Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Ý thức chính trị là phẩm chất quan trọng hàng đầu của người cán bộ nóichung, của thanh niên, sinh viên nước ta nói riêng, do đó, phát triển ý thức ch
Trang 1LỜI CẢM ƠN
Chúng em xin chân thành cảm ơn giảng viên hướng dẫn Ts Đỗ Đức Long
đã giúp đỡ và hướng dẫn chúng em tận tình trong suốt thời gian học môn xã hộihọc Gia Đình, tạo cho chúng em những tiền đề, những kiến thức để tiếp cận vấn
đề, phân tích giải quyết vấn đề
Do kinh nghiệm và kiến thức còn hạn chế, trong quá trình hoàn thành bàitiểu luận không tránh khỏi thiếu sót Chúng em rất mong nhận được ý kiến đónggóp từ thầy/ cô trong khoa để bài tiểu luận của chúng em được hoàn thiện hơn
Chúng em xin chân thành cảm ơn!
Trang 2MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Ý thức chính trị là phẩm chất quan trọng hàng đầu của người cán bộ nóichung, của thanh niên, sinh viên nước ta nói riêng, do đó, phát triển ý thức chínhtrị cho sinh viên là một trong những nội dung quan trọng trong chương trìnhgiáo dục, đào tạo của các trường Đại học, Cao đẳng ở nước ta Đồng thời, đâycũng là yếu tố quan trọng nhất góp phần hình thành nhân cách, phẩm chất, lốisống cho sinh viên theo mục tiêu giáo dục: “phát triển toàn diện con người ViệtNam có đạo đức, tri thức, văn hóa, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp; có phẩmchất, năng lực và ý thức công dân; có lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, trungthành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; phát huy tiềm năng, khảnăng sáng tạo của mỗi cá nhân; nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồidưỡng nhân tài, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hộinhập quốc tế”[1] Chính vì vậy, lực lượng sinh viên luôn được Đảng và Nhànước quan tâm, bồi dưỡng Văn kiện Đại hội thứ XI của Đảng đã chỉ rõ: “Làmtốt công tác giáo dục chính trị tư tưởng, truyền thống, lý tưởng, đạo đức và lốisống, tạo điều kiện học tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ cho thế hệtrẻ hình thành lớp thanh niên ưu tú trên mọi lĩnh vực kế tục trung thành vàxuất sắc sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc, góp phần quan trọng vào
sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng và bảo vệ Tổ quốcViệt Nam xã hội chủ nghĩa” [2] Có thể nói đây là chủ trương đúng đắn bảo đảmcho mỗi sinh viên có niềm tin vững chắc vào sự nghiệp đổi mới do Đảng ta lãnhđạo, là yếu tố quyết định tạo ra động lực để mỗi sinh viên phát huy được khảnăng của mình trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước
Sự nghiệp đổi mới ở nước ta ngày càng đi vào chiều sâu, nền kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa ngày càng được khẳng định trên thực tế,việc mở rộng giao lưu, hợp tác quốc tế, đang là cơ hội cho mọi người Việt Nam
Trang 3đem tài năng và trí tuệ của mình ra phục vụ đất nước Nhung, bên cạnh đó vẫncòn một bộ phận sinh viên sống buông thả, thực dụng, xuống cấp về đạo đức,phai nhạt về lý tưởng, thờ ơ với những vấn đề chính trị - xã hội của đất nước đây là một thách thức đặt ra phải quan tâm giải quyết.
