Ai đã đặt tên cho dòng sông (hoàng phủ ngọc tường)

❖ Ấn tượng chung về sông Hương được tác giả thể hiện qua câu mởđầu: “Trong những dòng sông đẹp trên thế giới mà tôi từng biết, hình như chỉ có sông Hương là thuộc về một thành phố duy nh

AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG (HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG)

I TÌM HIỂU CHUNG

- Vị trí: là một trong những cây bút nổi bật của văn học Việt Namhiện đại với sở trường là bút ký

- Phong cách: Các sáng tác của HPNT có sự kết hợp nhuần nhuyễn

giữa chất trí tuệ và tính trữ tình, giữa nghị luận sắc bén và suy tư

đa chiều; thế hiện vốn hiểu biết phong phú qua lối hành văn hướng nội, súc tích và tài hoa

“Đây là bút ký dài nhất và tâm huyết nhất của tôi về Huế Tôi mang cả tâm huyết vẽ nên một dòng sông vốn y như nó vốn có (Dòng sông của văn hóa, lịch sử, huyền thoại… với vẻ đẹp thật của thiên nhiên và có tính nhân văn).

Đó là một thứ tài sản tôi muốn gửi lại cho thế hệ mai sau với lời nhắn gửi:

sông Hương như một viên ngọc quý mà thiên nhiên đã ban tặng cho Huế Hãy bảo vệ vẻ đẹp ấy để nó trường tồn mãi mãi, đừng tham vọng tác động làm thay đổi nó dù điều này không phải dễ… ” (Hoàng Phủ Ngọc Tường)

“Ký của Hoàng Phủ Ngọc Tường có rất nhiều ánh lửa” (Nguyễn Tuân)

“Bút ký Hoàng Phủ Ngọc Tường hấp dẫn người đọc ở tấm lòng nhân văn sâu sắc, trí tuệ uyên bác và chất Huế thơ huyền hoặc, quyến rũ Đó là những trang viết tài hoa, tài tử, tài tình Thực ra bút ký Hoàng Phủ Ngọc Tường chính là những áng thơ văn xuôi cuốn hút người đọc” (Ngô Minh)

“Bút ký của Hoàng Phủ Ngọc Tường là một cuộc đi tìm cội nguồn, một sự phát hiện bề dày văn hoá và lịch sử của các điều kiện đời sống… Văn anh giàu những tư liệu lấy từ sử sách tri thức khoa học và huyền thoại kí ức cá nhân loé lên những ánh sáng bất ngờ… Cái mới của Hoàng Phủ Ngọc Tường là khám phá bình diện văn hoá với tư liệu lịch sử phong phú và một tâm hồn Huế nồng nàn” (Trần Đình Sử)

“Hoàng Phủ Ngọc Tường luôn hiện lên là một nhà văn hoá hành văn vô cùng độc đáo, một cuốn từ điển sống về Huế” (Hoàng Cát)

“Anh là một nhà văn hoá hành văn vô cùng độc đáo, một cuốn từ điển sống

về Huế, và đôi khi như một triết gia uyên thâm lãng tử” (Nguyễn Trọng Tạo)

“Hoàng Phủ Ngọc Tường thì thầm cả tâm hồn trong khuôn mặt cuộc đời cùng với đất trời, sông nước của Huế” (Tô Hoài)

❖ Một số câu thơ hay viết về Huế

Con sông dùng dằng con sông không chảy

Sông chảy vào lòng nên Huế rất sâu

(Thu Bồn)

Ta về thăm Huế mộng mơ

Câu thơ ai thả lững lờ trên sông

Nghe mênh mang, thổn thức lòng

Con thuyền buông lái giữa dòng Hương Giang

(Vũ Nguyên Đạt)

Sông chảy êm đềm

Như một bản trường ca

Dịu dàng đại ngàn đắm say bao ghềnh thác

Em buông mái chèo xuôi dòng đêm trăng mãn

Rung cảm nghẹn ngào êm ả bóng đỗ quyên

(Hương giang tĩnh lặng - Phú Sĩ)

Một lần anh đến Huế thơ

Gặp cô gái đẹp say mơ giấc nồng

Sông Hương quyến rũ lạ lùng

Em choàng tỉnh giấc ngượng ngùng nhìn tôi

(Vũ Dung)

Dòng sông Hương êm ả, nhẹ nhàng trôi

Gió vi vút khẽ luồn qua kẽ lá.

Nước nhuộm da trời, sao mà trong xanh quá!

Ven hai bờ, sóng dào dạt đầy vơi.

