Dưới nền tảng của web 2.0, hàng loạt trang mạng xã hội socialnetwork như Facebook, Twitter, Instargram, Myspace…đã ra đời với vô vàntiện ích: Thông tin nhanh, khối lượng thông tin phong
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài:
Truyền thông là một trong những kĩ năng vô cùng quan trọng của conngười để có thể tồn tại và hoạt động trong bất kì một xã hội nào, đặc biệt làtrong xã hội hiện đại với hơn 7 tỷ người sinh sống như hiện nay Cùng với sựtiến bộ của con người, lĩnh vực truyền thông, đặc biệt là truyền thông đạichúng đang ngày càng phát triển mạnh mẽ và trở thành xu hướng toàn cầu
Từ nửa sau thế kỷ XX, những phát minh mới của khoa học, công nghệ,trong đó có công nghệ thông tin đã tạo nên sự ra đời của nhiều phương tiệntruyền thông khác nhau như giấy in, radio, tivi, điện thoại, internet, telex,fax… Công chúng ngày nay có khả năng trao đổi và tiếp nhận một luồngthông tin khổng lồ mỗi ngày Quá trình trao đổi và tiếp nhận này có tác độngrất lớn tới tri thức, tình cảm và tư tưởng của họ Trong số những phương tiệntruyền thông mới, không thể không kể tới sự xuất hiện của truyền thông xãhội (social media) Trong một thời gian ngắn, loại hình truyền thông này đãphát triển mạnh mẽ và trở thành xu hướng chủ đạo trong làng truyền thôngtoàn cầu Dưới nền tảng của web 2.0, hàng loạt trang mạng xã hội (socialnetwork) như Facebook, Twitter, Instargram, Myspace…đã ra đời với vô vàntiện ích: Thông tin nhanh, khối lượng thông tin phong phú, có nhiều hỗ trợ vềgiải trí, sự kết nối giữa những cá nhân, các nhóm, các quốc gia… Sự xuất hiệncủa chúng đã nhanh chóng trở thành một hiện tượng xã hội, định hướng thóiquen, tư duy, phong cách sống của con người trong thời đại mới Theo thống
kê vào đầu năm 2014 của tạp chí Search Engine Journal, có tới 72% số người
sử dụng Internet hiện nay đang hoạt động trên các mạng xã hội, 71% ngườidùng truy cập mạng xã hội từ thiết bị di động Trong đó, tỷ lệ người sử dụngmạng xã hội trong độ tuổi 18-29 đạt tới 89%, ở độ tuổi 30-49 là 72% Một sốmạng chia sẻ hình ảnh đã có lượng người dùng hoạt động hàng tháng khá lớnnhư Instagram là 150 triệu người, còn Pinterest đạt 20 triệu Tại Việt Nam, tới
Trang 2tới đầu năm 2014, nước ta đã có tới hơn 36 triệu người sử dụng Internet; Tỉ lệngười đăng nhập mạng xã hội trên tổng dân số là 38%; 20 triệu tài khoảnđược thiết lập trên 2 mạng xã hội Facebook (chiếm 22% dân số) Nước ta nằmtrong số những nước phát triển mạng xã hội nhanh nhất trên thế giới Có thểthấy, là một trong số những phương tiện truyền thông đại chúng quan trọngtrong thời đại mới, mạng xã hội không chỉ đơn thuần là nơi để truyền đạtthông tin, mà còn có vai trò quan trọng trong công cuộc xây dựng, duy trì vàphát triển nền văn hóa của mỗi quốc gia, dân tộc Mạng xã hội vừa là công cụtích cực, hữu hiệu trong việc truyền bá các sản phẩm văn hóa, vừa là địa chỉhội tụ, kiểm nghiệm những giá trị văn hóa cũ, sáng tạo và phổ biến những giátrị văn hóa mới
Lịch sử nhân loại đã trải qua ba thời kỳ với nhiều thay đổi lớn lao: Thời
kì thứ nhất là truyền thông con người (1500), thời kì thứ hai là truyền thôngthứ cấp và ấn loát (từ 1500-1900) – thời kì truyền thông cá nhân chuyển sangtruyền thông đại chúng, thời kì thứ ba (1900 – nay) – truyền thông điện tử, tinhọc mà trong đó quá trình toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ và rộng khắp Sựtiếp nhận và chuyển giao văn hóa này có ảnh hưởng mạnh mẽ đến phong cáchsống, quá trình sống của con người Trong đó, truyền thông đóng góp một vaitrò quan trọng Trong khi đó, sự phát triển siêu tốc của mạng xã hội tại ViệtNam trong một thời gian ngắn đã khiến văn hóa truyền thông nước ta cónhững thay đổi đáng kể và dần trở nên sâu sắc Trong khi bản sắc văn hóaViệt đề cao tính cộng đồng thì mạng xã hội lại tuyệt đối hóa sự phát triển của
“cái tôi” cá nhân Công chúng truyền thông Việt Nam thường e dè với việcphát ngôn, nêu ý kiến cá nhân nay lại thể hiện mình một cách mạnh mẽ thôngqua các phương tiện truyền thông kỹ thuật số Việc thế giới ngày càng
“phẳng”, ranh giới giữa các nền văn hóa ngày càng mờ nhạt, sự giao lưu giữacác quốc gia dễ dàng hơn cũng khiến họ thay đổi tư duy, quan niệm, phongcách sống
Trang 3Trong thời đại được gọi là “Thế giới phẳng”, không ai có thể phủ nhậnlợi ích từ mạng xã hội Có rất nhiều tiện ích mà mạng xã hội mang lại chongười dùng: thông tin nhanh, khối lượng thông tin phong phú được cập nhậtliên tục, có nhiều tiện ích về giải trí…còn có một khía cạnh khá quan trọnglàm thay đổi mạnh mẽ hình thức giao tiếp giữa những cá nhân, các nhóm, vàcác quốc gia với nhau, đó chính là khả năng kết nối Có thể nói, đây là mộtkhông gian giao tiếp công cộng phi vật thể tạo liên kết dễ dàng, thuận tiện,nhanh nhất giữa con người với nhau thông qua nhiều hình thức, liên kết rộngkhắp chứ không bị giới hạn bởi chiều không gian Vì vậy, lượng thông tinchia sẻ là hết sức lớn và vô cùng phong phú, đa dạng Chính vì vậy số lượngngười sử dụng mạng xã hội ngày càng đông đảo.
