Ngày dạy Buổi 2 Tiết 4,5,6 KIỀU Ở LẦU NGƯNG BÍCH (Trích Truyện Kiều) Nguyễn Du I MỤC TIÊU 1 Kiến thức Ôn tập, khắc sâu nội dung, ý nghĩa văn bản, nghệ thuật của văn bản 2 Năng lực a Năng lực đặc thù V[.]
Trang 1Ngày dạy………
Buổi 2 Tiết 4,5,6
KIỀU Ở LẦU NGƯNG BÍCH (Trích Truyện Kiều)
-Nguyễn
Du-I MỤC TIÊU
1 Kiến thức:
- Ôn tập, khắc sâu nội dung, ý nghĩa văn bản, nghệ thuật của văn bản
2 Năng lực
a Năng lực đặc thù
- Viết được bài văn nghị luận phân tích về nhân vật.
- Viết được bài văn cảm nhận về đoạn thơ
b Năng lực chung: Tự học, hợp tác và giải quyết vấn đề.
3 Thái độ: Biết vận dụng kiến thức vào việc học tác giả, tác phẩm cụ thể.
I CHUẨN BỊ
1 Giáo viên: Bài soạn
2 Học sinh: Vở ghi, tài liệu tham khảo
III NỘI DUNG
A KIẾN THỨC CƠ BẢN
1 Vị trí:
- Vị trí: Đoạn trích nằm trong phần II: “Gia biến và lưu lạc”.
- Nội dung đoạn trích: Sau khi bị Mã Giám Sinh lừa gạt, làm nhục, Kiều đau đớn,
phẫn uất, toan tự tử, nhất quyết không chịu tiếp khách làng chơi Tú Bà sợ mất “cả chì lẫn chài” bèn lấy lời ngon ngọt khuyên giải, dụ dỗ Kiều Mụ vờ chăm sóc thuốc
thang, hứa hẹn khi nàng bình phục sẽ gả nàng cho người tử tế Mụ đưa Kiều giam lỏng ở lầu Ngưng Bích song thực chất là để thực hiện âm mưu mới đê tiện hơn, tàn bạo hơn
- Sống trong cảnh cô tịch chỉ có nước với trời đã khiến cho nỗi cô đơn của Kiều thăng hoa, dệt thành những câu thơ tả cảnh ngụ tình tuyệt tác
2 Nội dung
Đoạn trích đã miêu tả chân thực cảnh ngộ cô đơn, buồn tủi, đáng thương, nỗi nhớ người thân da diết và tấm lòng thủy chung, hiếu thảo vị tha của Thúy Kiều khi bị giam lỏng ở lầu Ngưng Bích
3 Nghệ thuật:
- Khắc họa nội tâm nhân vật qua ngôn ngữ độc thoại
- Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình đặc sắc
B LUYỆN TẬP
Đề bài: Cảm nhận của em về tâm trạng của Thúy Kiều ở tấm câu cuối của đoạn trích Kiều ở lầu Ngưng Bích (Trích Truyện Kiều) của Nguyễn Du
Trang 2* Gợi ý:
a Mở bài:
- Giới thiệu khái quát về tác giả Nguyễn Du và Tác phẩm Truyện Kiều (1- 2 cầu)
- Giới thiệu về đoạn trích: Vị trí, nội dung đoạn trích
- Giới thiệu vấn đề NL: 8 câu thơ cuối khắc họa rõ nét tâm trạng của Kiều (Trích thơ)
b Thân bài:
b.1 Giới thiệu khái quát:
- Mọi cảnh vật qua con mắt Kiều đều gợi lên những nét buồn da diết:
+ Cách sử dụng ngôn ngữ độc thoại và điệp từ: Mỗi cặp lục bát làm thành một cảnh
và đều được tác giả khắc họa, liên kết qua điệp từ “buồn trông”
+ “Buồn trông” có nghĩa là buồn mà nhìn ra xa trông ngóng một cái gì đó mơ hồ sẽ
đến làm đổi thay hiện tại, nhưng trông mà vô vọng
