Quản trị tiền lương của các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường ở nước ta.DOC

Quản trị tiền lương của các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường ở nước ta

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 2

PHẦN I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ VÀ ĐỘNG LỰC CỦA TIỀN LƯƠNG TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 3

I NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TIỀN LƯƠNG 3

1 Tiền lương là gì? 3

2 Các hình thức trả lương 4

3 Hình thức tiền thưởng 12

4 Thang lương, bảng lương 12

II CƠ CHẾ QUẢN LÍ TIỀN LƯƠNG VÀ THU NHẬP 12

III ĐÁNH GIÁ 13

PHẦN II THỰC TRẠNG CỦA TIỀN LƯƠNG VÀ TÁC DỤNG CỦA TIỀN LƯƠNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 15

I TÌNH HÌNH TIỀN LƯƠNG VÀ THU NHẬP CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG 15

1 Thực hiện mức lương tối thiểu chung 17

2 Thực hiện mức lương tối thiểu vùng 20

3 Mối quan hệ giữa tiền lương và năng suất lao động Tình trạng đình công 23

II NGUYÊN NHÂN SỰ HẠN CHẾ CỦA TIỀN LƯƠNG HIỆN NAY 23

PHẦN III MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ TIỀN LƯƠNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP 27

I GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ TIỀN LƯƠNG 27

II ĐỊNH HƯỚNG CẢI CÁCH 30

1 Về tiền lương tối thiểu 31

2 Về thang lương, bảng lương 32

3 Cơ chế quản lý tiền lương 32

KẾT LUẬN 35

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 36

LỜI MỞ ĐẦU

Đứng trước sự thay đổi hàng ngày của khoa học-kỹ thuật-công nghệ và sựcạnh tranh khốc liệt ngày càng gay gắt trên thị trường,nguồn nhân lực đã thực sựtrở thành tài sản cực kỳ quý giá đối với các doanh nghiệp Bởi vì, các doanhnghiệp chỉ có thể tồn tại và phát triển dựa trên cơ sở phát huy hiệu quả nhân tốcon người Do đó, mối quan tâm hàng đầu hiện nay của các nhà quản trị là làmsao để khuyến khích được người lao động đem hết tài năng và trí tuệ ra để phục

vụ cho doanh nghiệp

Còn đối với người lao động,họ quan tâm đầu tiên đến các lợi ích kinh tế vàcoi đó là nguồn động viên quan trọng Thực tế ở nước ta hiện nay, thu nhập củangười lao động còn thấp Chính vì vậy, với người lao động, tiền lương có tácdụng rất lớn trong tạo động lực để họ lao động Làm thế nào để trả lương hợp lívới những gì người lao động đã làm được và quản lí tiền lương sao có hiệu quả

là quan tâm lớn của các nhà quản trị

Với ý nghĩa đó,em trọn đề tài “Quản trị tiền lương của các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường ở nước ta”.

Kết cấu bài viết gồm 3 phần:

Phần I: Cơ sở lý luận về vai trò và động lực của tiền lương trong nền kinh

PHẦN I

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ VÀ ĐỘNG LỰC CỦA TIỀN

LƯƠNG TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG.

I NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TIỀN LƯƠNG.

1 Tiền lương là gì?

Trong nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung, toàn bộ mọi hoạt động về kinh tếđặt dưới sự quản lý Nhà nước một cách có kế hoạch, trong đó kể cả kế hoạchhoá sức lao động Do đó, tiền lương là một phần thu nhập quốc dân, được Nhànước phân phối một cách có kế hoạch cho người lao động theo số lượng và chấtlượng lao động Như vậy tiền lương chịu sự tác động của quy luật cân đối, có kếhoạch và chịu sự chi phối trực tiếp của Nhà nước

Còn nền kinh tế thị trường là nền kinh tế thong qua quan hệ mua – bán, traođổi Nó là một thể thống nhất của các thị trường: hàng hoá tiêu dùng và dịch vụ,

tư liệu sản xuất, tài chính, sức lao động, trong đó thị trường sức lao động có ýnghĩa đặc biệt quan trọng Thị trường sức lao động tồn tại khi sức lao động trởthành hàng hoá hay phải có hai điều kiện sau:

+ Người lao động được tự do bán sức lao động ( năng lực ) của mình vàbán có thời hạn nhất định , chứ không phải bán trong thời gian vĩnh viễn

+ Người lao động không có tư liệu sản xuất hoặc có rất ít Trước đây quanniệm rằng chỉ với điều kiện bị tước hết tư liệu sản xuất thì người lao động mới

có thể bán sức lao động của mình Song, thực tế ngày nay không phải nhữngngười bán sức lao động đều không có tư liệu sản xuất mà họ có ít Nhưng có thể

họ không biết sản xuất – kinh doanh hoặc sản xuất – kinh doanh không có hiệuquả hơn là đi làm thuê (bán sức lao động )

Và khi đã thừa nhận sự tồn tại khách quan của thị trường sức lao động thìtiền lương không chỉ thuộc phạm trù phân phối mà còn là phạm trù trao đổi,phạm trù có giá trị.

Trong nền kinh tế thị trường, hàng hoá sức lao động là một loại hàng hoáđặc biệt, thể hiện ở chỗ:

+ Giá trị sử dụng của hàng hoá sức lao động chỉ thể hiện rõ trong việc tiêudùng sức lao động Và khi tiêu dùng nó sẽ tạo ra một giá trị mới lớn hơn giá trịban đầu đã tiêu hao

+ Giá trị sức lao động được đo bằng giá trị các tư liệu sinh hoạt cần thiết

để tái sức lao động của con người

Do vậy, tiền lương là giá cả sức lao động Và giá cả sức lao động có thểdao động quanh giá trị của nó tuỳ thuộc vào quan hệ cung - cầu sức lao động.Tóm lại, tiền lương mang bản chất kinh tế -xã hội Nó vừa là thước đo giátrị, là đơn vị của chi phí sản xuất kinh doanh, vừa gắn với con người và cuộcsống của họ

Ngoài khái niệm tiền lương còn khái niệm thu nhập Thu nhập là tất cả cáckhoản thu mà người lao động nhận được ( từ doanh nghiệp la chủ yếu ) bao gồmtiền lương, tiền thưởng, các khoản tiền khác hoặc vật chất mà doanh nghiệpcung cấp cho người lao động

2 Các hình thức trả lương.

Thông thường, ở các doanh nghiệp có 3 hình thức trả lương chính là: trảlương theo thời gian, theo sản phẩm và trả lương khoán

Hình thức trả lương theo thòi gian: là tiền lương được trả căn cứ vào trình

độ kỹ thuật và thời gian làm việc của công nhân Có hình thức tính tiền lươngđơn giản theo suất lương cao hay thấp và thời gian làm dài hay ngắn quyết định;lại có hình thức tính tiền lương kết hợp giữa thời gian với tiền khen thưởng khi

Hình thức trả lương theo sản phẩm: là việc trả lương cho công nhân (nhóm công nhân) theo số lượng sản phẩm sản xuất ra (đơn vị tính là chiếc, kg,

tấn, mét ) thường được phân ra các loại sau:

- Trả lương theo sản phẩm trực tiếp: là tiền lương trả cho từng người công

nhân bằng tích số giữa số lượng sản phẩm sản xuất ra với đơn giá

- Trả lương theo sản phẩm tập thể: áp dụng đối với một số công việc sản

xuất theo phương pháp dây chuyền hoặc một số công việc thủ công nhưng cóliên quan đến nhiều công nhân

- Trả lương theo sản phẩm gián tiếp: chỉ áp dụng đối với một số công nhân

phục vụ mà công việc của họ có ảnh hưởng lớn đến thành quả lao động của côngnhân chính hưởng theo sản phẩm

- Trả lương theo sản phẩm luỹ tiến: là hình thức trả lương phần sản lượng

trong định mức khởi điểm tính theo đơn giá bình thường; phần sản lượng vượtmức khởi điểm sẽ tính theo đơn giá cao hơn