Tại Việt Nam, mạng xã hội chỉ mới du nhập trong vòng mấy năm gầnđây nhưng nó cũng đã khiến nhiều người chú ý và quan tâm, có nhiều nghiêncứu cũng như những bài báo viết về sức manh của mạng xã hội trong thời đạitruyền thông đa phương tiện Tuy nhiên những nghiên cứu này chỉ dừng lại ởmức độ khái quát và thường tập chung chủ yếu vào những tính năng cũng nhưnhững cách thức truyền thông thông tin trên mạng xã hội, mối quan hệ tươngtác giữa mạng xã hội và truyền thông đại chúng … vì vậy e xin chọn đề tài :Tác động của mạng xã hội đến sự phát triển của các phương tiện truyền thôngđại chúng hiện nay, vấn đề đặt ra và giải pháp làm tiểu luận để kết thúc mônhọc Truyền thông đại chúng để tìm hiểu rõ hơn về những vấn đề mạng xã hộigây ảnh hưởng đến truyền thông đại chúng
2 Mục đích nội dung nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu, phân tích, đánh giá tác động của mạng xã hội đếntruyền thông đại chúng trong việc thu thập, tiếp nhận, kết nối, chia sẻ vàtruyền phát thông tin, mạng xã hội và báo chí truyền thống, để từ đó từ đó,đưa ra những ý kiến, đề xuất đối với báo chí truyền thống
3.Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những tác động (tích cực và tiêu cực)
Trang 4của mạng xã hội đến giới trẻ về nhu cầu, thói quen thu thập, tiếp nhận, kếtnối, trao đổi, chia sẻ và truyền phát thông tin cũng như quan điểm của họ vềmạng xã hội và báo chí truyền thống.
4 Phương pháp nghiên cứu:
Về phương pháp luận, luận văn sử dụng khung lý thuyết là những lýluận về truyền thông để làm cơ sở nền tảng vững chắc
Trang 5CHƯƠNG 1: MỐI QUAN HỆ GIỮA TRUYỀN THÔNG XÃ HỘI, BÁO
CHÍ VÀ CÔNG CHÚNG BÁO CHÍ 1.1 Một số khái niệm cơ bản
1.1.1 Mạng xã hội, truyền thông đại chúng, báo chí
về mạng xã hội như sau: “Mạng xã hội hay gọi là mạng xã hội ảo (tiếng Anh:social network) là dịch vụ nối kết các thành viên cùng sở thích trên Internetlại với nhau với nhiều mục đích khác nhau không phân biệt không gian vàthời gian”
Như vậy mạng xã hội có thể ngầm hiểu là một thế giới ảo (xã hội ảo)với các thành viên là các cư dân mạng Cách để các cư dân mạng liên kết vớinhau có thể dựa trên các nhóm (group), dựa trên các thông tin cá nhân, dựatrên sở thích cá nhân hoặc lĩnh vực quan tâm Khái niệm này gây ra rất nhiềutranh luận vì khái niệm tập trung vào vấn đề coi mạng xã hội là sự kết nốinhững người có chung sở thích, mục tiêu và họ là những kiến tạo nội dungcủa mạng xã hội Quan điểm đó khiến có ý kiến cho rằng nên đổi thành thuậtngữ là “mạng giao lưu” cho đúng với ý nghĩa và mục đích của social network.Theo nhà xã hội học Laura Garton, nhà nghiên cứu chiến lược trường đại họcToronto thì “khi một mạng máy tính kết nối mọi người hoặc các cá nhân tổchức lại với nhau thì đó chính là mạng xã hội”
Theo cách định nghĩa đơn giản này, mạng xã hội là một tập hợp ngườihoặc các tổ chức hoặc các thực thể xã hội khác được kết nối với nhau thông
Trang 6qua 17 mạng máy tính Như vậy trái với cách hiểu của nhiều người mạng xãhội là mạng máy tính lớn, nhiều thành viên, mạng xã hội đơn giản là hệ thốngcủa những mối quan hệ con người với con người, trên bình diện đó, bản thânFacebook, Youtube hay Twitter không phải là mạng xã hội mà chỉ là nhữngdịch vụ trực tuyến được tạo lập để xây dựng và phản ánh mạng xã hội Mộtđịnh nghĩa khác về mạng xã hội cũng nhận được nhiều sự quan tâm và đồngtình đó là định nghĩa của PGS.TS Vũ Duy Thông: “Mạng xã hội là dịch vụkết nối các thực thể truyền thông trên Internet với nhau thành những cụmmạng nhỏ hơn theo sự liên kết tự nguyện không phân biệt thời gian, khônggian” Mô tả dễ hiểu hơn, đó là một bộ phận của Internet được hình thành từ
sự kết hợp tự nguyện những blog, website của các cá nhân hoặc nhóm cá nhân
