Qua bao thăng trầm của lịch sử, Phật giáo luôn là một thành tố không thể thiếu trong văn hóa dân tộc, có tác động nhất định tời đời sống tinh thần của nhân dân tạo nên sự gắn kết giữa đạ
Trang 11 Tên đề tài: “Ảnh hưởng của Phật giáo đến đời sống tinh thần người dân Thành phố Hải Phòng (phường Niệm Nghĩa và phường Nghĩa
Xá, quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng)”
2 Tính cấp thiết:
Tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội, có ảnh hưởng vô cùng to lớn tới mọi mặt đời sống của con người từ chính trị, tư tưởng, văn hóa, xã hội cho tới tâm lý, đạo đức, phong tục tập quán của nhiều quốc gia Được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, Việt Nam đã có những chủ trương nhất quán trong chính sách tôn trọng tự do, tín ngưỡng tôn giáo và không tín ngưỡng Đặc biêt, trong thời kỳ đổi mới, toàn cầu hóa, hiện đại hóa, các tôn giáo tại Việt Nam luôn được tạo điều kiện và đảm bảo hoạt động, tự do sinh hoạt tín ngưỡng theo đúng quy định của Nhà nước
Phật giáo xuất hiện vào cuối thế kỷ VI trước Công nguyên tại Ấn Độ và truyền bá vào Việt Nam từ thế kỷ I qua sự thông thương từ Ấn Độ tới Trung Quốc Qua bao thăng trầm của lịch sử, Phật giáo luôn là một thành tố không thể thiếu trong văn hóa dân tộc, có tác động nhất định tời đời sống tinh thần của nhân dân tạo nên sự gắn kết giữa đạo với đời sống, góp phần làm phong phú văn hóa tinh thần dân tộc Việt Phật giáo khi du nhập vào Việt Nam đã có mối quan hệ mật thiết với tư tưởng, tinh thần dân tộc và đã có sự biến đổi cho phù hợp với đặc điểm cư dân người Việt, làm cho Phật giáo Việt Nam có những đặc trưng riêng Với người Việt, Đạo Phật không chỉ là một triết lý, một tôn giáo chỉ đề sùng bái mà đó còn là một cuộc sống thiện, sống có đạo đức Cho tới nay, đạo Phật đã có những biến đổi quan trọng theo hướng thích ứng với nhu cầu của nhân sinh, của xã hội hiện đại và được đông đảo người dân tiếp nhận Theo thống kê của Ban Tôn giáo Chính phủ (2017), trong tổng dân số Việt Nam là 96,2 triệu người thì có khoảng 15,91% là tín đồ đạo Phật Những lời dạy của Đức Phật không chỉ răn dạy Phật tử của mình dứt bỏ tham, sân, si, phát triển bốn đức tính vô lượng từ, bi, hỉ, xả mà còn khuyên nhủ họ
Trang 2tránh những sai lầm có tính giáo điều Có thể nói, đối với người dân Việt nam
ở tất cả các vùng miền, đạo Phật ít nhiều đã ảnh hưởng tới tiềm thức, là điểm dựa tinh thần giúp người dân vượt qua khó khăn trong cuộc sống
Hải Phòng là thành phố đô thị loại I cấp quốc gia đang trên đà phát triển mạnh mẽ về nhiều lĩnh vực kinh tế, xã hội, nhiều dân cư thành phố và người lao động di dân tới tạo nên có nhiều tín ngưỡng, tôn giáo khác nhau Tại Hải Phòng, hiện có 4 tôn giáo chính được công nhận và được phép hoạt động đó là Phật giáo, Công giáo, Cao đài và đạo Tin lành Trong đó, Phật giáo là đạo có số lượng tín đồ đông nhất với trên 41 vạn tín đồ, chiếm 21% dân số toàn thành phố Các tổ chức Phật giáo trên địa bàn thành phố trong những năm vừa qua đã tích cực hoạt động, cùng nhân dân tham gia phát triển thành phố qua các hoạt động như hưởng ứng phong trào thi đua yêu nước; bảo
