Tl xhh vai trò định hướng xã hội của báo chí – từ thực tiễn “cuộc chiến” phòng, chống dịch covid 19

Trong cuộc chiến phòng, chống dịch Covid-19 hiện nay, với tinh thần “chống dịch như chống giặc”, báo chí tiếp tục khẳng định vai trò định hướng xã hội của mình, cùng nhân dân cả nước ngă

MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

Như chúng ta đã biết, năm 2020 là năm đầy ắp những sự kiện trọng đại, nổi bật của Ðảng, đất nước cùng những người làm công tác tư tưởng; là năm chứng kiến những sự kiện chưa có tiền lệ và những đổi thay lớn lao trong đời sống kinh tế, xã hội của cả thế giới và đất nước, năm của những khó khăn, thách thức lớn… nhưng cũng là năm của những nỗ lực, quyết tâm lớn, năm cộng hưởng mạnh mẽ và hiệu quả của những tấm lòng yêu nước đầy trách nhiệm

Trong thời gian qua, dịch COVID-19 đã và đang bùng phát ở nhiều nước, khu vực, có tác động sâu rộng tới sức khỏe và đời sống của cộng đồng quốc tế, tới sự phát triển kinh tế - xã hội trên toàn cầu Tổ chức Y tế thế giới

đã công bố dịch COVID-19 là đại dịch toàn cầu Khi nói đến chống dịch Việt Nam được nói đến như là “hình mẫu” về cách thức kiểm soát và phòng, chống dịch COVID-19, được đánh giá là một trong số 10 nước trên thế giới

có tốc độ tăng trưởng GDP cao nhất trong bối cảnh đại dịch COVID-19, nơi

mà có người nước ngoài nói rằng được ở lại Việt Nam vào những ngày có dịch là sự “may mắn xa xỉ” Trong thành công đó, có vai trò của công tác thông tin, tuyên truyền, trong đó báo chí là lực lượng tiên phong, đi đầu Báo chí Việt Nam luôn là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò quan trọng trên mặt trận tư tưởng, văn hóa, đóng góp to lớn vào sự nghiệp cách mạng của Đảng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước và Nhân dân Trong cuộc chiến phòng, chống dịch Covid-19 hiện nay, với tinh thần “chống dịch như chống giặc”, báo chí tiếp tục khẳng định vai trò định hướng xã hội của mình, cùng nhân dân cả nước ngăn chặn và đẩy lùi dịch bệnh

Để hiểu rõ hơn về vai trò của báo chí trong việc đẩy lùi dịch Covid – 19

nên tôi đã chọn đề tài nghiên cứu “ Vai trò định hướng xã hội của báo chí –

từ thực tiễn “cuộc chiến” phòng, chống dịch Covid-19”.

2 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

a Mục đích nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu sẽ tập trung nghiên cứu về vai trò của báo chí trong cuộc chiến phòng, chống dịch Covid – 19

b Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ chức năng tư tưởng của báo chí trong cuộc chiến phòng, chống dịch Covid – 19

- Làm rõ vai trò của báo chí trong “cuộc chiến” phòng, chống dịch Covid-19 và đúc rút những kinh nghiệm để phát huy tốt vai trò của báo chí trong định hướng xã hội

3 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: nghiên cứu về vai trò của báo chí trong cuộc

chiến phòng, chống dịch Covid – 19

- Khách thể và phạm vi nghiên cứu: Vai trò của báo chí Việt Nam

trong cuộc chiến phòng, chống dịch Covid – 19

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp phân tích - tổng hợp,…

5 Bảng hỏi

Câu 1: Hiện nay quý vị có thường xuyên đọc báo không?

a Đọc thường xuyên

6 Tài liệu tham khảo

1 Phòng, chống dịch đại dịch COVID – 19: Một số vấn đề từ hướng tiếp cận xã hội học – TS Đỗ Văn Quân

2 Tạp chí Tổ chức Nhà nước

CHƯƠNG I: BÁO CHÍ VÀ VAI TRÒ CỦA BÁO CHÍ TRONG

PHÒNG, CHỐNG DỊCH COVID - 19

1 Khái quát về báo chí của Việt Nam

Báo, hay gọi đầy đủ là báo chí, nói một cách khái quát là những xuất bản phẩm định kỳ nhằm báo cáo về các sự vật, hiện tượng hay con người nổi bật trong ngày mà xã hội cần quan tâm

