Tiểu luận cao học, môn quan hệ quốc tế, vai trò của mỹ trong quan hệ quốc tế tại khu vực châu á – thái bình dương giai đoạn hiện nay

Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu Nhằm tìm hiểu về Mỹ và khu vực châu Á – Thái Bình Dương, các chính sách của Mỹ đối với khu vực châu Á – Thái Bình Dương, vai trò của Mỹ trong quan hệ quốc t

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong quan hệ quốc tế, các nước luôn phải cân nhắc việc sử dụng sức mạnh ngoại giao để đạt được lợi ích quốc gia Từ đầu thế kỷ XXI cho đến nay, quan hệ quốc tế đã và đang chịu tác động của nhiều xu thế mới, nổi bật là

xu thế toàn cầu hoá, phụ thuộc lẫn nhau

Sau khi trải qua cuộc Đại khủng hoảng năm 1929 với “Chính sách mới” của tổng thống Roosevelt, trong nhiều năm qua Mỹ đã trở thành cường quốc

số một trên thế giới, đóng vai trò chủ đạo trong các vấn đề quan hệ quốc tế Sau khi Chiến tranh lạnh và trật tự hai cực Yalta kết thúc, Mỹ duy trì vị thế và tiếp tục tham vọng trở thành siêu cường quốc số một Là một siêu cường trên thế giới, chính vì vậy Mỹ không ngừng nâng cao vai trò của mình trong các vấn đề quan hệ quốc tế, nhất là ở các khu vực quan trọng, đặc biệt là khu vực châu Á – Thái Bình Dương

Thế kỷ XXI được đánh giá là thế kỷ của châu Á – Thái Bình Dương, bởi đây là một khu vực đông dân cư và có tốc độ phát triển nhanh, sôi động nhất thế giới hiện nay với sự hấp dẫn khó cưỡng trên mọi khía cạnh, từ chiến lược tới kinh tế Do đó, gần như tất cả các nước lớn trên thế giới, bao gồm cả

Mỹ, đều chú trọng và có sự điều chỉnh chiến lược đối với khu vực có tầm quan trọng đặc biệt này

Vì vậy, em chọn đề tài này với mong muốn tìm hiểu về vai trò của Mỹ trong quan hệ quốc tế tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Nhằm tìm hiểu về Mỹ và khu vực châu Á – Thái Bình Dương, các chính sách của Mỹ đối với khu vực châu Á – Thái Bình Dương, vai trò của

Mỹ trong quan hệ quốc tế ở khu vực này

3 Kết cấu tiểu luận

Ngoài phần mở đầu, kết thúc và tài liệu tham khảo, tiểu luận gồm có 3 chương

Vì tài liệu tham khảo rất ít và nhiều vấn đề em không hiểu nên bài làm

sẽ không tránh khỏi thiếu sót, em rất mong nhận được sự phản hồi và góp ý từ

cô để bài làm của em được hoàn thiện hơn Em xin chân thành cảm ơn cô!

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ MỸ VÀ KHU VỰC CHÂU Á – THÁI BÌNH DƯƠNG

1.1 Khái quát về Mỹ

Mỹ, hay Hoa Kỳ (tên chính thức: Hợp chúng quốc Hoa Kỳ) là một quốc gia theo thể chế cộng hòa liên bang trong đó Tổng thống, Quốc hội và Toà án cùng nắm giữ và chia sẻ quyền lực của chính quyền liên bang theo Hiến pháp Nước Mỹ gồm 3 bộ phận lãnh thổ: bộ phận lớn nhất gồm 48 bang, nằm giữa lục địa Bắc Mỹ; bộ phận thứ hai là bang Alaska nằm ở Tây Bắc lục địa Bắc Mỹ; bộ phận thứ ba là quần đảo Hawaii (bang Hawaii) nằm giữa Thái Bình Dương

Mỹ là nước có diện tích lớn thứ ba trên thế giới, sau Nga và Canada, với 9.83 triệu km2 Mỹ cũng đứng thứ ba trên thế giới về dân số, với hơn 330 triệu người, sau Trung Quốc và Ấn Độ Về kinh tế, theo Ngân hàng Thế giới (WB), với GDP danh nghĩa năm 2019 là hơn 21 nghìn tỷ USD, Mỹ chiếm vị trí số một thế giới

