Lý do chọn đề tài Trong bối cảnh quyền lực diễn ra sự phân tán mạnh mẽ như hiệnnay, các chủ thể quyền lực chính trị đang đứng trước thách thức lớn, đó là khoảng cách giữa quyền lực thực
Trang 1MÔN : CHÍNH TRỊ HỌC ĐẠI CƯƠNG
Đề tài : NÂNG CAO VẤN ĐỀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ Ở VIỆT
NAM HIỆN NAY
Trang 2MỤC LỤC
A MỞ ĐẦU 1
B NỘI DUNG 4
Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ VẤN ĐỀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM 4
1.1 Khái niệm quyền lực chính trị 4
1.2 Cấu trúc của quyền lực chính trị 4
1.3 Đặc điểm và chức năng của quyền lực chính trị 5
Chương 2 ĐÁNH GIÁ VẤN ĐỀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY – THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN HẠN CHẾ 8
2.1 Tình hình kiểm soát quyền lực chính trị ở Việt Nam hiện nay 8
2.2 Thực trạng vấn đề kiểm soát quyền lực chính trị ở Việt Nam hiện nay .9
Chương 3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO VẤN ĐỀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 12 C KẾT LUẬN 17
D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 18
Trang 3A MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong bối cảnh quyền lực diễn ra sự phân tán mạnh mẽ như hiệnnay, các chủ thể quyền lực chính trị đang đứng trước thách thức lớn, đó
là khoảng cách giữa quyền lực thực sự của các chủ thể đang nắm giữ và
sự kỳ vọng của người dân đối với các chủ thể, như đảng chính trị, nhànước, các tổ chức chính trị - xã hội Đây là nguồn gốc của những áp lựckhó khăn nhất mà bất kỳ chủ thể quyền lực chính trị nào phải đối phó.Người dân có xu hướng tin vào chân lý, vào tính chính đáng của ngườicầm quyền hơn là tin vào lý tưởng sáo rỗng và sự phục tùng sức mạnh,chân lý trở thành thước đo cho sức mạnh cầm quyền của các chủ thểquyền lực Moisés Naím nhận định trong tác phẩm Sự suy tàn củaquyền lực thì nơi nào quyền lực là quan trọng, nơi đó quyền lực đangsuy tàn Quả đúng như vậy, sự lớn mạnh của các tác nhân phi nhà nước
đã và đang làm lung lay “tính chính đáng” và sức mạnh của các lựclượng cầm quyền Dưới những tác động khác nhau, nhiều chủ thểquyền lực chính trị đã không giữ được vị trí của mình, ngay cả nhữngquốc gia có chế độ chính trị đã tồn tại lâu dài, duy trì nền chính trị dựatrên trật tự nhà nước, mà điển hình là nhiều quốc gia Ả rập đã sụp đổmột cách dễ dàng trong “Mùa xuân Ả rập”
Đi tìm nguyên nhân của sự thất bại, sự sụp đổ của các nhà nước,người ta có quyền gán ghép cho nó những nguyên nhân như nghèo tàinguyên, dân số đông, khoa học - kỹ thuật kém phát triển, thậm chí cóthể là sự “thoả hiệp” Nguyên nhân dẫn đến thất bại của nhà nước là từcác vấn đề di dân, ảnh hưởng của chiến tranh, vị trí địa lý không thuậnlợi, sự chèn ép của các nước lớn… Trong khi đó, bản chất thất bại củacác chủ thể quyền lực chính trị lại xuất phát từ việc tổ chức, thực thiquyền lực được cụ thể hóa thành thể chế nhưng chưa phù hợp với sựphát triển của thực tiễn
Trang 4Từ những yêu cầu thực tiễn đề ra, chúng ta phải tìm hiểu kiểmsoát quyền lực chính trị trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng,phù hợp với xu thế phát triển trong xã hội cách mạng 4.0 Ở đây, tôi chỉnghiên cứu trong phạm vi ở Việt Nam Đó là lý do tôi chọn đề tài
“Nâng cao vấn đề kiểm soát quyền lực chính trị ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài nghiên cứu.