(Bên dòng Hương giang - Phạm Ngọc Sách)

II HÌNH TƯỢNG SÔNG HƯƠNG

1 Giới thiệu chung

- Nhà văn đã sử dụng vốn hiểu biết của mình để miêu tả sông Hương

trên nhiều phương diện, cho người đọc cái nhìn đầy đủ và đa chiều

về dòng sông này

2 Cảm nhận/ Phân tích hình tượng sông Hương

2.1 Trước hết, sông Hương được tác giả quan sát và miêu tả suốt chiều dài từ thượng nguồn đến thành phố Huế và xuôi ra biển dưới góc độ địa lý

a) Ở phía thượng nguồn, trong mối quan hệ với rừng già Trường Sơn, sông Hương mang vẻ đẹp phóng khoáng, man dại nhưng cũng rất dịu dàng, quyến rũ và bí ẩn

❖ Ấn tượng chung về sông Hương được tác giả thể hiện qua câu mở

đầu: “Trong những dòng sông đẹp trên thế giới mà tôi từng biết, hình

như chỉ có sông Hương là thuộc về một thành phố duy nhất”

- Gợi ra hình ảnh sông Hương không chỉ đẹp mà còn mang nét độc đáo riêng Cuộc đời của sông Hương sống trọn trong lòng thành

phố Huế và Huế dường như cũng sinh ra để chờ đợi sông Hương Huế

và sông Hương gắn bó với nhau khăng khít và chung thủy như mộtthứ định mệnh

- Ẩn đằng sau đó, ta thấy tình cảm tự hào của tác giả trước vẻ đẹp độc

đáo của sông Hương khi so sánh với những dòng sông đẹp nhất trênthế giới

❖ Sau khi cho người đọc ấn tượng chung, tác giả ngược về phía thượng

nguồn để cho thấy những phát hiện tinh tế và mới mẻ về sông

Hương: sông Hương mang trong mình vẻ phóng khoáng, man dại nhưng cũng không kém phần dịu dàng và nữ tính

- Sông Hương được ví như “một bản trường ca của rừng già … chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng”

● Hình ảnh so sánh, nhân hóa, liệt kê gợi ra những cung bậc đathanh đa điệu của sông Hương: khi mạnh mẽ, hùng tráng khi lạilắng sâu, dịu dàng; khi rầm rộ cuộn xoáy qua những thácghềnh, những đáy vực bí ẩn khi lại khoác trên mình tấm áo dịudàng và say đắm được thêu dệt từ hoa đỗ quyên rừng

● Ngôn ngữ: Câu dài, nhiều vế ngắn kết hợp với các động từ, tính

từ mạnh “rầm rộ”, “mãnh liệt”, “cuộn xoáy” tạo âm hưởnghùng tráng và kỳ vĩ của dòng sông

=> Vẻ đẹp lộng lẫy, trải dài miên man khiến con người choáng ngợp và saymê

- Sông Hương còn được cảm nhận như “một cô gái Di gan phóng khoáng và man dại”

● Hình ảnh so sánh, nhân hóa tô đậm vẻ đẹp mạnh mẽ, phóng

khoáng, đầy mê hoặc của dòng sông

● Nhà văn: không giấu nổi cảm xúc say đắm và si mê như khiđứng trước một người con gái đẹp

- Lý giải cội nguồn tính cách phóng khoáng, man dại và đầy tự do của

dòng sông: “Rừng già đã hun đúc cho nó … sức mạnh bản năng ở người con gái của mình”

- Theo tác giả, vẻ phóng khoáng và man dại của sông Hương ở rừng già

Trường Sơn là phần tâm hồn sâu thẳm mà nó không muốn bộc lộ.

Điều này lại càng tạo cho sông Hương vẻ đẹp quyến rũ và bí ẩn,

khơi gợi sự tò mò của con người

b) Hành trình rời thượng nguồn để đến với thành phố Huế của sông Hương được tác giả cảm nhận như hành trình gian truân nhưng đầy háo hức và mê say của một người con gái đẹp đi tìm tình yêu đích thực của cuộc đời mình

❖ Đến với đồng bằng Châu Hóa, sông Hương không còn vẻ phóng khoáng, man dại nữa mà trở nên dịu dàng, nữ tính để hòa điệu với cảnh sắc của vùng đất mà nó đi qua.

