(Skkn 2023) sử dụng sơ đồ tư duy nhằm nâng cao hiệu quả dạy học chương 2 và 3 địa lí tự nhiên 10 thpt bộ cánh diều

Việc sử dụng SĐTD cũng sẽ giúp cho HS cóthể trình bày nội dung của bài học một cách khoa học.. Bằng cách ghi chép kếthợp với việc sử dụng hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết HS sẽ tìm

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT CHU VĂN AN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC CHƯƠNG 2 VÀ 3 ĐỊA LÍ TỰ NHIÊN 10 - THPT BỘ CÁNH DIỀU

Người thực hiện: Phạm Thị Hằng Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: Địa Lí

MỤC LỤC

Trang

PHẦN I MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Đối tượng nghiên cứu 1

4 Phương pháp nghiên cứu 1

PHẦN II NỘI DUNG 2

1 Cơ sở lí luận 2

1.1 Khái niệm, cấu tạo và vai trò của sơ đồ tư duy trong dạy học 2

1.2 Sự cần thiết của việc sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học Địa lí 10 - THPT 3

2 Hiện trạng sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học địa lí ở trường THPT ………… 4

2.1 Về phía giáo viên 4

2.2 Về phía học sinh 4

3 Một số biện pháp sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học chương 2 và 3 trong dạy học địa lí tự nhiên 10 – THPT 4

3.1 Cách sử dụng sơ đồ tư duy trong tiến trình dạy học Địa lí tự nhiên 10 -THPT bộ Cánh Diều 4

3.2 Một số phương pháp dạy học thích hợp cho việc sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học Địa lí tự nhiên 10 – THPT bộ Cánh Diều 5

3.3 Một số lưu ý khi sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học 6

3.4 Xác đinh sơ đồ tư duy sử dụng trong dạy học chương 2 và 3 địa lí tự nhiên 10 -THPT bộ Cánh Diều 7

3.5 GV thiết kế giáo án minh họa có sử dụng sơ đồ tư duy trong nội dung và phương pháp dạy học 12

4 Hiệu quả của sáng kiến 19

PHẦN III KẾT LUẬN 20

1 Kết luận: 20

2 Kiến nghị với các cấp quản lí 20 TÀI LIỆU THAM KHẢO

QUY ƯỚC VIẾT TẮT

PHẦN I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Địa lí trong chương trình THPT cung cấp cho học sinh những kiếnthức cơ bản về đặc điểm tự nhiên và hoạt động kinh tế - xã hội của conngười trên phạm vi Việt Nam và thế giới, làm cơ sở cho sự hình thành thếgiới quan và nhân sinh quan cho học sinh (HS) Theo đó, mục tiêu của mônĐịa lí chú trọng đến sự hình thành và rèn luyện cho HS các năng lực cầnthiết của người lao động mới

Trong xu thế đổi mới căn bản, phát triển toàn diện giáo dục Việt Nam,phát triển năng lực tư duy cho HS là một trong những ưu tiên hàng đầu Vìvậy, trong dạy học ở trường phổ thông, cần chú trọng sử dụng các phươngpháp dạy học (PPDH) có tác dụng phát triển năng lực tư duy của người học

và sơ đồ tư duy (SĐTD) là một trong những phương pháp (PP) đáp ứng đượcmục tiêu đó Mặt khác SGK địa lí 10 bộ Cánh diều, nội dung kiến thức đượcthiết kế thành các bài học tương đối độc lập với số tiết từ 1-4 tiết/bài Hệthống kiến thức trong mỗi bài được sắp xếp logic, hợp lí, tập trung chính vàomột chủ đề hay một từ khóa xác định, đồng thời nhiều nội dung gắn với kiếnthức thực tiễn nên tạo điều kiện cho người học có thể suy nghĩ phát triển nộidung bài học từ một ý tưởng chính Hệ thống kênh hình, kênh chữ và câu hỏirất phong phú, tạo điều kiện cho HS có thể khai thác, đào sâu kiến thức, tựhọc và tự rèn luyện các kĩ năng bộ môn Từ những đặc điểm trên, có thể thấyrằng SGK Địa lí 10 bộ Cánh diều của Việt Nam rất thuận lợi cho việc sửdụng SĐTD vào trong dạy học trên lớp cho HS