vệ môi trường; bảo vệ an ninh trật tự địa phương; ủng hộ thành phố trong đại dịch Covid-19… Và đặc biệt, các tổ chức Phật giáo tại địa phương luôn phối hợp tốt với các chính quyền các cấp giải quyết các vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo, góp phần phát triển kinh tế - xã hội đồng thời tạo dựng được niềm tin, ảnh hưởng tốt tới đời sống tinh thần của người dân Hải Phòng
Nhằm góp phần làm rõ những ảnh hưởng của Phật giáo với tinh thần của người dân trên địa bàn thành phố và đưa ra những giải pháp góp phần xây
dựng đời sống tinh thần phong phú hơn, tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu “Ảnh hưởng của Phật giáo đến đời sống tinh thần của người dân Thành phố Hải Phòng” làm đề cương nghiên cứu cho môn Xã hội học Tôn giáo của mình
3 Tổng quan nghiên cứu:
3.1 Thực trạng hành vi tín ngưỡng - tôn giáo:
Luận văn thạc sĩ Xã hội học “Hành vi tín ngưỡng, tôn giáo của người dân làng nghề ở Bắc Ninh (nghiên cứu trường hợp làng nghề Đông Xuất và
Đông Bích, xã Đông Thọ, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh)” (2016) của tác
giả Nguyễn Thị Huế Luận văn đã phân tích hành vi tín ngưỡng người dân của
Trang 32 làng nghề cũ và mới qua: Đặc điểm và hành vi thờ cúng trong gia đình; Hành vi thực hành tín ngưỡng tôn giáo trong làng và ngoài làng của người dân 2 làng nghề Kết quả nghiên cứu cho thấy người dân 2 làng nghề đều thực hiện nhiều hành vi tín ngưỡng như: thờ cúng tổ tiên, thờ thần tài, thờ cúng tổ nghề, lễ thành hoàng làng, lễ chùa, lễ đền, lễ phủ, xem bói, hầu đồng Có sự khác biệt về hành vi giữa 2 làng, xét giữa hoạt động hầu đồng, lễ đền phủ, xem bói, thờ thần tài ở người dân làng Đông Bích tích cực hơn làng nghề Đông xuất qua tỷ lệ người tham gia cao hơn Có một số yếu tố cá nhân có tác động đến hành vi tín ngưỡng trong cộng đồng làng của người dân 2 làng nghề: giới tính, độ tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp Đối với hành vi lễ hội thì chỉ yếu tố giới tác động còn các yếu tố còn lại thì không Nghiên cứu còn chỉ ra một người vừa có thể đi chùa, vừa có thể đến phủ nhằm thỏa mãn sự thanh thản về tinh thần, đáp ứng việc họ cầu xin Họ cần thực hiện hành vi bói toán như một cách giúp họ xoa dịu nỗi khao khát và trấn an tinh thần
Luận văn thạc sĩ Xã hội học "Sự tham gia hoạt động nghi lễ phật giáo của phật tử tại Hà Nội (Khảo sát tại chùa Thắng Nghiêm Khúc Thủy
-Cự Khê - Thanh Oai, Hà Nội)" (2014) của tác giả Hoàng Thị Thanh Huyền đã
phân tích và làm rõ hành vi tham gia nghi lễ Phật giáo của phật tử Hành vi tôn giáo của các tín đồ Phật tử được biểu hiện qua hệ thống nghi lễ Phật giáo gồm: Các khóa lễ hằng ngày ( các hoạt động tại chùa lễ còn đối Phật tử tại gia thì hành trì, tụng kinh theo thời khóa hoặc ngồi thiền niệm Phật, Đại lễ, Khóa
lễ đáp ứng nhu cầu của Phật tử; Lễ cầu siêu và Lễ cắt tiền duyên Luận văn cũng đề cập đến các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia nghi lễ Phật giáo của Phật tử bao gồm các yếu tố về giới tính cho thấy nhóm phụ nữ là nhóm đối tượng tham gia nhiều hơn bởi các yếu tố bên ngoài tác động việc tham gia khóa lễ giúp họ giải tỏa tâm lý, đem lại cảm giác nhẹ nhàng hơn Độ tuổi cũng tác động đến sự tham gia nghi lễ, thay vì chỉ những người già mới đi lễ thì ngày nay, giới trẻ cũng bị thu hút và đi lễ chùa nhiều hơn Bên cạnh sự tham gia nghi lễ còn chịu tác động bởi các yếu tố về giáo lý và niềm tin của