Đặc biệt ngày nay, các thế lực thù địch đang không ngừng chống phá cáchmạng nước ta, thông qua chiến lược "diễn biến hoà bình" trên lĩnh vực tư tưởngvăn hoá, chủng vu cáo, nói xấu Đảng và Nhà nước ta, dựng lên cái gọi là "vấn
đề nhân quyền", "vấn đề dân chủ", "vấn đề tôn giáo", "tự quyết dân tộc"; kíchđộng bạo loạn chính trị chúng hô hào xóa bỏ chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh và vai trò lãnh đạo của Đảng, phủ nhận con đường đi lên CNXH ởViệt Nam Trước sự chống phá quyết liệt của kẻ thù, có không ít sinh viên bịmất phương hướng, dao động, hoài nghi, có một bộ phận sinh viên do khôngtheo kịp những diễn biến nhanh và phức tạp của thời cuộc trở nên lẫn lộn, mơ hồ
về chính trị, thờ ơ, lãnh đạm với chủ nghĩa xã hội, thiếu tin tưởng vào thắng lợicủa công cuộc đổi mới, thiếu quan tâm đến các vấn đề chính trị - xã hội và thậmchí dao động về mục tiêu, lý tưởng phấn đấu Bên cạnh đó còn một bộ phận sinhviên ngày nay đường như ngại học tập chính trị, thờ ơ với những vấn đề chínhtrị và lảng tránh những quan hệ xã hội - chính trị Đây là điều trái ngược hẳn vớitruyền thống dân tộc Việt Nam trong lịch sử
Tình hình trên đây đặt ra vấn đề cấp thiết phải tiếp tục bồi dưỡng, đào tạothế hệ sinh viên Việt Nam nói chung, sinh viên học viện báo chí và tuyên truyềnnói riêng trở thành những người cán bộ, lực lượng tri thức trẻ của đất nước,không những giỏi về chuyên môn nghiệp vụ mà còn vững vàng về bản lĩnh, ý
thức chính trị Đây là lý do tôi chọn đề tài: “Ý thức chính trị và vấn đề bồi dường ý thức chính trị cho sinh viên học viện báo chí và tuyên truyền hiện nay” làm đề tài nghiên cứu của mình
2 Tổng quan nghiên cứu
Trang 4Ý thức chính trị của sinh viên từ lâu đã là trung tâm chú ý của Đảng vànhà nước cũng như các đoàn thể chính trị - xã hội và nhiều nhà khoa học ở cáclĩnh vực khác nhau Sau đây là một số đề tài nghiên cứu tiêu biểu liên quan đến
ý thức chính trị và ý thức chính trị của sinh viên
*Nhóm các công trình khoa học nghiên cứu về ý thức chính trị
Trong các công trình nghiên cứu về ý thức chính trị, đáng chú ý là công
trình: “Những yếu tố động lực trong hệ thống chính trị ở Việt Nam”, GS.TS
Nguyễn Duy Gia cho rằng: “Ý thức chính trị là một bộ phận của ý thức xã hội,tồn tại trong xã hội một cách khách quan do nhu cầu phát triển xã hội xét vềmặt nội dung, ý thức chính trị là một phạm trù chính trị được biểu hiện qua cácyếu tố tư duy chính trị, tư tưởng, quan niệm của từng cá nhân và của giai cấp vềnhững vấn đề chính trị”
Theo tác giả nội dung của ý thức chính trị thuộc thượng tầng kiến trúc của
xã hội, nó có kết cấu phức tạp, bao gồm tư duy chính trị, học thuyết chính trị,thái độ tình cảm, niềm tin chính trị cá nhân, tầng lớp và giai cấp trong xã hội.Tác giả cho rằng ý thức chính trị ở dạng phổ quát nhất được phân chia thành haimức độ: mức độ tư duy lý luận chính trị và mức độ tâm lý chính trị
Trong đề tài nghiên cứu: “Các biện pháp quản lý nhằm tăng cường giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức cho sinh viên Trường Cao đẳng Kinh tế - Tài chính tỉnh Thái Nguyên”, tác giả Chu Mạnh Cường quan niệm: ý thức chính trị
là sự phản ánh các quan hệ trong xã hội, phản ánh những lợi ích căn bản và địa
vị của các giai cấp và mối quan hệ giữa các giai cấp độ trong quản lý đất nước
Theo tác giả ý thức chính trị gồm: Ý thức về quyền dân tộc, sự toàn vẹnlãnh thổ, sự giàu mạnh của đất nước, ý thức về thực hiện đường lối, chính sáchcủa Đảng và Nhà nước, về chiến lược phát triển đất nước; ý thức về quyền lợi lànghĩa vụ công dân được thể hiện trong cuộc sống học tập, lao động và hoạt độngchính trị - xã hội về sự giàu mạnh của đất nước và hạnh phúc của nhân dân; ý
Trang 5thức về nghĩa vụ quân sự xây dựng và bảo vệ Tổ quốc chống mọi âm mưu thủđoạn xâm phạm đến trật tự, an nỉnh, chủ quyền của quốc gia.
