Tiểu luận cao học xã hội học thực trạng nhận thức của sinh viên học viện báo chí và tuyên truyền đối với vấn đề biến đổi khí hậu trong giai đoạn hiện nay

Tổng quan nghiên cứu...3 2.1 Thực trạng nhận thức của sinh viên về các vấn đề cơ bản liên quan đến BĐKH trong giai đoạn hiện nay...3 2.2 Về các giải pháp nâng cao nhận thức của thanh niê

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tổng quan nghiên cứu 3

2.1 Thực trạng nhận thức của sinh viên về các vấn đề cơ bản liên quan đến BĐKH trong giai đoạn hiện nay 3

2.2 Về các giải pháp nâng cao nhận thức của thanh niên niên hiện nay về biến đổi khí hậu 4

3 Mục đích nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 6

5 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu 6

5.1 Đối tượng nghiên cứu 6

1.2 Khách thể nghiên cứu 6

5.3 Phạm vi nghiên cứu 6

6 Câu hỏi nghiên cứu 6

7 Giả thiết nghiên cứu 7

8 Phương pháp nghiên cứu 7

8.1 Phương pháp luận 7

8.2 Phương pháp Anket 7

8.3 Phương pháp phỏng vấn sâu 7

8.4 Phương pháp xử lý thông tin 8

8.5 Quá trình thu thập thông tin 8

TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Biến đổi khí hậu là một trong những vấn đề trọng tâm của toàn nhân loại, khi mà cả thế giới đang đứng trước nhiều nguy cơ hủy diệt như sóng thần, động đất, núi lửa, hạn hán, bão tố, lũ lụt hay sự nóng lên của trái đất,

ô nhiễm môi trường, thiếu cây xanh, dịch bệnh gia tăng Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế mạnh mẽ hiện nay, sự phát triển của Việt Nam hoàn toàn không nằm ngoài tác động của những vấn đề mà nhân loại đang từng ngày từng giờ phải đối mặt như biến đổi khí hậu Nhận thức và hành động đối với biến đổi khí hậu là một trong những vấn đề quan trọng được đặt ra một cách bức thiết đối với mọi tầng lớp dân cư nhằm hướng đến xây dựng và phát triển môi trường bền vững, đảm bảo sự sống của mọi loài sinh học trong đó có con người

Theo báo cáo đánh giá lần thứ 5 của Ủy Ban Liên chính phủ về BĐKH

đã chỉ ra rằng các quốc gia ven biển ở khu vực Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề của BĐKH và nước biển dâng Ở Việt Nam, trong khoảng 50 năm qua, nhiệt độ trung bình đã tăng khoảng 2-3 °C và mực nước biển đã dâng thêm khoảng 20 cm Dự đoán rằng, vào cuối thế kỷ 21, theo kịch bản phát thải cao, nhiệt độ trung bình ở Việt Nam có thể tăng thêm 2,5-3,7 °C và mực nước biển có thể dâng thêm 78-95 cm Tác động của BĐKH đối với nước ta là rất nghiêm trọng, là nguy cơ hiện hữu cho mục tiêu xoá đói giảm nghèo, cho việc thực hiện các mục tiêu thiên niên kỷ và sự phát triển bền vững của đất nước

Từ năm 2011 đến nay, bối cảnh thế giới và Việt Nam có nhiều thay đổi BĐKH diễn biến ngày càng mạnh hơn tác động đến phát triển kinh tế, xã hội và tài nguyên môi trường Trong bối cảnh đó, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược quốc gia về BĐKH ngày 5/12/2011, đây được coi là văn bản định hướng dài hạn (đến năm 2050) với tầm nhìn xuyên thế kỷ cho

công tác ứng phó với BĐKH ở nước ta, là nền tảng cho các chiến lược khác Cùng với đó, Việt Nam đã và đang nỗ lực để xây dựng năng lực chủ động ứng phó với BĐKH, tăng cường năng lực thích ứng với BĐKH của con người và các hệ thống tự nhiên; bắt đầu thực hiện các hành động giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới phát triển nền kinh tế các-bon thấp nhằm đạt được các mục tiêu phát triển bền vững 2030, tích cực cùng cộng đồng quốc tế bảo vệ hệ thống khí hậu Trái đất