Trang 4tín đồ theo đạo Kết quả nghiên cứu cho thấy việc theo đạo Phật có những ảnh hưởng tới bản thân, giúp họ thay đổi các suy nghĩ và hành động tích cực khi
đi lễ
Hành vi tôn giáo của thanh niên Hà Nội và những ảnh hưởng của
nó trong mối quan hệ gia đình hiện nay (số 11,2009), Tạp chí khoa học xã
hội Việt Nam Qua cuộc khảo sát về hành vi tôn giáo giữa hai nhóm thanh niên theo tôn giáo và không theo tôn giáo qua hành vi đi lễ và tham gia lớp học giáo lý Có sự khác nhau về tần suất giữa 2 nhóm thanh niên này, sự khác nhau trong việc thực hành hành vi tôn giáo, trong nhóm thanh niên theo đạo cũng có sự khác biệt giữa các tín đồ theo Công giáo và Phật giáo Tín đồ Công Giáo thường đi lễ tại cơ sở, tỷ lệ thanh niên công giáo nội thành đi lễ tại các cơ sở thờ tự tôn giáo khác cao hơn thanh niên công giáo ngoại thành Tác giả cho rằng cuộc sống tại đô thị có nhiều áp lực, sự khắc nghiệt về khí hậu thời tiết hay tính độc lập của cuộc sống đô thị đã tác động đến tinh thần của nhóm thanh niên Sự khác biệt này còn được lý giải do yếu tố tôn giáo Hành
vi tôn giáo được thể hiện dưới nhiều hình thức và hành vi khác nhau ở từng tôn giáo riêng
3.2 Vai trò và ảnh hưởng của tôn giáo:
Luận án tiến sĩ triết học Tác động của một số xu hướng biến đổi tôn giáo đến đời sống tôn giáo ở VN hiện nay, năm 2019, tác giả Bùi Thị Thủy
xu hướng biến đổi tôn giáo hiện nay với 5 xu hướng nổi bật và tác động mạnh
mẽ đến đời sống tôn giáo ở Việt Nam, trong giai đoạn từ khi đổi mới đến nay, bao gồm các xu hướng: xu hướng đa dạng hóa và cá nhân hóa niềm tin tôn giáo; xu hướng vừa cạnh tranh vừa đối thoại giữa các tôn giáo; xu hướng toàn cầu hóa và dân tộc hóa tôn giáo; xu hướng vừa thế tục vừa thiêng hóa của các tôn giáo và xu hướng hiện đại hóa tôn giáo Đánh giá tác động của chúng đối với đời sống tôn giáo ở Việt Nam hiện nay đối với các tôn giáo lớn như: Phật giáo, Công giáo và Tin Lành đã cho thấy trong xu hướng biến đổi hiện nay đã
Trang 5làm tăng vai trò tác động của các tôn giáo lên xã hội nữa, hướng vào các hoạt động từ thiện, giáo dục hướng nghiệp tác động đến hành vi tôn giáo Những
xu hướng này bị tác động bởi các yếu tố kinh tế, chính trị, văn hóa – xã hội
và đặc biệt là chính sách cởi mở, bình đẳng giữa các tôn giáo và tôn trọng tự
do tín ngưỡng tôn giáo ở Việt Nam
Nghiên cứu rõ về tác động của Phật giáo đến đời sống tinh thần phải kể
đến Luận văn Thạc sĩ chủ nghĩa xã hội khoa học " Phật giáo ở Thanh Hóa ảnh hưởng của nó đến đời sống tinh thần nhân dân tỉnh hiện nay" của tác
giả Nguyễn Thị Duyên (2012) Luận văn đã chỉ ra những tác động của Phật giáo đến đời sống tinh thần của người dân ở Thanh Hóa với sự ảnh hưởng của Phật giáo đối với chính trị, các tín đồ tại địa phương đã tích cực tham gia vào việc xây giải phóng đất nước biểu hiện qua các cuộc đấu tranh và xây dựng đất nước Những ảnh hưởng của Phật giáo đối với văn hóa nghệ thuật, từ tư tưởng đến hành động, từ đó sáng tạo văn hóa nghệ thuật nhằm thỏa mãn nhu cầu của người có và không có tôn giáo Bên cạnh đó, Phật giáo còn ảnh hưởng của Phật giáo với khía cạnh đạo đức, các tín đồ Phật giáo địa phương thường khuyên bảo, răn dạy nhau về quan niệm nhân quả hay nghiệp báo Luôn lấy lời căn dặn của Đức Thánh Phật làm quan điểm sống, lấy cái thiện