có cùng sở thích, mục đích Trong chương 1 Nghị định 97/2008/NĐ – CP,điều 3 – khoản 14 định nghĩa về mạng xã hội như sau: “Dịch vụ mạng xã hộitrực tuyến là dịch vụ cung cấp cho cộng đồng rộng rãi, người sử dụng khảnăng, tương tác chia sẻ, lưu trữ và trao đổi thông tin với nhau trên môi trườngInternet, bao gồm dịch vụ tạo nhật ký (blog), diễn đàn (forum), trò chuyệntrực tuyến (chat) và các hình thức tương tự khác” Tổng hợp, xâu chuỗi lạicác cách hiểu trên về mạng xã hội, có thể đưa ra một định nghĩ chung vềmạng xã hội như sau: Mạng xã hội là một xã hội ảo với hai thành tố chính tạonên đó là các thành viên và liên kết giữa các thành viên đó Mạng xã hội làdịch vụ Internet cho phép kết nối các thành viên cùng sở thích không phânbiệt không gian và thời gian qua những tính năng như kết bạn, chat, email,phim ảnh…nhằm đáp ứng nhu cầu của cộng đồng mạng và mang những giátrị xã hội nhất định Với những tính năng của mình, mạng xã hội đã đổi mớihoàn toàn cách cư dân mạng liên kết với nhau và trở thành một phần tất yếucủa mỗi ngày cho hàng trăm triệu thành viên khắp thế giới Các dịch vụ này
có nhiều phương cách để các thành viên tìm kiếm bạn bè, đối tác: dựa theogroup (ví dụ như tên trường hoặc 18 tên thành phố), dựa trên thông tin cánhân (như địa chỉ e-mail hoặc screen name), hoặc dựa trên sở thích cá nhân
Trang 7(như thể thao, phim ảnh, sách báo, hoặc ca nhạc), lĩnh vực quan tâm: kinhdoanh, mua bán
1.1.1.2 Truyền thông xã hội
Truyền thông xã hội (Social Media) là một thuật ngữ để chỉ một cáchthức truyền thông kiểu mới, trên nền tảng là các dịch vụ trực tuyến, với mụcđích tập trung các thông tin có giá trị của những người tham gia
Những thể hiện của Social Media có thể là dưới hình thức của cácmạng giao lưu chia sẻ thông tin cá nhân (MySpace, Facebook, Yahoo 360)hay các mạng chia sẻ những tài nguyên cụ thể (tài liệu – Scribd, ảnh – Flickr,video – YouTube)
Truyền thông xã hội ra đời với mục đích dân chủ hoá, xã hội hoá thôngtin, tăng cường sự tương tác giữa người đăng tải và người tiếp nhận thông tin.Cho phép các cá nhân, các nhóm, các cộng đồng cùng chia sẽ, cùng sáng tạo,cùng trao đổi và cùng chỉnh sữa các nội dung thông tin được đăng tải bởingười dùng (user-generated contents) Mỗi người sử dụng sẽ vừa là ngườiviết, người nói, người nghe và người đọc
Truyền thông xã hội được phát triển chủ yếu trên nền tảng web và gầnđây là trên các thiết bị di động thông minh Với cách hiểu là công cụ trao đổi,chia sẽ thông tin giữa một nhóm người thì thực tế chúng đã ra đời từ rất lâu từcuối những năm 70 và đầu những năm 80 của thế kỷ trước Đánh dấu bởi sựxuất hiện của mạng forum đầu tiên (usenet) và nền tảng xuất bản blog đầutiên (weblog) Truyền thông mạng xã hội bước vào giai đoạn phát triển mạnh
mẽ của mình vào đầu những năm 2000, với sự ra đời của các mạng xã hội đầutiên (khác xa những gì bạn thấy hiện nay) Truyền thông xã hội vẫn đang pháttriển liên tục và ngày càng phong phú, phức tạp hơn 1.1.1.3 Báo chí
Báo chí là hiện tượng xã hội phổ biến, phát triển từng ngày và tác động,chi phối đến mọi lĩnh vực đời sống xã hội “Báo chí là thiết chế xã hội đặcthù, là tiểu hệ thống gồm các loại hình đa dạng, phong phú (báo, tạp chí, đàiphát 19 thanh, truyền hình, các hãng thông tấn và dịch vụ thông tin…) Báo
Trang 8chí gồm chỉnh thể các hình thức hoạt động đồng bộ tạo nên hiệu quả của sựvận hành Đó là hoạt động chính sách thông tin; quan hệ với các tổ chức xãhội; nghiên cứu khoa học, đào tạo; là hoạt động thu thập và xử lý thông tin,sáng tạo tác phẩm đơn lẻ và sản phẩm hoàn chỉnh”
Cùng với sự phát triển của đời sống xã hội, các loại hình báo chí lầnlượt ra đời nhằm phục vụ tốt nhất nhu cầu thông tin của công chúng, từ báo
in, phát thanh đến truyền hình và gần đây nhất là sự ra đời, phát triển mạnh
mẽ của báo mạng điện tử
1.2 Truyền thông xã hội và công chúng của truyền thông đại chúng
1.2.1 Sự hình thành và triển của mạng xã hội và truyền thông xã hội:
Theo các nhà nghiên cứu, mặc dù mới ra mắt gần đây khi đã hội tụ đầy
đủ các điều kiện nền tảng cơ sở nhưng thực chất “tổ tiên” của mạng xã hội đã
20 xuất hiện từ khá lâu Khởi điểm cho thời đại kết nối không giới hạn nhưngày nay diễn ra từ những năm 70 của thế kỉ trước Năm 1971, thư điện tửđầu tiên được gửi đi giữa hai chiếc máy tính nằm cạnh nhau với thông điệpngắn gọn gồm dãy ký tự hàng đầu từ phía trái trên bàn phím chuẩn hiện nay
“QWERTYUIOP”
Tiếp đến, cùng năm 1978 diễn ra 2 sự kiện quan trọng Hệ thống traođổi thông tin dữ liệu BBS điện thoại đường dài hoạt động Ngoài ra, nhữngtrình duyệt sơ khai thời kì đầu cũng bắt đầu “lây lan” khắp nơi thông quaUSENET, một trong số những nền tảng BBS đầu tiên Tuy nhiên cũng phảiđến 20 năm sau, trên Internet mới hình thành những mạng xã hội đầu tiên Mởđầu cho kỷ nguyên mạng xã hội là vào năm 1995 với sự ra đời của trangClassmate.com Tại thời điểm năm 1995 mạng xã hội này đã có tới 50 triệungười dung Đây là một con số kỉ lục khi mà trong thời kì đó Internet vẫn cònrất sơ khai