2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu
Đề tài có mục đích làm rõ một số vấn đề lý luận về vấn đề kiểmsoát quyền lực chính trị ở Việt Nam hiện nay
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Làm rõ vấn đề lý luận về vấn đề kiểm soát quyền lực chính trị ởViệt Nam hiện nay
- Khảo sát, đánh giá thực trạng về vấn đề kiểm soát quyền lựcchính trị ở Việt Nam; tìm ra những hạn chế, tồn tại và nguyên nhân củanhững tồn tại, hạn chế
- Đề xuất các giải pháp các giải pháp nâng cao vấn đề kiểm soátquyền lực chính trị ở Việt Nam
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là nâng cao vấn đề kiểm soátquyền lực chính trị ở Việt Nam hiện nay
Trang 54 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
4.1 Cơ sở lý luận
Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủnghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan điểm, đườnglối của Đảng, Nhà nước về vấn đề kiểm soát quyền lực chính trị ở ViệtNam
4.2 Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng một số phương pháp nghiên cứu và có sự phốihợp giữa chúng khi nghiên cứu, đó là các phương pháp cơ bản sau đây:
Phương pháp phân tích;
Phương pháp lịch sử, so sánh;
Phương pháp tổng hợp;
Phương pháp khảo cứu tài liệu…
5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
5.1 Ý nghĩa lý luận
- Những kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần nâng cao hiệuquả cho vấn đề kiểm soát quyền lực chính trị trong hệ thống chính trịViêt Nam ngày càng hoàn thiện, công khai, minh bạch
- Bổ sung kinh nghiệm thực tiễn cho việc kiểm soát quyền lựcchính trị ở Việt Nam ngày càng chặt chẽ hơn
5.2 Thực tiễn của đề tài
- Kết quả của đề tài đóng góp cho việc giải quyết những vấn đềthực tiễn bức xúc đang xảy ra đối với vấn đề kiểm soát quyền lực chínhtrị ở nước Cộng hoà XHCN Việt Nam
6 Kết cấu của đề tài
Bài tiểu luận ngoài mục lục, danh mục tài liệu tham khảo thi có
ba phần: Phần mở đầu, nội dung và kết luận
Phần mở đầu gồm: Lý do chọn đề tài; mục đích và nhiệm vụnghiên cứu; đối tượng và phạm vi nghiên cứu; cơ sở lý luận và phương
Trang 6pháp nghiên cứu; Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài; kết cấu củatiểu luận.
Phần nội dung gồm ba phần, cụ thể:
Chương 1 Những vấn đề chung về vấn đề kiểm soát quyền lựcchính trị ở Việt Nam;
Chương 2 Đánh giá vấn đề kiểm soát quyền lực chính trị ở Việt
Nam hiện nay – thực trạng và nguyên nhân hạn chế;
Chương 3 Phương pháp và giải pháp nhằm nâng cao vấn đề
kiểm soát quyền lực chính trị ở Việt Nam hiện nay.
B NỘI DUNG Chương1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ VẤN ĐỀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC
CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM 1.1 Khái niệm quyền lực chính trị
Quyền lực chính trị xuất hiện khi xã hội phân chia thành giai cấp
và tồn tại những mâu thuẫn giai cấp đối kháng trong xã hội, thể hiệntập trung ở nhà nước Giai cấp nắm quyền lực chính trị thông thườngcũng là giai cấp nắm quyền lực kinh tế Quyền lực chính trị chính làbiểu hiện tập trung của quyển lực kinh tế Quyền lực chính trị có thểthuộc về một chính đảng của một giai cấp, một liên minh nhiều đảngphái hoặc thuộc về nhân dân, khi lí tưởng của giai cấp, của chính đảngphù hợp, phục vụ lợi ích chung của cả cộng đồng dân tộc như ở ViệtNam hiện nay, thể hiện tập trung ở quyền lực nhà nước được thực hiệndưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, đội tiên phong của giaicấp công nhân Việt Nam, đại biểu trung thành quyền lợi của giai cấpcông nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc
Như vây, “Quyền lực chính trị là quyền quyết định, định đoạt những vấn đề, công việc quan trọng về chính trị, tổ chức và hoạt động