Nước Mỹ với lịch sử hơn 200 năm phát triển mà dấu mốc là ngày

04-7-1776 khi 13 thuộc địa của Vương quốc Anh đã ra Tuyên ngôn độc lập chính thức, đây chính là thành quả của cuộc đấu tranh giành độc lập trong cuộc đấu tranh chống lại đế quốc Anh, và đây cũng là cuộc đấu tranh thuộc địa giành độc lập đầu tiên trong lịch sử loài người Cho đến thế kỷ XIX, Mỹ đã bắt đầu

mở rộng lãnh thổ mạnh mẽ trên khăp Bắc Mỹ Từ 13 bang ban đầu ở bờ Đông, Mỹ đã mở rộng lãnh thổ bằng cách tiến hành nội chiến, tiêu diệt các tộc người da đỏ, sáp nhập các vùng đất mới đồng thời thành lập các tiểu bang mới, và đến cuối thế kỷ XIX cho đến ngày nay, lãnh thổ Mỹ đã trải dài từ bờ Đại Tây Dương sang bờ Thái Bình Dương

Sau thời kỳ “bành trướng đế quốc chủ nghĩa” với sự tham gia vào chiến tranh Tây Ban Nha (1898), Chiến tranh Thế giới thứ nhất (1914-1918) và Chiến tranh Thế giới thứ hai (1939-1945), trong thời kỳ “chiến tranh lạnh”,

Mỹ đã tiến hành thực hiện các chính sách nhằm ngăn chặn sự ảnh hưởng của chủ nghĩa xã hội Sau khi “chiến tranh lạnh” chấm dứt, trật tự hai cực Yalta sụp đổ, Mỹ bắt đầu bước vào giai đoạn thiết lập trật tự thế giới mới Là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc và là một siêu cường, Mỹ được nhìn nhận như là một quốc gia có tầm ảnh hưởng vô cùng lớn trên thế giới

1.2 Khái quát về khu vực châu Á – Thái Bình Dương và tầm quan trọng của khu vực này

Khu vực châu Á – Thái Bình Dương bao gồm châu Á (Đông Á, Tây Á, Đông Nam Á, Trung Á, Nam Á, Bắc Á) và Thái Bình Dương Về châu Á, đây

là châu lục lớn nhất trên thế giới với tổng diện tích hơn 44 triệu km2, dân số trên 4 tỷ người, khoảng một nửa dân số thế giới Với dân số đông cùng diện tích rộng lớn, đây cũng là một châu lục vô cùng đa dạng về văn hóa Về Thái Bình Dương, đây cũng là một đại dương lớn trong số 4 đại dương trên Trái Đất, tổng diện tích hơn 160 triệu km2 và hơn 30000 hòn đảo nằm rải rác Tuy nhiên, cho đến hiện tại, việc xác định cụ thể khu vực châu Á – Thái Bình Dương vẫn còn gây nhiều tranh cãi do không có tiêu chí cụ thể để xác định một khu vực địa lý rộng lớn, đa dạng và phức tạp như này Khi nghiên cứu về khu vực này, mỗi người lại sử dụng tiêu chí riêng hoặc định nghĩa riêng để xác định, phục vụ cho nhu cầu nghiên cứu

Xét trên góc độ địa chính trị và địa kinh tế thì khu vực châu Á – Thái Bình Dương tiếp giáp với nhiều đại dương, trong đó có Thái Bình Dương là

“cửa ngõ” nối liền nước Mỹ với thế giới Dưới góc độ kinh tế, có thể thấy rằng Ngân hàng Thế giới (WB) trong báo cáo về tình hình kinh tế thế giới năm 1993 đã gọi sự tăng trưởng ở khu vực này là “Phép màu Đông Á” khi tốc

độ tăng trưởng kinh tế của châu Á – Thái Bình Dương giai đoạn những năm 1970-1980 liên tục phát triển với tốc độ đáng kinh ngạc, và với diện tích lớn cùng dân số đông, khu vực này chính là một thị trường khổng lồ, nhất là đối với một cường quốc như Mỹ

Có thể khẳng định rằng, châu Á – Thái Bình Dương là một khu vực tập hợp các quốc gia phụ thuộc chặt chẽ với nhau, cùng hướng tới sự thịnh vượng, hòa bình, ổn định và an ninh khu vực Khu vực châu Á – Thái Bình Dương không chỉ là một trong những khu vực có dân số đông nhất thế giới,

mà còn là một trong những khu vực có nền kinh tế năng động và phát triển nhất Không chỉ vậy, châu Á – Thái Bình Dương còn là khu vực có tiềm lực phát triển quân sự và cả vấn đề vũ khí hạt nhân Như vậy, châu Á – Thái Bình Dương là một khu vực quan trọng không chỉ về kinh tế, văn hóa mà còn cả về quân sự, an ninh quốc phòng

