Tl xhhyt ảnh hưởng của đại dịch covid 19 đến đời sống kinh tế xã hội của người lao động tại khu vực phi chính thức (nghiên cứu trường hợp tại quận cầu giấy, hà nội)

Đối với tác động về kinh tế: Trong “Báo cáo: Tác động của dịch bệnh covid-19 đối với doanh nghiệp Việt Nam” của VCCI và World Bank Group 2021, nghiên cứu đã chỉ ra đại dịch Covid 19 có t

Phần I: Tổng quan tình hình nghiên cứu

1.Tác động của dịch Covid 19 trên thế giới

Đánh giá về tác động của Covid 19 đến đời sống kinh tế - xã hội có nghiên cứu “ Phân tích tác động của COVID-19 đến xã hội và kinh tế của hộ gia đình và khuyến nghị chính sách chiến lược cho Indonesia” của UNICEF, UNDP, Prospera, Viện Nghiên cứu SMERU và Văn phòng Thống kê Quốc gia (BPS) 2021, nghiên cứu tiến hành khảo sát hơn 12000 người thuộc 34 tỉnh thành của Indonesia Nghiên cứu đánh giá tác động của đại dịch Covid trên các mặt: tài chính hộ gia đình, bất bình đẳng giới, an ninh lương thực, giáo dục và chăm sóc sức khỏe trẻ em, trợ giúp xã hội Kết quả nghiên cứu cho thấy, tác động của Covid-19 đối với tài chính gia đình là rất nghiêm trọng: 74,3% được phỏng vấn từ tháng 10 đến tháng 11 năm 2020 cho biết họ kiếm được ít hơn so với mức thu nhập của tháng 1 năm 2020 Các chính sách trợ giúp xã hội đã đến được hầu hết những người dân nhưng không phải tất cả những người có nhu cầu.Trẻ em đang bỏ lỡ cơ hội được giáo dục và chăm sóc sức khỏe Bất bình đẳng giới ngày càng gia tăng khi 71,5% phụ nữ là người dẫn đầu trong việc hỗ trợ con cái đi học tại nhà so với chỉ 22% hộ gia đình cho rằng đó là cha và một nửa trong số những phụ nữ này cũng tham gia vào công việc được trả lương để hỗ trợ gia đình của họ Tình trạng mất an ninh lương thực trong các nhóm yếu thế cần được quan tâm

Trong bài viết đánh giá tác động của COVID-19 đối với sinh kế của người dân, sức khỏe của họ và hệ thống thực phẩm “Impact of COVID-19 on people's livelihoods, their health and our food systems” của ILO, FAO, IFAD

và WHO đã cho ta thấy một vấn đề đáng lo ngại về thị trường lao động và việc làm quan dự báo gần một nửa trong số 3,3 tỷ lực lượng lao động toàn cầu của thế giới có nguy cơ mất kế sinh nhai, không có phương tiện để kiếm thu nhập trong thời gian bị đóng cửa, nhiều người không thể nuôi sống bản thân

và gia đình của họ Bài viết cũng chỉ ra rằng đại dịch Covid 19 làm giảm các

hành vi tìm kiếm sức khỏe và tiếp cận đến chăm sóc sức khỏe thiết yếu khi trẻ

em dưới 5 tuổi đến thăm cộng đồng trung tâm y tế giảm 48%, trẻ em tiêm chủng giảm 75% và phụ nữ mang thai tiếp cận khám thai giảm 20% , vấn đề giảm các hành vi tìm kiếm sức khỏe và tiếp cận đến chăm sóc sức khỏe có thể gây nguy hiểm đến tính mạng người dân