Hai năm sau là sự ra đời của 2 trang Care2.com và Opendiary.comnhằm đối trọng với Classmate Nhưng tới năm 1999 mới đánh dấu sự bùng nổ
Trang 9về mạng xã hội với 5 trang mạng xã hội được ra đời: Xanga.com,Kiwwibox.com, LiveJournal.com, BalckPlanet.com và Vampirefreaks.com
Năm 2002, trang mạng xã hội nổi tiếng Friendster xuất hiện Đây đượccoi là tên tuổi tiên phong hỗ trợ kết nối và chia sẻ trực tuyến giữa nhữngngười thân sống ở đời thực Friendster hoạt động dựa vào chính người dùng
và có tới 3 triệu người tham gia sau 3 tháng đầu ra mắt Trung bình cứ 126người dùng Internet có một người có mặt ở đây
Tuy nhiên, chỉ sau một năm - năm 2004, MySpace ra đời với các tínhnăng như phim ảnh (embedded video) và nhanh chóng thu hút hàng chụcngàn thành viên mới mỗi ngày, các thành viên cũ của Friendster cũng lũ lượtchuyển qua MySpace và trong vòng một năm, MySpace trở thành mạng xãhội đầu tiên có nhiều lượt xem hơn cả Google và được tập đoàn NewsCorporation mua lại với giá 580 triệu USD Phiên bản đầu tiên của MySpacechỉ được thiết kế trong vòng đúng 10 ngày
Tiếp ngay sau đó , là sự ra mắt của các mạng xã hội khác nhưTribe net, LinkEdin, Classmate.com, Jaiku, NetLog…
Vào tháng 2 năm 2004, sự ra đời của Facebook đánh dấu bước ngoặtmới cho hệ thống mạng xã hội trực tuyến với nền tảng lập trình "FacebookPlatform" cho phép thành viên tạo ra những công cụ (apps) mới cho cá nhânmình cũng như các thành viên khác dùng Facebook Platform nhanh chónggặt hái được thành công vược bậc, mang lại hàng trăm tính năng mới choFacebook và đóng góp không nhỏ cho con số trung bình 19 phút mà các thànhviên bỏ ra trên trang này mỗi ngày
Hai năm sau, “tiểu” blog Twitter cũng kịp thời ra đời, ghi dấu mốcquan trọng trong quá trình phát triển của mạng xã hội Được xem như cáchthức đơn giản nhất để người dùng có thể dễ dàng chia sẻ trạng thái của mìnhvới bạn bè và những ai quan tâm Kỷ lục của Twitter đạt đươc̣ khi trâṇ bóng
đá giữa Nhâṭ Bản và Đan Mạch tại vòng chung kết World Cup 2010, đã cótrung bình 3282 tweet đươc̣ đăng tải trong 1 giây Twitter xuất hiện vào tháng
Trang 103-2006 trong một dự án nghiên cứu và phát triển của trang web tìm kiếmOdeo, công ty có trụ sở tại San Francisco Tháng 2-2009, Twitter được xếp làmạng xã hội lớn thứ ba thế giới, sau Facebook và MySpace, với số thành viênlên đến 6 triệu và số người truy cập hằng tháng tới 55 triệu
Tại thời điểm năm 2008, mỗi giây người dùng Twitter đăng lên 3.283thông điệp Đây cũng là năm Facebook vượt mặt MySpace để trở thành mạng
xã hội số một thế giới Cả hai đều trở nên phổ biến hơn hẳn vượt mặt ngườitiền nhiệm Friendster
Thống kê cho thấy, hiện nay Facebook có tốc độ phát triển chóng mặt,với số lượng người dùng đông nhất, vào khoảng 600 triệu, trong khi cảFriendster và Myspace đều có dấu hiệu chững lại Twitter đang yếu thế trướcFacebook, nhưng cũng đã đã vượt qua Friendster từ lâu và vẫn đang tiếp tụcchinh phục Myspace
Tới thời điểm hiện tại các trang web xã hội vẫn tiếp tục tăng Đã cóhàng trăm các mạng xã hội khác nhau như Facebook, Cramster, InternshipRatings, 22 Twitter, Remember the Milk, Gradefun…Tuy nhiên người dùnghầu như chỉ sử dụng các trang nổi tiếng như Facebook, Youtube, Twitter,Myspace
Ở Việt Nam, Mạng xã hội được đề cập nhiều và trở thành một trào lưuthực sự là khi Yahoo! Đóng cửa dịch vụ blog 360 vào tháng 7-2009 Sau khiYahoo cho ngừng sử dụng dịch vụ Blog 360, mạng xã hội Facebook trở thànhông hoàng ở thị trường mạng xã hội Việt Nam Theo thống kê của Facebook,Việt Nam là nước có số lượng người sử dụng dịch vụ mạng xã hội này tăngnhanh nhất trên thế giới tới tỉ lệ tăng 26,5% mỗi tháng Cũng trong thời giannày, Facebook lần đầu tiên đã lọt vào top 10 trang web được truy cập nhiềunhất Việt Nam (theo bảng đánh giá của Alexa) và vẫn tiếp tục nằm trong top
10 cho tới tận thời điểm này
Trước sự xâm chiếm và thống lĩnh của Facebook ở Việt Nam thì cácnhà mạng Việt Nam cũng có những chiến lược để thích nghi mới Cuối năm