CHƯƠNG 2 CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI KHU VỰC CHÂU Á – THÁI BÌNH DƯƠNG

CỦA MỸ QUA CÁC THỜI KỲ

2.1 Tóm tắt chính sách tiếp cận khu vực châu Á – Thái Bình Dương từ 1989-2008

George H W

Bush (1989-1993)

Bill Clinton (1993-2000)

George W Bush (2000-2008)

Cách tiếp cận

chung

“Duy trì ảnh hưởng gia tăng chiến lược Hoa Kỳ”

Chiến lược lớn

về châu Á – Thái

1990

“Can dự và mở rộng” (1993)

Thông báo chung

an ninh Mỹ - Nhật

1996

“Chiến tranh toàn cầu chống khủng bố”

Chiến lược an ninh quốc gia 2002

Quản trị toàn

cầu/ khu vực

→ Trật tự mới và

sự siêu việt Mỹ

→ Chủ nghĩa song phương linh hoạt trong quan

hệ với châu Á – Thái Bình Dương

→ Khôi phục lý tưởng hợp tác toàn cầu

→ Chủ nghĩa song phương và đa phương trong quan

hệ với châu Á – Thái Bình Dương

→ Khuyến khích và

→ Khôi phục chủ nghĩa đơn phương

→ Chủ nghĩa đa phương khi có lợi ích Hoa Kỳ

và chịu sự hướng dẫn của Hoa Kỳ

→ Tiếp cận các

duy trì dân chủ và nhân quyền

nước chủ chốt

→ Liên minh toàn cầu chống khủng bố

An ninh Liên minh Mỹ

-Nhật là hòn đá tảng của kiến trúc

an ninh

- Tăng cường liên minh Mỹ - Hàn

- Tăng cường hợp tác với Úc

- Giảm quân đội ở châu Á – Thái

xuống còn 100000

- Song phương

→ Đối tác toàn diện

và lâu dài với Nhật Bản

→ Ổn định trên bán đảo Triều Tiên

→ Cải thiện quan

hệ với Trung Quốc

→ Bình thường hóa quan hệ với Việt Nam

→ Ổn định ở Campuchia

→ Không tiếp tục giảm quân đội ở châu Á – Thái Bình Dương

- Đa phương

→ Quan hệ chặt chẽ với ASEAN

→ Ủng hộ tích cực các đối thoại an

- Đơn phương

→ Tăng cường

vị thế của Hoa

Kỳ ở châu Á –

Dương trên cơ sở lợi ích quốc gia

- Song phương

→ Hệ thống liên

phương: Mỹ -Nhật, Mỹ - Hàn

- Đa phương

→ Liên minh tay

ba thật sự Mỹ -Nhật – Hàn với

Úc là đối tác nổi bật

→ Liên minh đặc biệt chống khủng bố

→ Quan tâm

ninh khu vực (ARF)

→ Hợp tác khu vực thực thi không phổ biến hạt nhân và hạn chế buôn bán

vũ khí

APEC với tư cách là động lực

cơ bản cho sự gắn kết khu vực

Kinh tế - Song phương

→ Giảm thâm hụt buôn án với Nhật

và Trung Quốc

→ Tự do hóa quan hệ thương mại

→ Quy chế tối huệ quốc cho Trung Quốc

- Song phương

→ Giảm thâm hụt buôn bán với Nhật

và Trung Quốc

→ Tăng cường dân chủ thị trường tự do

→ Tự do hóa quan

hệ ngoại thương

→ Chống khủng hoảng châu Á

- Đa phương

→ Tăng cường tự

do thương mại bằng cách tham gia tích cực vào các diễn đàn khu vực (APEC)

→ Chống khủng hoảng tài chính

- Đồng ý cho Trung Quốc, Việt Nam gia nhập WTO

- Mở các cuộc đàm phàn mới về thương mại

- Khu vực mậu dịch tự do châu

Mỹ (FTTA)

châu Á dưới sự hướng dẫn của IMF

Nguồn: Giáo trình quan hệ quốc tế khu vực châu Á -Thái Bình Dương, tr.62-63)

Về cơ bản, các chính sách trên đều có mục tiêu cơ bản là tăng cường sự hiện diện của Mỹ tại khu vực, gia tăng vai trò của Mỹ trong việc lãnh đạo duy trì trật tự khu vực

2.2 Khái quát về chính sách “Xoay trục” của Mỹ đối với khu vực châu Á – Thái Bình Dương dưới thời tổng thống Barack Obama