- Trả lương theo sản phẩm có thưởng: là trả lương sản phẩm trực tiếp kếthợp với chế độ tiền thưởng

Hình thức trả lương khoán: cũng là một trong hình thức trả lương theo sản

phẩm, áp dụng cho những công việc không thể định mức cho từng chi tiết, bộphận công việc mà thường giao khối lượng công việc tổng hợp và phải hoànthành trong một thời gian nhất định

Quy định hiện hành về hình thức và chế độ trả lương

Theo quy định của Bộ Luật Lao động về hình thức trả lương:

- Người sử dụng lao động có quyền chọn các hình thức trả lương theo thờigian (giờ, ngày, tuần, tháng), theo sản phẩm, theo khoán nhưng phải duy trì hìnhthức trả lương đã chọn trong một thời gian nhất định và phải thông báo chongười lao động biết

- Người lao động hưởng lương giờ, ngày, tuần được trả lương sau giờ,ngày, tuần làm việc ấy hoặc được trả gộp do hai bên thoả thuận, nhưng ít nhất

- Người lao động được trả lương trực tiếp, đầy đủ, đúng thời hạn và tại nơilàm việc

Trong trường hợp đặc biệt phải trả lương chậm thì không được chậm quámột tháng và người sử dụng lao động phải đền bù cho người lao động mộtkhoản tiền ít nhất bằng lãi suất tiền gửi tiết kiệm do ngân hàng Nhà nước công

bố tại thời điểm trả lương

- Lương được trả bằng tiền mặt Việc trả lương một phần bằng séc hoặcngân phiếu do Nhà nước phát hành do hai bên thoả thuận với điều kiện khônggây thiệt hại, phiền hà cho người lao động

- Người lao động có quyền được biết lý do mọi khoản khấu trừ vào tiềnlương của mình Trước khi khấu trừ tiền lương của người lao động, người sửdụng lao động phải thảo luận với Ban chấp hành công đoàn cơ sở; trường hợpkhấu trừ thì cũng không được khấu trừ quá 30% tiền lương hàng tháng

- Người sử dụng lao động không được áp dụng việc xử phạt bằng hình thứccúp lương của người lao động

Chế độ trả lương làm đêm, làm thêm giờ:

- Người lao động làm thêm giờ được trả lương theo đơn giá tiền lương hoặctiền lương của công việc đang làm như sau:

+) Vào ngày thường, ít nhất bằng 150%;

+) Vào ngày nghỉ hàng tuần, ít nhất bằng 200%;

+) Vào ngày lễ, ngày nghỉ có hưởng lương, ít nhất bằng 300%

Nếu người lao động được nghỉ bù những giờ làm thêm , thì người sử dụnglao động chỉ phải trả phần tiền chênh lệch so với tiền lương tính theo đơn giátiền lương hoặc tiền công của công việc đang làm của ngày làm việc bìnhthường

- Người lao động làm việc vào ban đêm, thì được trả thêm ít nhất bằng 30%tiền lương tính theo đơn giá tiền lương hoặc tiền lương của công việc đang làmvào ban ngày

Chế độ trả lương ngừng việc: trong trường hợp phải ngừng việc, người lao động được trả lương như sau:

- Nếu do lỗi của người sử dụng lao động, thì người lao động được trả đủtiền lương;

- Nếu do lỗi của người lao động thì người đó không được trả lương; nhữngngười lao động khác trong cùng đơn vị phải ngừng việc được trả lương theomức do hai bên thoả thuận nhưng không được thấp hơn mức lương tối thiểu

- Nếu vì sự cố về điện, nước mà không do lỗi của người sử dụng lao độnghoặc vì những nguyên nhân bất khả kháng, thì tiền lương do hai bên thoả thuận,nhưng không được thấp hơn mức lương tối thiểu

Chế độ trả lương trong những trường hợp khác:

- Trong trường hợp sáp nhập, hợp nhất, chia, tách doanh nghiệp, chuyểnquyền sở hữu, quyền quản lý hoặc quyền sử dụng tài sản của doanh nghiệp thìngười sử dụng lao động kế tiếp phải chịu trách nhiệm trả lương và các quyền lợikhác cho người lao động từ doanh nghiệp cũ chuyển sang Trong trường hợpdoanh nghiệp bị phá sản thì tiền lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội và các

quyền lợi khác của người lao động theo thoả ước tập thể và hợp đồng lao động

đã ký kết là khoản nợ trước hết trong thứ tự ưu tiên thanh toán

- Khi bản thân hoặc gia đình gặp khó khăn, người lao động được tạm ứngtiền lương theo điều kiện do hai bên thoả thuận

- Người sử dụng lao động tạm ứng tiền lương cho người lao động phải tạmthời nghỉ việc để làm các nghĩa vụ công dân

* MỘT SỐ ĐIỀU TRONG BỘ LUẬT LAO Đ ỘNG:

Điều 55

Tiền lương của người lao động do hai bên thoả thuận trong hợp đồng laođộng và được trả theo năng suất lao động, chất lượng và hiệu quả công việc.Mức lương của người lao động không được thấp hơn mức lương tối thiểu doNhà nước quy định

Điều 56

Mức lương tối thiểu được ấn định theo giá sinh hoạt, bảo đảm cho ngườilao động làm công việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường bùđắp sức lao động giản đơn và một phần tích luỹ tái sản xuất sức lao động mởrộng và được dùng làm căn cứ để tính các mức lương cho các loại lao độngkhác

Chính phủ quyết định và công bố mức lương tối thiểu chung, mức lương tốithiểu vùng, mức lương tối thiểu ngành cho từng thời kỳ sau khi lấy ý kiến Tổngliên đoàn lao động Việt Nam và đại diện của người sử dụng lao động

Khi chỉ số giá sinh hoạt tăng lên làm cho tiền lương thực tế của người laođộng bị giảm sút, thì Chính phủ điều chỉnh mức lương tối thiểu để bảo đảm tiềnlương thực tế

Điều 57

Chính phủ công bố thang lương, bảng lương để làm cơ sở tính các chế độbảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, tiền lương khi làm thêm giờ, làm đêm, ngừngviệc, nghỉ hàng năm và các trường hợp nghỉ việc khác của người lao động saukhi lấy ý kiến Tổng liên đoàn lao động Việt Nam và đại diện của người sử dụnglao động

Điều 58

1- Người sử dụng lao động có quyền chọn các hình thức trả lương theo thờigian (giờ, ngày, tuần, tháng), theo sản phẩm, theo khoán nhưng phải duy trì hìnhthức trả lương đã chọn trong một thời gian nhất định và phải thông báo chongười lao động biết

2- Người lao động hưởng lương giờ, ngày, tuần được trả lương sau giờ,ngày, tuần làm việc ấy hoặc được trả gộp do hai bên thoả thuận, nhưng ít nhất

15 ngày phải được trả gộp một lần

3- Người lao động hưởng lương tháng được trả lương cả tháng một lầnhoặc nửa tháng một lần

4- Người lao động hưởng lương theo sản phẩm, theo khoán, được trả lươngtheo thoả thuận của hai bên; nếu công việc phải làm trong nhiều tháng thì hàngtháng được tạm ứng lương theo khối lượng công việc đã làm trong tháng

bố tại thời điểm trả lương

2- Lương được trả bằng tiền mặt Việc trả lương một phần bằng séc hoặcngân phiếu do Nhà nước phát hành, do hai bên thoả thuận với điều kiện khônggây thiệt hại, phiền hà cho người lao động.

