Thảo luận về nâng cao sức khỏe tại vệt nam

Thảo luận về nâng cao sức khỏe tại vệt nam

Thảo luận về nâng cao sức khỏe tại Việt Nam

Lại Đức Trường (*)

Mục đích của bài báo là phiên giải nâng cao sức khỏe (NCSK) và các khái niệm liên quan trong điều kiện Việt Nam, từ đó giúp hiểu rõ hơn và thúc đẩy các hoạt động NCSK Bằng trích dẫn định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) năm 1946 về NCSK, tác giả đã giải thích sức khỏe tồn tại dưới ba trạng thái: Khỏe mạnh, không bệnh không tật và có bệnh, tật Các trạng thái này luôn chuyển đổi

do tác động của các yếu tố quyết định sức khỏe Các yếu tố này bao gồm yếu tố cá nhân (sinh học và xã hội); môi trường nơi sống, làm việc, học tập; môi trường xã hội; bối cảnh chung và môi trường tự nhiên Các tiếp cận đối với sức khỏe cũng được xác định, bao gồm: tiếp cận lâm sàng, tiếp cận phòng bệnh và tiếp cận NCSK Từ đó tác giả đã đưa ra giải thích về định nghĩa NCSK và phân biệt với các khái niệm khác rất thông dụng ở Việt Nam như truyền thông - giáo dục sức khỏe, phòng bệnh Các lĩnh vực hoạt động và các giải pháp đối với các nhóm yếu tố quyết định sức khỏe cũng được chỉ rõ Các lĩnh vực này bao gồm phát triển kiến thức và kỹ năng cá nhân, xây dựng môi trường sống, học tập, làm việc NCSK, xây dựng và thực hiện các chính sách và cuối cùng là hợp tác toàn cầu

Discussion on health promotion in Vietnam

Lai Duc Truong (*)

The purpose of this article is to interpret Health Promotion (HP) and related concepts in the Vietnamese context to facilitate the understanding and promote action for HP The article begins with citing the World Health Organization definition about health from 1946 and explains that health status exists in three states: Good health, absence of diseases and infirmity, and lastly illness These three states are constantly changing from one to another The article then summarizes the determinants of health These include individual factors (biological and social), setting factors (residence, workplace, school); social determinants; and global and natural factors Health approaches including clinical, preventive and HP approaches are identified The article then outlines the HP concept and differentiate it from other common concepts in Vietnam such as heath education and communication; disease prevention Lastly the article summarizes the action area, strategies and measures appropriate for each group of health determinants These mainly comprise of developing personal knowledge and skills, promoting healthy settings, developing and implementing healthy policies, and global collaboration

Tác giả:

(*) TS BS Lại Đức Trường - Cán bộ Văn phòng Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam

E.mail: laid@who.int

1 Đặt vấn đề.

Năm 1986, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã tổ

chức Hội nghị quốc tế về nâng cao sức khỏe

(NCSK) đầu tiên ở Ottawa Hội nghị này đã thông

qua Hiến chương Ottawa về NCSK Nội dung cơ

bản của NCSK:

Nâng cao sức khỏe là quá trình tạo điều kiện

thuận lợi cho người dân tăng cường khả năng kiểm

soát sức khỏe và các yếu tố quyết định sức khỏe và

từ đó cải thiện tình trạng sức khỏe của chính họ [1,

2, 15]…

Đồng thời Hiến chương cũng xác định năm lĩnh

vực hoạt động của NCSK bao gồm [1, 2, 15]:

- Xây dựng chính sách công cộng có lợi cho sức

khỏe

- Tạo ra những môi trường thuận lợi cho NCSK

- Tăng cường năng lực của cộng đồng để hành

động NCSK

- Phát triển kiến thức và các kỹ năng cá nhân

- Định hướng lại các dịch vụ sức khỏe hướng về

dự phòng và NCSK

Mặc dù định nghĩa về NCSK đã được đưa ra

khoảng 25 năm nhưng theo ý kiến của người viết thì

hiểu biết và thực hành về NCSK ở Việt Nam chưa

tốt Về nhận thức, đa số cho rằng NCSK đồng nghĩa

với truyền thông giáo dục sức khỏe (TTGDSK)