Trong các công trình về ý thức chính trị, thi công trình “ Ý thức chính trị
và sự biểu hiện của nó trong thực tiễn ý thức chính trị của giai cấp công nhân nước ta hiện nay” của PGS.TS Phan Thanh Khôi là công trình công phu hơn cả,
tác giả đã trình bày rất chặt chẽ về ý thức và chính trị, từ đó đưa ra khái niệm về
ý thức chính trị Theo tác giả: “Ý thức chính trị là thái độ đối với các thể chếchính trị lớn (nhà nước, đảng phái ) là nhận thức về những nội dung chính trịquan trọng (chế độ chính trị, đường lối, chính sách phát triển quốc gia); là sựhiểu biết về minh với tính cách là một giai cấp trong mối quan hệ với các giaicấp, tầng lớp cơ bản ( kẻ thủ, bạn đồng minh ), dân tộc nảy sinh trong quátrình xây dựng một chế độ chính trị - xã hội của một đất nước”
Cùng chung quan điểm với PGS.TS Phan Thanh Khôi, trong đề tài: “Xây dựng ý thức chính trị cho học sinh phổ thông trung học ở tỉnh Hoà Bình hiện nay”, tác giả Nguyễn Thị Thìn cũng cho rằng: ý thức chính trị là nhận thức thái
độ của một giai cấp, tầng lớp đối với các vấn đề chính trị lớn của đất nước, làbiểu hiện quan điểm đối với những chính sách, đường lối của Đảng và Nhànước Theo tác giả ý thức chính trị được tạo thành trong sự thống nhất bởinhững thành tố cơ bản, một là tri thức chính trị, hai là tình cảm và niềm tin chínhtrị, ba là lý tưởng chính trị (lý tưởng xã hội)
*Nhóm các công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu về sinh viên ở trường học viện báo chí và tuyên truyền
Tác giả Trần Thanh Giang với đề tài “Tăng cường giáo giục ý thức cho sinh viên học viện báo chí và tuyên truyền hiện nay” Theo tác giả Trần Thu
Giang cho rằng, ý thức chính trị là một hình thái ý thức xã hội, xuất hiện khi đấtnước có giai cấp và nhà nước, nó phản ánh đời sống chính trị của xã hội, trong
đó cốt lõi là mối quan hệ giũa các giai cấp Ý thức chính trị được biểu hiện quahai cấp độ là tâm lý chính trị và hệ tư tưởng chính trị
Trang 6Trong đề tài “Chất lượng công tác giáo dục tư tưởng chính trị cho sinhviên học viện báo chí và tuyên truyền hiện nay” Tác giả Ts Nguyễn Văn Minh
đã nghiên cứu sâu vào thực trạng chất lượng giáo dục tư tưởng chính trị cho sinhviên ở học viện báo chí và tuyên truyền, nêu ra những ưu điểm và những hạnchế, bất cập trong công tác giáo dục ý thức chính trị
Đề tài “Nâng cao chất lượng học tập các môn lý luận chính trị của sinhviên học viện báo chí và tuyên truyền” Tác giả Nguyễn Thị lai đã nghiên cứuvào khía cạnh Vị trí, vai trò của các môn lý luận chính trị trong chương trình đàotạo ở Học viện Báo chí và Tuyên truyền Từ đấy đưa ra thực trạng và giải phápnhằm nâng cao chất lượng học tập các môn lý luận chính trị cho sinh viên Báochí và Tuyên truyền
Đề tài “Giáo dục ý thức chính trị, tạo "sức đề kháng" của sinh viên đối vớicác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng internet hiện nay” Tác giả HoàngKinh Huệ đưa ra những khái niệm, quan niệm cơ bản về ý thức chính trị, giáodục ý thức chính trị, tạo sức đề kháng của sinh viên đối với các quan điểm saitrái, thù địch Chỉ ra phương thức, thủ đoạn truyền bá những quan điểm sai trái,thù địch trên mạng internet và tác động của quan điểm sai trái, thù địch với sinhviên hiện nay Phân tích, luận giải, chỉ ra thực trạng công tác giáo dục ý thứcchính trị, tạo sức đề kháng cho sinh viên trước những quan điểm sai trái, thùđịch trên mạng internet hiện nay Trên cơ sở thực trạng, đề xuất các giải phápnhằm nâng cao hiệu quả, chất lượng công tác giáo dục ý thức chính trị, tạo sức
đề kháng của sinh viên đối với các quan điểm sai trái, thù địch trên mạnginternet
Như vậy, cho đến nay vấn đề giáo dục, bồi dưỡng ý thức chính trị cũngnhư nghiên cứu về sinh viên ở trường học viện báo chí và tuyên truyền đã cónhiều tác giả, đề tài, công trình tiếp cận và lý giải những góc độ, nội dung khácnhau Song chưa có công trình nghiên cứu cơ bản, có hệ thống, nhất là dưới góc
Trang 7độ nhà xã hội học về vấn đề ý thức chính trị và bồi dưỡng ý thức chính trị củasinh viên học viện báo chí và tuyên truyền.