Tuy phương tiện truyền tải báo chí thay đổi theo thời gian, các nghiệp

vụ báo chí vẫn bao gồm: tìm hiểu thông tin, phân tích thông tin và phổ biến thông tin đến độc giả Mở rộng ra, khái niệm báo chí cũng được sử dụng cho các phương pháp tìm kiếm tin tức, lối viết văn trên báo chí, và các hoạt động (chuyên nghiệp hay không chuyên nghiệp) của báo chí

Trong xã hội hiện đại, báo chí là người cung cấp thông tin chính và phản hồi ý kiến về các vấn đề của công chúng Tuy nhiên báo chí không phải lúc nào cũng chỉ giới hạn ở tìm kiế và truyền tải thông tin Truyền thông báo chí có thể mở rộng sang các hình thức khác như văn học và điện ảnh Ở một

số quốc gia, báo chí bị chính phủ kiểm soát và không phải là một cơ quan hoàn toàn độc lập

Vai trò và vị thế của báo chí, cùng với các phương tiện truyền thông đại chúng, đã trải qua những thay đổi sâu sắc trong hai thập kỷ vừa qua với

sự ra đời của công nghệ kỹ thuật số và phổ biến thông tin trên Internet Điều này đã tạo ra một sự thay đổi trong việc xem báo giấy, vì người dân ngày càng đọc tin tức thông qua điện thoại thông minh và các thiết bị điện tử khác, thách thức các tờ báo tìm cách kiếm tiền thông qua các phương tiện kỹ

thuật số cũng như phát triển khả năng xuất bản các tin tức có ngữ cảnh

Việc thu hẹp tầm ảnh hưởng của báo chí có liên quan đến việc giảm lượng độc giả quy mô lớn Phần lớn những độc giả được hỏi trong các nghiên cứu gần đây cho thấy họ đã thay đổi phương thức đọc tin tức Thời đại kỹ thuật số cũng đã mở ra một loại hình mới của báo chí trong đó các công dân bình thường đóng vai trò lớn hơn trong quá trình viết tin tức, với

sự xuất hiện của báo chí công dân và việc quảng bá thông tin thông qua Internet Sử dụng điện thoại thông minh được trang bị máy quay video, bất

kỳ người dân nào cũng có thể ghi lại các sự kiện hay tin tức và tải chúng lên các kênh như YouTube Các kênh truyền thông tin tức chính thống đã nhanh chóng lợi dụng các kênh thông tin như vậy Trong khi đó, việc dễ dàng truy cập vào tin tức từ nhiều nguồn thông tin trực tuyến như blog và các phương tiện truyền thông xã hội khác, đã dẫn đến việc độc giả có thể chọn đọc tin tức từ rất nhiều nguồn chính thức và không chính thức, thay vì chỉ đọc báo chí truyền thống của các cơ quan thông tấn

2 Chức năng tư tưởng của báo chí

Báo chí có nhiều chức năng, trong đó chức năng tư tưởng có tầm quan trọng đặc biệt Báo chí luôn được coi là lực lượng chủ lực và xung kích trên mặt trận tư tưởng, tạo sự thống nhất và liên kết trong xã hội nhằm giải quyết các nhiệm vụ xã hội Công tác tư tưởng thực chất là việc tác động vào ý thức của con người nhằm hình thành và củng cố hệ tư tưởng chính trị lãnh đạo xã hội

Cơ sở lý luận báo chí đã chỉ ra, báo chí là phương tiện thông tin tác động đến đông đảo công chúng một cách thường xuyên, liên tục nhất Hoạt động của báo chí luôn gắn với chính trị, mục đích của báo chí là mục đích chính trị, báo chí lôi kéo, tập hợp, giáo dục và thuyết phục, tổ chức đông đảo Nhân dân tham gia giải quyết các vấn đề về kinh tế – văn hóa – xã hội Báo

chí tuyên truyền thông qua sự kiện và vấn đề thời sự, lựa chọn thông tin sự kiện, qua đó tác động đến nhận thức của công chúng theo định hướng tư tưởng đã được hoạch định