Trong thực hành, các hoạt động phòng bệnh/NCSK

chỉ thiên về TTGDSK, các giải pháp khác không

được coi trọng Hoạt động TTGDSK nhiều khi lại

khiến cho cộng đồng hoang mang sợ hãi vì hoạt

động này tập trung vào nâng cao hiểu biết về một

bệnh/tật nào đó trong khi năng lực y tế, nhất là y tế

cơ sở chưa đủ để giải quyết vấn đề này Việc phân

công trách nhiệm hệ thống điều trị, y học dự phòng

và TTGDSK không rõ ràng và có sự chồng chéo

Bài viết nhằm giúp hiểu rõ và tăng cường các

hoạt động NCSK tại Việt Nam

2 Sức khỏe và các yếu tố quyết định

sức khỏe

2.1 Tình trạng sức khỏe

Năm 1946, WHO đưa ra định nghĩa về sức khỏe

như sau [1, 2, 15]:

Sức khỏe là tình trạng hoàn toàn thoải mái về thể

chất, tinh thần và xã hội chứ không chỉ có nghĩa là

không bệnh tật

Theo định nghĩa này, có thể hiểu rằng sức khỏe tồn tại dưới ba trạng thái:

(a) bệnh tật: Có sự hiện diện của một bệnh/tật nào đó

(b) không bệnh, không tật: mặc dù khám lâm sàng và cận lâm sàng không thấy có bệnh tật nhưng không hoàn toàn khỏe mạnh Những người có rối loạn đường máu, mỡ máu nhưng chưa tiến triển thành bệnh đái tháo đường, bệnh tim-mạch có thể xếp vào nhóm này

(c) hoàn toàn khỏe mạnh theo đúng như định nghĩa của WHO

Các trạng thái sức khỏe luôn thay đổi từ trạng thái này sang trạng thái khác tùy thuộc vào các yếu tố quyết định sức khỏe được trình bày dưới đây

2.2 Các mô hình giải thích các yếu tố quyết định sức khỏe

2.2.1 Các mô hình Có rất nhiều yếu tố tác động đến sức khỏe Nhiều mô hình đã được đưa ra để giải thích các yếu tố quyết định sức khỏe Mô hình sớm nhất do Marc Lalonde, Bộ trưởng Bộ Y tế Canada đưa ra năm

1974 [2,4] Mô hình này đã chỉ ra rằng có 4 nhóm yếu tố chủ yếu quyết định tình trạng sức khỏe Để tăng cường sức khỏe cộng đồng thì phải quan tâm cả 4 yếu tố này Các yếu tố này bao gồm:

- Yếu tố sinh học của cơ thể, bao gồm cả gen

- Lối sống và hành vi

- Sự tiếp cận với chăm sóc sức khỏe

- Môi trường con người sống và làm việc Dahlgreen và Whitehead [6] đưa ra mô hình các yếu tố quyết định sức khỏe hoàn thiện hơn vào những năm đầu của thập kỷ 90 của thế kỷ XX Mô hình này đưa ra các yếu tố quyết định sức khỏe ở cấp độ cá nhân, cộng đồng và xã hội Quan trọng hơn, mô hình này đã chỉ ra rằng các yếu tố nêu trên không phải tồn tại riêng lẻ mà là một nhóm thống nhất và tác động đến nhau

Kể từ khi Dahlgren and Whitehead công bố mô hình, các yếu tố xã hội tác động lên sức khỏe cá nhân (social determinants of health) được quan tâm Hình 1 Các trạng thái sức khỏe

nhiều Từ đó đã dẫn tới mô hình thứ 3, mô hình của

John Germov (2005) Mô hình này đề cập chi tiết

hơn các yếu tố xã hội của sức khỏe [9]

2.2.2 Mô hình đề xuất

Dưới đây tác giả sử dụng mô hình của Dahlgren

và Whitehead làm cơ sở để xây dựng mô hình mới

diễn tả các yếu tố quyết định sức khỏe một cách đơn

giản và dễ hiểu

Như minh họa ở trang dưới, mô hình này chỉ ra

các yếu tố quyết định sức khỏe bao gồm 4 lớp: cá

nhân; môi trường nơi sống, làm việc, học tập; môi

trường xã hội; các yếu tố toàn cầu và môi trường tự

nhiên

2.3 Các yếu tố quyết định sức khỏe

2.3.1 Các yếu tố cá nhân

Các yếu tố cá nhân bao gồm hai nhóm: yếu tố

sinh học và yếu tố xã hội

+ Yếu tố sinh học:

- Yếu tố sinh học là bản chất sinh vật của con

người, bao gồm (a) Tuổi, giới, chủng tộc, kiểu gien…

Đây là những yếu tố hầu như không thể thay đổi

được với trình độ khoa học kỹ thuật hiện tại (b) Các

đặc tính, thuộc tính khác của một cơ thể sống mà

con người có Các yếu tố này khi rối loạn, tổn

thương sẽ gây bệnh tật

- Yếu tố sinh học là đối tượng chủ yếu của các giải pháp y học lâm sàng

+ Yếu tố xã hội

- Là bản chất xã hội của mỗi cá thể, là sự thể hiện của từng cá thể đối với tác động của môi trường như bối cảnh chung, yếu tố kinh tế - xã hội

- Bao gồm kiến thức, thái độ, niềm tin, quan điểm sống (nhân sinh quan), chế độ ăn uống, nghỉ ngơi, làm việc và các thói quen

2.3.2 Môi trường nơi sống, làm việc, học tập Môi trường nơi sống, làm việc, học tập là nơi diễn ra các hoạt động thường ngày của con người Thực chất đây cũng là một phần của môi trường xã hội (được mô tả ở phần sau) Môi trường nơi sống, làm việc học tập bao gồm:

- Gia đình bao gồm cả các yếu tố về dòng họ Gia đình là tế bào của xã hội Như vậy gia đình có ảnh hưởng rất lớn tới sức khỏe mỗi người, nhất là khi còn trẻ Hành vi-lối sống của cha, mẹ, ông bà có tác động lớn đối với trẻ em vì phần lớn thời gian trẻ em sống trong gia đình

- Cộng đồng được hiểu theo nghĩa hẹp, chỉ là tập hợp những cá thể trong một phạm vi giới hạn như một làng/xã/thôn bản Các yếu tố của cộng đồng là những yếu tố mang tính chất đặc thù địa phương Nó bao gồm những yếu tố như điều kiện kinh tế, phong tục, tập quán, văn hóa, giá trị, các tổ chức, đoàn thể, các phong trào hiện có tại địa phương

- Các tổ chức như trường học, công ty, cơ quan, công trường, nhà máy là những nơi con người làm việc, học tập Mỗi nơi có những quy định, văn hóa và điều kiện làm việc riêng Thông thường người lãnh đạo của các tổ chức này có vai trò rất quan trọng đối với sức khỏe các thành viên

2.3.3 Môi trường xã hội

- Bao gồm các yếu tố kinh tế - xã hội của khu vực, của quốc gia Ví dụ như trình độ phát triển kinh tế, luật pháp, văn hóa, tôn giáo Dịch vụ y tế cũng là một trong các yếu tố này

- Môi trường xã hội bao gồm cả môi trường vật chất do con người tạo ra kể cả ô nhiễm môi trường

- Các yếu tố xã hội ảnh hưởng tới sức khỏe ngày càng được quan tâm vì vai trò quan trọng của chúng trong nâng cao sức sức khỏe của người dân Các yếu tố này còn được gọi là các yếu tố xã hội quyết định sức khỏe Các yếu tố này có thể thay đổi để tạo ra Hình 2 Tình trạng sức khỏe, các yếu tố quyết định

sức khỏe và các cách tiếp cận

môi trường có lợi cho sức khỏe

- Một số ví dụ về các yếu tố xã hội quyết định

sức khỏe bao gồm: thu nhập và địa vị xã hội; an toàn

thực phẩm và an ninh lương thực; nhà ở và cung cấp

nước sạch; giao thông vận tải; mức độ ô nhiễm môi

trường; tình trạng các dịch vụ y tế; bình đẳng giới;

trình độ văn hóa; nghèo đói; chiến tranh, xung đột,

bạo lực [13];