2.Tác động của dịch Covid 19 tại Việt Nam

Việt Nam là một trong số ít các quốc gia kiểm soát tốt dịch Covid-19 ngay từ đầu thời điểm dịch khởi phát ở Trung Quốc (đầu năm 2020) Mặc dù chúng ta đã đạt được những thành tựu nổi bật trong công tác phòng chống dịch bệnh cũng như đảm bảo kinh tế, an sinh - xã hội, nhưng trong bối cảnh kinh tế toàn cầu suy thoái, các cấu trúc kinh tế và trật tự thế giới có sự điều chỉnh và thay đổi sâu sắc, chúng ta không tránh khỏi những ảnh hưởng, tác động tiêu cực đến nền kinh tế, xã hội nói chung, đời sống người dân nói riêng

Đối với tác động về kinh tế:

Trong “Báo cáo: Tác động của dịch bệnh covid-19 đối với doanh nghiệp Việt Nam” của VCCI và World Bank Group (2021), nghiên cứu đã chỉ

ra đại dịch Covid 19 có tác động rất tiêu cực đến doanh nghiệp Việt Nam Cả khu vực doanh nghiệp tư nhân trong nước và doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài(doanh nghiệp FDI) đều bị ảnh hưởng nặng nề Trong số các nhóm doanh nghiệp, đối tượng chịu ảnh hưởng tiêu cực nhiều hơn cả là các doanh nghiệp mới hoạt động dưới 3 năm và các doanh nghiệp có quy mô siêu nhỏ, nhỏ Về mặt địa lý, hoạt động sản xuất kinh doanh bị ngưng trệ, suy giảm nhiều hơn với doanh nghiệp tư nhân ở các khu vực Duyên hải miền Trung (91% doanh nghiệp chịu tác động tiêu cực) và các doanh nghiệp FDI đang hoạt động tại khu vực Tây Nguyên (94% doanh nghiệp) Những tỉnh, thành phố có tỷ lệ doanh nghiệp tư nhân chịu ảnh hưởng tiêu cực cao nhất là Đà Nẵng (98%), Kon Tum và Khánh Hoà (95%)

Nghiên cứu “Tác động của đại dịch Covid - 19 đến hoạt động kinh tế tại Việt Nam” của Th.s Nguyễn Hoàng Nam (2021), nghiên cứu đã cho thấy một bức tranh toàn cảnh về nền kinh tế Việt Nam trong năm 2020 và các tháng đầu năm 2021 qua một số chỉ báo Kết quả nghiên cứu cho thấy,

Covid-19 gây ra tác động tiêu cực đến giá vàng, giá dầu, và ngược lại, Covid-Covid-19 lại cho thấy những tác động tích cực đến tỷ giá hối đoái, giá bạc, giá đồng Đối với chỉ số VN-Index, nghiên cứu không nhận thấy tổng số ca nhiễm có tác động, còn thông tin về tổng số ca tử vong lại cho ảnh hưởng tiêu cực đến chỉ

số này Ngoài ra, thị trường chứng khoán vừa là kênh giao dịch, vừa là kênh đầu tư, thu hút vốn nước Ngoài hiệu quả vào Việt Nam Thời gian gần đây, tình trạng nghẽn lệnh do quá tải hệ thống đã ảnh hưởng không tốt đến chất lượng giao dịch của nhà đầu tư nói chung và nhà đầu tư nói riêng COVID-19 gây tác động tiêu cực khi thông tin về tổng số ca tử vong ảnh hưởng đến điểm

số thị trường

Đối với các vấn đề xã hội:

Về vấn đề thu nhập, việc làm: trong nghiên cứu “Đánh giá nhanh tác động của đại dịch COVID-19 tới doanh nghiệp và người lao động trong một

số ngành kinh tế chính: Ứng phó, điều chỉnh và khả năng phục hồi” năm

2020, đánh giá tác động của đại dịch đối với người lao động và doanh nghiệp trong các lĩnh vực dệt may, du lịch, điện tử, chế biến hải sản và chế biến gỗ tại Việt Nam Thông qua nghiên cứu cho thấy 1/4 doanh nghiệp tham gia khảo sát đã phá sản hoặc tạm ngừng kinh doanh Khoảng 2/3 số DN đã áp dụng các biện pháp cắt giảm chi phí lao động, đa số doanh nghiệp (63,4% trong khảo sát DN và 54,1% trong khảo sát NLĐ) đưa ra quyết định cắt giảm chi phí lao động một cách đơn phương hoặc chỉ tham vấn với quản lý bộ phận, chỉ có 15,5% người sử dụng lao động (NSDLĐ) tham vấn công đoàn cơ

sở (CĐCS )và 4,1% NLĐ được CĐCS đại diện trong thương lượng với NSDLĐ trong quá trình điều chỉnh về nhân sự Đối với người lao động, tác