Sinh viên là thế hệ tri thức trẻ của mỗi quốc gia, dân tộc; là lực lượng chính trong sự phát triển của nền kinh tế tri thức và ứng dụng thành tựu khoa học kỹ thuật vào cuộc sống nhằm cải thiện, nâng cao mức sống của cá nhân, gia đình và xã hội; là đội ngũ đã có sự chín muồi về tri thức, nhận thức, có đủ khả năng để hành động trước các tình huống xảy ra trong đời sống xã hội một cách khoa học, hợp pháp nhất và là lực lượng lao động trẻ có khả năng thích ứng, ứng phó cao trước các tình huống phức tạp diễn ra xung quanh cuộc sống của họ Vì vậy, đối với vấn đề biến đổi khí hậu hiện nay, sinh viên phải

là những người có nhận thức sâu sắc và hành động mạnh mẽ nhất

Cũng đã có rất nhiều kết quả nghiên cứu và bài viết cho thấy thực trạng nhận thức của sinh viên đối với vấn đề biến đổi khí hậu đã diễn ra trên phạm vi toàn thế giới, bao gồm cả Việt Nam Vì vậy việc nâng cao nhận thức của sinh viên về BĐKH mang tính cấp thiết, cần phải thực hiện trong một thời gian dài, liên tục, càng sớm càng tốt Xuất phát từ những lý do đó, tác giả

quyết định lựa chọn đề tài nghiên cứu “Thực trạng nhận thức của sinh viên

Học viện Báo chí và Tuyên truyền đối với vấn đề biến đổi khí hậu trong giai đoạn hiện nay”, nhằm góp phần hỗ trợ học viện nói chung và các khoa

nói riêng có cơ sở vạch rõ kế hoạch hành động cụ thể nâng cao chất lượng công tác giáo dục, đào tạo và hình thành kỹ năng ứng phó với BĐKH, giúp

SV có thái độ ứng xử đúng đắn với vấn đề BĐKH

2 Tổng quan nghiên cứu

2.1 Thực trạng nhận thức của sinh viên về các vấn đề cơ bản liên quan đến BĐKH trong giai đoạn hiện nay

Biến đổi khí hậu đã, đang và sẽ tiếp tục gây ra những hậu quả

nghiêm trọng đối với tất cả các quốc gia trên thế giới, ảnh hưởng đến mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế, xã hội, nhất là lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp và người dân ở nông thôn Nhận thức về BĐKH và ảnh hưởng của BĐKH là cơ

sở quan trọng để đề ra các biện pháp ứng phó phù hợp

Nghiên cứu “Nhận thức của sinh viên trường Đai học Nông nghiệp Hà Nội về biến đổi khí hậu và ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sự phát triển nông, lâm ngư nghiệp và đời sống người dân ở khu vực nông thôn Việt Nam”,

Nguyễn Tất Thắng và một số tác giả khác Nghiên cứu đã sử dụng phương pháp bảng hỏi Anket để tìm hiểu thực trạng nhận thức của sinh viên trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội về biến đổi khí hậu Kết quả phân tích cho thấy nhận thức của sinh viên về vấn đề biến đổi khí hậu đều ở mức độ trung bình Trong đó, nhận thức của sinh viên các khóa cũng có sự khác nhau, cao nhất là sinh viên khoa Tài nguyên môi trường (60,73%), tiếp theo là sinh viên khoa Nông học (59,85%), nhận thức của sinh viên các khoa

Thú y, Cơ điện ở mức dưới 50% Nhìn chung, đại đa số sinh viên có nhận thức khá tốt về biến đổi khí hậu, từ đó sẽ định hướng được các hoạt động bản thân cần làm để phòng chống biến đổi khí hậu, góp phần chung tay bảo vệ sức khỏe cộng đồng