+ “Buồn trông” có cả cái thảng thốt lo âu, có cái xa lạ cuốn hút tầm nhìn của người
con gái ngây thơ, lần đầu lạc bước giữa cuộc đời ngang trái, mang tính dự cảm hãi hùng
- Điệp ngữ “buồn trông” kết hợp với các hình ảnh đứng sau đó đã diễn tả nỗi buồn
ngày càng tăng với nhiều sắc độ khác nhau như những con sóng lòng không sao chịu nổi, những nồi buồn vô vọng, vô tận:
b.2 Phân tích 8 câu cuối
* Cảnh đầu tiên: Cảnh cửa bể lúc hoàng hôn
“Buồn trông cửa bể chiều hôm Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa”
+ Là bức tranh của cảnh chiều hôm nhớ nhà Thời gian “chiều hôm” khiến cho nỗi
buồn thân phận trở nên thấm thía
+ Hình ảnh ẩn dụ “cánh buồm” là hình ảnh rất đắt để thể hiện ngoại cảnh và nội
tâm nhân vật Cánh buồm nhỏ nhoi đơn độc giữa biển nước mênh mông trong ánh sáng lẻ lói cuối cùng của mặt trời sắp tắt Con thuyền mỗi lúc một xa, rồi gần như mất hút, biết bao giờ mới tim được bến bờ neo đậu; cũng như Kiều còn lênh đênh giữa dòng đời, biết bao giờ mới được trở về sum họp, đoàn tụ với những người thân yêu
⇒ Nhìn cánh buồm lẻ loi trôi nỗi giữa sóng nước Kiều nghĩ đến thân phận mình cũng đang bị dòng đời đưa đẩy.
* Cảnh thứ hai: Cảnh hoa trôi mặt nước
“Buồn trông ngọn nước mới sa Hoa trôi man mác biết là về đâu?”
+ Cùng với hình ảnh “cánh buồm”, hình ảnh ẩn dụ “hoa trôi" cũng thế hiện cho nỗi
buồn, cho thân phận lênh đênh, nổi chìm giữa dòng đời của Thúy Kiều
+ Câu hỏi tu từ cho thấy sự mất phương hướng, gợi một nỗi băn khoăn, thấp thỏm + Tạo dựng được một bức tranh tương phản: Một bên là không gian của cửa bể lúc
thủy triều lên và một bên là hình ảnh những cánh hoa tàn trôi man mác trên mặt nước Tác giả đã tô đậm sự nhỏ bé, lênh đênh, trôi dạt của con thuyền, của những cánh hoa đã tàn, đã rụng
=> Kiều lo cho thân phận nổi chìm giữa dòng đời của mình rồi sẽ trôi dạt, bị vùi
dập nơi nao.
Trang 3* Cảnh thứ ba: Cảnh nội cỏ rầu rầu
“Buồn trông nội cỏ rầu rầu Chân mây mặt đất một màu xanh xanh”
+ Đây là cảnh khá ấn tượng, dễ gợi liên tưởng đến cảnh xuân hôm nào trong tiết
thanh minh Tuy nhiên, không phải là “cỏ non xanh tận chân trời" đầy sức sống mà
là “nội cỏ rầu rầu" với sắc xanh héo úa, nhàn nhạt trải dài từ mặt đất đến chân mây + Nét vẽ không gian: “nội cỏ”, “chân mây”, “mặt đất” gợi một không gian vô
cùng rộng lớn đang đầy ải nàng Kiều
+ Từ láy “rầu rầu” vẽ nên cả một vùng cỏ cây tàn héo, và gợi nỗi sầu thương cô lẻ + Từ láy “xanh xanh” gợi một sắc xanh nhạt nhòa, xa cách, nhạt phai.