Trang 112009 mạng xã hội ZingMe của Công ty VinaGame ra mắt và thu hút được sựchú ý của cộng đồng mạng Lượng thành viên gia tăng chóng mặt và gắn bóchặt chẽ với những tính năng giải trí của Zing: âm nhạc, video clip, game trựctuyến, bên cạnh chia sẻ ảnh và blog, lập nhóm và chat trực tuyến
Ngoài hai trang mạng xã hội lớn là Facebook và Zing Me thì ở ViệtNam còn một số trang mạng xã hội cũng nhận được sự quan tâm lớn củanhững người sử dụng mạng xã hội là Yume (www.yume.vn) và Tầm Tay(www.tamtay.vn )
Ngày 19-5-2010, một mạng xã hội đầu tiên tại Việt Nam và ASEAN cóthể hội tụ số trên cả ba thiết bị đầu cuối là máy tính, tivi và điện thoại di độngxuất hiện Đó là Mạng Việt Nam - Go.vn (www.goOnline.vn) do Tổng Công
ty Truyền thông đa phương tiện VTC phát triển đã chính thức ra mắt phiênbản thử nghiệm Phiên bản thử nghiệm Go.vn đã xây dựng 34 phân hệ chongười dùng, tập trung vào các nhóm phân hệ giao tiếp, giải trí, giáo dục,game, kinh doanh, thanh toán
Đến nay, Zing Me thu hút khoảng 6,8 triệu thành viên và Go.vn cókhoảng 2 triệu thành viên Tuy nhiên, vượt qua nhiều tên tuổi khác, Facebook
và Zing Me vẫn là hai mạng xã hội thu hút được nhiều người Việt tham gianhất
ComScore - một trong những công ty dẫn đầu thế giới về đo lường vàđánh giá hiệu quả các giải pháp Marketing trực tuyến vừa công bố báo cáo vềthị trường trực tuyến tại Việt Nam và Châu Á Theo số liệu của ComScore,mười trang mạng xã hội thu hút nhiều người sử dụng nhất tại Việt Nam làZing Me, Facebook, Yahoo! Pulse, Tamtay.vn, banbe.net, KST.vn,Yeulaptop.com, Cyworld, Yo88.com và Twitter.com Trong 30 triệu người sửdụng Internet tại Việt Nam hiện có 87,5% đã và đang sử dụng các mạng xãhội Đa số người sử dụng mạng xã hội là những người trẻ, nằm trong độ tuổi15-34 (chiếm 71%) Cũng theo một thống kê toàn cầu của Google công bốtháng 8/2010, tại Việt Nam Zing Me có 6,1 triệu người sử dụng, chiếm xấp xỉ
Trang 1220% tổng số người dùng Internet Việt Nam; Yume.Vn có 2,9 triệu ngườidùng; Facebook.com có 2,6 triệu người dùng và ngày càng thu hút đông đảocộng đồng mạng sử dụng từ học sinh, sinh viên, doanh nhân, doanh nghiệp…
1.2.2 Cơ chế tác động của truyền thông xã hội
Truyền thông xã hội tác động dựa trên cơ chế lan truyền (copy và pháttán), từ người này sang người khác có cùng nhóm sở thích, hiệu quả được tíchlũy theo thời gian (được lưu trên các web) Truyền thông xã hội được xâydựng dựa trên nền tảng của sự kết nối (Friends, Like, Share…) Ở đó diễn ramột quá trình đối thoại từ nhiều phía, không phải độc thoại từ nhà sản xuất
Facebook, Youtube, Twitter, Google+ đã trở nên quá quen thuộc vớingười dân trên khắp thế giới, thu hút hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ người
sử dụng, tạo ra một cộng đồng cực kỳ lớn, với tốc độ lan tỏa thông tin khủngkhiếp Ngay cả những trang thông tin điện tử, một loại hình báo chí mới, đôikhi cũng thua kém mạng xã hội trong việc lan tỏa thông tin, ít nhất dưới góc
độ thời gian Chỉ cần một vài thiết bị cá nhân phổ biến như điện thoại thôngminh hay máy tính bảng, thông tin và hình ảnh về một sự kiện hay nhân vậtnào đó sẽ nhanh chóng và dễ dàng được đưa lên Internet Trong một cộngđồng có số lượng người dùng lớn, kết nối dễ dàng với nhau, thông tin này lantruyền với tốc độ chóng mặt, đến khắp nơi trên thế giới 24 Truyền thông xãhội không phải là truyền thông đại chúng nên cơ chế tác động của chúng cũngkhác nhau
Truyền thông xã hội hoạt động dựa trên ba yếu tố: sự tham gia, kết nối
và mối quan hệ, nó là kênh truyền thông hai chiều, có tính tương tác và chọnlọc rất cao Nhờ vào lượng thành viên khổng lồ, có sự kết nối và đối thoại mànhững thông tin được đăng tải và chia sẻ trên mạng xã hội có sức tác độngnhanh và mạnh mẽ đến công chúng
1.2.3 Thực trạng quản lý của nhà nước với truyền thông xã hội
Về mặt pháp lý, có thể nói truyền thông xã hội không phải là báo chí.Blogger hay các thành viên của mạng xã hội không phải là nhà báo Mặc dù
Trang 13không phải là báo chí, nhưng trong thực tế, mang xã hội tương đồng với các
hệ thống phương tiện truyền thông từ bản chất truyền thông của nó Vớinhững ảnh hưởng mà truyền thông xã hội đem đến, nhà nước đã có nhữngbiện pháp quản lý cần thiết, cụ thể như sau:
Theo Nghị định 174/2013/NĐ-CP của Chính phủ, các trang thông tinđiện tử hoạt động không có giấy phép hoặc giấy phép hết hạn sẽ bị phạt tiền
từ 10 20triệu đến 30 triệu đồng Các mạng xã hội hoạt động không có giấyphép hoặc giấy phép hết hạn sẽ bị phạt tiền từ 20 triệu đến 30 triệu đồng
Điều 64 và 65 của Nghị định này còn có quy định trang thông tin điện
tử, trang thông tin điện tử tổng hợp và mạng xã hội không có hệ thống máychủ đặt ở Việt Nam đáp ứng việc thanh tra, kiểm tra, cung cấp thông tin theoyêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc giải quyết khiếu nại củakhách hàng đối với việc cung cấp dịch vụ theo quy định của Bộ Thông tin vàTruyền thông sẽ bị phạt tiền từ 20 đến 30 triệu đồng
Ngoài ra, trên mạng xã hội, các hành vi tuyên truyền phá hoại chốngphá nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, phá hoại khối đại đoànkết các dân tộc; tuyên truyền kích động chiến tranh xâm lược gây hận thùgiữa các dân tộc và nhân dân các nước; kích động bạo lực; truyền bá tư tưởngphản động; xuyên tạc sự thật lịch sử, phủ nhận thành tựu của cách mạng; xúcphạm dân tộc, danh nhân anh hùng dân tộc mà chưa đến mức bị truy cứu tráchnhiệm hình sự sẽ bị phạt tiền từ 70 đến 100 triệu đồng
Bên cạnh đó, chính phủ cũng vừa ban hành Nghị định số
72/2013/NĐ-CP ngày 15/7/2013 về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thôngtin trên mạng , thay thế Nghị định số 97/2008/NĐ-CP ngày 28/8/2008 vềquản lý, cung cấp, sử dụng Internet và thông tin điện tử trên Internet Đây làmột Nghị định rất quan trọng trong việc tạo hành lang pháp lý, động lực thúcđẩy phát triển Internet, cung cấp dịch vụ trên Internet và trên các trang mạng
xã hội
Trang 14Mặc dù đã có những biện pháp quản lý mạnh mẽ và cụ thể, tuy nhiêncông tác quản lý truyền thông xã hội của nước ta vẫn gặp nhiều khó khăn vàhạn chế Truyền thông xã hội là lĩnh vực đặc thù có sự phát triển nhanh,mạnh, gắn liền với sự phát triển của thế giới Vì vậy, hệ thống các văn bảnquy phạm pháp luật quản lý lĩnh vực này cũng đòi hỏi phải được bổ sung,điều chỉnh thường xuyên cho phù hợp với sự phát triển và yêu cầu quản lý.Ðến nay hệ thống văn bản điều chỉnh các hoạt động liên quan đến việc cungcấp, sử dụng thông tin trên mạng xã hội đã được bổ sung, hoàn thiện đáng kể.Tuy nhiên hệ thống các văn bản về quản lý nội dung thông tin điện tử trênmạng xã hội vẫn còn chưa đồng bộ, thiếu các quy định cụ thể để phân định rõràng, chính xác các hành vi vi phạm pháp luật Việc xây dựng quy định, chínhsách chưa theo kịp sự phát triển
Vấn đề khó khăn trong việc áp dụng chính sách pháp luật là do tínhchất không biên giới của mạng xã hội Một hành vi trên mạng xã hội có thể viphạm pháp luật của một nước, nhưng lại là được phép ở một quốc gia khác, vìvậy việc xử lý vi phạm, yêu cầu gỡ bỏ thông tin sai trái trên môi trường mạngcũng bị giới hạn, chỉ có tác dụng nhất định khi người vi phạm, hành vi viphạm xảy ra ở quốc gia đó
Hiện nay, việc xác định và xử lý công khai nội dung sai phạm vẫn do
Bộ Thông tin và Truyền thông chủ trì, chủ yếu dựa vào các quy định địnhtính, chưa cụ thể về hành vi sai phạm, của văn bản quy phạm pháp luật hiệnhành; chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành có liên quan Vì vậy,việc đưa ra quyết định của cơ quan chức năng hay bị cho là có tính áp đặt chủquan, không khách quan Nhiều trường hợp bị lợi dụng kích động, gây khókhăn cho việc tạo sự đồng thuận của dư luận xã hội; tạo ra áp lực lớn cho cơquan chức năng, nhất là đối với những thông tin nhạy cảm về chính trị, đốingoại mà dư luận quốc tế đang quan tâm
Vì vậy trong nhiều trường hợp, các đơn vị thực thi còn khó khăn khiquyết định hình thức xử lý, nhiều trường hợp không dám công khai biện pháp
Trang 15xử lý do có yếu tố nhạy cảm, nên chưa đề cao tính răn đe Công tác thanh tra,kiểm tra và xử lý sai phạm tuy đã được tăng cường nhưng năng lực bộ máythanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm còn hạn chế, rất thiếu về số lượng thanh trachuyên ngành; năng lực kỹ thuật xử lý, ngăn chặn thông tin sai phạm từ cácmáy chủ đặt tại nước ngoài còn nhiều bất cập Chế tài xử lý chưa đủ mạnh,chưa đạt được hiệu quả răn đe cần thiết.