động đối với lao động nữ và gia đình rất nặng nề Có 83% lao động nữ cho biết họ bị giảm thu nhập hoặc mất việc làm; trong số đó 32,3% là người kiếm tiền chính hoặc duy nhất trong gia đình Lao động di cư gặp phải thách thức kép: một mặt thu nhập và việc làm của họ bị đe dọa (87,9% NLĐ di cư đã mất việc hoặc giảm lương); mặt khác họ bị chia cắt khỏi gia đình ở quê hương vì các biện pháp giãn cách xã hội và phong tỏa

Cùng đề cập đến vấn đề thu nhập và việc làm, nghiên cứu “ Tác động của dịch Covid-19 đến kinh tế xã hội TP.HCM và đề xuất chính sách thúc đẩy

đà tăng trưởng cho năm 2020” của tác giả Hồ Thiện Thông Minh và Nguyễn Hoàng Tiến – Đại học Quốc tế Sài Gòn (2020), kết quả cho thấy dịch bệnh đã ảnh hưởng đến kế hoạch nhân sự của một số lĩnh vực như vận tải, giáo dục, dịch vụ lưu trú, du lịch Đối với các doanh nghiệp có quy mô lao động từ 100 người trở lên, hầu hết đều vẫn hoạt động bình thường đến thời điểm tháng 3/2020, một số ít chọn phương án giảm giờ (giảm tăng ca) làm nhằm giữ chân người lao động khi tình hình dịch bệnh chấm dứt để không thiếu hụt nhân lực cho hoạt động sản xuất kinh doanh Có 25,15% doanh nghiệp được khảo sát

dự kiến cắt giảm lao động trong thời gian tới khi tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh tiếp tục bị tác động do tình hình dịch bệnh Hình thức cắt giảm lao động chủ yếu là giảm giờ làm việc (46,34%), tạm thời cho người lao động nghỉ việc không hỗ trợ tiền lương (19,5%), tạm thời cho người lao động nghỉ việc có hỗ trợ tiền lương (29,16%) và cho lao động thôi việc (5%)

Trong “Báo cáo tác động của dịch Covid 19 đến tình hình lao động, việc làm quý I năm 2021” của Tổng cục Thống kê đã chỉ ra: Hiện nay, cả nước vẫn còn 9,1 triệu người từ 15 tuổi trở lên bị ảnh hưởng tiêu cực bởi dịch Covid-19 Mặc dù dịch bệnh bùng phát nhưng thu nhập bình quân của người lao động quý I 2021 vẫn tăng so với cùng kỳ năm trước ở cả ba khu vực kinh

tế Báo cáo cũng chỉ ra sự chênh lệch trong thu nhập bình quân tháng của lao động nam cao hơn 1,4 lần của lao động nữ (tương ứng 7,3 triệu đồng so với

5,2 triệu đồng); thu nhập bình quân lao động khu vực thành thị cao hơn 1,5 lần lao động khu vực nông thôn (tương ứng 7,9 triệu đồng so với 5,4 triệu đồng)