⇒ Kiều tuyệt vọng, mất phương hướng, đây vừa là tâm trạng vừa là cảnh ngộ của
Thúy Kiều
* Cảnh cuối: Cảnh giông bão sóng gió và niềm dự cảm tương lai
“Buồn trông gió cuốn mặt duềnh
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi”
+ Bức tranh thiên nhiên dữ dội và đầy biến động: Gió cuốn mặt duềnh đầy giận dữ;
sóng thì ầm ầm kêu réo khi thúy triều lên; thậm chí Kiều còn có cảm giác những con sóng dữ dội kia đang bủa vây ngay sát bên mình
+ Thiên nhiên là một ẩn dụ cho những biến cố kinh hoàng sắp sửa ập xuống cuộc
đời nàng; ẩn dụ cho những con sóng của số phận sắp sửa chôn vùi nàng; ẩn dụ cho một tương lai đầy sóng gió
Thiên nhiên hiện lên chân thực, sinh động nhưng cũng rất ảo Đó là cảnh được
nhìn qua tâm trạng theo quy luật: “Cảnh nào cảnh cảnh chẳng đeo sầu/ Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ”.
⇒ Câu thơ thể hiện tâm trạng lo lắng hoảng hốt và dự cảm của Thúy Kiều về tương
lai nhiều gian truân sóng gió của mình.
=> Cảnh được nhìn từ xa đến gần, màu sắc từ nhạt đến đậm, âm thanh từ tĩnh đến động để diễn tả nỗi buồn từ man mác, mông lung để lo âu kinh sợ, dồn đến bão táp của nội tâm
b.3 Kết luận
=> Tám câu cuối là đoạn thơ tiêu biểu cho bút pháp tả cảnh ngụ tình đặc sắc của
Nguyễn Du Đó là cách biểu hiện “tình trong cảnh ấy, cảnh trong tình này”, là thực
cảnh mà cũng là tâm cảnh
c Kết bài:
- Khẳng định lại thành công của Nguyễn Du trong nghệ thuật tả cảnh ngụ tình
- Mở rộng vấn đề
Đề 2:
Cho đoạn thơ sau:
Tưởng người dưới nguyệt chén đồng Tin sương luống những rày trông mai chờ
Bên trời góc bể bơ vơ Tấm son gột rửa bao giờ cho phai Xót người tựa cửa hôm mai Quạt nồng ấp lạnh những ai đó giờ Sân Lai cách mấy nắng mưa
Trang 4Có khi gốc tử đã vừa người ôm.
Câu 1: Đoạn thơ trên diễn tả tình cảm của ai với ai? Nêu nội dung chính của đoạn
thơ
Câu 2: Từ "nguyệt" trong câu thơ "Tưởng người dưới nguyệt chén đồng
" là từ Hán Việt hay Thuần Việt? Nêu ý nghĩa
Câu 3: Nêu dụng ý nghệ thuật của tác giả khi sử dụng từ “tưởng” và “xót” trong
đoạn thơ trên
Câu 4: Cụm từ “tấm son” có nghĩa gì?
Câu 5: Tìm hai điển cố trong đoạn thơ trên và nêu hiệu quả nghệ thuật của cách sử
dụng điển cố đó?
Câu 6: Thành ngữ nào được sử dụng trong đoạn trích trên?
ĐÁP ÁN Câu 1: Đoạn thơ trên diễn tả tình cảm của nàng Thúy Kiều với chàng Kim Trọng.
- Nội dung chính của đoạn thơ: Đoạn trích diễn tả nỗi nhớ thương cha mẹ và người yêu của Thúy Kiều khi nàng bị giam lỏng ở lầu Ngưng Bích
Câu 2:
- Từ" nguyệt" là từ Hán Việt
- Ý nghĩa : Thúy kiều nhớ về người yêu là chàng Kim Trọng, nàng nhớ về lời thề đôi lứa ” chén đồng” là chén rượu thề nguyền, đồng lòng, đồng dạ mà Kiều và Kim Trọng đã uống dưới ánh trăng vằng vặc
Câu 3: Dụng ý nghệ thuật của tác giả khi sử dụng từ “tưởng” và “xót” trong đoạn
thơ trên là:
- Từ “tưởng” gợi lên được nỗi lòng khắc khoải, nhớ mong về người cũ tình xưa của Thúy Kiều Trong lòng nàng luôn thường trực nỗi nhớ người yêu đau đớn, dày vò tâm can
- Từ “xót” tái hiện chân thực nỗi đau đớn đến đứt ruột của Kiều khi nghĩ về cha mẹ Nàng không thể ở cạnh báo hiếu cho cha mẹ, nàng đau đớn tưởng tượng ở chốn quê nhà cha mẹ đang ngóng chờ tin tức của nàng
Câu 4: Nghĩa của cụm từ "tấm son" là: “Tấm son” là từ ngữ dùng để chỉ tấm lòng
son sắt, thủy chung, khôn nguôi nhớ về Kim Trọng của Thúy Kiều Cũng có thể Kiều đang cảm thấy tủi hờn, nhục nhã khi tấm lòng son bị vùi dập, hoen ố, không biết gột rửa thế nào cho hết
Câu 5: Hai điển cố trong đoạn thơ trên là: "Sân Lai", "gốc tử"
- Hiệu quả nghệ thuật của cách sử dụng điển cố đó là:
+ Bộc lộ được lòng hiếu thảo của Kiều với mẹ cha; ngầm so sánh Kiều với những tấm gương chí hiếu xưa
+ Khiến lời thơ trở nên trang trọng, thiêng liêng hơn, phù hợp với việc ca ngợi tình cảm hiếu thảo hiếm có của Kiều
Câu 6: Thành ngữ được sử dụng trong đoạn trích trên là: thành ngữ "Quạt nồng ấp lạnh" được sử dụng nhằm nhấn mạnh nỗi đau xót xa dày xé tâm can của Kiều khi lo
lắng nghĩ về cha mẹ Nàng băn khoăn không biết bố mẹ có được chăm sóc, phụng dưỡng chu đáo không?
IV HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC
- Viết bài hoàn chỉnh cho đề bài
- Thực hiện bài tập sau:
Trang 5Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi
Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân
Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung Bốn bề bát ngát xa trông Cát vàng cồn nọ bụi hồng dặm kia
Bẽ bàng mây sớm đèn khuya Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng
a Sáu câu thơ trên được trích trong tác phẩm nào? Của ai? Giới thiệu đôi nét về tác
giả
b Nêu nội dung chính của đoạn trích
c Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích trên là gì?
d Từ "xuân" trong hai câu thơ "Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân/Vẻ non xa tấm
trăng gần ở chung" được dùng theo nghĩa gốc hay nghĩa chuyển?
e Bút pháp nghệ thuật nào được sử dụng trong đoạn trích trên?
Đáp án:
a Sáu câu thơ trên được trích trong tác phẩm Kiều ở lầu Ngưng Bích của tác giả
Nguyễn Du
- Giới thiệu đôi nét về tác giả: Nguyễn Du tên hiệu là Thanh Hiên, sinh năm Ất Dậu (1765), mất năm Canh Thìn (1820) Ông sinh ra ở Hà Nội trong một gia đình danh giá, tổ tiên của ông rất nổi tiếng và được mệnh danh là đại thi hào dân tộc, là danh nhân văn hóa thế giới Thơ văn của ông có giá trị hiện thực sâu sắc, phản ánh chân thực cuộc đời cơ cực của ông nói riêng, và xã hội đen tối, bất công nói chung
b: Nội dung chính của đoạn trích là: bức tranh tâm cảnh của Kiều những ngày cô đơn ở lầu Ngưng Bích
c: Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích trên là: miêu tả, biểu cảm
d: Từ "xuân" trong hai câu thơ "Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân/Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung" được dùng theo nghĩa chuyển
e: Bút pháp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn trích trên là: đây là bút pháp nghệ thuật tả cảnh ngụ tình
DUYỆT CỦA TỔ CHUYÊN MÔN
Nguyễn Văn Hòa