Điều 60

1- Người lao động có quyền được biết lý do mọi khoản khấu trừ vào tiềnlương của mình Trước khi khấu trừ tiền lương của người lao động, người sửdụng lao động phải thảo luận với Ban chấp hành công đoàn cơ sở; trường hợpkhấu trừ thì cũng không được khấu trừ quá 30% tiền lương hàng tháng

2- Người sử dụng lao động không được áp dụng việc xử phạt bằng hìnhthức cúp lương của người lao động

Điều 61

1- Người lao động làm thêm giờ được trả lương như sau:

a) Vào ngày thường, được trả lương ít nhất bằng 150% của tiền lương giờcủa ngày làm việc bình thường;

b) Vào ngày nghỉ hàng tuần hoặc ngày lễ, được trả lương ít nhất bằng200% của tiền lương giờ của ngày làm việc bình thường

Nếu làm thêm giờ vào ban đêm thì còn được trả thêm theo quy định tạikhoản 2 Điều này

Nếu người lao động được nghỉ bù những giờ làm thêm, thì người sử dụnglao động chỉ phải trả phần tiền chênh lệch so với tiền lương giờ của ngày làmviệc bình thường

2- Người lao động làm việc vào ban đêm quy định tại Điều 70 của Bộ luậtnày, thì được trả thêm ít nhất bằng 30% của tiền lương làm việc vào ban ngày

Điều 62

Trong trường hợp phải ngừng việc, người lao động được trả lương như sau:

1- Nếu do lỗi của người sử dụng lao động, thì người lao động được trả đủtiền lương;

2- Nếu do lỗi của người lao động thì người đó không được trả lương;những người lao động khác trong cùng đơn vị phải ngừng việc được trả lươngtheo mức do hai bên thoả thuận nhưng không được thấp hơn mức lương tốithiểu;

3- Nếu vì sự cố về điện, nước mà không do lỗi của người sử dụng lao độnghoặc vì những nguyên nhân bất khả kháng, thì tiền lương do hai bên thoả thuận,nhưng không được thấp hơn mức lương tối thiểu

Điều 63

Các chế độ phụ cấp, tiền thưởng, nâng bậc lương, các chế độ khuyến khíchkhác có thể được thoả thuận trong hợp đồng lao động, thoả ước tập thể hoặc quyđịnh trong quy chế của doanh nghiệp

Điều 64

Người sử dụng lao động có trách nhiệm trích từ lợi nhuận hàng năm đểthưởng cho người lao động đã làm việc tại doanh nghiệp từ một năm trở lên,theo quy định của Chính phủ phù hợp với đặc điểm của từng loại doanh nghiệp

Điều 65

1- Nơi nào sử dụng người cai thầu hoặc người có vai trò trung gian tương

tự thì người sử dụng lao động là chủ chính phải có danh sách và địa chỉ củanhững người ấy kèm theo danh sách những người lao động làm việc với họ vàphải bảo đảm việc họ tuân theo quy định của pháp luật về trả công lao động, antoàn lao động và vệ sinh lao động

2- Nếu người cai thầu hoặc người có vai trò trung gian tương tự trả thiếuhoặc không trả lương và không bảo đảm các quyền lợi khác cho người lao động,thì người sử dụng lao động là chủ chính phải chịu trách nhiệm trả lương và bảođảm các quyền lợi đó cho người lao động Trong trường hợp này, người sử dụng

lao động là chủ chính có quyền yêu cầu người cai thầu hoặc người có vai tròtrung gian tương tự đền bù hoặc yêu cầu cơ quan Nhà nước có thẩm quyền giảiquyết tranh chấp theo quy định của pháp luật

3 Hình thức tiền thưởng

Tiền thưởng thực chất là khoản tiền bổ xung cho tiền lương nhằm quán triệthơn nguyên tắc phân phối theo động và nâng cao hiệu quả trong sản xuất kinhdoanh

Thật vậy, phần lợi nhuận được tạo ra trong quá trình sản xuất không chỉ cóvai trò của chủ doanh nghiệp mà còn có vai trò đóng góp tích cực của người laođộng Do đó, trong việc phân phối lợi nhuận phải trích một phần cho người laođộng ( dưới dạng tiền thưởng )

