỏng, nếu mỗi cán bộ đảng viên không thắng được nó

2.3 Yêu thương con người, sống có tình nghĩa

Quan niệm của Bác về con người rất toàn diện và độc đáo Bác xác dịnh tình yêu

thương con người là một trong những phẩm chất đạo đức cao đẹp nhất

Với Hồ Chí Minh, tình yêu thương con người là không biên giới Tình yêu thương

con người được xây dựng trên lập trường giai cấp công nhân, được thể hiện trong mối

quan hệ giữa bạn bè, đồng chí, với mọi người bình thường trong quan hệ hàng ngày Yêu

thương con người trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh xuất phát từ truyền thống nhân

nghĩa của dân tộc, kết hợp với chủ nghĩa nhân văn của nhân loại, chủ nghĩa nhân đạo

cộng sản Yêu thương con người thể hiện mối quan hệ giữa cá nhân với cá nhân trong

quan hệ xã hội

Tư tưởng yêu thương con người của Hồ Chí Minh rất rõ ràng, cụ thể, không trừu

tượng chung chung Tình yêu thương đó là tình cảm rộng lớn, trước hết dành cho những

người cùng khổ, những người lao động bị áp bức, bóc lột không phân biệt màu da dântộc Yêu thương con người của Bác rất đúng mực, thể hiện rõ quan điểm yêu và chống,nhằm vun đắp bồi bổ cho tình yêu thương con người Điều này, được Bác Hồ kết luận:

"Chỉ có một mối tình hữu ái thật mà thôi, đó là tình hữu ái vô sản ” Với lòng nhân ái bao

la, Người đã dành tình yêu thương, sự chia sẻ nỗi đau với mỗi người Người đau nỗi đaucủa một người từng trải và chứng kiến nhiều cảnh đau thương mất mát, bao cảnh bấtcông, ngang trái mà đồng bào mình, đất nước mình và các dân tộc đồng cảnh ngộ phải

gánh chịu…Người nói: “Mỗi người, mỗi gia đình đều có một nỗi đau khổ riêng và gộp cả những nỗi đau khổ riêng của mỗi người, mỗi gia đình lại thì thành nỗi đau khổ của tôi ”; hay “Một ngày mà Tổ quốc chưa thống nhất, đồng bào còn chịu khổ là một ngày tôi ăn không ngon, ngủ không yên” Tình yêu thương của Bác Hồ là rất cụ thể, từ việc to như lo

giải phóng con người đến chăm lo từng con người cụ thể Việc lo giải phóng con người,chúng ta có thể thấy minh chứng rõ ràng nhất là cả cuộc đời của Người Cụ thể với nhân

dân Việt Nam, Người đã có lời nhắn nhủ đầy tâm huyết, rất nhân văn: “ Tôi khuyên đồng bào đoàn kết chặt chẽ và rộng rãi Năm ngón tay cũng có ngón ngắn ngón dài Nhưng ngắn dài đều họp lại nơi bàn tay Trong mấy triệu người cũng có người thế này thế khác đều dòng dõi tổ tiên ta Vậy nên ta phải khoan hồng đại độ”.

Người lo cho dân tộc của Người và sau đó, Người lo cho tất cả những kiếp người

trên hành tinh còn bị đoạ đầy, đau khổ, bởi vì: "Họ là thân thích ruột già, công nông thế giới đều là anh em" Người là tấm gương sáng về yêu dân và vì dân Với nhân dân, Người

ân cần, gần gũi, tôn trọng, khiêm nhường, yêu quý, lắng nghe Người đau nỗi đau củanhân dân, buồn vì nỗi buồn của nhân dân, chia vui cùng niềm vui của nhân dânnhưng bao giờ cũng ý thức chịu khổ trước dân, hưởng vui sướng sau dân Trong hệ thốngquan điểm toàn diện và sâu sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh về những vấn đề cơ bản củacách mạng Việt Nam, tư tưởng yêu thương con người chiếm giữ một vị trí rất quan trọngtrong mối quan hệ với đạo đức Bởi vì Hồ Chí Minh quan niệm tư tưởng và đạo đức làmột; suy nghĩ và hành động là thống nhất Toàn bộ cuộc đời hoạt động cách mạng củaBác là lo cho dân, cho nước, đó là tư tưởng xuyên suốt, là đạo đức của Bác Hồ