2.3.4 Bối cảnh chung và môi trường tự nhiên

- Bối cảnh chung bao gồm các yếu tố có tính

chất toàn cầu, xu thế của thời đại ví dụ như toàn cầu

hóa, thay đổi khí hậu, già hóa dân số…

- Môi trường tự nhiên bao gồm các đặc điểm về

địa lý, khí hậu, đất đai, thổ nhưỡng, sinh vật Môi

trường tự nhiên cũng bao gồm các thảm họa tự

nhiên như động đất, núi lửa, sóng thần, bão lụt, hạn

hán

- Bối cảnh chung và môi trường tự nhiên thì hầu

như không thể thay đổi được Chúng ta chỉ có thể

tìm cách tác động làm giảm tác hại của các yếu tố

này

- Giải quyết các vấn đề về bối cảnh chung và

môi trường tự nhiên đòi hỏi sự hợp tác quốc tế, từng

quốc gia riêng lẻ không giải quyết được những vấn

đề này

3 Hiểu về nâng cao sức khỏe trong điều

kiện Việt Nam

Từ những hiểu biết về NCSK tác giả đưa ra

những phiên giải và giải thích các khía cạnh về

NCSK trong điều kiện của Việt Nam được trình bày

dưới đây

3.1 Phiên giải định nghĩa NCSK

3.1.1 Bậc thang các tiếp cận đối với sức khỏe

Từ những phân tích và giải thích trên có thể

thấy có những cách tiếp cận (phương thức giải

quyết) đối với các tình trạng sức khỏe gồm:

- Tiếp cận y học/lâm sàng: Chủ yếu được áp

dụng cho đối tượng có bệnh, tật Trong cách tiếp cận

này các cá thể bị bệnh được chẩn đoán và điều trị

bằng các trị liệu tương ứng: thuốc, phẫu thuật, hóa

chất…Tiếp cận y học chủ yếu giải quyết những rối

loạn các yếu tố sinh học của các cá thể Bệnh lý tâm

thần là những trường hợp đặc biệt bao gồm cả rối

loạn về yếu tố sinh học và xã hội do vậy trong điều

trị bên cạnh về thuốc cần phải quan tâm tới tâm lý

trị liệu thì mới có thể đạt kết quả cao Để thực hiện

cách tiếp cận lâm sàng đòi hỏi phải có hiểu biết về

y học lâm sàng

- Tiếp cận phòng bệnh: Áp dụng các giải pháp ngăn ngừa bệnh tật phát sinh thông qua loại trừ/giảm bớt tác động của các yếu tố gây bệnh Ví dụ đeo khẩu trang trong môi trường có bụi silic là giải pháp phòng bệnh bụi phổi silic Tiêm vắc-xin phòng bệnh cũng là một ví dụ về phòng bệnh Tiếp cận phòng bệnh sử dụng các giải pháp như sàng lọc, phát hiện sớm đối tượng nguy cơ cao để có các can thiệp sâu hơn so với cộng đồng chung Để thực hiện cách tiếp cận phòng bệnh đòi hỏi cả kiến thức về y học lâm sàng và về y tế công cộng (làm việc với số đông/cộng đồng/quần thể)

- Tiếp cận NCSK: Chủ yếu cho cộng đồng chung, bao gồm những người khỏe mạnh (không bị bệnh và không phải là đối tượng nguy cơ cao) Tiếp cận NCSK toàn diện hơn và cao hơn đối với tiếp cận phòng bệnh NCSK còn tác động loại bỏ môi trường, điều kiện nguy cơ, tạo ra môi trường có lợi cho sức khỏe Nếu có thể chia dự phòng cấp I (ngăn ngừa không cho bệnh phát triển) làm hai phần thì phần trước (dự phòng cấp 0) là NCSK, phần sau (dự phòng cấp I thực sự) là phòng bệnh Ở thí dụ trên, đeo khẩu trang là giải pháp thuộc về phòng bệnh thì tạo ra môi trường không có bụi silic thuộc về NCSK Như vậy, thực hiện NCSK là trách nhiệm của chính quyền, của toàn xã hội Ngành y tế tham gia vào hoạt động NCSK với vai trò tham mưu và thúc đẩy cộng đồng, xã hội tham gia vào xây dựng môi trường có lợi cho sức khỏe

Có thể nói ba cách tiếp cận đối với sức khỏe nói trên là ba bước phát triển trong lĩnh vực chăm sóc và bảo vệ sức khỏe Tiếp cận lâm sàng có sớm nhất, hiệu quả của nó dễ thấy nhất Nó giải quyết vấn đề nóng bỏng trước mắt đó là bệnh tật Trong quá trình thực hành chăm sóc sức khỏe, con người dần dần nhận thấy rằng để giảm bớt gánh nặng bệnh tật thì phải ngăn ngừa bệnh tật phát triển Đó chính là cơ sở để hình thành cách tiếp cận phòng bệnh Trong quá trình thực hiện phòng bệnh con người lại nhận thấy rằng ngoài những giải pháp phòng bệnh gần còn có những giải pháp phòng bệnh từ xa, đó chính là NCSK Tuy nhiên ba cách tiếp cận trên không thể phân tách một cách rạch ròi mà chúng có phần chung nhau, nhất là phòng bệnh và NCSK