Về chi tiêu và chất lượng cuộc sống, “Đánh giá nhanh tác động của đại dịch COVID-19 tới doanh nghiệp và người lao động trong một số ngành kinh

tế chính: Ứng phó, điều chỉnh và khả năng phục hồi” (2020), đã cho thấy rõ những tác động tiêu cực đến vấn đề chi tiêu và chất lượng cuộc sống của người lao động trong đại dịch 86,9% người lao động cho biết họ đã trải qua cảm xúc lo âu, bi quan, bất an và tâm trạng thay đổi thất thường Cuộc khủng hoảng cũng ảnh hưởng tiêu cực tới quan hệ gia đình của 34,2% người lao động và gần 5% cho biết có tình trạng bạo lực gia đình Để ứng phó trước khủng hoảng, hầu hết người lao động cắt giảm chi phí cơ bản, đặc biệt là chi phí thực phẩm với trên 40% nhóm lao động di cư bị thiếu ăn do giảm chi tiêu thực phẩm xuống mức tối thiểu hoặc dưới tối thiểu

Nghiên cứu “Tác động của dịch bệnh Covid 19 tới lao động di cư: Nghiên cứu trường hợp tại xã Hoàn Sơn, Huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh” của nhóm tác giả Đồng Thanh Mai, Nguyễn Mậu Dũng, Tô Thế Nguyên và Vũ Tiến Vượng (2021), nghiên cứu đo lường mức độ tác động của dịch bệnh Covid -19 tới việc làm và đời sống của lao động di cư Kết quả khảo sát đối với 114 lao động di cư đang sinh sống tại xã Hoàn Sơn, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh cho thấy gần 70% người lao động di cư bị mất hoặc giảm việc làm, 86% bị giảm thu nhập, giảm chi tiêu hay đời sống tinh thần bị xáo trộn Có 69,23% lao động di cư nữ và 68,93% lao động trên 35 tuổi cảm thấy bất an trong đại dịch với những lo lắng về dịch bệnh, về giá cả hàng hóa, về công việc… Nghiên cứu cho thấy mặc dù chịu tác động lớn bởi dịch bệnh nhưng hơn 90% lao động di cư không nhận được đầy đủ sự trợ cấp của Nhà nước, cũng như sự quan tâm của chính quyền địa phương

Trong nghiên cứu “Tác động của dịch Covid 19 tới lao động nữ di cư tại khu vực phi chính thức (Nghiên cứu trường hợp Hà Nội và TP Hồ Chí Minh)” của tác giả Lê Phương Hòa (2021), nghiên cứu tập trung đánh giá tác động của Covid lên các vấn đề an sinh xã hội của người lao động trên các mặt việc làm, thu nhập, chất lượng sống (chỗ ở, chăm sóc y tế, kết nối xã hội…tại thành phố Hà Nội và Hồ Chí Minh, tiến hành khảo sát xã hội học triển khai trên 600 mẫu định lượng và tiến hành phỏng vấn sâu để xây dựng lên 12 câu chuyện điển hình Kết quả nghiên cứu cho thấy hơn 1/2 số lao động cho biết trong đợt dịch họ tạm thời không có việc hoặc bị chấm dứt việc, tỷ lệ này ở

Hà Nội cao hơn nhiều so với TP Hồ Chí Minh với số liệu tương ứng là 83,4% so với 18,7% 38,5% người lao động thuộc phi chính thức cho biết họ

bị giảm thu nhập nhiều và có đến 48,33% không có thu nhập trong thời kỳ dịch, trong đó 84,33% người lao động ở Hà Nội cho biết họ không có thu nhập Bị mất việc làm hoặc giảm thu nhập là nguyên nhân khiến nhiều người lựa chọn cắt giảm chi tiêu do đó chất lượng sống và sinh hoạt của họ cũng đi xuống, an sinh không được đảm bảo, 75,8% cho biết do phải cắt giảm chi tiêu

do những khó khăn do Covid gây nên Điều đáng nói, dịch Covid đã khiến cho người lao động quan tâm đến vấn đề sức khỏe nhiều hơn khi 86,33% cho biết đã quan tâm hơn đến vấn đề sức khỏe, đặt biệt người lao động ở TP Hồ Chí Minh có đến 96% người dân cho biết có sự thay đổi