Từ những lí do trên, tôi đã chọn đề tài: “Sử dụng sơ đồ tư duy nhằm nâng

cao hiệu quả dạy học chương 2 và 3 Địa lý tự nhiên 10 – THPT bộ Cánh Diều”

để làm đề tài nghiên cứu

- Giúp HS có cách thức học tập tích cực, tự chủ khám phá, hệ thống cáckiến thức mới ; phát triển kĩ năng và tư duy Địa lí, đạt kết quả cao nhất tronghọc tập bộ môn

3 Đối tượng nghiên cứu.

Học sinh khối 10 trường trung học phổ thông Chu Văn An - Thành phốSầm Sơn - Tỉnh Thanh Hóa

4 Phương pháp nghiên cứu.

- Phương pháp thu thập, nghiên cứu tài liệu: Đây là PP cần thiết trong việctiếp cận vấn đề nghiên cứu, nguồn tài liệu được sử dụng gồm các dạng: văn bảnNghị định, Nghị quyết về vấn đề giáo dục; các tài liệu tập huấn chuyên môn của

Bộ giáo dục và đào tạo

- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Trên cơ sở những thông tin đã thu thập,

PP phân tích, tổng hợp được sử dụng để xử lí các thông tin phục vụ mục đíchnghiên cứu thực trạng sử dụng SĐTD, từ đó tác giả đề xuất được một số biệnpháp sử dụng SĐTD nhằm tạo hứng thú học tập địa lí cho HS

- Phương pháp quan sát: Trong quá trình thực hiện đề tài, GV trực tiếp quansát quá trình HS học tập của HS để từ đó rút ra được ưu khuyết điểm mà PP mìnhđang áp dụng nhằm điều chỉnh để đạt được kết quả như đề tài mong muốn.

- Phương pháp điều tra, khảo sát: Để khẳng định kết quả của đề tài nghiêncứu tôi tiến hành khảo sát một số lớp 10 do tôi trực tiếp giảng dạy ở trườngTHPT Chu Văn An - TP Sầm Sơn để rút ra tính khả thi và hiệu quả của đề tài

PHẦN II NỘI DUNG

Sơ đồ tư duy là PPDH chú trọng đến cơ chế ghi nhớ, dạy cách học, cách

tự học nhằm tìm tòi, đào sâu, mở rộng một ý tưởng, hệ thống hóa một chủ đềhay một mạch kiến thức, bằng cách kết hợp việc sử dụng đồng thời hìnhảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết với sự tư duy tích cực Đặc biệt, đây làmột dạng sơ đồ mở, không yêu cầu tỉ lệ, chi tiết chặt chẽ như bản đồ địa lí,các em có thể vẽ thêm hoặc bớt các nhánh, mỗi em có thể vẽ một kiểu khácnhau, dùng những màu sắc, hình ảnh, chữ viết và các cụm từ diễn đạt khácnhau, Tuy cùng một chủ đề nhưng mỗi em có thể “thể hiện” nó dưới dạngSĐTD theo cách riêng của mình Do đó, việc lập SĐTD phát huy tối đa khảnăng sáng tạo của mỗi người