để bảo đảm sức mạnh thực hiện quyền lực ấy của một giai cấp, một
Trang 7chính đảng, tập đoàn xã hội nhằm giành hoặc duy trì quyền lãnh đạo; định đoạt, điều khiển bộ máy nhà nước; xây dựng, phát triển kinh tế -
xã hội trong một quốc gia và quan hệ chính trị - kinh tế - ngoại giao với các nhà nước khác và tổ chức quốc tế khu vực và thế giới, bảo đảm chiều hướng phát triển quốc gia phù hợp với lí tưởng giai cấp” ( Theo
từ điển Bách khoa Việt Nam)
1.2 Cấu trúc của quyền lực chính trị
Quyền lực chính trị bao gồm: chủ thể và đối tượng; mục tiêu vànội dung; công cụ và phương tiện thực hiện
- Chủ thể quyền lực chính trị: quyền lực chính trị chia ra thành
quyền lực chính trị của tổ chức và quyền lực chính trị của cá nhân.Quyền lực chính trị của tổ chức bao gồm quyền lực của các nhóm xã hội,tập đoàn người như giai cấp, dân tộc, quốc gia, các tổ chức quốc tế; biểuhiện tập trung nhất của quyền lực giai cấp ( cầm quyền) là quyền lực nhànước, quyền lực của đảng chính trị Quyền lực chính trị của cá nhân baogồm quyền lực của thủ lĩnh chính trị, của các chính khách ( đội ngũ cán
bộ lãnh đạo chính trị), của công dân
- Đối tượng của quyền lực chính trị là nhóm xã hội, giai cấp hay
tập đoàn người mà sự phục tùng của đối với chủ thể là “cách” màquyền lực chính trị được thể hiện trong việc thực thi
- Mục tiêu của quyền lực chính trị là nhằm đạt tới sự áp đặt ý chí
của chủ thể đối với đối tượng và thông qua đó lợi ích của chủ thể đượcthực hiện
- Nội dung của việc thực thi quyền lực chính trị là việc sử dụng
mọi sức mạnh mà chủ thể có được để đạt tới mục tiêu chính trị
- Công cụ của quyền lực chính trị là những tổ chức chính trị và
các tổ chức khác nhưng có nội dung chính trị, được chủ thể thiết lập vàdựa vào hoạt động để thực thi quyền lực chính trị ở những mức độ nhấtđịnh
Trang 8- Phương thức thực hiện quyền lực chính trị là hình thức tổ chức
công cụ và cách thức chủ thể sử dụng cho hoạt động của công cụ theomục tiêu và nội dung của quyền lực chính trị
1.3 Đặc điểm và chức năng của quyền lực chính trị
1.3.1 Đặc điểm của quyền lực chính trị
- Quyền lực chính trị có bản chất giai cấp
Cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất, tư liệu sản xuấttập trung trong tay một nhóm người Đây là cơ sở để hình thành nhữngtầng lớp, giai cấp đầu tiên trong xã hội Quyền lực công cộng được thiếtlập dưa trên sự thống nhất ý chí chung của cộng đồng bị phá vỡ để thayvào đó là quyền lực của các tầng lớp, giai cấp khác nhau Giai cấp chủ
nô chiếm ưu thế về kinh tế, giữ địa vị thống trị trong xã hội Giai cấp
nô lệ, những tầng lớp dân tự do đã mất hết quyền, trở nên phụ thuộchoàn toàn vào giai cấp chủ nô
- Quyền lực chính trị có tính xã hội
Quyền lực chính trị nảy sinh và phát triển trong long xã hội Nó
là sản phẩm của xã hội phân chia giai cấp Xã hội là cơ sở tồn tại củacác giai cấp, vì vậy quyền lực chính trị không thể tách rời hay vượt rangoài xã hội mà nó đang tồn tại Chủ thê và khách thể quyền lực chínhtrị đều là những thành phần tạo nên chỉnh thể xã hội, đều nằm trongmột điều kiện tồn tại xã hội Trong sự vận động và phát triển của xãhội, một phương thức sản xuất lỗi thời sẽ bị thay thế bởi một phươngthức sản xuất tiên tiến để phù hợp với điều kiện tồn tại của chế độ xãhội mới Tương ứng với nó, các giai cấp mới xác lập hệ thống tổ chứcquyền lực chính trị để bảo vệ lợi ích giai cấp và đấu tranh giai cấp tronghoàn cảnh, điều kiện mới Như vây, trong lịch sử xã hội không có mộtgiai cấp nào tồn tại vĩnh hằng, cũng có một hệ thống quyền lực chínhtrị nào tồn tại vĩnh viễn Các giai cấp và hệ thống quyền lực của giai cấpchỉ được xác lập trong điều kiện tồn tại cụ thể của xã hội