3.Kết quả chính rút ra từ tổng quan nghiên cứu

Nhìn chung các kết quả nghiên cứu trên đã làm rõ được một số nội dung sau:

Trên thế giới, các nghiên cứu về tác động của Covid 19 đến vấn đề kinh

tế - xã hội còn khá rộng, mang tính chất quốc gia Tại Việt Nam, các nghiên cứu về tác động của Covid 19 khá nhiều, các chủ đề nghiên cứu đa dạng, từ nghiên cứu vấn đề kinh tế xã hội cấp tỉnh/ thành phố đến toàn quốc

Nhìn chung, các đề tài nghiên cứu về tác động của Covid 19 đến kinh

tế - xã hội tại Việt Nam chủ yếu phân tích những tác động đối với các doanh nghiệp và người lao động nói chung Đã có một số nghiên cứu nổi bật về những tác động đối với nhóm lao động cụ thể, tuy nhiên các nhóm đối tượng lao động tại Việt Nam khá đa dạng với những đặc điểm khác nhau, vì vậy việc bàn luận chuyên sâu về tác động của đại dịch Covid 19 đến các nhóm người lao động vẫn là một đề tài mới Xác định được khoảng trống nghiên cứu này là tiền đề quan trọng để triển khai những nội dung tiếp theo của đề tài nghiên cứu

Phần II: Đề cương nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu: Ảnh hưởng của đại dịch Covid 19 đến đời sống kinh

tế - xã hội của người lao động tại khu vực phi chính thức (nghiên cứu trường hợp tại quận Cầu Giấy, Hà Nội)

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Xuất hiện từ cuối năm 2019, cho đến nay đại dịch Covid-19 đã có mặt tại 219 nước với 124 triệu người bị nhiễm bệnh và 2,7 triệu người tử vong (Bộ Y tế, 2021), gây thiệt hại nặng nề đối với sự phát triển kinh tế xã hội của hầu hết các quốc gia trên thế giới (IOM, 2020) Đối với Việt Nam, dịch bệnh vẫn đang tiềm ẩn nhiều rủi ro, đồng thời Covid-19 đã làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế trong năm 2020 còn 2,9%, ảnh hưởng tiêu cực đến 84% doanh nghiệp và hàng triệu lao động (ILO, 2020) Việt Nam dù được coi là một trong những quốc gia có những biện pháp khống chế dịch hiệu quả và là một trong những nước hiếm hoi được đánh giá vẫn giữ được tăng trưởng dương trong năm 2020 cũng chịu những tác động tiêu cực trên mọi mặt của đời sống

xã hội

Dịch bệnh Covid 19 đã tác động trực tiếp đến người lao động , đặc biệt

là người lao động thuộc khu vực phi chính thức Lao động phi chính thức là lực lượng dễ bị tổn thương nhất khi không có hợp đồng, BHXH, thời gian làm

việc nhiều nhưng thu nhập rất thấp, lao động trong khu vực này có việc làm bấp bênh, thiếu ổn định, không có hợp đồng lao động hoặc hợp đồng thỏa thuận miệng, thời gian làm việc dài, thu nhập thấp Tiền lương bình quân của lao động phi chính thức thấp hơn của lao động chính thức ở tất cả các vị trí việc làm … Những thiệt thòi mà lao động phi chính thức phải gánh chịu không phải bây giờ mới được nhắc đến Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) đã từng khuyến nghị do việc làm không thường xuyên, thu nhập thấp, ít tiếp cận với các cơ hội phát triển kỹ năng nghề, nên lao động phi chính thức rất dễ bị tổn thương, nhất là khi gặp biến cố Tác động của đại dịch Covid-19 là một dẫn chứng Những đợt dịch bệnh kéo dài và các đợt giãn cách có ảnh hưởng rất lớn đến thu nhập và việc làm của người lao động Dự kiến, cả nước sẽ có

20 triệu lao động bị mất việc, không có hoặc bị giảm thu nhập, chủ yếu là lao động phi chính thức