mà chiến thắng cái ác, luôn sống vị tha, thương người, giúp đỡ người khác
Với tinh thần “thương người như thể thương thân” tín đồ theo đạo luôn sống
có tình nghĩa trách nhiệm
4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu nghiên cứu:
4.1 Mục đích nghiên cứu:
Đề tài đi phân tích ảnh hưởng của Phật giáo đối với đời sống tinh thần
của người dân thành phố Hải Phòng qua hiện nay, qua đó đề xuất một vài phương án nhằm phát huy những mặt ảnh hưởng tích cực, hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực với đời sống tinh thần của người dân địa phương
4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:
Trang 6+ Khái quát thực trạng tín ngưỡng đạo Phật của người dân Hải Phòng qua hành vi tôn giáo, thái độ của người dân với đạo Phật
+ Phân tích những ảnh hưởng của Phật giáo đối với đời sống tinh thần của người dân đạo Phật bao gồm mặt tích cực và tiêu cực
+ Đề xuất một số giải pháp phát huy mặt tích cực và hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của Phật giáo đối với đời sống tinh thần của người dân Hải Phòng
5 Đối tượng, phạm vi, khách thể nghiên cứu:
5.1 Đối tượng nghiên cứu:
Ảnh hưởng của Phật giáo đến đời sống tinh thần của người dân thành phố Hải Phòng
5.2 Khách thể nghiên cứu:
Người dân tại 2 phường Niệm Nghĩa và phường Nghĩa Xá, quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng
5.3 Phạm vi nghiên cứu:
+ Phạm vi không gian: 2 phường Niệm Nghĩa và Nghĩa Xá, quận Lê Chân, Hải Phòng
+ Phạm vi thời gian: từ tháng 1 – 2/2022
6 Câu hỏi, giả thuyết nghiên cứu:
6.1 Câu hỏi nghiên cứu:
+ Phật giáo có ảnh hưởng tới đời sống tinh thần của người dân không? + Phật giáo ảnh hưởng tới lĩnh vực nào của đời sống tinh thần nhiều nhất?
+ Phật giáo có ảnh hưởng tới đời sống tinh thần của toàn bộ người dân địa phương hay không?
6.2 Giả thuyết nghiên cứu:
Trang 7+ Phật giáo không có ảnh hưởng tới đời sống tinh thần của toàn bộ dân tại thành phố Hải Phòng
+ Phật giáo chỉ ảnh hưởng tới khía cạnh văn hóa, nghệ thuật của đời sống tinh thần người dân
+ Đa số đời sống tinh thần của nữ giới bị ảnh hưởng bởi Phật giáo nhiều hơn nam giới
+ Những tín đồ theo đạo Phật có đời sống tinh thần bị ảnh hưởng nhiều hơn người không theo đạo
7 Khung lý thuyết:
Lời răn dạy/ tư tưởng Phật Giáo
Chính sách Đảng – Nhà nước về củng
cố đời sống tinh thần nhân dân
Ảnh hưởng của Phật giáo đến đời sống tinh thần của người dân
Đặc điểm cá nhân
người trả lời:
+ Tuổi
+ Giới
+ Nghề nghiệp
+ Điều kiện kinh
tế
+ Tôn giáo
+ Lối sống hàng ngày
+ Văn hóa, nghệ thuật
+ Tư tưởng chính trị
+ Đạo đức
Trang 88 Phương pháp nghiên cứu:
8.1 Phương pháp phân tích tài liệu có sẵn:
Phương pháp này được sử dụng nhằm tìm hiểu khái quát những vấn đề
liên quan tới nội dung nghiên cứu của đề tài, nắm tổng quan về “Ảnh hưởng của Phật giáo đến đời sống tinh thần người dân Thành phố Hải Phòng”
đồng thời pháy hiện ra những điểm mới chưa được nghiên cứu hoặc các tác giả đi trước chưa phân tích kỹ về vấn đề này
Việc sử dụng phương pháp phân tích tài liệu giúp tác giả có cái nhìn tổng quát, nhiều chiều cạnh, đồng thời làm sáng tỏ được những khái niệm có liên quan tới đề tài, tiếp thu những kết quả của các đề tài nghiên cứu trước để