Tư tưởng yêu thương con người được Hồ Chí Minh nêu lên và vận động mọingười cùng thực hiện suốt cả cuộc đời Cho tới trước lúc đi xa, trong lời Di chúc, khi để

lại: "muôn vàn tình thân yêu cho toàn dân, toàn Đảng, cho toàn thể bộ đội, cho các cháu thanh niên và nhi đồng", và "gửi lời chào thân ái đến các đồng chí, các bầu bạn và các

cháu thanh niên, nhi đồng quốc tế" Người vẫn ân cần nhắc nhở toàn Đảng phải tiếp tục

chăm lo cho con người Trước hết là những người đã hy sinh một phần xương máu cho

công cuộc kháng chiến, là cha mẹ vợ con thương binh, liệt sĩ, là bà con nông dân, là

thanh niên, phụ nữ lo cho hiện tại, lo đào tạo cho tương lai; Ngay cả " với những nạn

nhân của chế độ cũ như: trộm cắp, gái điếm, cờ bạc, buôn lậu thì nhà nước phải vừa

giáo dục, vừa dùng pháp luật để cải tạo họ, giúp họ trở nên những người lao động lương

thiện".

Tình yêu thương con người thể hiện trước hết là tình thương yêu với đại đa số

nhân dân, những người lao động bình thường trong xã hội, những người nghèo khổ, bị áp bức, bóc lột Yêu thương con người phải làm mọi việc để phát huy sức mạnh của mỗi

người, đoàn kết để phấn đấu cho đạt được mục tiêu “ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng

được học hành” Thương yêu con người phải tin vào con người Với mình thì chặt chẽ,

nghiêm khắc; với người thì khoan dung, độ lượng, rộng rãi, nâng con người lên, kể cả với những người lầm đường, lạc lối, mắc sai lầm, khuyết điểm Yêu thương con người là giúp cho mỗi người ngày càng tiến bộ, tốt đẹp hơn Vì vậy, phải thực hiện phê bình, tự phê

bình chân thành, giúp nhau sửa chữa khuyết điểm, phát huy ưu điểm để không ngừng tiến

bộ Yêu thương con người phải biết và dám dấn thân để đấu tranh giải phóng con người

Đối với những người cộng sản, Chủ tịch Hồ Chí Minh dạy: học tập chủ nghĩa Mác -

Lênin để thương yêu nhau hơn Người viết: "Hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin là phải sống

với nhau có tình có nghĩa Nếu thuộc bao nhiêu sách mà sống không có tình có nghĩa thì

sao gọi là hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin được".

Yêu thương con người là một trong bốn chuẩn mực đạo đức Hồ Chí Minh Tư

tưởng yêu thương con người của Bác rất rộng lớn, chẳng những yêu thương nòi giống mà

còn quan tâm đến giai cấp công nhân và nhân dân lao động trên thế giới, Bác nói " Quan

san muôn dặm một nhà Bốn phương vô sản đều là anh em" Quan điểm của Hồ Chí

Minh là phải tất cả vì con người Chúng ta không có mục đích nào khác là chăm lo cho

con người, giải phóng con người, nhằm tạo điều kiện phát triển toàn diện cá nhân, nghĩa

là xây dựng con người mới XHCN Hồ Chí Minh coi đây là phẩm chất đạo đức cao đẹp

nhất

2.4 Tinh thần quốc tế thủy chung trong sáng

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh về đoàn kết quốc tế là sự mở rộng những quan

niệm đạo đức nhân đạo, nhân văn của Người ra phạm vi toàn nhân loại, vì Người là

“người Việt Nam nhất” đồng thời là nhà văn hóa kiệt xuất của thế giới, anh hùng giảiphóng dân tộc, chiến sĩ lỗi lạc của phong trào cộng sản quốc tế Đó là tinh thần đoàn kết

quốc tế vô sản mà Hồ Chí Minh đã nêu lên bằng một mệnh đề “ bốn phương vô sản đều là anh em”, là tinh thần đoàn kết với các dân tộc bị áp bức, với nhân dân lao động

các nước mà Bác đã dày công vun đắp bằng hoạt động cách mạng thực tiễn của bảnthân mình và bằng sự nghiệp cách mạng của dân tộc, là tinh thần đoàn kết của nhân dânViệt Nam với tất cả nhân dân tiến bộ trên toàn thế giới vì hòa bình, công lý và tiến bộ xãhội, vì mục tiêu hòa bình, độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, là tinh thần hợp tác và hữunghị

Quan niệm đạo đức về tình đoàn kết quốc tế trong sáng của Hồ Chí Minh thể hiệntrong các điểm sau:

Thứ nhất, đoàn kết với nhân dân lao động các nước Đó chính là tinh thần đoàn kết

với các dân tộc bị áp bức, với nhân dân lao động các nước trong cuộc đấu tranh giảiphóng con người khỏi ách áp bức, bóc lột mà Hồ Chí Minh đã dày công vun đắp bằnghoạt động cách mạng thực tiễn của bản thân mình và bằng sự nghiệp cách mạng của cảdân tộc

Thứ hai, đoàn kết quốc tế giữa những người vô sản toàn thế giới vì một mục tiêu chung, “bốn phương vô sản đều là anh em” Ngay từ năm 1921, Người khẳng định thực

dân đế quốc là kẻ thù của nhân dân thuộc địa và cũng là kẻ thù của nhân dân lao độngchính quốc Bởi vậy, để chống lại kẻ thù chung, đạt tới mục tiêu giải phóng thân phận nô

lệ và bị bóc lột, đòi hỏi sự đoàn kết liên minh chặt chẽ nhân dân lao động ở thuộc địa vàchính quốc Điểm mới và sâu sắc trong tư tưởng Hồ Chí Minh là Người đã chứng minhđược bọn đế quốc không chỉ áp bức bóc lột nhân dân các nước thuộc địa, mà còn thốngtrị nhân dân lao động và giai cấp vô sản chính quốc Người đã ví chủ nghĩa đế quốc giống

như “con đỉa hai vòi" Một vòi bám vào giai cấp vô sản ở chính quốc, một vòi bám vào

giai cấp vô sản ở thuộc địa Muốn giết con vật ấy, phải đồng thời cắt cả hai vòi, nếu chỉcắt một vòi thì vòi còn lại tiếp tục hút máu và vòi bị cắt tiếp tục mọc ra Vì thế, nhiệm vụchống chủ nghĩa tư bản, đánh đổ chúng là nhiệm vụ của cả nhân dân lao động chính quốc

và thuộc địa Nhiệm vụ đó đòi hỏi phải đoàn kết cả hai lực lượng nói trên Đoàn kết vớinhân loại tiến bộ vì hoà bình, công lý và tiến bộ xã hội Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở nhândân Việt Nam về những nhiệm vụ đối với cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc của nhândân các nước khác Hồ Chí Minh tha thiết với độc lập tự do của dân tộc mình, cho nên

cũng rất trân trọng độc lập tự do của các dân tộc khác Bởi thế, Người hết sức căm giận

trước bất cứ một hành động xâm lược nào và cho rằng: giúp đỡ một dân tộc khác bảo vệ

độc lập tự do của họ cũng chính là bảo vệ lợi ích của đất nước mình, "giúp bạn là tự giúp

mình" Đây chính là một bước phát triển mới trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết

quốc tế Vì lẽ đó, Người luôn động viên nhân dân Việt Nam vừa tiến hành sự nghiệp bảo

vệ độc lập tự do của dân tộc mình, vừa thực hiện sự giúp đỡ vô tư chí tình, chí nghĩa đối

với các dân tộc anh em Sự đoàn kết ấy là nhằm những mục tiêu lớn của thời đại là hoà

bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội, là hợp tác hữu nghị với tất cả các nước,

các dân tộc Sự đoàn kết ấy dựa trên cơ sở bình đẳng và kết hợp giữa lợi ích quốc gia với

lợi ích quốc tế.

Thứ ba, đoàn kết quốc tế gắn liền với chủ nghĩa yêu nước Chủ nghĩa yêu nước

chân chính sẽ dẫn đến chủ nghĩa quốc tế trong sáng, chống lại mọi biểu hiện của chủ

nghĩa sô vanh, vị kỷ, hẹp hòi, kỳ thị dân tộc Nếu tinh thần yêu nước không chân chính

và tinh thần quốc tế không trong sáng thì có thể dẫn tới tư tưởng dân tộc hẹp hòi, hoặc

chủ nghĩa bành trướng bá quyền nước lớn, kỳ thị dân tộc Những khuynh hướng sai lệch

ấy có thể dẫn đến phá vỡ một quốc gia dân tộc hay một liên bang đa quốc gia dân tộc,

phá vỡ tình đoàn kết quốc tế trong cuộc đấu tranh chung, thậm chí có thể đưa đến tình

trạng đối đầu, thù địch

Có thể nói tinh thần quốc tế trong sáng trong đạo đức Hồ Chí Minh bắt nguồn từ

tình thương yêu đối với con người; vì mục tiêu giải phóng các dân tộc bị áp bức, giải

phóng giai cấp, giải phóng con người, mang lại tự do và bình đẳng thực sự cho con

người Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh đã dày công xây đắp tình