1.1.2 Cấu tạo

Ở giữa bản đồ là một ý tưởng hay một hình ảnh trung tâm Ý tưởng hayhình ảnh trung tâm này sẽ được phát triển bằng các nhánh tượng trưng chocác ý chính và đều được nối với các ý trung tâm Các nhánh chính lại đượcphân thành những nhánh nhỏ và có thể những nhánh nhỏ này lại tiếp tục đượcphân thành nhiều nhánh nhỏ hơn, nhằm nghiên cứu vấn đề ở mức độ sâu hơnnữa Nhờ sự kết nối liên tục giữa các nhánh như vậy, mà các ý tưởng cũng có

sự liên kết với nhau dựa trên mối liên hệ của bản thân chúng, điều này khiếnSĐTD có thể bao quát được các ý tưởng trên một phạm vi sâu rộng mà mộtbản liệt kê ý tưởng thông thường không thể làm được Cơ chế hoạt động củaSĐTD chú trọng tới hình ảnh, màu sắc, với các mạng lưới liên tưởng SĐTD

là công cụ đồ họa nối các hình ảnh có liên hệ với nhau

1.1.3 Vai trò sơ dồ tư duy trong dạy học

Ngày nay với xu hướng dạy học lấy HS là trung tâm nhiều thầy cô đã sửdụng SĐTD trong giảng dạy Sơ đồ tư duy là công cụ lý tưởng cho việc giảngdạy và trình bày các khái niệm trong lớp học Sơ đồ tư duy giúp GV tập trungvào vấn đề cần trao đổi cho HS, cung cấp một cái nhìn tổng quan về chủ đề màkhông có thông tin thừa Học sinh cũng được tiếp nhận tin một cách tổng quan vàchính xác nhất chính vì vậy mà hiệu quả của giờ dạy sẽ được tăng lên

Ưu điểm của SĐTD là:

– Dễ nhìn, dễ viết

– Kích thích hứng thú học tập và khả năng sáng tạo của HS

– Phát huy tối đa tiềm năng ghi nhớ của bộ não

Sử dụng SĐTD trong giờ dạy sẽ khiến HS không phải tiếp nhận thông tinmột cách thụ động mà trái lại các em phải động não, sáng tạo và ghi nhớ mộtcách logic những kiến thức đã học Việc sử dụng SĐTD cũng sẽ giúp cho HS cóthể trình bày nội dung của bài học một cách khoa học Bằng cách ghi chép kếthợp với việc sử dụng hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết HS sẽ tìm tòi đàosâu, mở rộng một ý tưởng, tóm tắt những ý chính của một nội dung, hệ thốnghoá một chủ đề và khi tạo được một tác phẩm đẹp, ý tưởng hoàn chỉnh được GV

và các bạn ngợi khen các em sẽ cảm thấy phấn khởi và có hứng thú với bài họchơn Các em khác cũng sẽ cố gắng tự hoàn thiện mình và điều quan trọng là các

em biết cách tự ghi chép đầy đủ nội dung bài học để học ở nhà có thể trình bàytrước tập thể lớp và ghi nhớ lâu kiến thức bài học

Sơ đồ tư duy tối đa hoá được nguồn lực của cá nhân và tập thể, đặc biệthữu ích trong các hoạt động nhóm Mỗi thành viên đều rèn luyện được khả năng

tư duy, kỹ năng thuyết trình và làm việc khoa học Sử dụng SĐTD giúp cho cácthành viên hiểu được nội dung bài học một cách rõ ràng và hệ thống Việc ghinhớ cũng như vận dụng cũng sẽ tốt hơn Chỉ cần nhìn vào SĐTD, bất kỳ thànhviên nào của nhóm cũng có thể thuyết trình được nội dung bài học Cùng mộtnội dung nhưng mỗi HS có thể lập ra một SĐTD theo cách của mình, chính vìvậy nó sẽ phát huy tối đa được khả năng sáng tạo của HS

Tính hấp dẫn của hình ảnh và âm thanh…gây ra những kích thích rất mạnhlên hệ thống rìa của não, giúp cho việc ghi nhớ được lâu bền và tạo ra nhữngđiều kiện thuận lợi để vỏ não phân tích, xử lý, rút ra kết luận về những kiến thứccần ghi nhớ Sử dụng SĐTD trong dạy và học sẽ mang lại hiệu quả cao, pháttriển tư duy lôgic, khả năng phân tích tổng hợp, HS hiểu bài, nhớ lâu, thay choghi nhớ dạng thuộc lòng, học “vẹt”

