chuyên đề chủ nghĩa duy vật biện chứng - cơ sở lý luận của thế giới quan khoachọc

CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG- CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA THẾ GIỚI QUAN KHOA HỌC CHUYÊN ĐỀ... Nội dung, bản chất của chủ nghĩa duy vật biện chứng với tư cách là hạt nhân của thế giới quan khoa học

CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG-

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA THẾ GIỚI QUAN KHOA HỌC

CHUYÊN ĐỀ

NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN LÀM RÕ:

I Thế giới quan và thế giới quan khoa học

II Nội dung, bản chất của chủ nghĩa duy vật biện chứng với tư cách là hạt nhân của thế giới quan khoa học

III Những nguyên tắc phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và việc vận dụng nó vào sự nghiệp cách mạng ở Việt Nam giai đoạn hiện nay.

I Thế giới quan và thế giới quan khoa học.

1 Thế giới quan và các hình thức cơ bản của thế giới quan.

Thế giới quan là toàn bộ những quan niệm của con người

về thế giới, về bản thân con người, về cuộc sống và vị trí của con người trong thế giới đó

1.1 Thế giới quan

1.KHỔ ĐẾ

(Thực trạng)

4.ĐẠO ĐẾ (con đường)

2.NHÂN ĐẾ (nguyên nhân)

3.DIỆT ĐẾ (mục tiêu)

GIẢI THOÁT

Tính người vốn là THIỆN cũng giống

THẾ GIỚI QUAN

1.3 Cấu trúc của thế giới quan.

1.4 Vai trò của thế giới quan.

Có vai trò định hướng cuộc sống, chi phối nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người

CÁC LOẠI THẾ GIỚI QUAN

Thế giới quan thần thoại Thế giới quan tôn giáo Thế giới quan triết học

Cái thực và cái ảo, cái thần và cái người, lý trí và tín ngưỡng của con người hoà quyện vào nhau

Nguyên nhân: do con người không giải thích được những hiện tượng đặc biệt trong xã hội nên thường đưa ra những yếu

tố tưởng tượng có tính huyền bí để giải thích.

Thế giới quan tôn giáo có niềm tin mãnh liệt vào sức mạnh của lực lượng siêu nhiên đối với thế giới, đối với con người.

Tín ngưỡng cao hơn lý trí, cái thần vượt trội cái người.

Thế giới quan tôn giáo được thể hiện qua các hoạt động có tổ chức, để suy tôn sùng bái lực lượng siêu nhiên.

Nguyên nhân là do con người không giải thích được những hiện tượng phức tạp trong cuộc sống.

Nhận xét về thế giới quan tôn giáo

“ Tất cả mọi tôn giáo chẳng qua chỉ là sự phản ảnh hư ảo – vào trong đầu óc của con người- của những lực lượng ở bên ngoài chi phối cuộc sống hàng ngày của họ; chỉ là sự phản ảnh trong đó những lực lượng ở trần thế đã mang hình thức những lực lượng siêu trần thế.”

“ Sự bất lực của giai cấp bị

bóc lột trong cuộc đấu tranh

chống bọn bóc lột tất nhiên đẻ

ra lòng tin vào một cuộc đời

tốt đẹp hơn ở thế giới bên kia,

cũng giống như sự bất lực của

con người dã man trong cuộc

đấu tranh chống thiên nhiên đẻ

ra lòng tin vào thần thánh, ma

quỷ, vào những phép mầu,

v.v ”

Thế giới quan triết học là thế giới quan diễn tả quan niệm của con người về thế giới bằng hệ thống lý luận thông qua hệ thống những khái niệm, hệ thống các phạm trù, các quy luật và chứng minh các quan điểm đó trên

cơ sở lý tính.

Thế giới quan triết học gồm có thế giới quan duy tâm và

thế giới quan duy vật

Thế giới quan duy tâm là thế

giới quan thừa nhận bản chất

của thế giới là tinh thần và thừa

nhận vai trò quyết định của yếu

tố tinh thần đối với thế giới vật

chất

“Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng thì chủ nghĩa duy tâm triết học là một sự phát triển (một sự thổi phồng, bơm to) phiến diện, thái quá… của một trong những đặc trưng, của một trong những mặt, của một trong những khía cạnh của nhận thức thành một cái tuyệt đối, tách rời khỏi vật chất, khỏi tự nhiên, thần thánh hoá”.

THẾ GIỚI QUAN DUY TÂM

Nguyên nhân:

- Nhận thức: Tuyệt đối hoá một

mặt nào đó của sự vật trong quá

trình nhận thức vốn đầy tính biện

chứng

Tất cả những nhà duy tâm, cả về triết học lẫn tôn giáo, cả cũ lẫn mới, đều tin vào linh cảm, chúa cứu thế, người sáng tạo kỳ diệu; sự tín ngưỡng ấy mang hình thức thô

sơ, tôn giáo hay hình thức văn minh, triết học thì điều đó phụ

THẾ GIỚI QUAN DUY VẬT

Thế giới quan duy vật là thế giới quan thừa nhận bản chất của thế giới là vật chất, thừa nhận vai trò quyết định của vật chất đối với biểu hiện của đời sống tinh thần và thừa nhận vị trí vai trò của con người trong cuộc sống hiện thực

C.Mác Ph.Ăngghen V.I.Lênin

Vấn đề cơ bản lớn của mọi triết học,

đặc biệt là của triết hiện đại,

là vấn đề mối quan hệ giữa

tư duy và tồn tại

VC là tính thứ 1

Nhận thức được

Nhận thức được

Không nhận thức được

Không nhận thức được

TRIẾT HỌC THỜI CỔ ĐẠI

- Còn mang nặng tính trực quan, phỏng đoán

- Quan niệm vật chất là một hay một số chất ban đầu sinh ra

- Đồng nhất vật chất với vật thể.

THẾ KỶ XVII- XVIII Ở TÂY ÂU

- Còn mang nặng tư duy máy móc

- Không hiểu thế giới là một quá trình với tính cách là lịch sử phát triển của sự vật trong mối liên hệ đa dạng, phức tạp và trong trạng thái vận động không ngừng.

- Xây dựng vào giữa thế kỷ XIX

-Kết quả của sự kế thừa tinh hoa quan điểm về thế giới trước đó, trực tiếp là những quan điểm của Hêghen và Phoiơ Bắc, là kết quả sử dụng tối ưu những thành tựu của khoa học.

-Đem lại cho con người một định hướng, một phương pháp tư duy khoa học để nhận thức và cải tạo thế giới khách quan.

1 NỘI DUNG CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

a QUAN ĐIỂM DUY VẬT VỀ THẾ GIỚI TỰ NHIÊN

- Bản chất của thế giới là vật chất.

- Thế giới thống nhất ở tính vật chất và vật chất là thực tại khách quan + Chỉ có một thế giới duy nhất.

+ Tất cả sự vật hiện tượng đều là những dạng cụ thể của vật chất,

là những kết cấu vật chất, do vật chất sinh ra và cùng chịu sự chi phối của những quy luật khách quan phổ biến của thế giới vật chất.

b QUAN ĐIỂM DUY VẬT VỀ XÃ HỘI

- Xã hội là tổng hợp những con người hiện thực cùng tất cả các hoạt động, các quan hệ của họ

-Nội dung cơ bản quan điểm duy vật về xã hội thể hiện:

+ Xã hội là một bộ phận đặc thù của tự nhiên.

+ Sản xuất vật chất là cơ sở của đời sống xã hội; phương thức sản xuất quyết định quá trình sinh hoạt xã hội, chính trị và tinh thần; tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội.

+ Sự phát triển của xã hội là quá trình lịch sử tự nhiên.

+ Quần chúng nhân dân là chủ thể chân chính sáng tạo ra lịch sử

1 NỘI DUNG CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

2.BẢN CHẤT CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG

a Giải quyết đúng đắn vấn đề cơ bản của triết học trên quan điểm thực tiễn.

HERACLIT TALÉT

HẠN CHẾ CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT

TRƯỚC MÁC

TỰ NHIÊN, DUY TÂM TRONG XÃ HỘI)

- KHÔNG THẤY TÍNH NĂNG ĐỘNG,

Chủ nghĩa duy vật biện chứng.

Với nguyên tắc xuất phát:

- Vật chất có trước và quyết định ý thức

- Ý thức có sự tác động trở lại đối với vật chất

+ Ý thức trang bị cho con người những tri thức về

bản chất quy luật khách quan của đối tượng, trên cơ sở

đó con người xác định được mục tiêu và đề ra phương hướng hoạt động phù hợp

+ Con người dựa trên ý thức của mình, xác định

các biện pháp để tổ chức thực hiện các hoạt động thực tiễn

Theo C Mác:

- Cái vật chất muốn được di chuyển và cải

biến trong bộ óc người phải thông qua hoạt động thực tiễn.

- Bằng hoạt động thực tiễn con người cải

biến sự vật trong hiện thực

b Sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan duy vật và phương pháp biện chứng.

Triết học trước Mác:

- Chủ nghĩa duy vật thường bị tách rời với phép biện chứng

(Phranxi Bê cơn: Tính chất của vật chất bất biến,Tô mát Hốp xơ, Lametri và Điđơrô: vận động là vận động cơ giới)

- Phép biện chứng là phép biện chứng duy tâm

(Hêghen:Thế giới tự nhiên, lịch sử và tư duy là một quá

trình trong mối liên hệ, vận động và phát triển (Nguyên lý, phạm trù, quy luật => của ý niệm tuyệt đối).

- Không thấy được mối liên hệ phổ biến, về sự thống nhất và nối

tiếp nhau của các sự vật, hiện tượng trong thế giới vật chất.

c Quan niệm duy vật triệt để

- Chủ nghĩa duy vật trước Mác là duy vật không triệt để

- Duy vật trong tự nhiên nhưng duy tâm trong lĩnh vực xã hội.

- Chủ nghĩa duy vật biện chứng, trên cơ sở:

+ Khẳng định nguồn gốc vật chất của xã hội.

+ Khẳng định sản xuất vật chất là cơ sở của đời sống xã hội; phương thức sản xuất quyết định quá trình sinh hoạt xã hội, chính trị và đời sống tinh thần xã hội.

+ Sự phát triển của xã hội loài người là quá trình lịch sử

tự nhiên.

- Chủ nghĩa duy vật biện chứng đã khắc phục được tính thiếu triệt để của chủ nghĩa duy vật trước cũ.

V.I Lênin: “Trong khi nghiên cứu sâu và phát

triển chủ nghĩa duy vật triết học, Mác đã đưa

học thuyết đó tới chỗ hoàn bị và mở rộng học

thuyết ấy từ chỗ nhận thức thế giới tự nhiên

đến chỗ nhận thức xã hội loài người Chủ

nghĩa duy vật lịch sử của Mác là thành tựu vĩ

đại nhất của tư tưởng khoa học”

c Quan niệm duy vật triệt để.

Chủ nghĩa duy vật biện chứng, trên cơ sở:

+ Khẳng định nguồn gốc vật chất của xã hội

+ Khẳng định sản xuất vật chất là cơ sở của đời sống xã hội; phương thức sản xuất quyết định quá trình sinh hoạt xã hội, chính trị và đời sống tinh thần xã hội

+ Sự phát triển của xã hội loài người là quá trình lịch sử

tự nhiên

Sự ra đời của chủ nghĩa duy vật lịch sử đem lại cho con người một công cụ vĩ đại trong việc nhận thức và cải tạo thế giới.

V.I Lênin: “Trong khi nghiên cứu sâu và phát triển chủ

nghĩa duy vật triết học, Mác đã đưa học thuyết đó tới chỗ hoàn bị và mở rộng học thuyết ấy từ chỗ nhận thức thế giới tự nhiên đến chỗ nhận thức xã hội loài người Chủ nghĩa duy vật lịch sử của Mác là thành tựu vĩ đại nhất của

tư tưởng khoa học”

d Tính thực tiễn- cách mạng.

* Chủ nghĩa duy vật biện chứng là vũ khí lý luận

của giai cấp vô sản.

khoa học và cách mạng cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động

+ Tạo nên bước chuyển biến về chất trong

d Tính thực tiễn- cách mạng.

thích thế giới mà còn đóng vai trò cải tạo thế giới

biện chứng thể hiện ở mối quan hệ mật thiết với hoạt động thực tiễn của quần chúng nhân dân, với cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản trên mọi lĩnh vực.

CUỘC CÁCH MẠNG PHÁP 1789-1794

1 TÔN TRỌNG KHÁCH QUAN

Trong hoạt động nhận thức và trong hoạt động thực tiễn cần phải xuất phát từ thực tiễn khách quan, tôn trọng quy luật khách quan, hành động tuân theo quy luật khách quan

Không được xuất phát từ ý muốn chủ quan, không lấy

ý chí áp đặt cho thực tế, lấy ảo tưởng thay cho hiện thực

“Đối với một chính Đảng vô sản, không sai lầm nào nguy hiểm hơn là định

ra sách lược của mình theo ý muốn chủ quan Định ra một sách lược

vô sản trên cơ sở đó có nghĩa là làm cho sách lược đó bị thất bại”

Ở Việt Nam trong xây dựng chủ nghĩa xã hội trước thời kỳ đổi mới, chúng ta có vi phạm quy luật khách quan

Trong tiến hành cải tạo xã hội chủ nghĩa:

+ Thủ tiêu các hình thức sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, thiết lập hai hình thức sở hữu toàn dân và tập thể Thiết lập quan hệ sản xuất XHCN đi trước sẽ có tác dụng mở đường cho lực lượng sản xuất phát triển

+ Thiết lập chế độ quản lý theo cơ chế hành chính mệnh lệnh với vai trò điều hành trực tiếp của Nhà nước đối với các tổ chức kinh tế và thực hiện chế độ phân phối bình quân sẽ thủ tiêu được hiện tượng bất bình đẳng

“Mọi đường lối, chủ trương của Đảng phải xuất phát từ thực tế, tôn trọng quy luật khách quan”

2 PHÁT HUY TÍNH NĂNG

ĐỘNG CHỦ QUAN

Những biểu hiện:

- Phải tôn trọng tri thức khoa học

Tri thức khoa học là tri thức được khái quát từ thực tiễn và được thực tiễn kiểm nghiệm.

Giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong cuộc sống con người, là một trong những động lực phát triển của xã hội.

“Giáo dục và đào tạo cùng với khoa

học và công nghệ là quốc sách hàng đầu”

“Lấy việc phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững”

2 PHÁT HUY TÍNH NĂNG ĐỘNG CHỦ QUAN

- Phải làm chủ tri thức khoa học và truyền bá tri thức khoa học vào quần chúng để nó thành tri thức, niềm tin định hướng cho quần chúng hành động

-Việc tôn trọng tri thức và chiếm lĩnh tri thức khoa học là một quá trình Điều này liên quan đến quan niệm của con người về khoa học, liên quan đến năng lực, nghị lực, quyết tâm của con người và những điều kiện vật chất để thực hiện nó

-Sức mạnh và hiệu quả của tri thức khoa học phụ thuộc vào mức độ thâm nhập của nó vào quần chúng Đây là điều