1.3 Tác động của mạng xã hội đối với báo chí truyền thống
Sự bùng nổ của truyền thông xã hội trong môi trường truyền thông ViệtNam đã tạo ra những ảnh hưởng rất đáng kể đến báo chí Việt Nam, thậm chícòn làm đảo lộn cảnh quan báo chí và làm biến dạng diện mạo báo chí ViệtNam
1.2.4 Diện mạo của mạng xã hội hiện nay.
Diện mạo của mạng xã hội hiện nay
Hiện nay thế giới có hàng trăm mạng mạng xã hội khác nhau, vớiMySpace và Facebook nổi tiếng nhất trong thị trường Bắc Mỹ và Tây Âu;Orkut 32 và Hi5 tại Nam Mỹ; Friendster tại Châu Á và các đảo quốc TháiBình Dương Mạng xã hội khác gặt hái được thành công đáng kể theo vùngmiền như Bebo tại Anh Quốc, CyWorld tại Hàn Quốc, Mixi tại Nhật Bản vàtại Việt Nam xuất hiện rất nhiều các mạng xã hội như: Zing Me, YuMe,Tamtay
Cuối năm 2011, theo thống kê hơn 1 tỉ người sử dùng Internet trên toàncầu đăng ký ít nhất một mạng xã hội
Trong đó :
Facebook : 800 triệu người dùng, cứ 20 phút thì có 6 triệu post đượcgửi đi, 3 triệu bức ảnh và 11 triệu bình luận (comment) được đăng tải, mỗingười dùng trung bình có 120 bạn
Twitter : 200 triệu người dùng, 250 triệu tweet được đăng tải mỗingày
Google+ : 50 triệu người dung
Trang 16 Tumblr : 30 triệu blogs
LinkedIn : 130 triệu người dung
Flickr : 3500 bức ảnh được tải lên mỗi phút
Youtube : cứ 4 phút có 100 giờ video được tải lên
Theo nghiên cứu của eMarketer, lượng người sử dụng mạng xã hộitrên toàn cầu hiện nay chiếm khoảng 22% tổng dân số toàn cầu Số người nàyđăng nhập vào các trang mạng xã hội ít nhất 1 lần/tháng trong năm 2013.Cũng theo nghiên cứu này, con số người dùng mạng xã hội trong năm nay đãtăng 14.2% so với cùng thời điểm này năm ngoái
Trang 17CHƯƠNG 2: TÁC ĐỘNG CỦA MẠNG XÃ HỘI ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC PHƯƠNG TIỆN TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG
2.1 Tác động của báo chí Việt Nam
2.1.1 Tác động tích cực
Truyền thông xã hội là nơi cung cấp thông tin, đề tài cho báo chí
Bên cạnh những thông tin sai hoặc ít giá trị, truyền thông xã hội cónhiều thông tin hữu ích có thể trở thành thông tin cho báo chí Nếu nhà báo sửdụng truyền thông xã hội như một nguồn tin nghiêm túc (có kiểm chứng trướckhi khai thác) thì đây thực sự là môi trường lý tưởng cung cấp thông tin, gợi ý
đề tài và nguồn dữ liệu để người làm báo có thể nhận diện, thu thập, tiếp cận
và phát hiện thêm nhiều đề tài mới, nóng Thực tế, nhiều người hoạt động báochí thường xuyên sử dụng truyền thông xã hội để phục vụ công việc, cập nhậttin tức
Từ mạng xã hội, với những thao tác, kỹ năng nghiệp vụ, các nhà báonhận diện được những tin tức nào, vấn đề nào tạo ra được sự gắn bó với ngườiđọc có thời gian tồn tại lâu hơn để tiếp tục cung cấp các tin tức khác liên quancho độc giả Mới đây, một chuyên gia nước ngoài thống kê, có tới 75% phóngviên thấy blog hữu ích để phát triển ý tưởng, giúp họ nhìn nhận đa chiều vàsâu sắc hơn, 21% trong số họ bỏ ra mỗi ngày 1 tiếng để đọc blog và 16%trong số họ có trang blog riêng
Không chỉ đề tài, nội dung của nhiều bài viết cũng dựa trên nhữngthông tin từ mạng xã hội khi có nhiều bài viết chứa các cụm từ như: “cư dânmạng chia sẻ”, “blogger X cho biết”, Facebooker Y bày tỏ”… xuất hiện ngàycàng nhiều trên báo chí truyền thống
Truyền thông xã hội góp phần quảng bá thông tin báo chí
Truyền thông xã hội là một công cụ giúp báo chí nối dài cánh tay Rấtnhiều công chúng có thói quen là sau khi tiếp nhận thông tin từ báo chí , nếuthấy thông tin hay, hấp dẫn sẽ nhanh chóng chia sẻ những thông tin ấy trên
Trang 18mạng xã hội Với lượng người dùng khổng lồ, mạng xã hội là kênh hiệu quả
để lan truyền, phổ biến thông tin báo chí, quảng bá hình ảnh tòa soạn đếncông chúng