có hướng đi cho đề tài của mình
8.2 Phương pháp điều tra xã hội học:
+ Điều tra bằng phương pháp nghiên cứu định lượng: phỏng vấn bằng bảng hỏi Anket
9 Phương pháp chọn mẫu:
Nghiên cứu sử dụng công cụ điều tra là bảng hỏi được thiết kế bởi tác giả đối với đối tượng là phụ nữ tại 2 phường Niệm Nghĩa và phường Nghĩa
Xá thuộc quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng
Dựa vào danh sách các hộ thuộc địa bàn nghiên cứu là 2 phường Niệm Nghĩa và Nghĩa Xá do địa phương cung cấp, lựa chọn ra 2 nhóm: người có theo đạo Phật hoặc tham gia các tổ chức Phật giáo và nhóm người không theo đạo Phật Mỗi phường tiến hành khảo sát 100 bảng hỏi, mỗi nhóm 50 bảng hỏi Tổng số người phải trả lời bảng hỏi là 200 người
Trang 9Phường Giới tính Người theo đạo
Phật
Người không theo đạo Phật
Phường Niệm
Nghĩa
10 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn đề tài:
Đề tài góp phần làm rõ ảnh hưởng của Phật giáo đến đời sống tinh thần của nhân dân ở một số lĩnh vực trong đời sống như đời sống đạo đức, lối sống hàng ngày, văn hóa – nghệ thuật và tư tưởng chính trị Từ đó, thấy được thực trạng tác động của Phật giáo tới đời sống tinh thần của người dân địa phương, thấy được các mặt tích cực và tiêu cực của những ảnh hưởng để đề ra những biện pháp hợp lý nhằm phát huy những mặt có lợi và hạn chế những mặt chưa tốt
Kết quả của đề tài sẽ là cơ sở cho các cán bộ quản lý tôn giáo tại địa phương nắm rõ tình hình và thực hiện công tác quản lý tốt hơn
11 Kết cấu đề tài:
Dự kiến kết cấu đề tài gồm 3 phần: Mở đầu, Nội dung và Kết luận Phần Nội dung bao gồm 3 chương:
Chương I: Thực trạng sinh hoạt đời sống tinh thần của nhân dân.
Chương II: Ảnh hưởng của Phật giáo tới một số lĩnh vực của đời sống
tinh thần nhân dân
Chương III: Giải pháp phát huy mặt tích cực và hạn chế mặt tiêu cực
của Phật giáo đến đời sống tinh thần nhân dân
Trang 10DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1, Nguyễn Thị Duyên (2012), Luận văn Thạc sĩ Chủ nghĩa xã hội khoa
học Phật giáo ở Thanh Hóa và ảnh hưởng của nó đến đời sống tinh thần
nhân dân tỉnh hiện nay, Học viện Báo chí và Tuyên truyền
2, Phùng Thị Lĩnh (2020), Luận văn Thạc sĩ Tôn giáo học Ảnh hưởng
của nhân sinh quan Phật giáo đến đời sống tinh thần của người dân trong địa bàn tỉnh Bắc Ninh, Trường Đại học Khoa học Xã hội và nhân văn
3, GS.TS Ngô Văn Lệ, Các tôn giáo bản địa và ảnh hưởng của nó đến đười sống văn hóa của người Việt Nam bộ, Trường Đại học Khoa học xã hội
và Nhân văn
4, Nguyễn Thị Huế (2016), Luận văn thạc sĩ Xã hội học “Hành vi tín
ngưỡng, tôn giáo của người dân làng nghề ở Bắc Ninh (nghiên cứu trường
hợp làng nghề Đông Xuất và Đông Bích, xã Đông Thọ, huyện Yên Phong,
tỉnh Bắc Ninh)”
5, Hoàng Thị Thanh Tuyền (2014), Luận văn thạc sĩ Xã hội học "Sự
tham gia hoạt động nghi lễ phật giáo của phật tử tại Hà Nội (Khảo sát tại
chùa Thắng Nghiêm - Khúc Thủy - Cự Khê - Thanh Oai, Hà Nội)"
6, Hành vi tôn giáo của thanh niên Hà Nội và những ảnh hưởng của nó
trong mối quan hệ gia đình hiện nay (số 11, 2009), Tạp chí khoa học xã hội
Việt Nam
7, Bùi Thị Thủy (2019) Luận án tiến sĩ triết học Tác động của một số
xu hướng biến đổi tôn giáo đến đời sống tôn giáo ở VN hiện nay