Đảng Cộng sản Việt Nam xác định, báo chí là công cụ đắc lực của Đảng với thông tin nhanh chóng nhất, phổ cập nhất, phản ánh một cách chủ động và trung thực mọi mặt của đời sống xã hội; thông tin cập nhật tình hình trong nước và quốc tế Báo chí là diễn đàn của Nhân dân, thường xuyên tiếp xúc với Nhân dân và góp phần giải đáp những vấn đề mới do cuộc sống đặt

ra Báo chí gắn bó mật thiết với Nhân dân, không chỉ thực hành chức năng phản ánh xã hội, cung cấp thông tin, luận cứ hướng dẫn tư tưởng và hoạt động cho người đọc, người xem, người nghe mà còn phục vụ nhu cầu giải trí, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân Báo chí thực sự là vũ khí sắc bén, hiệu quả trong mọi mặt đời sống chính trị – xã hội

Báo chí cách mạng Việt Nam luôn là vũ khí sắc bén trên mặt trận tư tưởng của Đảng; luôn đồng hành và góp phần to lớn trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Trong Cách mạng tháng Tám năm 1945, báo chí đã thực hiện tốt vai trò của mình vào thực tiễn cách mạng, tổ chức tuyên truyền,

cổ động, lôi kéo quần chúng nhân dân vùng lên đánh đổ chế độ thực dân, phong kiến, chớp thời cơ vùng lên tiến hành tổng khởi nghĩa giành chính quyền về tay Nhân dân

Trong giai đoạn 1945 – 1975, báo chí đã góp phần tăng cường đoàn kết toàn dân, đẩy mạnh xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đồng thời dồn toàn lực “đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào”, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước Trong công cuộc đổi mới đất nước, với việc xóa bỏ cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp, chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, với bao bỡ ngỡ, khó khăn lúc ban đầu, báo chí đã đi đầu tuyên truyền, cổ vũ chủ trương, đường lối đổi mới của

Đảng để toàn Đảng, toàn dân quyết tâm đổi mới theo sự khởi xướng và lãnh đạo của Đảng

Trong nhiều năm qua, báo chí cũng đã nêu cao tinh thần trách nhiệm, thực hiện đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng; đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo, lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc; phản bác thông tin sai trái, luận điệu xuyên tạc, âm mưu thâm độc của các thế lực thù địch, phần tử cơ hội chính trị nhằm chống phá Đảng, chế độ và nhân dân; chống “tự diễn biến”,

“tự chuyển hóa” trong đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức Đặc biệt trong thời điểm phòng, chống dịch (PCD) Covid-19 hiện nay, báo chí lại thể hiện rất rõ nét vai trò định hướng dư luận của mình, góp phần quan trọng cùng toàn Đảng, toàn dân và cả hệ thống chính trị ngăn chặn và đẩy lùi dịch Covid-19; đồng thời, thực hiện “nhiệm vụ kép”, vừa PCD, vừa bảo đảm các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội năm 2020

CHƯƠNG II: BÁO CHÍ TRONG CUỘC CHIẾN CHỐNG ĐẠI DỊCH COVID-19 Ở VIỆT NAM

1 Vai trò của báo chí trong phòng chống dịch covid

Báo chí luôn có mặt kịp thời tại các điểm "nóng" về dịch bệnh, kịp thời phản ánh thực tế tình hình dịch bệnh ở trong nước và quốc tế; góp phần khích lệ, động viên, lan tỏa các tấm gương "người tốt việc tốt" trong xã hội cùng chung tay đẩy lùi dịch bệnh

Phó Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội Bùi Sỹ Lợi khẳng định từ khi xuất hiện trường hợp mắc COVID-19 đầu tiên, báo chí đã vào cuộc, luôn cùng với ngành y tế vào vùng trọng tâm của dịch để thông tin, thể hiện bản chất của báo chí cách mạng, đem lại thông tin chính xác, chuẩn mực, kịp thời, phân tích đúng, góp phần giải quyết những vấn đề cụ thể, giúp người dân nắm được tình hình, nhất là những chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước

Đây là mặt trận đóng vai trò hết sức quan trọng để định hướng dư luận, phản ánh thực tiễn, phê phán những sai sót, bất cập trong xã hội; tuyên dương những tổ chức, cá nhân làm việc tốt; lan tỏa những hình ảnh người dân tham gia chống dịch với tinh thần, trách nhiệm cao