2.2.1 Mục tiêu của chính sách “Xoay trục”

Trong thời kì mà nền kinh tế châu Á đang trỗi dậy và phát triển mạnh

mẽ, đặc biệt là Trung Quốc, và nền kinh tế nước Mỹ lại đang chịu tác động từ cuộc khùng hoảng năm 2008, nước Mỹ thực sự cần có chính sách rõ ràng và

cụ thể nhằm ứng phó với tình hình lúc đó Sau khi thắng cử và lên cầm quyền, Tổng thống Barack Obama đã đặt châu Á - Thái Bình Dương lên ưu tiên cao nhất trong chính sách đối ngoại của Mỹ, chính sách này sau đó được biết đến với tên gọi là chính sách “Xoay trục” Với chính sách này, chính quyền Tổng thống Obama hướng đến việc tiếp tục duy trì vị thế lãnh đạo, ngăn chặn chủ nghĩa bá quyền khu vực, đồng thời đảm bảo lợi ích quốc gia trên mọi lĩnh vực cũng như duy trì một trật tự khu vực theo đúng ý chí của Mỹ

Chính sách “Xoay trục” của Tổng thống Obama nhấn mạnh vai trò của hợp tác, đặc biệt là với Trung Quốc Mỹ mong muốn thiết lập một khuôn khổ khu vực được xây dựng dựa trên các nguyên tắc do chính Mỹ lập ra, đặt Trung Quốc cùng với các nước khác trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương phát triển kinh tế và giải quyết các vấn đề toàn cầu, đem lại sự ổn định dài lâu cho khu vực

2.2.2 Khái quát nội dung chính sách

Về kinh tế, chính sách chú trọng thúc đẩy hợp tác kinh tế, mở rộng quan hệ thương mại và đầu tư với các quốc gia trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đồng thời xúc tiến việc mở rộng các hiệp định thương mại tự do, đặc biệt trong đó có Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) Với việc tham gia và giữ vai trò lãnh đạo TPP, mục đích của Mỹ chính là hình thành một thỏa thuận khu vực với các tiêu chuẩn cao có lợi cho Mỹ, đồng thời đem lại những cơ hội tiếp cận tới các quốc gia thành viên trong khu vực châu

Á – Thái Bình Dương, gia tăng sức ảnh hưởng tại khu vực

Về ngoại giao, chính quyền Tổng thống Obama tập trung củng cố, tăng cường và thắt chặt các mối quan hệ ngoại giao với các nước, đặc biệt là các nước đồng minh tại khu vực như Nhật, Hàn, Úc, v.v hay các nước đối tác quan trọng như Ấn Độ, Singapore, v.v… nhằm đẩy mạnh hợp tác toàn diện trên mọi lĩnh vực Ngoài ra, Mỹ còn xây dựng, tham gia và can dự các thể chế

đa phương như Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), v.v… với vai trò gắn kết, đảm bảo tuân thủ luật pháp quốc tế và giải quyết các vấn đề xuyên quốc gia, nhằm tạo lòng tin và gia tăng sức ảnh hưởng tới thể chế đa phương mà

Mỹ tham gia hoặc có can dự Bên cạnh đó, Mỹ đặc biệt tiếp cận Trung Quốc bằng “sức mạnh thông minh”, nhằm tạo dựng mối quan hệ Mỹ - Trung với mục đích ràng buộc Trung Quốc với trách nhiệm của một quốc gia trong các vấn đề về khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đảm bảo thúc đẩy sự phát triển của khu vực, hướng tới sự thịnh vượng, hòa bình, ổn định và an ninh khu vực

Về an ninh quân sự, chính quyền nước Mỹ dưới thời Tổng thống Obama đã tái phân bổ nguồn lực trên toàn cầu, thúc đẩy các cơ cấu an ninh quân sự đa phương nhằm đảm bảo an ninh khu vực và tự do hàng hải Đồng thời, việc gia tăng hợp tác quân sự còn là để ràng buộc Trung Quốc với trách nhiệm tuân thủ luật pháp quốc tế, hạn chế các hành vi hung hăng trong khu

vực châu Á – Thái Bình Dương Triển khai chính sách quân sự ở châu Á – Thái Bình Dương, Mỹ đã thực hiện: triển khai tái bố trí quân sự toàn cầu, trong đó phân bổ 60% lực lượng ở Thái Bình Dương; mở rộng và duy trì các căn cứ quân sự trên lãnh thổ các nước đồng minh; hợp tác quân sự với các nước đồng minh, các đối tác; tìm cách thức giải quyết các vấn đề an ninh ở khu vực