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
sinh viên học viện báo chí và tuyên truyền
- Đánh giá thức trạng, xác định yêu cầu bồi dường ý thức chính trị của
sinh viên học viện báo chí và tuyên truyền
- Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm bồi dường ý thức chính trị của
sinh viên học viện báo chí và tuyên truyền
4 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu ý thức chính chị và bồi dường ý thức chính trị
ở sinh viện học viện báo chí và tuyên truyền hiện nay
Trang 8- Phạm vi không gian: Sinh viên của trường học viện báo chí và tuyên
tuyền
5 Câu hỏi nghiên cứu
- Mong muốn, nhu cầu bồi dưỡng ý thức chính trị của sinh viên học viện
báo chí và tuyên truyền
- Giới tính, năm học có ảnh hưởng như thế nào đến ý chí chính trị của
sinh viên học viện báo chí và tuyên truyền
6 Giải thuyết nghiên cứu
- Yếu tố năm học có ảnh hưởng lớn đến ý chí chính trị của sinh viên học
viện báo chí và tuyên truyền
- Cần đẩy mạnh giáo dục chính trị tư tưởng, truyền thống, lý tưởng, đạo
đức và lối sống,… Để ngăn chặn bộ phận sinh viên sống buông thả, thực dụng,xuống cấp về đạo đức, phai nhạt về lý tưởng, thờ ơ với những vấn đề chính trị -
xã hội của đất nước
- Có nhiều nguyên nhân dẫn đến lung lay ý chí chính trị của sinh viên
học viện báo chí tuyên truyền, chủ yếu đến từ thế lực thù địch
7 Ý nghĩa thức tiễn của đề tài
Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể cung cấp cơ sở khoa học cho việcbồi dưỡng ý thức chính trị của sinh viên ở trường học viện báo chí và tuyêntruyền hiện nay
Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho giảng viên, cán bộ Đoàn,Hội sinh viên ở trường học viện báo chí và tuyên truyền trong công tác giáo dụcchính trị tư tưởng cho sinh viên
8 Phương pháp nghiên cứu
8.1 Phương pháp phân tích tài liệu :
Trang 9Khi nghiên cứu lý luận , chúng tôi tiến hành thu thập các tài liệu lý luận ,các kết quả nghiên cứu thực tiễn (sách, luận án, bài báo, tạp chí, công trìnhnghiên cứu trong và ngoài nước, ) về các vấn đề liên quan đến đề tài Các tưliệu trên được nghiên cứu, phân tích, tổng hợp , hệ thống hóa để xây dựng cơ sở
lý luận cho đề tài
Đề tài thu thập các thông tin có sẵn từ các công trình nghiên cứu khoa họccủa các tác giả, các bài báo, tạp chí Khoa học… Dựa vào đó sử dụng các thôngtin phù hợp để học tập, phân tích, so sánh với kết quả nghiên cứu của đề tài này
8.2 Phương pháp điều tra bằng phương pháp phỏng vấn sâu:
Điều tra hương pháp phỏng vấn sâu Kết quả được xử lý và phân tích quaphần mềm thống kê NVIVO 8 để xử lý các thông tin định tính
8.3 Cách thức chọn mẫu:
Cỡ mẫu: 40 sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền
Cách thức chọn mẫu: Tiến hành chọn mẫu theo phương pháp chọn mẫungẫu nhiên phân tầng với khách thể là sinh viên hệ chính quy đang theo học tạiHọc viện Báo chí và Tuyên truyền, bao gồm cả sinh viên khối nghiệp vụ và sinhviên khối lý luận, đảm bảo khách thể nghiên cứu được lựa chọn một cách kháchquan, và có cơ hội lựa chọn như nhau
Cụ thể đề tài sẽ khảo sát thu thập thông tin từ Sinh viên đang học và làmviệc tại Học viện Báo chí và tuyên truyền Trong quá trình thu thập số liệuchúng tôi đã phỏng vấn 40 sinh viên và cố gắng thu thập đủ số liệu sử dụng choquá trình phân tích và xử lý thông tin
Chia khách thể là sinh viên hệ chính quy đang theo học tại Học viện Báochí và Tuyên truyền thành 4 nhóm là sinh viên năm Nhất, sinh viên năm Hai,sinh viên năm Ba và sinh viên năm Bốn Tiếp theo, lại chia thành nhóm sinhviên nam và nhóm sinh viên nữ Như vậy, sẽ có danh sách 8 nhóm Tiến hành
Trang 10khảo sát ngẫu nhiên 5 sinh viên ở mỗi nhóm trên thu về 40 mẫu kết quả phỏngvấn sâu.