1.2 Sự cần thiết của việc sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học Địa lí 10 - THPT

Giai đoạn lứa tuổi HS bậc THPT, là lứa tuổi phát triển rực rỡ nhất về thểchất và tâm lý, hoạt động cảm giác, tri giác đã đạt mức độ phát triển cao hơn lứatuổi THCS

Hoạt động tư duy của HS THPT phát triển mạnh, ở thời kì này HS đã cókhả năng tư duy lý luận, trừu tượng một cách độc lập và sáng tạo Sơ đồ tưduy ngày càng trở nên phong phú và được các nước tiên tiến trênthế giới sửdụng đạt hiệu quả cao Nếu biết khai thác tốt SĐTD sẽ hỗ trợ đắc lực cho GV

trong quá trình giảng dạy Cùng kết hợp với các PP khác để phát huy tính tíchcực của HS trong học tập, PPDH sử dụng SĐTD tỏ ra có ưu thế Dạy học theolối đọc chép có nghĩa GV đã thủ tiêu mất vai trò chủ thể của HS, đưa các emvào trạng thái hoàn toàn thụ động, bị nhồi nhét một cách đáng thương Việctạo ra mô hình dạy học sử dụng PPDH trong đó HS có điều kiện trao đổi vớithầy với bạn, sẽ phát huy tốt tính tích cực, chủ động của các em, giúp các emvươn lên chiếm lĩnh tri thức.

Một số kết quả nghiên cứu cho thấy, bộ não con người sẽ nhớ lâu, hiểu sâu

và in đậm những điều do mình tự suy nghĩ, tự viết, vẽ ra theo ngôn ngữ củamình Khi HS biết vẽ SĐTD các em sẽ phát huy tối đa khả năng tư duy của cả 2bán cầu não: Bán cầu não trái xử lý các thông tin logic, con số, đường nét, từngữ,…Bán cầu não phải xử lý thông tin về tưởng tượng, màu sắc, không giancấu trúc, nhịp điệu,…của đối tượng Nhờ đó HS sẽ nhớ nhanh những kiến thức,

kĩ năng đã được học trong bài, tạo cho các em hứng thú học tập và sáng tạokhông ngừng Thay đổi mô hình dạy học theo SĐTD là một yêu cầu không thểthiếu được Nó vừa phát huy tốt ưu thế của bộ môn, vừa tạo được sự hấp dẫn,hứng thú đối với HS Khả năng vận dụng tri thức đã học vào cuộc sống là cáiđích của việc dạy học bộ môn Khả năng đó có được từ nghệ thuật truyền dạy và

tổ chức rèn luyện của GV cho các em

2 Hiện trạng sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học địa lí

ở trường THPT

Việc sử dụng SĐTD trong dạy học nói chung và dạy học Địa lí nói riêng ởtrường THPT hiện nay vẫn còn là vấn đề khá mới mẻ và không phải GV và HSnào cũng được tiếp cận hoặc biết cách sử dụng có hiệu quả

2.1 Về phía giáo viên

- GV hiện nay vẫn chưa quan tâm đúng mức tới việc sử dụng SĐTD trongcác bài học Địa lí, nhất là việc sử dụng trong việc dạy bài mới và củng cố kiếnthức Địa lí nhằm gây hứng thú cho HS, giúp HS khắc sâu nội dung kiến thức,

- Một số bài học trong chương trình có lượng kiến thức nhiều, trong khi đóthời gian cho một tiết học chỉ có 45 phút nên GV đã lựa chọn PP giảng dạy đơngiản như thuyết trình, đàm thoại, với sự minh hoạ của một vài phương tiện dạyhọc trực quan truyền thống