đoàn kết hữu nghị giữa nhân dân Việt Nam và nhân dân thế giới, đã tạo ra một kiểu quan

hệ quốc tế mới: đối thoại thay đối đầu nhằm kiến tạo một nến văn hóa hòa bình cho nhân

loại Trong Tuyên ngôn Độc lập (2-9-1945), Hồ Chí Minh đã viết: “Tất cả mọi người đều

sinh ra có quyền bình đẳng, tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm

được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh

phúc… suy rộng ra, câu ấy có ý nghĩa là: tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra

bình đẳng, dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do” Người

cũng nhấn mạnh, thắng lợi cuối cùng nhất định sẽ thuộc về chúng ta, sẽ thuộc về chủ

nghĩa xã hội nếu như tất cả các nước anh em và các đảng anh em đoàn kết chặt chẽ với

nhau

3 Nguyên tắc xây dựng đạo đức mới

Dân tộc ta có truyền thống trọng đạo đức Trong khi đề cao các chuẩn mực đạođức cần có, nhân dân ta cũng đòi hỏi nó phải được thể hiện trong hành vi hằng ngày, tức

là trong thực hành đạo đức Ca dao, tục ngữ khi đưa ra hình ảnh "nói như rồng leo, làmnhư mèo mửa" chính là để tỏ thái độ phê phán đối với thói đạo đức giả: nói không đi đôivới làm, nói nhiều làm ít, nói hay làm dở, nói một đàng, làm một nẻo,

3.1 Nói đi đôi với làm, phải nêu gương về đạo đức

Nói đi đôi với làm là nét đẹp trong đạo đức truyền thống của dân tộc được Hồ Chí

Minh nâng lên một tầm cao mới Người coi đây là nguyên tắc quan trọng bậc nhất trongxây dựng nền đạo đức mới, nó là sự thống nhất cơ bản giữa lý luận và thực tiễn, nó đã trởthành phương pháp luận trong cuộc sống và là nền tảng triết lý sống hết sức bình dị mà

vô cùng sâu sắc của Người

Trong cuộc đời của Người luôn giáo dục mọi người và chính mình cần thực hiệnđiều đó một cách nghiêm túc và đầy đủ, không được có thói đạo đức giả tạo, nói mộtđằng làm một nẻo, nói nhiều làm ít, nói mà không làm Người đã vận dụng phương thứccủa người xưa: "dĩ nhân nhi giáo, dĩ ngôn nhi giáo", tức là trước hết phải giáo dục bằngtấm gương sống của chính mình đã, sau đó mới giáo dục bằng lời nó

Đạo đức Hồ Chí Minh không phải là đạo đức tu thân mà là đạo đức dấn thân, tức

là đạo đức gắn liền với hành động, nói để làm, nhất là nói về đạo đức phải đi đôi với thực

hành đạo đức, mà phải làm có hiệu quả, nếu một người làm việc gì cũng không có hiệu

quả thì theo Hồ Chí Minh không thể coi là một người có đạo đức Người nói: "Phải lấykết quả thiết thực đã góp sức bao nhiêu cho sản xuất và lãnh đạo sản xuất mà đo ý chícách mạng của mình Hãy kiên quyết chống bệnh nói suông, thói phô trương hình thức,lối làm việc không nhằm mục đích nâng cao sản xuất

Các học thuyết đạo đức và tôn giáo xưa nay đều coi trọng nguyên tắc "nói đi đôivới làm", song trong thực tế nó không thực hiện được bao nhiêu Các học thuyết đạo đức

này thường chỉ chú trọng trau dồi động cơ đạo đức, đi tới tách rời động cơ với hiệu quả, nên cũng không thực hiện được sự nhất quán giữa nói và làm Ví như đạo đức Nho

giáo cũng đưa ra những mệnh đề như: "kiến nghĩa bất vi, vô dũng dã" (thấy việc nghĩa

mà không làm, không phải là dũng vậy) Nhưng đạo đức Nho giáo cơ bản cũng chỉ là đạođức "tu thân", nên kết quả cũng như mọi đạo đức duy tâm khác, đều thể hiện "sự bất lựcđưa ra hành động" như Mác đã từng phê phán