Trang 11là một quá trình mà qua đó các giai cấp có xung đột về mặt quyền lợi đấu tranh
để giành lấy, nắm giữ hoặc ảnh hưởng quyền lực nhà nước C.Mác cũng dự báo
xã hội: “tiến tới thủ tiêu tất cả mọi giai cấp và tiến tới một xã hội không giaicấp” có nghĩa là chính trị sẽ bị loại bỏ khỏi xã hội
VI Lênin cho rằng “chính trị là sự tham gia vào công việc nhà nước, làviệc vạch hướng đi cho nhà nước, là việc xác định hình thức, nhiệm vụ, nộidung hoạt động của Nhà nước” Trong chính trị, yếu tố quan trọng nhất là: “tổchức chính quyền nhà nước” Do vậy, “chính trị là quan hệ giữa các giai cấp,các quốc gia, các dân tộc, các lực lượng xã hội trong việc giành, giữ và thực thiquyền lực nhà nước” Chính trị là tổng hợp những phương hướng, những mụctiêu quy định bởi giai cấp, dân tộc; là hoạt động thực tiễn của giai cấp, các đảngphái, nhà nước để thực hiện con đường phát triển đã lựa chọn nhằm đạt mục tiêu
đã đề ra
Hồ Chí Minh quan niệm về chính trị như sau: “Mục tiêu của chính trị làhoạt động vì nước, vì dân, vì nhân loại tiến bộ Nội dung cơ bản trong quanniệm về chính trị là đoàn kết và đạo đức Chính trị là đoàn kết tạo nên sức mạnh
vô địch trong cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất và phát triển đất nước.Đoàn kết là hành động chính trị đặc trưng nhất lôi cuốn hàng triệu người vàocuộc đấu tranh xây dựng một xã hội mới tiến bộ văn minh không còn áp bức bóclột người”
Trang 12Theo quan niệm chung nhất, chính trị là toàn bộ những hoạt động có liênquan đến những quan hệ giữa các giai cấp, tầng lớp xã hội, giữa các dân tộctrong đó chi vếu nhất là vấn đề giành, giữ chính quyền duy trì và sử dụng quyềnlực nhà nước.
1.2 Ý chí chính trị
Ý thức chính trị là một trong những hình thái ý thức xã hội, đồng thời làmột trong các yếu tố của kiến trúc thượng tầng trong xã hội có giai cấp Khi xãhội có sự phân chia giai cấp, có sự đối kháng về những lợi ích kinh tế và chínhtrị thì lúc này, ý thức chính trị của con người cũng đồng thời xuất hiện Do vậy,
ý thức chính trị là sự phản ánh các quan hệ kinh tế - xã hội, những lợi ích cănbản, địa vị của các giai cấp và mối quan hệ lẫn nhau giữa các giai cấp đó trongviệc quản lý và bảo vệ đất nước Như V.I.Lênin đã từng khẳng định, ý thứcchính trị bao gồm “Những mối quan hệ giữa tất cả các giai cấp, các tầng lớp vớinhà nước và chính phủ, lĩnh vực những mối liên hệ giữa tất cả các giai cấp vớinhau”
Trong xã hội có giai cấp và nhà nước, ý thức chính trị được biểu hiệnthông qua các tư tưởng và thái độ của giai cấp đối với các quyền lực trong nhànước đó Đồng thời, những tư tưởng thống trị trong một thời đại luôn thuộc vềgiai cấp thống trị nhà nước của thời đại đó Giai cấp thống trị không thể thống trịđược xã hội nếu như họ không đảm bảo được những lợi ích của họ cũng như lợiích của toàn xã hội Nói cách khác, ý thức chính trị của xã hội về thực chất là ýthức của giai cấp thống trị xã hội C.Mác đã chỉ rõ: “Trong một thời đại, những
tư tưởng của giai cấp thống trị là tư tưởng thống trị Điều đó có nghĩa là giai cấpnào là lực lượng vật chất thống trị trong xã hội thì cũng là tinh thần thống trịtrong xã hội Giai cấp nào chi phối tư liệu sản xuất thì cũng luôn chi phối tư liệutinh thần…Bởi vậy, những tư tưởng của họ là tư tưởng thống trị thời đại”
Như vậy, có thể hiểu ý thức chính trị là một loại hình thái ý thức xã hội