- Trang thiết bị và cơ sở vật chất ở đa số các trường học không đủ hoặckhông có để dạy học theo PP tích cực

2.2 Về phía học sinh

- Ý thức và khả năng tự ghi bài của một số HS còn yếu, một số HS còn thụđộng trong học tập nên khó khăn trong áp dụng các PP dạy học mới

- Đa số HS được hỏi đã rất thích kiểu bài tập và cách kiểm tra có sử dụng SĐTD

3 Một số biện pháp sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học chương 2 và 3 trong dạy học địa lí tự nhiên 10 – THPT

3.1 Cách sử dụng sơ đồ tư duy trong tiến trình dạy học Địa lí tự nhiên

10 - THPT bộ Cánh Diều

3.1.1 Sử dụng SĐTD trong việc dạy học bài mới

Sử dụng SĐTD là một gợi ý cho cách trình bày bài giảng mới Giáo viênthay vì gạch đầu dòng các ý cần trình bày lên bảng, sẽ sử dụng SĐTD để thể

hiện một phần hoặc toàn bộ nội dung bài học một cách rất trực quan Học sinhchỉ cần chọn lọc các thông tin quan trọng, sơ đồ hóa chúng bằng các mối quan

hệ và thể hiện lại theo cách hiểu của mình

Với cách học này, cả GV và HS đều phải tham gia vào quá trình dạy họcmột cách chủ động và tích cực hơn Giáo viên vừa giảng bài vừa thể hiện trênSĐTD hoặc vừa tổ chức cho HS khai thác kiến thức, vừa hoàn thành SĐTD trêngiấy hoặc trên bảng Học sinh được nghe giảng, nhìn bản đồ, đọc SGK, trả lờicâu hỏi và ghi chép nên HS học tập tích cực hơn

3.1.2 Sử dụng SĐTD trong việc củng cố kiến thức sau mỗi bài học

Sử dụng SĐTD để củng cố kiến thức bài học là việc làm rất có hiệu quả.Giáo viên sử dụng SĐTD để thể hiện lại những nội dung cơ bản của bài học,tránh bị bỏ sót ý, khắc sâu các kiến thức trọng tâm Học sinh sử dụng SĐTD đểthể hiện lại sự hiểu biết của mình sau khi tiếp thu nội dung bài học, đồng thời

là một kênh thông tin phản hồi mà qua đó GV có thể đánh giá nhận thức củatừng HS và điều chỉnh cách dạy, cách truyền đạt của mình sao cho phù hợp.Đáp ứng cho mục đích củng cố kiến thức cho HS sau mỗi bài học thì dạng bàitập thích hợp nhất là điền thông tin còn thiếu vào SĐTD Các thông tin cònthiếu này sẽ bao trùm nội dung toàn bài để một lần nữa nhằm khắc sâu kiếnthức và lưu ý đến trọng tâm bài học

3.1.3 Sử dụng SĐTD để tổng hợp kiến thức một chương

Dùng SĐTD có thể thể hiện một lượng thông tin từ nhỏ đến rất lớn.Tương tự, giáo viên và HS có thể thể hiện một phần nội dung bài học, mộtbài học hoặc nhiều bài học, một chương kiến thức Vấn đề là các nội dungnày, có điểm chung với nhau, có mối quan hệ với nhau thông qua từ khóa.Tùy theo mục đích sử dụng mà có thể thiết kế SĐTD trong một giờ họcthông thường, trong giờ kiểm tra, giờ thực hành, ôn tập, tổng kết hay hệthống một chương, một phần kiến thức Với cách sử dụng BĐTD như thếnày, GV có thể cùng HS làm ngay tại lớp hoặc có thể giao về nhà cho HShay nhóm HS thực hiện

3.1.4 Sử dụng SĐTD trong việc kiểm tra, đánh giá

Vì thời gian kiểm tra bài cũ đầu giờ không nhiều, chỉ khoảng 5-7 phút, nênyêu cầu kiểm tra của GV thường không quá khó, không đòi hỏi HS nhiều sựphân tích, so sánh,