Trong những ngày dịch COVID-19 diễn biến phức tạp, cả nước chung sức đối phó với dịch bệnh, đó cũng là những ngày thực sự áp lực với những người làm báo Hoạt động của ngành nghề khác có thể tạm dừng, nhưng dòng tin tức của báo chí luôn luôn phải chảy mãi với thời cuộc

Công tác chỉ đạo được thực hiện theo mô hình tác chiến hiệu quả, tương tác cao, trở thành nguồn tin ban đầu để các báo cập nhật thông tin

Các cơ quan báo chí không chạy theo việc đưa tin tức đơn thuần về các ca bệnh, mà tăng cường thông tin tuyên truyền việc ứng xử đối với người bệnh, người bị cách ly, khuyến cáo không kỳ thị những nhóm người mắc bệnh

Báo chí cũng đã chuyển hướng mạnh với những tin, bài nhân văn, chống lại sự kỳ thị, tổ chức các tuyến bài dài hơi, chất lượng, đưa thông điệp

để người dân sống tốt, an toàn, ý nghĩa hơn, quan tâm đến người già, gia đình, hướng nội hơn

Nhiều cơ quan báo chí đã kịp thời đưa tin, bài về những mục tiêu kép vừa phòng, chống dịch thành công vừa phát triển kinh tế-xã hội, phản ánh những mô hình vượt khó của doanh nghiệp, tổ chức, những cách làm hay, sáng tạo trong bối cảnh kinh tế khó khăn…

Lần đầu tiên Việt Nam thực hiện đồng bộ ba hình thức kiểm soát dịch bệnh từ phương diện kiểm soát xã hội Đó là, cách ly tập trung, cách ly tại nhà và giãn cách toàn xã hội Để đạt được những thắng lợi bước đầu trong phòng, chống dịch bệnh COVID-19, Việt Nam đã và đang phát huy tối đa sự đoàn kết xã hội gắn liền với lợi ích, vai trò, trách nhiệm của tất cả các chủ

thể trong xã hội, vì dịch bệnh là một dạng khủng hoảng sức khỏe cộng đồng

mà không một nhà nước, chính quyền nào dù mạnh mẽ đến đâu có thể dễ dàng xử lý hiệu quả nếu thiếu sự nỗ lực và đóng góp chung của từng thành viên cộng đồng Vi rút Corona có thể sinh ra trong tự nhiên, nhưng có thể bùng phát thành thảm họa, phần nhiều là do quyết định của từng cá thể trong

xã hội Việc phòng, chống và kiểm soát dịch bệnh không chỉ là công việc của chính quyền mà còn là của từng cá nhân trong cộng đồng Từng thành viên cộng đồng vừa có thể là đối tượng tạo ra nguyên nhân, vừa có thể là đối tượng phải gánh chịu hậu quả Thời điểm này, chúng ta đang sống trong một

xã hội mà quyết định của một cá nhân có thể ảnh hưởng đến sinh mệnh của

cả cộng đồng

Với tinh thần “chống dịch như chống giặc”, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều chỉ thị, nghị quyết chỉ đạo công tác PCD, trong các văn bản đều có nội dung chỉ đạo về báo chí, đơn cử như: Chỉ thị số 06/CT-TTg ngày 31/01/2020 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường các biện pháp phòng, chống trước các diễn biến phức tạp mới của dịch bệnh viêm đường

hô hấp cấp do chủng mới của vi rút Corona gây ra: “Đề nghị các cơ quan truyền thông đăng tải các bản tin về tình hình dịch bệnh chính xác, kịp thời

và các biện pháp để người dân chủ động phòng, chống dịch, không hoang mang, lo lắng và phối hợp với các cơ quan chức năng phòng, chống dịch hiệu quả”; Chỉ thị số 11/CT-TTg ngày 04/3/2020 của Thủ tướng Chính phủ

về các nhiệm vụ, giải pháp cấp bách tháo gỡ khó khăn cho sản xuất – kinh doanh, bảo đảm an sinh xã hội ứng phó với dịch Covid-19: “Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương và chủ trì với các

bộ, ngành, địa phương chỉ đạo các cơ quan truyền thông kịp thời cung cấp thông tin chính thống, công khai, minh bạch, khách quan về kết quả công tác phòng, chống dịch Covid-19 của Việt Nam”…