Có thể nói tiền thưởng là một trong những biện pháp khuyến khích vật chấtđối với người lao đông trong quá trình làm việc Vì thế nó có tác dung động viên

và kích thích người lao động làm việc

4 Thang lương, bảng lương

Nhà nước ban hành 21 thang lương và 25 bảng lương với quan hệ tiềnlương tối thiểu, trung bình, tối đa là 1, 1,82 và 7,06 áp dụng đối với doanhnghiệp Nhà nước Đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và doanhnghiệp hoạt động theo Luật Doanh nghiệp được quyền vận dụng thang lương,bảng lương do Nhà nước ban hành hoặc tự xây dựng và đăng ký với cơ quan laođộng địa phương

II CƠ CHẾ QUẢN LÍ TIỀN LƯƠNG VÀ THU NHẬP.

Đối với doanh nghiệp nhà nước, việc lập kế hoạch tiền lương và xác địnhđơn giá tiền lương phải gắn với năng suất lao động và hiệu quả sản xuất, kinhdoanh của doanh nghiệp Giám đốc được quyền chủ động trong việc trả lươngcho người lao động gắn với năng suất lao động, hiệu quả và mức độ đóng góp

của từng người Nhà nước thực hiện chức năng thẩm định, kiểm soát và điềuchỉnh Đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp hoạtđộng theo Luật Doanh nghiệp, Nhà nước quy định mức lương tối thiểu, quy địnhcác nguyên tắc có tính chất định hướng, làm căn cứ để doanh nghiệp cụ thể hoámức tiền lương, tiền công theo điều kiện cụ thể của từng ngành nghề Doanhnghiệp quyết định trả lương cho người lao động căn cứ vào hiệu quả sản xuất,kinh doanh, mức tiền công trên thị trường và thoả thuận trong hợp đồng laođộng, thoả ước lao động tập thể.

- Hệ thống thang lương, bảng lương do Nhà nước ban hành là cơ sở đểchuyển xếp lương, đánh giá chất lượng đội ngũ lao động, ký kết hợp đồng laođộng, đóng, hưởng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, trả lương cho những ngàynghỉ theo chế dộ quy định của Bộ luật Lao động

- Cơ chế quản lý tiền lương của Nhà nước đã tạo hành lang pháp lý đểdoanh nghiệp được quyền chủ động trong xác định chi phí tiền lương cho ngườilao động Tiền lương, thu nhập của người lao động từng bước gắn với năng suấtlao động, hiệu quả sản xuất, kinh doanh; mối quan hệ giữa tiền lương, tiềnthưởng và lợi nhuận được giải quyết hợp lý hơn; vai trò quản lý của Nhà nước

về tiền lương, thu nhập được tăng cường một bước

b Mặt chưa được.

- Mục tiêu đặt ra tính đúng, tính đủ lương tối thiểu là khá cao so với sứcphát triển của nền kinh tế nước ta hiện nay Mặt khác, tiền lương tối thiểu mớiđược xem xét chủ yếu trong khu vực Nhà nước chưa có sự liên kết giữa các khuvực, vì vậy, nhìn chung tác dụng của mức lương tối thiểu còn hạn chế, phạm vi

áp dụng hẹp, chưa thực sự là cơ sở hình thành mức tiền công trên thị trường sứclao động Chưa phân biệt sự khác nhau giữa tiền lương tối thiểu của các doanhnghiệp với tiền lương tối thiểu của khu vực hành chính, sự nghiệp Chưa làm rõnhững căn cứ xây dựng và áp dụng mức lương tối thiểu vùng, ngành, chưa quyđịnh mức lương tối thiểu giờ

- Hệ thống thang lương, bảng lương do Nhà nước ban hành không bao trùmhết ngành nghề, công việc Tiền lương theo thang, bảng lương với mức lương tốithiểu chung do Nhà nước quy định chỉ chiếm một phần nhỏ (khoảng 25%-30%)lương thực tế và thu nhập của người lao động