3.1.2 Định nghĩa NCSK

Về định nghĩa, theo tác giả NCSK có thể được

hiểu là: Là quá trình bảo đảm cho mọi người đạt tới

tình trạng khỏe mạnh, nghĩa là "hoàn toàn thoải mái

về thể chất, tinh thần và xã hội" thông qua cải thiện

môi trường và phát triển kiến thức, kỹ năng của các

cá nhân

Ở đây cần xác định rõ NCSK có hai lĩnh vực

chính: cải thiện môi trường và phát triển kiến thức,

kỹ năng cá nhân [5], trong đó cải thiện môi trường

là quan trọng hơn

Sự khác biệt của NCSK và các khái niệm liên

quan khác

- NCSK và phòng bệnh/dự phòng: NCSK cũng

là phòng bệnh nhưng ở mức độ cao và toàn diện

hơn Phòng bệnh là các hoạt động nhằm giúp mọi

người đạt được tình trạng "không bệnh, không tật"

[1, 2, 15] trong khi đó NCSK là quá trình giúp mọi

người đạt được tình trạng "hoàn toàn thoái mái về

thể chất, tinh thần và xã hội" [1, 2, 15] Phòng bệnh

chủ yếu tác động vào các yếu tố cá thể để ngăn

ngừa tác động của các yếu tố có hại tới cá thể

NCSK chủ yếu tác động vào môi trường để làm cho

các yếu tố có hại cho sức khỏe không phát sinh Tuy

nhiên ranh giới giữa phòng bệnh và NCSK là không

rõ ràng Một số nước trên thế giới tách riêng phòng

bệnh và NCSK, một số đưa phòng bệnh vào NCSK

- NCSK và TTGDSK hay thông tin, giáo dục và

truyền thông sức khỏe (IEC): TTGDSK/IEC chỉ là

một phần của NCSK nhằm vào phát triển kiến thức

và kỹ năng cá nhân

3.2 Các lĩnh vực hoạt động và giải pháp

trong NCSK

Có 4 lĩnh vực hoạt động NCSK tương ứng với

bốn nhóm yếu tố quyết định sức khỏe được mô tả ở

phần trên Trong mỗi nhóm có những giải

pháp/chiến lược riêng Những giải pháp/chiến lược

này ngày càng được phát triển hơn dựa vào thành

tựu về khoa học kỹ thuật cũng như những kinh

nghiệm, bằng chứng và kết quả nghiên cứu trong

lĩnh vực này

3.2.1 Phát triển kiến thức và kỹ năng cá nhân

Lĩnh vực này tập trung vào hành vi, lối sống

(còn gọi là yếu tố xã hội) của các cá thể Phát triển

kiến thức và kỹ năng của các cá nhân đơn thuần có

thể làm thay đổi hành vi nguy cơ Tuy nhiên kết quả

này rất hạn chế, đặc biệt đối với các hành vi lối sống

vì đã được hình thành từ lâu Chính vì vậy lĩnh vực

này cần phải được sử dụng kết hợp với các lĩnh vực

khác, với mục đích là nâng cao nhận thức của cộng đồng về vấn đề sức khỏe nhất định và tạo sự ủng hộ của cộng đồng cho những hành động về vấn đề sức khỏe đó Phát triển kiến thức và kỹ năng cá nhân cũng rất quan trọng trong xây dựng năng lực thực hiện NCSK cho cán bộ chuyên trách và cho mọi người tham gia lĩnh vực này

Các giải pháp/chiến lược cụ thể trong lĩnh vực này ngày càng được phát triển dựa trên nền tảng của tiến bộ trong khoa học kỹ thuật Một số giải pháp/chiến lược chính bao gồm:

- Giáo dục sức khỏe: Giáo dục, đào tạo cộng đồng, cán bộ tham gia vào công tác NCSK Các hình thức hay áp dụng như tổ chức tập huấn, tư vấn