- Ở đây, tác giả cảm nhận sông Hương như “người gái đẹp ngủ mơ màng giữa cánh đồng Châu Hóa đầy hoa dại” và được người tình đến

đánh thức

-> Hình ảnh so sánh gợi cảm, bay bổng khiến cho dòng sông nhuốmmàu cổ tích và huyền thoại

- Khi tình yêu chạm đến, người con gái đẹp cựa mình thức giấc và bắt

đầu chuyển dòng liên tục “vòng giữa khúc quanh đột ngột, uốn mình theo những đường cong thật mềm, như một cuộc tìm kiếm có ý thức

đến với thành phố tương lai của nó”

+ Câu dài, nhiều vế ngắn cùng các động từ giàu chất tạo hình “vòng”,

“uốn mình”, “vẽ”, “ôm”,

● Giúp nhà văn miêu tả cụ thể từng hướng chảy, dòng chảy và địadanh mà dòng sông đi qua, từ đó cho thấy hành trình tìm kiếmtình yêu đầy gian truân của nó

● Bên cạnh đó, tác giả còn cho thấy tính cách và tâm trạng củadòng sông trên hành trình đó Nhà văn đã dõi theo từng khúcquanh, mép lượn của dòng sông những tình ý mà nó muốn biểuhiện trước con người và mảnh đất Châu Hóa

- Trên hành trình đó, sông Hương đã dần lột xác và mang một gươngmặt mới

+ Ban đầu, sông Hương vẫn giữ được nét tính cách hoang dại ở rừng già

“đi trong dư vang của Trường Sơn”

+ Nhưng càng xuôi dần về Huế, sông Hương đổi thay dần để hòa điệu

với vẻ dịu dàng, thơ mộng của cảnh vật xung quanh “mềm như tấm lụa”

+ Mặt nước sông phản quang, biến ảo nhiều màu sắc của nền trời Tây

Nam thành phố “sớm xanh, trưa vàng, chiều tím”

+ Khi về gần thành phố, sông Hương mang vẻ cổ kính, trầm mặc, đậmchất Huế

● Cảnh vật xung quanh tô điểm thổi vào dòng sông nét trầm mặc

rất riêng của Huế “Giữa đám quần sơn lô xô … lăng tẩm đồ sộ”

● Hình ảnh so sánh mới lạ, độc đáo “Đó là vẻ đẹp trầm mặc nhất của sông Hương, như triết lý, như cổ thi”

=> Sông Hương tự kìm nén bản năng của nó để hòa nhập và làm đẹp thêmcho những vùng đất mà nó đi qua

❖ Đi qua đồng bằng Châu Hóa, con sông giáp mặt thành phố tương lai của nó ở ngoại ô Kim Long

- Không còn mang nét u tịch và trầm mặc, sông Hương “vui tươi hẳn lên giữa những biền bãi xanh biếc của vùng ngoại ô Kim Long”

+ Sông Hương sống ân tình ân nghĩa với xứ sở đã sinh thành và cưumang mình bằng cách đem dòng nước mát lành và bồi đắp phù sa màumỡ

+ Ngược lại, những bờ bãi của ngoại ô Kim Long cũng đem đến chosông Hương dáng nét trẻ trung, tươi tắn, tràn đầy sức sống

- Con sông hướng về thành phố của nó bằng cách “kéo một nét thẳng thực yên tâm theo hướng Tây Nam - Đông Bắc”

Phép nhân hóa gợi ra tâm trạng phong phú của sông Hương: tin tưởngxuôi theo một hướng duy nhất, không còn những ngã rẽ, không còn

những đổi thay, không còn chuyển dòng liên tục, không còn sự bănkhoăn bởi sông Hương đã nhìn thấy thành phố tương lai của nó

- Thành phố tương lai được sông Hương cảm nhận qua hình ảnh quen

thuộc và đặc trưng của xứ Huế - cầu Trường Tiền “Chiếc cầu trắng của thành phố in ngần trên nền trời, nhỏ nhắn như những vành trăng non”

Hình ảnh so sánh gợi cảm gợi ra vẻ đẹp dịu dàng, duyên dáng củathành phố Huế đồng thời cho thấy cái nhìn tài hoa, tinh tế của HPNT

❖ Sau một hành trình dài đầy gian truân, cuối cùng sông Hương cũng được sống trong lòng thành phố Huế

- Giây phút gặp gỡ: Cuộc gặp gỡ của sông Hương và Huế là một cuộc

tao ngộ, như một mối lương duyên đã định sẵn của đất trời “Giáp mặt thành phố ở Cồn Giã Viên, như một tiếng vâng không nói ra của tình yêu”

+ Hình ảnh so sánh mới lạ gợi ra vẻ đẹp nữ tính, đầy duyên dáng và yêukiều của dòng sông