Ngoài ra, nghiên cứu “Thực trạng nhận thức của cư dân huyện Cần

Giờ về biến đổi khí hậu hiện nay”, ThS Nguyễn Minh Nhựt - Đại học Sài

Gòn đánh giá thực trạng nhận thức về biến đổi khí hậu của cư dân tại huyện Cần Giờ trong khoảng từ 20 –30 tuổi, dựa trên cơ sở phân tích, đánh giá: nhận thức về mức độ nghiêm trọng và những biểu hiện của biến đổi khí hậu; các nguồn tiếp nhận thông tin về biến đổi khí hậu của cư dân và nhận thức về tác

hại của biến đổi khí hậu tới các hộ gia đình Đặc biệt, sự trao đổi, chia sẻ thông tin về biến đổi khí hậu tại cộng đồng đã được đẩy mạnh hơn thông qua phương tiện báo điện tử Bằng cách tiếp cận đó, giới trẻ cũng đã nhận thức được các tác hại của biến đổi khí hậu gây ảnh hưởng nặng nề đến việc làm/sinh kế, làm mất/hư hỏng nhà cửa, tài sản và ảnh hưởng đến sức khỏe của các hộ gia đình Kết quả nghiên cứu cho thấy thanh niên đã có những thay đổi tích cực, rõ rệt về cả hành vi, lối sống tiết kiệm năng lượng, tổ chức đa dạng các hoạt động bảo vệ môi trường

Có thể kể đến tài liệu “Nhận thức của giới trẻ về biến đổi khí hậu”,

Katharine Lee,

Nathalia Gjersoe, Saffron O’Neill, Julie Barnett, Hội đồng Nghiên cứu Kinh tế và Xã hội Trong nghiên cứu này, thanh niên bày tỏ mối quan tâm nhiều hơn và sẵn sàng hành động hơn so với những lứa tuổi còn lại Khi thực hiện một số cuộc khảo sát tại nhiều quốc gia khác nhau, nhóm tác giả đã nhận thấy sự khác biệt giữa các độ tuổi Trong nghiên cứu ở Ấn Độ đối với thanh niên từ 17–18 tuổi và 19-25 tuổi, phần lớn thanh niên 17-18 tuổi (82%) rất hoặc khá lo lắng về hiện tượng nóng lên toàn cầu hơn so với nhóm từ 19-25 tuổi Ngoài ra, 67% những người 16-17 tuổi sẵn sàng sử dụng xe buýt hoặc tàu hỏa thay vì ô tô để bảo vệ môi trường, so với 67% người từ 20 tuổi trở lên Cuối bài viết, nhóm tác giả cũng nhấn mạnh việc đề xuất một số biện pháp nâng cao nhận thức về biến đổi khí hậu đối với thanh niên, đó là tập trung vào các phương pháp giảng dạy tích cực và hấp dẫn có liên quan đến cá nhân, tiếp tục xây dựng các thông điệp truyền thông về biến đổi khí hậu phù hợp với các

vị trí địa lý và văn hóa xã hội khác nhau

2.2 Về các giải pháp nâng cao nhận thức của thanh niên niên hiện nay về biến đổi khí hậu

Việc hình thành và nâng cao nhận thức của thanh niên về biến đổi khí

hậu là rất cần thiết trong bối cảnh xã hội hiện nay Công trình nghiên cứu

“Giáo dục phổ thông góp phần nâng cao nhận thức và năng lực ứng phó với

biến đổi khí hậu”, Nguyễn Thị Minh Phương, Viện Khoa học Giáo dục Việt

Nam Bài viết này đề cập một số vấn đề liên quan và kiến nghị tăng cường công tác giáo dục biến đổi khí hậu trong nhà trường phổ thông nhằm góp thêm tiếng nói vào việc nâng cao nhận thức và khả năng ứng phó với những

hiện tượng biến đổi khí hậu ở Việt Nam Theo tác giả, hiện nay, chưa có một

yêu cầu riêng, chính thức đối với việc đưa giáo dục về biến đổi khí hậu trong nhà trường phổ thông Việt Nam Vì vậy những vấn đề cấp bách như hậu quả

của tác động biến đổi khí hậu tới cuộc sống, tới sự sinh tồn của người dân Việt Nam, tới sự phát triển nền kinh tế đất nước; những kịch bản dự kiến khi nhiệt độ tăng 1°C, 2°C, nước biển sẽ dâng cao làm ngập chìm bao nhiêu diện tích đất trồng, bao nhiêu dân cư sẽ mất nơi cư trú, chưa được phân tích

kỹ và lựa chọn cẩn thận như những nội dung cấp thiết nhất để đưa vào trong chương trình giáo dục của nhà trường phổ thông Mặt khác do cách thức tổ