Kết quả, nước Mỹ dưới thời Tổng thống Obama đã đạt được mục đích của chính sách “Xoay trục”, đó là tiếp tục duy trì vị thế lãnh đạo và tạo sự tin tưởng từ các quốc gia trong khu vực, gia tăng sự hiện diện của Mỹ tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương Tuy nhiên, vai trò và vị thế của Mỹ tại khu vực này không hoàn toàn đạt được như kỳ vọng, nguyên nhân chủ yếu chính là do cách thức tiếp cận đối với Trung Quốc của Mỹ quá mềm mỏng, thiếu sự cứng rắn, khiến cho những hành động can dự vào các thể chế đa phương ở châu Á – Thái Bình Dương của Mỹ bị Trung Quốc can thiệp và cản trở phần nào

2.3 Về chính sách Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Mỹ đối với khu vực châu Á – Thái Bình Dương dưới thời tổng thống Donald Trump

2.3.1 Mục tiêu của chính sách

Thắng cử và trở thành tổng thống thứ 45 của nước Mỹ, Tổng thống Donald Trump sau khi lên cầm quyền đã tiếp tục chính sách đối với khu vực châu Á – Thái Bình Dương với mục tiêu vẫn là gia tăng ảnh hưởng của Mỹ ở khu vực này, nhưng vị Tổng thống thứ 45 của nước Mỹ đã mở rộng thuật ngữ lên thành Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương Sự mở rộng thuật ngữ này cũng chính là sự điều chỉnh chính sách của Mỹ Chính sách mới này chính thức được biết đến với tên gọi: "Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương: Tự do và Rộng mở" (Free and Open Indo Pacific) Mặc dù mục tiêu cơ bản vẫn giống như chính sách “Xoay trục” là duy trì vị thế lãnh đạo của Mỹ và ngăn chặn chủ

nghĩa bá quyền khu vực, nhưng chính sách mới dưới thời Tổng thống Donald Trump lại thay đổi cách tiếp cận và thực hiện chính sách, đặc biệt là với Trung Quốc

Với Trung Quốc, thay vì lựa chọn tiếp cận bằng biện pháp ôn hòa và nhấn mạnh việc hợp tác, xen lẫn cạnh tranh như chính sách “Xoay trục” của cựu Tổng thống Obama, Tổng thống Trump lại trực tiếp xác định Trung Quốc chính là đối thủ cạnh tranh đe dọa đến lợi ích của Mỹ, đồng thời nhấn mạnh vào cách tiếp cận đầy cạnh tranh, răn đe và kiềm chế

2.3.2 Khái quát nội dung chính sách

Về kinh tế, chính sách vẫn chú trọng thúc đẩy hợp tác kinh tế, mở rộng quan hệ thương mại và đầu tư với các quốc gia châu Á – Thái Bình Dương, nhưng thực hiện đàm phán lại hoặc ký mới các hiệp định thương mại tự do Đồng thời, chính quyền Tổng thống Trump tập trung tăng cường hợp tác kinh

tế song phương nhưng không chú trọng hợp tác đa phương nếu không có lợi cho Mỹ, có thể kể đến như việc rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương ngay sau khi Tổng thống Trump lên cầm quyền

Về ngoại giao, chính quyền Tổng thống Trump đã đặt cơ chế hợp tác bốn nước (QUAD) bao gồm: Ấn Độ, Nhật Bản, Úc và Mỹ với sự bổ trợ từ các mối quan hệ song phương với các nước đối tác chủ chốt như Việt Nam, Myanmar, Sri Lanka, v.v… Trong đó, QUAD là trọng tâm của chính sách, chiến lược “Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương: Tự do và Rộng mở” Với Trung Quốc, Tổng thống Trump luôn coi đó là sự đe doạ đối với lợi ích của

Mỹ, vì vậy, chính quyền Tổng thống Trump đã thực thi nhiều chính sách cứng rắn nhằm vào Bắc Kinh, như đánh thuế hàng hóa Trung Quốc xuất khẩu qua

Mỹ, hay các cáo buộc liên quan tới Trung Quốc như cáo buộc gây ra đại dịch COVID-19 Dưới thời Tổng thống Trump, quan hệ Mỹ - Trung trở nên vô cùng gay gắt, đặc biệt trong năm 2020 Mỹ đã đóng cửa Đại sứ quán Trung Quốc tại Houston, đáp trả, Trung Quốc đã đóng cửa Tổng lãnh sự quán Mỹ ở