- Việc thống nhất quản lý chi phí tiền lương ở đầu vào chưa hoàn toàn gắnvới năng suất lao động và hiệu quả sản xuất, kinh doanh ở đầu ra của doangnghiệp nhà nước Việc đổi mới cơ chế quản lý tiền lương, thu nhập và cơ chếquản lý tài chính doanh nghiệp chưa đồng bộ ở nhiều doanh nghiệp, tốc độ tăngtiền lương bình quân lớn hơn tốc độ tăng năng suất lao động Việc hằng năm,Nhà nước giao đơn giá tiền lương cho các doanh nghiệp chưa phù hợp với cơchế thị trường, tạo cho giám đốc ỷ lại, không chịu trách nhiệm và không năngđộng để tính toán, quyết định đúng đắn chi phí tiền lương gắn với lợi nhuận;

PHẦN II THỰC TRẠNG CỦA TIỀN LƯƠNG VÀ TÁC DỤNG CỦA TIỀN

LƯƠNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP

I TÌNH HÌNH TIỀN LƯƠNG VÀ THU NHẬP CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG.

Nhà nước ta ban hành hệ thống thang lương, bảng lương để trả lương chongười lao động trong lĩnh vực hành chính, sự nghiệp, cho những người làm cácchức vụ bầu cử và cho lực lượng vũ trang nhân dân Trong lĩnh vực sản xuấtkinh doanh, các doanh nghiệp đã tham khảo, vận dụng hệ thống tiền lương này

để xây dựng hệ thống tiền lương của doanh nghiệp mình Đối với các doanhnghiệp nhà nước,hệ thống thang lương, bảng lương của nhà nước được dùng đểlàm cơ sở để trích nộp bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho người lao động vàlàm cơ sở để xác định giá trị đầu vào của sản phẩm

Tuy nhiên trong một hội thảo gần đây, đại diện Sở Nông nghiệp – Pháttriển nông thôn TPHCM cho biết: Nhiều doanh nghiệp (DN) trong ngành cóđông đảo CN có thâm niên, có tay nghề, bậc lương theo thang bảng lương Nhànước đã đụng trần Và cứ thế, 10 năm qua, bậc lương dậm chân tại chỗ Tương

tự là rất nhiều CN ngành điện Theo Nghị định 25/CP, CN sản xuất điện có 5bậc Tuần tự nhi tiến, nhiều người khoảng 45 tuổi đã đạt bậc nghề 5/5 Từ đócho đến khi nghỉ hưu, 15 năm còn lại bậc lương đứng yên Nhiều cán bộ Côngđoàn (CĐ) ngành điện nói: Tình trạng này tạo ra hiện tượng bình quân hóa bậclương tối đa, ảnh hưởng tới động lực phấn đấu của người lao động

Với chính sách tiền lương hiện hành, có thể thấy hiện tượng trên ở nhiềungành nghề Trước năm 1993, khi đã có bậc nghề tối đa, NLĐ còn có phụ cấpvượt khung Song từ năm 1993 trở đi, chế độ tiền lương mới đã bỏ khoản phụcấp này Theo chuyên viên Sở LĐ-TB-XH TPHCM, để bù đắp cho NLĐ giữ bậccuối của thang lương, bảng lương, tùy điều kiện của từng DN, mà có sự vậndụng để có khoản phụ cấp khác, như cho hưởng phụ cấp thợ giỏi với những

người thực sự có tay nghề cao; với người còn trẻ, khỏe thì tạo điều kiện choNLĐ nâng cao trình độ như học đại học tại chức theo đúng ngành nghề để có cơ

sở xếp lại lương cho phù hợp

Thiệt thòi vì thang bảng lương lạc hậu

Trợ cấp thôi việc và lương hưu thấp

Dĩ nhiên đối tượng được bù đắp, được vận dụng như trên không phải là đa

số và những dẫn chứng trên chỉ giới hạn ở những DN quan tâm thực hiện chế độtiền lương cho NLĐ Làm việc 22 năm, song nữ CN Phạm Thị Thúy Hằng tạimột DN Nhà nước tên tuổi ở TPHCM vẫn chỉ bậc 3, hệ số 1,78 Mới đây chị bịchấm dứt hợp đồng lao động và hưởng trợ cấp thôi việc cho 22 năm 5 tháng làmviệc là 4.205.250 đồng