Giáo viên thường yêu cầu HS tái hiện lại một phần nội dung bài học bằngcách đưa ra các SĐTD thiếu thông tin và yêu cầu HS điền thông tin vào cácphần còn thiếu đó, đồng thời rút ra nhận xét về mối quan hệ của các nhánh thôngtin với từ khóa Cách làm này vừa tránh được việc học vẹt, vừa đánh giá chínhxác được khả năng nhận thức của HS, từ đó tìm ra các biện pháp nâng cao chấtlượng dạy và học

3.1.5 Sử dụng SĐTD để ra bài tập về nhà

Bài tập về nhà giao cho HS/ nhóm HS trước hết phải gắn với nội dung bàihọc và trong điều kiện cho phép Yêu cầu đối với bài tập về nhà cũng cần khóhơn, phức tạp hơn và cần sự đầu tư hơn Qua đó còn thể hiện cả tính sáng tạo và

sự tích cực tìm kiếm tài liệu học tập của HS

3.2 Một số phương pháp dạy học thích hợp cho việc sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học Địa lí tự nhiên 10 – THPT bộ Cánh Diều.

Để nâng cao hiệu quả sử dụng kiến thức SĐTD trong dạy học Địa lí 10 THPT, GV cần phải biết lựa chọn các PP và hình thức tổ chúc dạy học phù hợp,sao cho tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS Qua đó HS phát triển tư duy,chiếm lĩnh tri thức và rèn luyện kĩ năng kĩ xảo Địa lí Qua nghiên cứu, chúng tôithấy có các PP dạy học hiệu quả cho GV khi sử dụng kiến thức SĐTD như: PPthảo luận nhóm, PP động não, PP đàm thoại gợi mở,

-3.2.1 Sử dụng SĐTD trong phương pháp thảo luận nhóm.

Đối với PP thảo luận nhóm, thay vì phát phiếu học tập và hoàn thành phiếuhọc tập như thông thường, GV có thể yêu cầu các nhóm trình bày kết quả thảoluận nhóm với nội dung GV đã giao thông qua các SĐTD

Hiển nhiên, mỗi SĐTD đó không chỉ phản ánh thái độ nghiêm túc, tíchcực của cả nhóm trong việc khai thác, lĩnh hội kiến thức giống như mộtphiếu học tập mà còn in đậm tinh thần đoàn kết cũng như sự hợp tác ăn ýgiữa các thành viên trong nhóm đồng thời vẫn thể hiện được màu sắc cánhân của mỗi HS Học sinh không chỉ được khám phá kiến thức mới mà cònđược sáng tạo và khẳng định bản thân, được thuyết trình, học hỏi nhữngcách thể hiện vấn đề theo những góc cạnh khác nhau và được bảo vệ ýtưởng, chính kiến của mình

3.2.2 Sử dụng SĐTD trong phương pháp động não (Brainstorming).

Ở một góc độ nào đó, bản chất của PP động não chính là SĐTD cả về nộidung và hình thức

Giáo viên đưa ra một vấn đề có tính tình huống và yêu cầu HS giải quyếttrong thời gian ngắn và theo hình thức “tiếp sức” Các HS sẽ lần lượt “bật” ra ýtưởng càng nhanh càng tốt, cho đến khi thời gian kết thúc Khi đó, vấn đề cótính tình huống GV tung ra được thể hiện ở trung tâm của SĐTD thông qua mộtbức tranh hay hình ảnh đồ họa Mỗi ý tưởng của HS là một phân nhánh cấp 1.Kết thúc cuộc chơi, ta sẽ có một SĐTD đồ sộ là tập hợp sức mạnh tư duy của cảtập thể, đồng thời kích thích sự tham gia, hứng thú và nhiệt tình của tất cả ngườihọc trên tinh thần tôn trọng và học hỏi