+ Sử dụng thủ pháp nhân hóa, tác giả gợi tả được tâm trạng của dòngsông trong giây phút đầu tiên gặp người tình của nó: say đắm nhưngđầy bối rối và e lệ trong giây phút hội ngộ thiêng liêng của tình yêu+ Tác giả: phải có một tâm hồn tinh tế vfa ngòi bút tài hoa mới có thểdiễn tả được cái uốn mình duyên dáng và đầy âu yếm của dòng sông

- Sông Hương góp phần lưu giữ nét riêng cho Huế và Huế cũng mangđến cho sông Hương một vẻ cổ kính và trầm mặc

+ Huế nằm dọc hai bờ Sông Hương hay sông Hương nằm sâu trong lòngHuế và tỏa những nhánh kênh đào đi khắp phố thị, nhập sâu vào lòngHuế

+ Những xóm thuyền xúm xít lập lòe ánh lửa trong đêm sương, dướinhững vòm lá u sầm của cây đa, cây cừa cồ thụ

=> Sông Hương và Huế giao hòa, giao cảm với nhau tạo nên một vẻ đẹp độcđáo mà không một thành phố hiện đại nào có được

- Con sông khi nằm trong thành phố Huế còn có dáng vẻ lặng lờ, êmđềm và chậm rãi

+ Hình ảnh so sánh cùng thủ pháp điệp “sông Hương khi qua thành phố trôi đi chậm, thực chậm, cơ hồ chỉ còn là một mặt hồ yên tĩnh”: tô đậm dáng vẻ chậm rãi của dòng sông, khác hẳn với dòng chảy “rầm rộ”, man dại khi ở rừng già, cũng không giống với con sông khi đến với đồng bằng Châu HÓa “chuyển dòng liên tục”

+ Nhà văn lý giải đặc điểm đó bằng góc nhìn của một nhà địa lý:

“Những chi lưu ấy, cùng với hai hòn đảo nhỏ trên sông đã làm giảm hẳn lưu tốc của dòng nước”

+ Để tô đậm điệu chảy lặng lờ của sông Hương, tác giả liên tưởng đếndòng sông Nê - va với nhịp chảy băng băng ra biển Ban - tích vànhững trăn trở của triết gia người Hi Lạp Hê ra clit trước cuộc đời:

● Sông Hương an ủi con người đừng sầu muộn trước sự biến đổi

vô thường của cuộc sống và sự chảy trôi của thời gian

● Vẻ đẹp độc đáo của sông Hương

● Tác giả: tình cảm yêu mến + suy tư, triết luận về nhân sinh vàcuộc đời

+ Hình ảnh so sánh gợi cảm càng làm nổi bật vẻ đẹp hiếm có của dòng

sông Hương “đấy là điệu chảy slow tình cảm dành riêng cho Huế” Điệu chảy ấy được cảm nhận qua “trăm nghìn ánh đèn hoa đăng

bồng bềnh…qua Huế bỗng ngập ngững như muốn đi muốn ở”

=> Vận dụng vốn hiểu biết về âm nhạc và sự tương giao giữa thính giác vàthị giác, nhà văn đã miêu tả một cách sống động và tinh tế gương mặt đặctrưng của sông Hương trong lòng Huế, gây ấn tượng mạnh mẽ với người đọc

c) Hành trình tình yêu kết thúc bằng cuộc chia tay đầy lưu luyến, bịn rịn của sông Hương với thành phố Huế để đổ ra biển

- Tâm trạng lưu luyến, bịn rịn của dòng sông được tác giả miêu tả qua

hình ảnh “ôm lấy đảo Cồn Hến quanh năm mơ màng trong sương khói” khiến người đọc liên tưởng đến vòng tay bịn rịn của sông

Hương khi chia tay Huế và ra đi giữa màu xanh biếc của tre núi vànhững vườn cau vùng ngoại ô Vĩ Dạ

- Con sông từ biệt thành phố nhưng không nỡ rời xa, nên đột ngột gặplại người tình ở thành phố Bao Vinh xưa cổ Khúc cua đột ngột ấyđược tác giả nhân cách hòa gọi là “nỗi vấn vương, chút lẳng lơ kín đáo

2.2 Không chỉ vậy, sông Hương còn được tác giả quan sát và miêu tả dưới góc độ lịch sử

a) Trước hết, sông Hương được cảm nhận trong quá khứ, gắn với những

sự kiện lịch sử của dân tộc, là nhân chứng lịch sử của dân tộc, gắn bóvới mảnh đất và con người xứ Huế

- “Nó là dòng sông biên thùy xa xôi của đất nước các vua Hùng”