chức chương trình giáo dục của Việt Nam với những quy định chặt chẽ về

chuẩn kiến thức và kỹ năng nên khó có thể đan xen thêm những kiến thức, kỹ

năng gắn với cuộc sống thường nhật Đó là vấn đề cần quan tâm khi quyết

định giao nhiệm vụ giáo dục về biến đổi khí hậu cho ngành giáo dục Các

hoạt động yêu cầu tích hợp các nội dung giáo dục gắn bó mật thiết với nhu cầu thường nhật của cuộc sống, hình thành nên kỹ năng, thói quen ứng xử phù hợp với môi trường tự nhiên và xã hội, với chính bản thân học sinh liên tục

được đặt ra Tuy nhiên cách thức tiến hành trong nhà trường vẫn thiên về giáo

dục nhận thức Việc tác động tới hành vi, thói quen của người học chưa nhiều

nên hiệu quả giáo dục chưa cao Thay đổi cách thức tập huấn bồi dưỡng giáo viên, thay đổi cách thức tổ chức dạy học để học sinh có được hành vi thói quen phù hợp cũng là một thách thức lớn đối với giáo dục trong xã hội Việt

Nam

3 Mục đích nghiên cứu

- Tìm hiểu thực trạng nhận thức của sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền đối với vấn đề BĐKH trong giai đoạn hiện nay

- Đề xuất giải pháp nâng cao nhận thức của sinh viên và phát huy hiệu quả công tác giáo dục nhận thức tại học viện và xã hội

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu mức độ hiểu biết của sinh viên về biểu hiện, nguyên nhân

và tác động của BĐKH đến con người

- Tìm hiểu mức độ và tần suất tiếp cận của sinh viên đối với một số vấn đề liên quan đến BĐKH, bao gồm biểu hiện, nguyên nhân và tác động của BĐKH đến con người

- Đề xuất các biện pháp nâng cao chất lượng công tác giáo dục nhận thức của sinh viên đối với việc bảo vệ môi trường, phòng chống BĐKH

5 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Thực trạng nhận thức của sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền đối với vấn đề biến đổi khí hậu trong giai đoạn hiện nay

5.2 Khách thể nghiên cứu

Sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền

5.3 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Học viện Báo chí và Tuyên truyền

- Phạm vi thời gian: từ tháng 1/2022 – 3/2022

6 Câu hỏi nghiên cứu

Thứ nhất: Mức độ hiểu biết và quan tâm của sinh viên về biểu hiện,

nguyên nhân và hậu quả của BĐKH như thế nào ? Sinh viên đã có những

hành động cụ thể nào góp phần giảm thiểu

Thứ hai: Sinh viên thường tiếp cận những thông tin về BĐKH thông

qua những phương tiện truyền thông nào và tần suất tiếp cận như thế nào ?

Thứ ba: Đề xuất về các giải pháp trước mắt, trung hạn và dài hạn của

Chính phủ, Nhà nước và các đối tác khác nhằm đẩy mạnh công tác giáo dục nhận thức của sinh viên đối với việc bảo vệ môi trường, phòng chống BĐKH

7 Giả thiết nghiên cứu

Thứ nhất: Nhìn chung, nhận thức của sinh viên về các vấn đề chính

liên quan đến BĐKH là khá hoàn chỉnh, tuy nhiên đối với một số biểu hiện cụ thể sinh viên chưa nắm bắt được rõ ràng

Thứ hai: Sinh viên quan tâm, theo dõi chủ đề liên quan đến BĐKH trên

MXH là hình thức chủ yếu và phổ biến nhất Thời lượng tiếp nhận chủ đề đó chiếm ⅔ trên tổng thời lượng sử dụng MXH trong ngày tức chiếm 6-7 phần (trên thang đo từ 0 - 10)

Thứ ba: Đảng và Nhà nước cần đẩy mạnh công tác giáo dục, nâng cao

nhận thức của sinh viên đối với việc bảo vệ môi trường, phòng chống BĐKH

trong thời gian hiện tại và tương lai

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Phương pháp luận

Đề tài nghiên cứu vận dụng phương pháp luận về kế hoạch, chủ trương của Đảng và

Nhà nước về BĐKH; các lý thuyết xã hội học có liên quan làm cơ sở lý luận để phân tích thực trạng nhận thức của sinh viên Học viện Báo chí và