3.2.3 Sử dụng SĐTD trong phương pháp đàm thoại - gợi mở.

Sử dụng SĐTD kết hợp với PP đàm thoại - gợi mở là một PP kích thíchđược trí tò mò và ham học hỏi của HS Để thực hiện có hiệu quả PP này, GVnêu lên nội dung chính cần tìm hiểu và ghi ở giữa bảng với kích thước lớn đểhình thành SĐTD và thu hút sự chú ý của HS Sau đó, GV đưa ra các câu hỏigợi mở nhằm hướng HS triển khai các nội hàm của nội dung chính

3.3 Một số lưu ý khi sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học

3.3.1 Đối với giáo viên

Giáo viên cần nghiên cứu nội dung chương trình, nội dung bài học, lựachọn ra những phần, những bài có khả năng áp dụng SĐTD Sau đó, phân tíchnội dung bài học để tìm ra những vấn đề, những biểu tượng, khái niệm, mốiquan hệ cần hình thành và truyền đạt cho HS; xác định các dạng bài tập vớiSĐTD phù hợp với đối tượng HS, quỹ thời gian, điều kiện trường lớp và trangthiết bị dạy học Tránh lạm dụng hay mắc tính hình thức trong sử dụng SĐTD,

vì nếu sử dụng quá nhiều SĐTD sẽ làm cho các tiết học, bài học trở nên nhàmchán và căng thẳng, còn khi sử dụng SĐTD chỉ mang tính chất hình thức sẽkhông đem lại bất cứ hiệu quả nào đối với việc phát huy năng lực và nâng caonhận thức của HS.

Điều đó cũng có nghĩa là, GV cần kết hợp sử dụng SĐTD với các PP, hìnhthức tổ chức, thiết bị dạy học cho tương xứng với nội dung bài học và đối tượng

HS để đạt hiệu quả cao nhất

3.3.2 Đối với học sinh

Để sử dụng hiệu quả SĐTD trong quá trình học tập các em cần rèn luyệnthói quen tư duy logic theo hình thức sơ đồ hóa trên SĐTD thông qua việc GVcung cấp các kiến thức cơ bản về SĐTD và sử dụng SĐTD có sẵn trong một sốbài học, tiết học phù hợp

Ở mức độ cao hơn, các em còn có thể sử dụng các phần mềm vẽ SĐTD để

vẽ ra các SĐTD bằng máy tính, vừa tiện lợi, vừa khoa học và đẹp mắt Cuốicùng, các em cần biết cách làm việc theo nhóm, cặp trong các tiết học sử dụngSĐTD để cùng nhau học hỏi, chia sẻ lẫn nhau về cách vẽ, cách đọc SĐTD

Đồng thời, khi tổ chức học tập bằng SĐTD theo nhóm, cặp sẽ là cơ hội để

HS học cách lập kế hoạch, phân công công việc, hợp tác với bạn để hoàn thànhnhiệm vụ, phát huy tối đa sức sáng tạo và khiếu thẩm mĩ của mình, biết lắngnghe, sẻ chia kinh nghiệm và sẵn sàng giúp đỡ các bạn trong lớp Đây chính làmột số phẩm chất và năng lực cần thiết phải hình thành ở người học mà mục tiêugiáo dục nước ta đang hướng tới

3.4 Xác định sơ đồ tư duy sử dụng trong dạy học chương 2 và 3 địa lí

tự nhiên 10 -THPT bộ Cánh Diều.

Bài 5

- SĐTD : Thạch quyển

- SĐTD: Nội lực

- SĐTD dùng cho phần củng cố

Bài 6

- SĐTD: Quá trình phong hóa

- SĐTD: Quá trình vận chuyển

- SĐTD: Quá trình bồi tụ

- SĐTD dùng cho phần củng cố

Bài 7

- SĐTD : Khí quyển, nhiệt độ không khí