Thông thường trong quá trình làm việc, NLĐ chú trọng thu nhập thực tếhơn là tiền lương trên hợp đồng lao động Song đến khi có tuổi, phải thôi việchay chuẩn bị nghỉ hưu, nhiều người mới thấm thía vì sự thiệt thòi Hậu quả kéotheo của mức lương thấp là trợ cấp thôi việc hoặc hưởng lương hưu trí càngthấp

Một sự bất bình đẳng, mâu thuẫn nội tại

Do thiết kế chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH): Đóng và hưởng trên nềnlương theo hợp đồng lao động, cùng với thiết kế chính sách tiền lương như trên,

đã tạo ra nhiều bất cập, bất bình đẳng Sẽ là một mâu thuẫn khi cùng một ngànhnghề, NLĐ làm cùng chức danh công việc, cùng bậc lương nhưng NLĐ ở DN ănnên làm ra có năng suất lao động cao, đóng góp nhiều hơn lại đóng và hưởngBHXH như NLĐ ở nơi làm ăn không hiệu quả, năng suất thấp Bố trí BHXHtheo kiểu cào bằng theo khung bậc lương của DN Nhà nước – trong trường hợpnày – là cứng nhắc, không còn phù hợp thực tế và thiệt thòi cho NLĐ

Theo lộ trình lương tối thiểu 2003-2007, vào năm 2003 mức lương tối thiểuđược xác định là 290.000 đồng/tháng và 340.000 đồng/tháng năm 2007 Tuy

nhiên, do chỉ số giá tiêu dùng tăng cao nên đến tháng 10/2006, mức lương tốithiểu chung tăng 450.000 đồng/tháng, nghĩa là cao hơn so với Đề án 110.000đồng Đến tháng 1/2008, lương tối thiểu chung đã tăng lên là 540.000đồng/tháng

Tuy nhiên, thời gian vừa qua nền kinh tế trong nước đang phải đối mặt vớitình trạng giá tiêu dùng ở mức cao Giá cả thị trường diễn biến phức tạp, chỉ sốgiá từ năm 2003 đến tháng 5/2008 đã tăng hơn 70% Trong đó, lương thực, thựcphẩm tăng tới 113,82% làm cho đời sống nhiều người lao động gặp nhiều khókhăn, nhất là đối với những người có thu nhập thấp

1 Thực hiện mức lương tối thiểu chung .

a Mức lương tối thiểu chung thực hiện từ ngày 01 tháng 01 năm 2008 theoquy định tại Điều 1 Nghị định số 166/2007/NĐ-CP là 540.000 đồng/tháng.( tăng20% so với hiện nay)

b Công ty căn cứ mức lương tối thiểu chung tại khoản 1 nêu trên và hệ sốlương, phụ cấp lương quy định tại Nghị định số 205/2004/NĐ-CP, Nghị định số204/2004/NĐ-CP ngày 14 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ để tính mức lương,phụ cấp lương làm căn cứ tính đóng, hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội, bảohiểm y tế; tiền lương ngừng việc; nghỉ ngày lễ, nghỉ hàng năm và các chế độkhác theo quy định của pháp luật lao động

Việc tính mức lương và phụ cấp lương được thực hiện như sau: lấy hệ sốlương cấp bậc theo chức danh nghề, công việc; hệ số lương chuyên môn, nghiệpvụ; hệ số lương chức vụ được xếp, phụ cấp lương, hệ số chênh lệch bảo lưu (nếucó) nhân với mức lương tối thiểu chung 540.000đồng/tháng

c Đối với người lao động dôi dư thực hiện chấm dứt hợp đồng lao động,nhận trợ cấp mất việc làm theo quy định tại khoản 4, Điều 3 và Điều 4 Nghịđịnh số 110/2007/NĐ-CP ngày 26 tháng 6 năm 2007 của Chính phủ về chínhsách đối với người lao động dôi dư do sắp xếp lại công ty nhà nước, thì trợ cấp