Tuyên truyền đối với vấn đề biến đổi khí hậu hiện nay

8.2 Phương pháp Anket

Sử dụng bảng hỏi Anket - Đây là phương pháp cơ bản thu thập thông tin bằng cách sử dụng bảng hỏi, tiến hành trưng cầu ý kiến rộng rãi của sinh viên về vấn đề nghiên cứu Bảng hỏi được tiến hành khảo sát online qua các trang mạng xã hội và sử dụng công cụ hỗ trợ là Google Forms với tổng mẫu điều tra là 150 mẫu

8.3 Phương pháp phỏng vấn sâu

Để phân tích sâu hơn về thực trạng nhận thức của sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền đối với vấn đề biến đổi khí hậu trong giai đoạn hiện nay, đề tài nghiên cứu sử dụng phương pháp phỏng vấn sâu - tiến hành phỏng vấn sâu nhằm đưa ra thực trạng nhận thức của sinh viên về BĐKH; để nhìn nhận đa chiều về kết quả định lượng; hiểu sâu bản chất bên trong của vấn đề

và làm rõ các số liệu định lượng chưa được giải thích; đồng thời tìm hiểu sâu những vấn đề liên quan mà về thực chất không thể phát hiện qua kỹ thuật định lượng Tổng số mẫu phỏng vấn sâu là 15 mẫu Thông tin định tính được xử lý bằng phần mềm xử lý dữ liệu định tính Nvivo

8.4 Phương pháp xử lý thông tin

Những thông tin định lượng bằng bảng hỏi được xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0 Để đảm bảo độ tin cậy, các bảng hỏi thiếu thông tin khoảng 25%

số lượng câu hỏi trở lên bị loại bỏ và không nhập vào cơ sở dữ liệu Quá trình

xử lý và viết kết quả sẽ kết hợp phân tích định tính và định lượng, phối hợp các nguồn thông tin, dữ liệu Nghiên cứu sử dụng kỹ thuật phân tích thông tin

định lượng: 1) Phân tích tần suất; 2) Phân tích tương quan (Crosstabs)

8.5 Quá trình thu thập thông tin

Với dữ liệu định lượng: cá nhân chủ dộng trong việc tự tìm kiếm kênh

thông tin có khách thể phù hợp Do tình hình dịch bệnh COVID-19 diễn biến phức tạp nên việc tiếp cận mẫu nghiên cứu gặp khó khăn nên đã chuyển sang

hình thức gửi bảng hỏi bằng Google Forms Từ đó, cá nhân linh hoạt trong

việc lựa chọn, sắp xếp khách thể sao cho số lượng NTL cân bằng, không

chênh lệch quá nhiều ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu

Với dữ liệu định tính: Trong quá trình thu thập thông tin định lượng,

lựa chọn 1-2 người phù hợp để tiến hành phỏng vấn sâu và đáp ứng yêu cầu là ghi âm lại phỏng vấn với sự chấp thuận của NTL, đảm bảo yếu tố khuyết danh, tập trung vào các yếu tố được nêu trên, người phỏng vấn nắm rõ bảng hướng dẫn, khai thác cả thông tin mà bảng hỏi chưa đề cập Phỏng vấn sâu không thể thực hiện phỏng vấn trực tiếp mà đã chuyển qua hình thức phỏng vấn online qua các ứng dụng có thể video call và chỉ có thể vận dụng các mối quan hệ phù hợp với khách thể nghiên cứu để tiến hành phỏng vấn sâu

9 Bộ công cụ nghiên cứu

PHIẾU TRƯNG CẦU Ý KIẾN

THỰC TRẠNG NHẬN THỨC CỦA SINH VIÊN HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU HIỆN NAY

Chào anh/chị,

Tôi là sinh viên lớp Xã hội học K38 thuộc khoa Xã hội học và Phát triển, Học viện Báo chí và

Tuyên truyền Hiện nay tôi đang tham gia nghiên cứu và tìm hiểu về

“THỰC TRẠNG NHẬN

THỨC CỦA SINH VIÊN HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