- Thông tin, truyền thông giáo dục sức khỏe (IEC): Cung cấp thông tin về một hay nhiều vấn đề sức khỏe nào đó cho cộng đồng Ngoài các hình thức trên còn sử dụng các hình thức cung cấp thông tin cho cộng đồng khác như phát tờ rơi, dựng pano, tổ chức hội nghị, hội thảo

- Tiếp thị xã hội: Sử dụng kỹ thuật trong kinh doanh để bán các sản phẩm sức khỏe Các sản phẩm này có thể là sản phẩm cụ thể như thuốc phòng và chữa bệnh, bao cao su hay là những hành vi có lợi cho sức khỏe như không hút thuốc lá, rửa tay bằng xà phòng Tiếp thị xã hội thường được thực hiện dựa vào các phương tiện thông tin, đại chúng

- Quản lý kiến thức: Thường là dựa vào internet Với hình thức này, những trang web có những thông tin cần thiết cho một vấn đề sức khỏe được xây dựng để mọi người quan tâm có thể khai thác phục vụ cho nhu cầu chăm sóc sức khỏe cá nhân, gia đình 3.2.2 Xây dựng nơi sống/làm việc/học tập nâng cao sức khỏe

Xây dựng nơi sống/làm việc/học tập NCSK có nghĩa là xây dựng nơi diễn ra các hoạt động thường xuyên của con người có lợi cho sức khỏe Ở những nơi này các yếu tố quyết định sức khỏe được xem xét một cách toàn diện và được giải quyết lồng ghép và theo thứ tự ưu tiên Yếu tố nào mà tác động vào đó vừa kinh tế, vừa hiệu quả trong NCSK người dân thì được quan tâm nhiều hơn Việt Nam cũng đang triển khai phong trào xây dựng nơi sống/làm việc/học tập NCSK như: Làng văn hóa-sức khỏe, trường học nâng cao sức khỏe, nơi làm việc nâng cao sức khỏe Đối với nơi sống thì các yếu tố gia đình, dòng họ cần được hết sức coi trọng Gia đình

là tế bào xã hội, mỗi gia đình, dòng họ khỏe mạnh

góp phần làm cho cả cộng đồng khỏe mạnh

Một số giải pháp/chiến lược chủ yếu gồm:

- Huy động cộng đồng: Cộng đồng được tham

gia vào các hoạt động NCSK tại địa phương, ví dụ

như tham gia các cuộc thi về các chủ đề NCSK,

tham gia các phong trào thể dục, thể thao, vệ sinh

môi trường

- Phát triển/trao quyền cho cộng đồng: Cộng

đồng được nâng cao năng lực để tự giải quyết các

vấn đề của địa phương với sự hỗ trợ của các nhà

chuyên môn

- Xây dựng mô hình điểm, gương tiêu biểu để

mọi người học tập

- Tăng cường vai trò của chính quyền: Sự cam

kết chính trị mạnh mẽ và sự tham gia tích cực chủ

đạo của các cấp lãnh đạo, chính quyền là chìa khóa

cho sự thành công và sự bền vững của việc xây dựng

nơi sống/làm việc/học tập NCSK

3.2.3 Xây dựng và thực hiện chính sách sức khỏe

Đây là cách hiệu quả nhất trong giải quyết các

yếu tố xã hội quyết định sức khỏe Chính sách đề

cập ở đây không phải chỉ là chính sách của ngành y

tế mà còn bao gồm chính sách của các ban ngành

khác Chính sách sức khỏe bao gồm hai loại Loại

thứ nhất là những quy định, chế tài để ngăn ngừa

mọi người làm điều gì đó có hại cho sức khỏe của

mình và của cộng đồng Ví dụ như cấm hút thuốc nơi

công cộng nhằm bảo vệ người không hút thuốc lá

đối với hút thuốc lá thụ động, quy định bắt buộc đội

mũ bảo hiểm khi đi xe máy để phòng chống chấn

thương sọ não Loại chính sách thứ hai là các chính

sách tạo ra sự lựa chọn có lợi cho sức khỏe là những

sự lựa chọn dễ dàng, cuốn hút và có sẵn ở mọi nơi

Loại chính sách này cần sự đầu tư lớn của chính

phủ, tạo ra chuyển đổi về kinh tế vĩ mô có lợi cho

sức khỏe Ví dụ như xây dựng hệ thống giao thông

công cộng tốt để người dân không phải sử dụng xe

máy đi lại từ đó giảm chấn thương sọ não do tai nạn

giao thông Để có được một chính sách sức khỏe tốt

là rất khó khăn Tuy nhiên để triển khai chính sách đó còn khó khăn hơn nhiều Nó đòi hỏi sự tham gia của bộ máy chính quyền, của toàn xã hội Mặc dù vậy lợi ích của các chính sách này mang lại không chỉ là NCSK phòng chống bệnh tật mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống

Các giải pháp chủ yếu bao gồm :

- Vận động xã hội: Tổ chức các chiến dịch nhằm vận động sự ủng hộ cho một vấn đề sức khỏe nào đó

- Tổ chức các sự kiện thu hút sự chú ý và tham gia của xã hội

- Xây dựng liên minh, đối tác: Các lãnh đạo chính quyền phải giải quyết nhiều việc khác nhau

Do vậy việc xây dựng mạng lưới, liên minh, hợp tác liên ngành để có tiếng nói lớn hơn trong vận động ủng hộ là rất quan trọng

- Vận động chính sách: Tạo ra chính sách có lợi cho sức khỏe

3.2.4 Hợp tác toàn cầu Các yếu tố thuộc về xu thế toàn cầu và các yếu tố của môi trường tự nhiên tác động tới tất cả các quốc gia trong khu vực/toàn thế giới Không một quốc gia riêng lẻ nào có thể giải quyết được những vấn đề toàn cầu một cách hiệu quả, do vậy hợp tác toàn cầu là vô cùng cần thiết để giải quyết những vấn đề này Trong hợp tác toàn cầu, vai trò của các tổ chức Liên Hợp Quốc là quan trọng Các tổ chức này vận động, hỗ trợ các quốc gia xây dựng và thực hiện các công ước, quy định chung để giảm thiểu tác động bất lợi của các yếu tố toàn cầu

Tóm lại NCSK là thuật ngữ mới, chưa được hiểu đầy đủ ở Việt Nam, kể cả đối với các nhà quản lý trong và ngoài ngành y tế NCSK nếu thực hiện tốt sẽ mang lại lợi ích to lớn cho sức khỏe người dân và nâng cao chất lượng cuộc sống Tuy nhiên NCSK không chỉ đơn thuần là nâng cao hiểu biết của người dân mà NCSK là phải làm cho các lựa chọn có lợi cho sức khỏe "dễ dàng, kịp thời và thú vị, có ở mọi nơi "[14]

Tài liệu tham khảo

Tiếng Việt

1 Bộ Y tế (2006), Tài liệu hướng dẫn về nâng cao sức khỏe.

2 Trung tâm Truyền thông GDSK, Bộ Y tế (2009) Giáo

trình nâng cao sức khỏe Tài liệu tập huấn.

3 WHO (2006), Giáo dục sức khỏe - Sách học về giáo dục

sức khỏe trong chăm sóc sức khỏe ban đầu, (Sách dịch).

Tiếng Anh

4 Bernie Marshall (2009), outline of health promotion

training manual, mission report of consultancy for Viet Nam

in 2009.

5 Department of Human Service, Victoria state, Australia,

2008, Integrated health promotion resource kit.

6 Dahlgren, G., whitehead, M.(1991) Policies and

strategies to promote social equity in health Stockholm:

Institute of Future Studies.

7 Helen Keleher and Bernie Murphy (2004).

Understanding Health: A determinant approach.

8 Jenie Naidoo, Jane Wills (2000), Health Promotion-Foundations for practice.2nd edition

9 John Germov (2005) Second Opinion - An Introduction

to Health Sociology 3rd edition.

10 Karen Glanz et all (2002) Health Behavior and Health Education Theory, Research and Practice, 3rd ed, published by Jossey-Bass

11 World Health Organization (2009), Milestone in Health Promotion: Statement from Global Conference (available at: http://who.int/healthpromotion/milestone.pdf

12 World Health Organization, 2008, Regional Strategy for Health Promotion for South- East Asia.

13 WHO (2003) Social determinants of health: 10 solid facts.

14 World Health Organization, Regional Office for the Western Pacific, 2002, Regional framework for Health Promotion.

15 World Health Organization (1986), Ottawa Charter for Health Promotion, Geneva.