Trang 9- Quyền lực chính trị có tính tập trung
Trong quan hệ quyền lực ở xã hội dân chủ, một cá nhân hay tổchức được bầu ra, đại diện cho quyền lực của tập thể, cộng đồng.Quyền lực được có do các thành vieen thừa nhận, họ bầu ra để lãnh đạochính họ, làm cho hoạt động của họ được phối hợp chặt chẽ, tạo nênsức mạnh lớn hơn Quá trình hình thành quyền lực là quá trình tậptrung, tập hợp ý chí chung, tạo nên sự đồng long nhất trí trong tổ chức,cộng đồng
- Quyền lực chính trị có tính tha hoá
Tha hoá nghĩa là một sự vật, hiện tượng bị biến đổi, trở thành cáikhác, đối lập cái ban đầu sinh ra nó Do tính chất tập trung quyền lựcnên nó dễ bị tha hoá Từ chỗ là quyền lực số đông, đem tập trung lại đểcho một người hay một nhóm người nắm giữ và điều khiển nên càngtập trung, càng thống nhất ý chí thì quyền lực càng mạnh Nhưng mức
độ tập trung càng cao thì quyền lực lại càng xa với cái rễ gốc ban đầu
và trở thành cái đối lập với nền tảng đó Đây là một mâu thuẫn trongtính tập trung của quyền lực: quyền lực càng tập trung càng dễ bị biếndạng và tha hoá
1.3.2 Chức năng của quyền lực chính trị
Trang 10Một là, lập ra hệ thống chính trị của xã hôi Để thực thi quyền
lực chính trị của mình, giai cấp cầm quyền thiết lập hệ thống chính trị
để thống trị xã hội, đảm bảo sự ổn định về chính trị, phát triển kinh tế
-xã hội
Hai là, tổ chức đời sống chính trị, thiết lập các quan hệ chính trị.
Nhiệm vụ quan trọng nhất của chủ thể quyền lực chính trị ( chủ yếuthông qua nhà nước) là hoạch định, xây dựng hệ thống các thể chế,chính sách để đời sống chính trị phát triển theo xu hướng có lợi chogiai cấp mình
Ba là, quản lý công việc của nhà nước và xã hội Đây là chức
năng bao quát của quyền lực chính trị Chỉ trên cơ sở quản lý tốt côngviệc nhà nước và xã hội, giai cấp cầm quyền mới thực thi quyên lựcchính trị của minh
Bốn là, lãnh đạo các cơ quan quyền lực, các hoạt động chính trị
và phi chính trị Giai cấp cầm quyền sử dụng quyền lực chính trị lãnhđạo, định hướng hoạt động cho các tổ chức chính trị, tổ chức kinh tế, tổchức xã hội…
Năm là, kiểm soát các quan hệ chính trị và các quan hệ xã hội.
Các chủ quyền lực chính trị, từ nhà nước, các đảng chính trị đến côngdân đều tham gia kiểm tra, giám sát hoạt động của các cơ quan quyềnlực, các tổ chức chính trị - xã hội
Sáu là, lập ra một kiểu cầm quyền nhất định đặc trưng cho xã
hội, một chế độ chính trị và chế độ nhà nước nhất định
Chương 2 ĐÁNH GIÁ VẤN ĐỀ KIỂM SOÁT QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY – THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN HẠN CHẾ 2.1 Tình hình kiểm soát quyền lực chính trị ở Việt Nam hiện nay
Trang 11Vấn đề kiểm soát quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước đãđược đặt ra từ rất sớm với nhiều cơ chế khác nhau Bên cạnh nhữngvấn đề mang tính phổ biến thì việc kiểm soát quyền lực chính trị,quyền lực nhà nước ở Việt Nam có rất nhiều điểm đặc thù so với ởcác quốc gia khác, như ở Việt Nam, chỉ có một đảng duy nhất làĐảng Cộng sản Việt Nam (CSVN) vừa lãnh đạo, vừa thực hiện việckiểm soát quyền lực Hiện nay Việt Nam là một trong những quốcgia thống nhất, hiếm có quốc gia nào trên thế giới đa sắc tộc, nhưnglại tạo nên một dân tộc thống nhất, một đất nước Việt Nam thốngnhất dưới sự lãnh đạo của một đảng duy nhất và một hệ thống chínhtrị thống nhất vì mục tiêu chung: dân giàu, nước mạnh, dân chủ, côngbằng, văn minh Sự thống nhất đó xét ở phương diện tổ chức và thựchiện quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước có rất nhiều thuận lợi,song cũng không ít khó khăn, hạn chế.