Rất nhiều cơ quan báo chí đặc biệt là các tờ báo điện tử đang thực hiệnnhững chiến lược nhằm khai thác truyền thông mạng xã hội để thu hút, giatăng lượng người truy cập Các tờ báo như Vietnamnet, VnExpress, Tuổi trẻOnline, 40 Dân Trí…đã tích hợp thêm các công cụ (nút) hỗ trợ độc giả cáchoạt động thích (like), chia sẻ bài báo mình vừa đọc lên mạng xã hội dễ dàng,tối giản các thao tác Bên cạnh đó, các tờ báo còn xây dựng trang giới thiệu(fanpage) trên mạng xã hội nhằm thu hút, đáp ứng nhu cầu thông tin nhanh,cập nhật của cộng đồng mạng xã hội Dưới mỗi bài viết của các trang báođiện tử như VnExpress hay Vietnamnet đều sử dụng các công cụ chia sẻ lêncác trang mạng xã hội Facebook, Twitter, Google+…Điều này đã giúp chotên tuổi của các trang báo này trở nên phổ biến đối với cư dân của truyềnthông xã hội
Truyền thông xã hội là kênh tương tác giữa báo chí với công chúng Thực tế hiện nay cho thấy, mạng xã hội là môi trường cung cấp, truyền
bá và tương tác thông tin Phóng viên báo chí và cư dân mạng xã hội sẽ cóđiều kiện nắm bắt, cập nhật thông tin; tòa soạn tương tác, thiết lập những mốiquan hệ và lắng nghe ý kiến của công chúng Rất nhiều nhà báo đồng thời làthành viên của các mạng xã hội có điều kiện theo dõi, cập nhật phản hồi củađộc giả, tham khảo ý kiến cộng đồng mạng, nắm bắt chiều hướng dư luận vềnhững nội dung mà báo chí đề cập Sự tương tác giữa báo chí và công chúngtrên truyền thông xã hội diễn ra nhanh chóng và phổ biến
Một số báo mạng điện tử ở Việt Nam lập fanpage (trang dành chongười hâm mộ) trên Facebook để tiện giao lưu với độc giả như: VnExpress,VnEconomy, Vietnamnet, Thể thao & Văn hóa…
Trên mạng xã hội cũng xuất hiện các hội, nhóm của những người làmbáo, nhà báo vừa chia sẻ, trao đổi, thảo luận dưới góc độ đồng nghiệp vừa
Trang 19phản hội dưới góc độ là độc giả của nhau Nhiều nhà báo nổi tiếng có mạnglưới “bạn bè”, “người theo dõi” (subscribers, followers) khá rộng, điều nàygiúp họ và tòa soạn tiếp nhận ý kiến, bình luận của độc giả nhanh, nhiều, đadạng và công khai hơn Rõ ràng, nhờ truyền thông xã hội mà báo chí đã gầngũi hơn với công chúng, có nhiều cơ hội hiểu và tham khảo ý kiến từ côngchúng.
Truyền thông xã hội “bù đắp” không gian công cộng cho báo chítruyền thống
Truyền thông xã hội với sự tương tác thông tin khá tự do của các cánhân đã tạo nên một không gian công cộng của công chúng có thể tự do bànluận, trao 41 đổi, thể hiện quan điểm và ý kiến trước các vấn đề của xã hội.Đây cũng là điều mà báo chí truyền thống hiện nay đang bị hạn chế Sự “bùđắp” này của truyền thông xã hội với báo chí truyền thống biểu hiện cụ thể ởcác dạng như:
- Bài báo chính thức có thể được viết với quan điểm rất chính thống vàchịu nhiều áp lực kiểm soát nội dung, nhưng các nội dung phản hồi của côngchúng trực tiếp lên bài viết đó thì có thể tự do hơn, vì được phát biểu dướidạng ý kiến công chúng, nhất là những ý kiến đó là ẩn danh, nặc danh
- Ngay trong trường hợp tòa soạn hạn chế, việc đăng tải các phản hồicủa bạn đọc kèm bài viết để phản ánh quan điểm đa chiều thì các phản hồi ấy
sẽ chuyển sang môi trường truyền thông xã hội thông qua các hoạt động đánhdấu (tag) trên mạng xã hội hoặc đăng lại trên các diễn đàn trực tuyến Khi đócác ý kiến người đọc và dư luận sẽ tự do và thoát khỏi sàng lọc của hàng ràobiên tập ở tòa soạn báo chí Thực tế này hiện nay đã phổ biến
Đây là một sự tương tác tích cực giữa truyền thông xã hội và báo chítruyền thống, giúp giữ cho báo chí truyền thống không khí sôi nổi cần thiết đểcông chúng tiếp nhận thông tin đa chiều và các thành viên xã hội có cơ hộiđồng tham gia vào các quyết định chung của xã hội