- Là dòng sông viễn châu mang tên Linh Giang “đã chiến đấu oanh liệt

bảo vệ biên giới phía nam của Tổ quốc Đại Việt qua những thế kỷtrung đại”

- Thế kỷ 18, “nó vẻ vang soi bóng kinh thành Phú Xuân của người anhhùng Nguyễn Huệ”

- “Nó sống hết lịch sử bi tráng của thế kỷ 19 với máu của những cuộckhởi nghĩa”

- Dòng sông cũng chứng kiến những chiến công rung chuyển của cáchmạng tháng Tám

- Dòng sông rất đỗi anh hùng nhưng cũng đầy đau thương, mất máttrong chiến dịch xuân Mậu Thân năm 68

=> Những trang sử bi hùng của dân tộc ta đã được sông Hương phản chiếu, in bóng và ghi dấu lại

b) Khi trở về với cuộc sống đời thường, sông Hương lại trở thành ngườicon gái dịu dàng của đất nước

2.3 Đặc biệt, ở góc độ văn hóa, sông Hương được ví như “người mẹ phù

sa của một vùng văn hóa xứ sở”

a) Trước hết, tác giả nhìn sông Hương trong sự gắn bó với phong tục tậpquán của xứ Huế

- Điệu chảy lặng lờ của sông Hương được cảm nhận qua ánh đèn hoa đăng từ điện Hòn Chén trôi về Hình ảnh gợi nhắc một phong tục tập quán đậm màu sắc văn hóa Á Đông của người Huế: tưởng nhớ người

đã khuất trong đêm rằm tháng 7

- Màn sương khói bảng lảng trên sông Hương làm cho nhà văn nhớ đến

hình ảnh cô dâu Huế với sắc áo điều lục trong tiết sương giáng gợi

ra sắc tím dịu dàng đặc trưng của Huế

- Tác giả còn cảm nhận vẻ đẹp của sông Hương gắn với nét trầm mặc,

cổ kính của cố đô Huế Sông Hương được nhìn trong sự hòa điệu với

hình ảnh lăng tẩm đồ sộ của vua chúa và rừng thông u tịch Đây

cũng chính là một nét đẹp rất đặc trưng của xứ Huế

b) Nhà văn còn cảm nhận sông Hương trong mối quan hệ với âm nhạc Huế

- Sông Hương sinh thành và nuôi dưỡng toàn bộ nền âm nhạc cổ điểnHuế Vì vậy, nhà văn lấy làm thất vọng khi nghe nhạc Huế giữa banngày, hay trên sân khấu nhà hát

- Sông Hương còn là nơi sinh thành và nuôi dưỡng những câu hò, điệuhát dân gian, thể hiện tấm lòng chân tính của người dân Châu Hóa đốivới quê hương xứ sở

c) Sông Hương còn được cảm nhận dưới góc độ thi ca

- Sông Hương gắn bó với “Truyện Kiều” của Nguyễn Du:

+ Những làn điệu dân ca Huế đã thấm sâu vào tâm hồn củaNguyễn Du trong những năm tháng ông lênh đênh trên quãngsông này Và từ đó những bản đàn của Kiều ra đời

+ Sông Hương chia tay với Huế như Thúy Kiều chia tay với KimTrọng

- Sông Hương tạo nên một dòng thi ca với sắc thái biến hóa đa dạng.Sông Hương là nguồn cảm hứng bất tận cho thơ ca và thơ ca cũng gópphần làm cho sông Hương đẹp hơn, phong phú hơn

3 Đánh giá

- Nhà văn cảm nhận dòng sông rất phong phú trên nhiều phương diện

và ở bình diện nào sông Hương cũng hiện ra với vẻ đẹp nữ tính rấtHuế

- Nghệ thuật:

+ Hình ảnh so sánh, liên tưởng phong phú, độc đáo, mang màusắc của tình yêu đôi lứa và vẻ đẹp thiên tính nữ

+ Ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu nhạc tính

+ Nhịp điệu câu văn phù hợp với nhịp chảy của dòng sông

+ Giọng văn giàu cảm xúc, hướng nội, giàu suy tưởng và triết lý+ Vận dụng vốn hiểu biết sâu rộng

- Vai trò:

+ Qua vẻ đẹp của sông Hương, người đọc thấy được vẻ đẹp củacảnh trí thiên nhiên, lịch sử, văn hóa và con người xứ HUế+ Thể hiện cái tôi HOàng Phủ Ngọc Tường: uyên bác, tài hoa,tinh tế, có tấm lòng nặng tình với mảnh đất và con người xứHuế

Đề 1: