Phân tích vai trò của chuẩn mực xã hội trong đời sống xã hội, liên hệ thực tiễn và đề xuất các giải pháp phát huy vai trò đó

Tính cấp thiết của đề tài: Các chuẩn mực xã hội có nguDn gốc từ thực tiễn đời sống xã hội đưAc hình thành từ nhu cầu, đòi h`i cần có một công cC, phương tiện điều chỉnh các quan hệ xã hộ

111Equation Chapter 1 Section 1

BỘ CÔNG THƯƠNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM TP.HỒ CHÍ MINH

KHOA CHÍNH TRỊ - LUẬT



TIỂU LUẬN HỌC PHẦN: XÃ HỘI HỌC PHÁP LUẬT

PHÂN TÍCH VAI TRÒ CỦA CHUẨN MỰC XÃ HỘI TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI, LIÊN HỆ THỰC TIỄN VÀ ĐỀ XUẤT

CÁC GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ ĐÓ

GVHD: Nguyễn Thị Thu Thoa

Nhóm 8

Tp Hồ Chí Minh, 16 tháng 03 năm 2023.

211Equation Chapter 1 Section 1

BỘ CÔNG THƯƠNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP THỰC PHẨM TP.HỒ CHÍ MINH

KHOA CHÍNH TRỊ - LUẬT



TIỂU LUẬN HỌC PHẦN: XÃ HỘI HỌC PHÁP LUẬT

PHÂN TÍCH VAI TRÒ CỦA CHUẨN MỰC XÃ HỘI TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI, LIÊN HỆ THỰC TIỄN VÀ ĐỀ XUẤT

CÁC GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ ĐÓ

GVHD: Nguyễn Thị Thu Thoa

Nhóm 8

1 Phạm Trần Vân Anh (Trưởng nhóm) 2037220222

Tp Hồ Chí Minh, 16 tháng 03 năm 2023.

LỜI CAM ĐOAN

Chúng em xin cam đoan đề tài tiểu luận “Phân tích vai trò của chuẩn mực xã hội trong đời sống xã hội, liên hệ thực tiễn và đề xuất những giải pháp phát huy vai trò đó”

do nhóm 8 nghiên c3u và thực hiê 4n Chúng em đã kiểm tra dữ liệu theo quy định hiện hành K:t quả bài làm của đề tài “Phân tích vai trò của chuẩn mực xã hội trong đời sống

xã hội, liên hệ thực tiễn và đề xuất những giải pháp phát huy vai trò đó” là trung thực và không sao chép từ bất kỳ bài tập của nhóm khác Các tài liê 4u đưAc sB dCng trong tiểu luận có nguDn gốc, xuất x3 rE ràng

TP HD Chí Minh, ngày 16 tháng 03 năm 2023

(Ký và ghi rE họ tên)

Phạm Trần Vân Anh

i

LỜI CẢM ƠN

Nhóm em xin gBi lời cảm ơn sâu sắc và chân thành đ:n cô Nguyễn Thị Thu Thoa, người đã hướng dẫn tận tình cho nhóm em trong suốt quá trình nghiên c3u đề tài Dù không có nhiều thời gian vì lịch trình làm việc vô cùng dày đặc nhưng cô vẫn luôn sắp x:p và đDng hành cùng nhóm từ khi đề tài bắt đầu cho đ:n khi k:t thúc Nhờ những hướng dẫn của cô, nhóm đã có thể xây dựng và triển khai đề tài một cách hoàn thiện nhất Một lần nữa nhóm em xin chân thành cảm ơn cô, kính chúc cô dDi dào s3c kh`e và thành công trong sự nghiệp giảng dạy

TP HD Chí Minh, ngày 16 tháng 03 năm 2023

(Ký và ghi rE họ tên)

Phạm Trần Vân Anh

ii

Recommandé pour toi

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Các chuẩn mực xã hội có nguDn gốc từ thực tiễn đời sống xã hội đưAc hình thành

từ nhu cầu, đòi h`i cần có một công cC, phương tiện điều chỉnh các quan hệ xã hội, định hướng hành vi của con người

Trong cuộc sống, con người luôn thực hiện các hoạt động nhằm th`a mãn như cầu lAi ích nhất định, dù đưAc tự do thực hiện những hoạt động theo ý muốn cá nhân nhưng con người vẫn phải đặt mình trong các nhóm xã hội hoặc xã hội nói chung tuân theo những quy tắc, yêu cầu đòi h`i của những người xung quanh để định hướng hành động của mình Và chính con người với ý chí chung của nhóm xã hội giai cấp, tầng lớp xã hội… đã xác lập một hệ thống các quy tắc đòi h`i đối với hành vi của một cá nhân hay nhóm xã hội từ đó hình thành nên các chuẩn mực xã hội

Để làm rE hơn về những chuẩn mực xã hội thì nhóm em đã tìm hiểu và nghiên c3u

đề tài: “ Phân tích vai trò của chuẩn mực xã hội trong đời sống xã hội, liên hệ thực tiễn và

đề xuất các giải pháp phát huy vai trò đó.” để có thể giúp cho mọi người hiểu rE hơn về chuẩn mực xã hội trong đời sống hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu:

Giúp làm rE đưAc nguDn gốc, nguyên nhân của sự hình thành chuẩn mực xã hội

Từ đó cho sinh viên nhận th3c đưAc những chuẩn mực trong xã hội đóng vai trò quan

trọng nhất định trong đời sống xã hội hiện nay.

3 Đối tượng nghiên cứu:

Các loại chuẩn mực xã hội và sự tác động của các chuẩn mực xã hội lên đời sống con người

4 Phương pháp nghiên cứu:

Thu nhập số liệu, tổng hAp, phân tích và đánh giá

5 Bố cục của bài

Phần 1 Khái niệm và đặc điểm của chuẩn mực xã hội

Phần 2 Ảnh hưởng, vai trò và ý nghĩa của chuẩn mực xã hội

Phần 3 K:t luận

iii

Suite du document ci-dessous

NGÂN HÀNG ĐỀ THI Solutions (Uni1 -5)

23

iv

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

LỜI MỞ ĐẦU

MỤC LỤC

Phần 1 Khái niệm và đặc điểm của chuẩn mực xã hội 1

1.1 Khái niệm về chuẩn mực đạo đ3c xã hội 1

1.2 Phân loại chuẩn mực xã hội 1

1.3 Các đặc điểm của chuẩn mực xã hội 2

1.4 Các hình th3c biểu hiện của chuẩn mực xã hội 4

Phần 2 Ảnh h ởng, vai trò và ý nghĩa của chuẩn mực xã hội 5 ư 2.1 Ảnh hưởng, vai trò của chuẩn mực xã hội 5

2.1.1 Đối với pháp luật: 5

2.1.2 Đối với đời sống: 6

2.2 Ý nghĩa của chuẩn mực xã hội 6

2.3 Hạn ch:, biện pháp khắc phCc 6

2.3.1 Những hạn ch: của chuẩn mực xã hội 6

2.3.2 Các giải pháp giải 7

2.3.3 Liên hệ thực t: 7

Phần 3 Phần kết luận 8 PHỤ LỤC

v

Phần 1 Khái niệm và đặc điểm của chuẩn mực xã hội

1.1 Khái niệm về chuẩn mực đạo đức xã hội.

Chuẩn mực xã hội (CMXH) là là hệ thống các quy tắc, yêu cầu, đòi h`i của xã hội đối với mỗi cá nhân hay nhóm xã hội trong đó xác định ít nhiều về sự chính xác về tính chất, m3c độ, phạm vi, giới hạn của cái có thể, nhằm cùng cố, đảm bảo sự ổn định xã hội, giữ gìn trật tự, kỷ cương an toàn xã hội

Là quy tắc tường minh hoặc hàm ẩn nhằm xác định kiểu hành vi gì là chấp nhận đưAc trong một xã hội hay một nhóm Thuật ngữ xã hội này đưAc định nghĩa sâu hơn là

"các quy tắc mà một nhóm sB dCng cho những giá trị, niềm tin, thái độ và hành vi phù hAp và không phù hAp Chúng cũng đưAc mô tả là các quy tắc mang tính thói quen của hành vi nhằm điều ti:t tương tác của chúng ta với người khác Chuẩn mực xã hội là các quy tắc quy định hành vi đưAc chờ đAi hoặc có thể chấp nhận đưAc trong các tình huống

cC thể

Trong cuộc sống xã hội hàng ngày con người các cá nhân và nhóm xã hội thường xuyên thực hiện các hành vi xã hội nhằm đạt đưAc hoặc thoả mãn những nguyện vọng, nhu cầu hay lAi ích nhất định Hành vi của họ thường đưAc định hướng và tuân theo những quy tắc, yêu cầu, đòi h`i xã hội nào đó nhằm áp đặt một phương th3c 3ng xB nhất định cho các cá nhân, nhóm xã hội Điều đó nói lên nguDn gốc xã hội của chuấn mực xã hội hình thành từ chính nhu cầu điều ti:t, điều chỉnh các mối quan hệ xã hội đa dạng, ph3c tạp của đời sống xã hội Đối với các thành viên của xã hội, chuẩn mực xã hội đưAc coi là một giá trị chi phối rộng rãi và đưAc tuân theo một cách phổ bi:n

1.2 Phân loại chuẩn mực xã hội.

Chuẩn mực xã hội đưAc ghi chép hay không đưAc ghi chép lại thì chuẩn mực xã hội đó đưAc biểu hiện dưới hai hình th3c là chuẩn mực xã hội thành văn và chuẩn mực xã hội bất thành văn

Chuẩn mực xã hội thành văn là những loại chuẩn mực xã hội mà các nguyên tắc, quy định của chúng thường đưAc ghi chép lại thành văn bản dưới những hình th3c nhất định

Trong chuẩn mực xã hội thành văn có ba loại: chuẩn mực pháp luật, chuẩn mực chính trị và chuẩn mực tôn giáo Tính chất thành văn của chuẩn mực pháp luật thể hiện ở những điều khoản, những quy phạm pháp luật cC thể, đưAc ghi chép và thể hiện trong các

bộ luật, các đạo luật hoặc các hình th3c văn bản quy phạm pháp luật khác như: Bộ luật

1

Hình sự, Bộ luật Dân sự, Luật Hôn nhân và gia đình… Mỗi điều khoản, quy phạm pháp luật đó đều thể hiện tính chất thành văn của chuẩn mực pháp luật

Chuẩn mực xã hội bất thành văn cC thể là chuẩn mực đạo đ3c, chuẩn mực phong tCc, tập quán và chuẩn mực thẩm mỹ Ví dC, chuẩn mực đạo đ3c là loại chuẩn mực xã hội bất thành văn, thể hiện dưới hình th3c là những giá trị đạo đ3c, những bài học về luân thường đạo lý, phép đối nhân xB th: giữa người với người trong đời sống xã hội Chúng không đưAc tập hAp, ghi chép trong một “bộ luật đạo đ3c” cC thể nào

Vai trò chung của chuẩn mực xã hội thành văn và bất thành văn: Tuỳ thuộc vào nội dung, tính chất của từng loại quan hệ xã hội, các chuẩn mực xã hội quy định cho những thành viên của nó những cái cần phải làm, cái đưAc phép, cái có thể, cái bị ngăn cấm trong các hành vi xã hội của họ Qua đó, các chuẩn mực xâ hội thực hiện ch3c năng hAp nhất, tập trung ủng hộ các quá trình hoạt động xã hội như một hệ thống các tương tác xã hội giữa các cá nhân và các nhóm xã hội, nghĩa là quá trình hành động và hành động đáp lại của một chủ thể này với một chủ thể khác Các chuẩn mực xã hội góp phần điều ti:t, điều chỉnh các quan hệ xã hội, tạo “khuôn mẫu” cho hành vi xã hội của con người, duy trì

sự ổn định, hài hòa trong xã hội, bảo vệ trật tự, kỉ cương, an toàn xã hội

1.3 Các đặc điểm của chuẩn mực xã hội

Đặc điểm của chuẩn mực xã hội đưAc chia làm 3 loại:

a Tính tất yếu của xã hội

Các chuẩn mực xã hội có nguDn gốc từ thực tiễn đời sống xã hội; nó đưAc hình thành, nảy sinh từ chính nhu cầu thi:t y:u của xã hội Nguyên nhân của việc hình thành các chuẩn mực này là do cộng đDng xã hội muốn điều chỉnh các quan hệ trong xã hội và định hướng những hành vi của con người Chuẩn mực xã hội đưAc tạo thành từ ý chí chung của các thành viên, các nhóm, các giai cấp trong xã hội nhằm củng cố, bảo vệ hay phCc vC cho các nhu cầu, lAi ích của họ

Nội dung chuẩn mực xã hội phản ánh bản chất bên trong của các quan hệ xã hội,

nó ch3a đựng những quy tắc, yêu cầu đối với hành vi của con người Chính vì vậy, sự xuất hiện, tDn tại của các chuẩn mực xã hội trong đời sống đã mang lại những vai trò to lớn và nó đưAc coi như tính khách quan, tính tất y:u xã hội.Điều đó nói lên bản chất xã hội của các chuẩn mực này; nó không chỉ thể hiện ở nguDn gốc xã hội mà còn thể hiện ở s3c sống sau đó của các chuẩn mực xã hội trong thực tiễn cuộc sống

Chẳng hạn, chuẩn mực đạo đ3c nảy sinh từ quan hệ xã hội, thể hiện ra không chỉ ở các quy tắc đạo đ3c, mà còn ở hành vi thực t: của con người Chừng nào mà chuẩn mực

2

đạo đ3c không thể hiện ra trong xã hội hoặc trong một bộ phận của xã hội như một hành

vi mà việc tuân theo và thực hiện nó chỉ mang tính chất thúc đẩy thì chuẩn mực đó không phải là chuẩn mực hành vi

b Tính định hướng xã hội theo không gian, thời gian và đối tượng

Chuẩn mực xã hội thường đưAc định hướng theo không gian, thời gian và đối tưAng Điều đó có nghĩa là, tùy thuộc vào các đặc điểm, tính chất của đối tưAng; phạm vi không gian; thời điểm, giai đoạn lịch sB mà các chuẩn mực xã hội thường đưAc định hướng thay đổi, sBa đổi, bổ sung sao cho phù hAp với thực t: hoặc phù hAp với lAi ích của nhóm đối tưAng này hay nhóm đối tưAng khác, của giai cấp này hay giai cấp khác Theo không gian: các chuẩn mực xã hội đưAc xác định có thể chỉ có giá trị, hiệu lực trong một phạm vi không gian, một khu vực địa lý nhất định; vưAt ra ngoài phạm vi không gian đó chúng sẽ không còn vai trò, tác dCng nữa Vì vậy, cần định hướng chuẩn mực xã hội sao cho phù hAp với các lAi ích chung của xã hội, với các đặc điểm về lịch sB, kinh t:, văn hóa, lối sống, phong tCc, tập quán của từng vùng lãnh thổ hay khu vực địa lý nhất định

Theo thời gian: vai trò, hiệu lực của các chuẩn mực xã hội có thể biểu hiện khác nhau qua từng giai đoạn, thời kỳ phát triển của xã hội Sự định hướng chuẩn mực xã hội nhằm đáp 3ng yêu cầu, đòi h`i và bám sát thực tiễn trong ti:n trình phát triển của xã hội

là h:t s3c quan trọng và cần thi:t

Theo đối tưAng: có nhiều loại chuẩn mực xã hội phản ánh lAi ích vật chất, tinh thần của các đối tưAng xã hội khác nhau Có những chuẩn mực xã hội phổ bi:n, chi phối hành

vi của tất cả các thành viên trong xã hội; nhưng cũng có những chuẩn mực xã hội đặc thù, chỉ có giá trị trong một nhóm xã hội nào đó Sự định hướng chuẩn mực xã hội theo đối tưAng đòi h`i phải chú ý đ:n lAi ích của cộng đDng hay của các nhóm xã hội khác nhau

c Tính vận động biến đổi của chuẩn mực xã hội theo không gian, thời gian, giai cấp, dân tộc

Các chuẩn mực xã hội không mang tính bất bi:n mà thường ở trong trạng thái động.Chúng thường xuyên vận động, bi:n đổi và phát triển cùng với sự phát triển của lịch sB xã hội loài người, của cộng đDng và của các nhóm xã hội Trong quá trình vận động, bi:n đổi đó, có những quy tắc, yêu cầu của chuẩn mực xã hội sau khi hình thành,

đã phát huy đưAc vai trò, tác dCng của chúng trong việc điều chỉnh các quan hệ xã hội, điều chỉnh các hành vi của con người; song cùng với thời gian trôi đi chúng lại dần trở nên lạc hậu, lỗi thời, không còn phù hAp với thực t: xã hội ở một giai đoạn lịch sB nhất

3

định Khi đó, chúng sẽ tự mất đi, bị loại b` hoặc đưAc thay th: bằng những chuẩn mực xã hội mới phù hAp hơn, ti:n bộ hơn tùy theo từng thời kì lịch sB nhất định

Như vậy, bản thân các chuẩn mực xã hội cũng vận động, bi:n đổi và thay đổi, có những chuẩn mực xã hội bị lãng quên, lùi vào dĩ vãng và có những chuẩn mực xã hội mới

ra đời, bắt đầu thể hiện vai trò, tác dCng ở hiện tại và tương lai

1.4 Các hình thức biểu hiện của chuẩn mực xã hội.

Chuẩn mực xã hội có những hình th3c biểu hiện khác nhau tùy thuộc vào các tiêu chí phân loại cũng như mCc đích khảo sát, nghiên c3u Thông thường, chuẩn mực xã hội đưAc phân loại theo hai tiêu chí sau bao gDm 2 loại là chuẩn mực công khai và chuẩn mực ngầm ẩn

Chuẩn mực xã hội công khai là những loại chuẩn mực xã hội đưAc phổ bi:n rộng rãi, công khai trong xã hội, đưAc đa số các thành viên trong xã hội, cộng đDng bi:t đ:n, thừa nhận và tuân theo Chẳng hạn, chuẩn mực pháp luật là chuẩn mực xã hộicông khai, bởi nó vừa đưAc nhà nước xây dựng, ban hành, đảm bảo thực hiện; lại vừa đưAc công bố, phổ bi:n rộng rãi trong xã hội để mọi công dân bi:t, tôn trọng và thực hiện

Chuẩn mực xã hội ngầm ẩn là những loại chuẩn mực xã hội chỉ đưAc công bố và

áp dCng trong một phạm vi hẹp, mang tính chất nội bộ hay trong những nhóm xã hội nhất định nhằm điều chỉnh hành vi của số ít người có trách nhiệm, nghĩa vC phải tuân theo Ví

dC, luật Omerta (im lặng hay là ch:t) lưu hành trong giới Mafia ở Italia là một loại chuẩn mực ngầm ẩn, điều chỉnh hành vi của những kẻ tội phạm có tổ ch3c trong lĩnh vực buôn lậu ma túy xuyên quốc gia, bảo kê, rBa tiền, thủ tiêu, ám sát các quan ch3c, chính khách Khi bị cảnh sát bắt giữ, điều tra, khai thác, các thành viên băng nhóm maphia buộc phải tuân thủ luật omerta, nghĩa là hoặc im lặng, không hAp tác, khai báo với cơ quan cảnh sát; hoặc là ch:t bởi bàn tay của trùm Mafia do đã hAp tác và khai báo với cảnh sát

Phần 2 Ảnh hưởng, vai trò và ý nghĩa của chuẩn mực xã hội.

2.1 Ảnh hưởng, vai trò của chuẩn mực xã hội.

2.1.1 Đối với pháp luật:

Chuẩn mực xã hội đóng vai trò không nh` trong đời sống của các cộng đDng người Ở mỗi địa phương, dân tộc khác nhau đều có các chuẩn mực xã hội riêng điều chỉnh các quan hệ xã hội và các hành vi của con người khác nhau Vì vậy nó tác động tới quá trình thực hiên pháp luật trên nhiều lĩnh vực khác nhau như chuẩn mực chính trị, chuẩn mực tôn giáo, chuẩn mực đạo đ3c, chuẩn mực phong tCc tập quán và chuẩn mực thẩm mỹ Tác dCng của năm loại chuẩn mực xã hội như sau:

 Chuẩn mực chính trị: chuẩn mực chính trị là nguDn cơ bản góp phần xây dựng

và phát triển hệ thống của một quốc gia đưAc thể hiện trong đường lối, chính sách của Đảng và đưAc ghi nhận trong Hi:n pháp cũng như các đạo luật khác Bên cạnh đó chuẩn mực xã hội còn đưAc thể hiện trong quy tắc giao ti:p, 3ng xB quốc t:, hiệp ước, hiệp định… giữa các mối quan hệ với nhiều quốc gia khác nhau

 Chuẩn mực tôn giáo: những chuẩn mực tôn giáo tốt đẹp, phù hAp với thuần

phong mĩ tCc đã và đang mang lại tác dCng tích cực đối với việc thực hiện pháp luật

 Chuẩn mực đạo đức: các giá trị đạo đ3c đã trở thành nền tảng tinh thần để thực

hiện các quy định của pháp luật.Ví dC như một cá nhân có đạo đ3c tốt sẽ luôn chấp hành tốt các quy định của pháp luật và ngưAc lại n:u như một cá nhân phẩm chất đạo đ3c y:u kém sẽ không dễ dàng tuân thủ các quy định của pháp luật mà còn có hành vi chống đối với pháp luật

 Chuẩn mực phong tục, tập quán: chuẩn mực phong tCc tập quán đóng vai trò

quan trọng để hình thành pháp luật Th: nên những phong tCc, tập quán tốt đẹp sẽ giúp cho việc thực hiện pháp luật dễ dàng hơn cũng như sẽ đem lại hiểu quả cao khi áp dCng pháp luật vào đời sống xã hội

 Chuẩn mực thẩm mỹ: đây là chuẩn mực có tác dCng điều chỉnh hành vi thẩm

mỹ của con người phù hAp với các quan điểm xã hội để từ đó khi pháp luật ban hành phù hAp với chuẩn mực thẩm mỹ thì sẽ đưAc nhân dân tự giác thực hiện

5