Với vai trò, trách nhiệm của mình, xác định công tác tuyên truyền

chiếm vị trí quan trọng trong công tác PCD Covid-19, các cơ quan báo chí – truyền thông đã đồng loạt vào cuộc tham gia tuyên truyền PCD Covid-19 Đặc biệt, các lực lượng truyền thông đã chung sức, đồng lòng, tham gia đồng bộ, vào cuộc mạnh mẽ, quyết liệt trên cả các báo chính thống, các nhà mạng, các mạng xã hội Với tinh thần công khai, minh bạch, tất cả các thông tin chỉ đạo điều hành, khuyến cáo phòng, chống và diễn biến tình hình dịch bệnh… được nhanh chóng truyền tải đến công chúng để nâng cao nhận thức người dân trong PCD

2 Đưa mỗi người dân trở thành một chiến sĩ

Dịch COVID-19 diễn biến phức tạp, người dân sử dụng internet, mạng xã hội tăng mạnh, các chủ đề liên quan tới phòng, chống dịch nhận được sự quan tâm rất lớn

Mạng xã hội trở thành một kênh truyền thông cập nhật các diễn biến của dịch bệnh, cũng như cách phòng, chống bệnh hiệu quả

Nhiều mạng xã hội "make in Vietnam" đã phối hợp chặt chẽ với các

cơ quan chức năng đưa ra những thông báo nhanh, chính xác nhất về tình hình dịch bệnh, các khuyến cáo phòng bệnh tới người dùng, như: Lotus, Gapo, Zalo

Điển hình là Bộ Y tế chính thức ra mắt kênh thông tin chính thống của

bộ trên mạng xã hội Lotus với tên gọi là “Bộ Y tế” nhằm truyền tải các chỉ đạo của Chính phủ, Ban Chỉ đạo quốc gia, Bộ Y tế và khuyến cáo, thông điệp về phòng, chống dịch bệnh COVID-19, thông tin về tình hình dịch bệnh COVID-19 tại Việt Nam và trên thế giới

Gapo là đối tác cộng đồng của Bộ Y tế với dự án âm nhạc "Việt Nam Ơi! Đánh bay COVID" với lời ca lan tỏa năng lượng tích cực, kêu gọi toàn dân chung tay vượt qua khó khăn, đồng thời tri ân nỗ lực của các tầng lớp trong xã hội, đặc biệt là đội ngũ y bác sĩ ngày đêm vì người bệnh

Dự án được hơn 3 triệu người dùng Gapo đón nhận nồng nhiệt thông qua clip tự quay như: hát cover, lipsync, nhảy, diễn xuất trên nền nhạc điệp khúc

Tương tự, mạng xã hội Zalo liên tục đưa ra các khuyến cáo về sức khỏe tới người dùng, đồng thời tung ra bộ sticker ngộ nghĩnh liên quan tới các thông điệp như rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang nơi công cộng…

"Hãy đứng yên khi Tổ quốc cần" - lời kêu gọi người dân chấp hành công tác cách ly là một trong các biểu cảm được người dùng hưởng ứng nhiều nhất

Bên cạnh đó, mỗi người dân sử dụng mạng xã hội cũng là một kênh thông tin-tuyên truyền góp phần vào cuộc chiến đấu chống lại dịch

COVID-19 của Việt Nam

Nói không với tin xấu, tin giả, nhiều người dân chia sẻ các thông tin tích cực, khẳng định thành quả của Việt Nam trong cuộc chiến chống lại dịch bệnh; lan tỏa những tấm gương quên mình vì cộng đồng, những hành động đẹp, chia sẻ khó khăn với những đối tượng yếu thế, thấm đậm tình người trong đại dịch

Với sự chung sức, đồng lòng của cả hệ thống chính trị và nhân dân, công tác phòng, chống dịch COVID-19 của Việt Nam đã đạt được kết quả bước đầu như lời Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam nhận định: "Có được điều đó

vì chúng ta có sự lãnh đạo, chỉ đạo rất sâu sát, đúng đắn của Đảng, Nhà nước; sự vào cuộc rất đồng bộ, quyết liệt của các lực lượng chức năng Nhưng đặc biệt và trên hết là nhờ có sự tham gia của nhân dân ta với tinh thần "mỗi người dân là một chiến sĩ chống dịch."

CHƯƠNG III: PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA BÁO CHÍ

1 Báo chí cần làm tốt hơn nữa vai trò, chức năng định hướng xã hội