Từ những lý do trên, lựa chọn đề tài nghiên cứu “Ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 đến đời sống kinh tế - xã hội của người lao động tại khu vực phi chính thức (nghiên cứu trường hợp tại quận Cầu Giấy, Hà Nội)”

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm đánh giá những ảnh hưởng của đại dịch Covid 19 đến các vấn đề về kinh tế - xã hội của người lao động tại khu vực phi chính thức thuộc quận Cầu Giấy, Hà Nội Từ đó đưa ra một số gợi ý, giải pháp nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của dịch bệnh đến người lao động tại khu vực phi chính thức trên địa bàn quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội trong thời gian tới

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Mô tả thực trạng về đời sống kinh tế xã hội của người lao động tại khu vực phi chính thức trên địa bàn quận Cầu Giấy trong bối cảnh đại dịch Covid 19

- Phân tích ảnh hưởng của đại dịch Covid 19 đến đời sống kinh tế của lao động tại khu vực phi chính thức

- Phân Phân tích ảnh hưởng của đại dịch Covid 19 đến đời sống xã hội của lao động tại khu vực phi chính thức

- Đề xuất một số gợi ý, giải pháp góp phần giảm thiểu tác động của dịch bệnh đến người lao động thuộc khu vực phi chính thức

3 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Ảnh hưởng của đại dịch Covid 19 tới người lao động tại khu vực phi chính thức tại quận Cầu Giấy, Hà Nội

3.2 Khách thể nghiên cứu

Lao động thuộc khu vực phi chính thức trên địa bàn quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội

3.3 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: quận Cầu Giấy

- Phạm vi thời gian: tháng 12/2021 – 01/2022

4 Giả thuyết nghiên cứu

- Covid 19 đã có những ảnh hưởng tiêu cực đến người lao động thuộc khu vực phi chính thức Nhiều lao động bị mất việc làm, giảm thu nhập, vấn

đề chi tiêu và chất lượng cuộc sống không được đảm bảo

- Đặc điểm nghề nghiệp là lý do chính khiến cho người lao động thuộc khu vực phi chính thức bị giảm hoặc mất thu nhập

- Các chính sách hỗ trợ của Chính phủ còn yêu cầu những thủ tục phức tạp, chưa đến đúng đối tượng cần hỗ trợ

5 Khung phân tích, biến số nghiên cứu

5.1 Khung phân tích

5.2 Biến số nghiên cứu

- Biến số độc lập: giới tính, độ tuổi, dân tộc, trình độ học vấn, tình trạng hôn nhân, đặc điểm nghề nghiệp

- Biến số phụ thuộc: được đo trên các khía cạnh: Thực trạng đời sống KT-XH của người lao động tại khu vực phi chính thức trên địa bàn quận Cầu Giấy trong đại dịch Covid 19, ảnh hưởng của Covid 19 đến đời sống xã hội của lao động tại khu vực phi chính thức, ảnh hưởng của Covid 19 đến đời sống kinh tế của lao động tại khu vực phi chính thức

- Biến số can thiệp: điều kiện kinh tế - xã hội của địa bàn nghiên cứu, các chính sách hỗ trợ lao động của Nhà nước

6 Cơ sở lý thuyết nghiên cứu

6.1 Một số khái niệm

6.1.1 Covid 19

COVID-19 (bệnh vi-rút corona 2019) là một bệnh do vi-rút có tên SARS-CoV-2 gây ra và được phát hiện vào tháng 12 năm 2019 ở Vũ Hán, Trung Quốc Căn bệnh này rất dễ lây lan và đã nhanh chóng lan ra khắp thế giới

Hiện nay căn bệnh này đã xuất hiện ở nhiều quốc gia trên thế giới, lan rộng ra khắp các châu lục gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến kinh tế, xã hội, sức khỏe và tính mạng của người dân nhiều quốc gia trên thế giới

6.1.2 Ảnh hưởng đến kinh tế, xã hội