Ở Việt Nam, tất cả các tổ chức được thành lập và hoạt động hợppháp đều đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, do vậy, việc lãnh đạo Nhànước và xã hội của Đảng CSVN là vô cùng thuận lợi Bất kỳ vấn đề gìkhi mà Đảng đã quyết thì mọi cơ quan nhà nước, các tổ chức hợp pháptrong xã hội đều hưởng ứng và tổ chức thực hiện, nhằm hiện thực hóaquyết định của Đảng Với một xã hội đoàn kết, thống nhất, luôn có sựphối hợp hành động, ủng hộ, giúp đỡ tận tình giữa Nhà nước với các tổchức khác trong việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mỗi tổ chức và
vì mục tiêu chung của quốc gia, dân tộc là điều kiện vô cùng thuận lợicho Đảng, Nhà nước và xã hội Có thể nói, Việt Nam đang có mộtQuốc hội thống nhất, một Chính phủ thống nhất và cả một hệ thốngTòa án thống nhất, tất cả đều đặt dưới sự lãnh đạo của một đảng duynhất - Đảng CSVN
2.2 Thực trạng vấn đề kiểm soát quyền lực chính trị ở Việt Nam hiện nay
Trang 122.2.1 Những thành tựu trong kiểm soát quyền lực chính trị ở Việt Nam hiện nay
Trên cơ sở nhận thức ngày càng rõ về vai trò, vị trí, ý nghĩa vàphương pháp kiểm soát quyền lực chính chính trị, sự hoàn thiện ngàycàng đầy đủ, toàn diện các cơ chế, chính sách nhằm kiểm soát quyềnlực chính trị ngày càng hợp lý, hiệu quả, trong thời gian vừa qua, việckiểm soát quyền lực trong hệ thống chính trị đã có nhiều biến chuyển,thu được nhiều kết quả quan trọng trên thực tế Những kết quả đó làmột bộ phận gắn bó hữu cơ không thể chia tách với những kết quảchung của công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị:
Một là, Công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị: Được đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ, quyết liệt, có hiệu quả rõ rệt
đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong kiểm soát quyền lực củaĐảng và hệ thống chính trị nói chung Công tác xây dựng Đảng
về chính trị, tư tưởng, đạo đức đã nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng
viên về ý thức, trách nhiệm chính trị trong việc thực thi các trách nhiệmcông tác của Đảng Công tác xây dựng Đảng về tổ chức đã tập trungkiện toàn, “đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị;năng lực, chất lượng lãnh đạo, hiệu quả hoạt động của tổ chức cơ sở
đảng và chất lượng đảng viên được nâng cao” Công tác cán bộ được
đổi mới mạnh mẽ theo tinh thần Nghị quyết số 26 của Ban Chấp hànhTrung ương khóa XII đã tạo được những chuyển biến tích cực
Hai là, công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng: “được tăng
cường, có nhiều đổi mới, thực hiện toàn diện, đồng bộ, có hiệu lực,
hiệu quả, nhất là ở cấp Trung ương” Công tác phòng, chống tham nhũng “được lãnh đạo, chỉ đạo và thực hiện quyết liệt, với quyết tâm
chính trị rất cao, không có vùng cấm”, được “nhân dân đồng tình, ủnghộ”, đã từng bước “kiềm chế, ngăn chặn” tham nhũng Trong nhiệm kỳkhóa XII đã thi hành kỷ luật gần 120 cán bộ thuộc diện Trung ương