Tạp chí y tê công cộng khảo sát một số hành vi sức khỏe của NCT tỉnh khánh hòa

Tạp chí y tê công cộng khảo sát một số hành vi sức khỏe của NCT tỉnh khánh hòa

Dựa trên điều tra một mẫu ngẫu nhiên 2.170 người cao tuổi (NCT) trong toàn tỉnh Khánh Hòa tiến hành cuối năm 2008 trên cơ sở một bảng câu hỏi phỏng vấn, tỉ lệ hút thuốc lá của NCT tỉnh Khánh Hòa là trên 50% và uống rượu bia là trên 40%, chủ yếu ở nam giới Tỉ lệ tập thể dục của NCT là không cao với hình thức tập chủ yếu là đi bộ Tỉ lệ NCT thường xuyên tìm hiểu về sức khỏe còn thấp (30%), trong khi có 10% NCT tự ghi nhận là không bao giờ tìm hiểu về lĩnh vực sức khỏe Phương tiện truyền thông chủ yếu để tìm hiểu sức khỏe của NCT là các phương tiện truyền thông đại chúng Trạm y tế cơ sở đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn nơi khám chữa bệnh ban đầu của NCT Từ khóa: Người cao tuổi, hành vi sức khỏe, trạm y tế, khám chữa bệnh ban đầu

A Survey on the Elderly health behaviors

in Khanh Hoa province

Truong Tan Minh (*)

Based on a randomized sample of 2,170 Elderly people living in Khanh Hoa province, a survey conducted by the end of 2008 shows that the percentage of current smokers is above 50% and alcohol use is around 40% with male predominance The percentage of the elderly involved in doing physical exercises is not high with jogging as the main activity Those who have regular interest in getting information on health account for a low percentage (30%) while 10% of the elderly admit that they are never interested in health information The mass media turns out to be the principal means for getting health information The commune health centers play an important role in selecting options for primary health care services among elderly people

Key works: Elderly people, health behaviors, commune health center, primary health care

Tác giả

(*) TS Trương Tấn Minh - Giám đốc Sở Y tế Khánh Hòa, Chủ tịch Hội Y tế Công cộng Khánh Hòa

Điện thoại: 0913461387 E.mail: bstruong tanminh2003@yahoo.com

Khảo sát một số hành vi sức khỏe

của người cao tuổi tỉnh Khánh Hòa

Trương Tấn Minh (*)

1.Đặt vấn đề

Người cao tuổi (NCT) ngày càng chiếm tỉ lệ cao

trong cộng đồng Thống kê của tổ chức Liên Hợp

Quốc (UN) cho thấy tỉ lệ NCT từ 8% năm 1950 đã

gia tăng đến 11% năm 2007 và ước tính sẽ gia tăng

đến 22% so với dân số thế giới vào năm 2050[1 ]

Tại Việt Nam, tính đến cuối năm 2007, nước ta có

trên 8 triệu NCT, chiếm khoảng 9,6% dân số, cao

hơn tỉ lệ trung bình của các quốc gia vùng Đông

Nam Á[2] Thống kê từ năm 1979 đến 2006, tỉ lệ

NCT so với dân số đã tăng từ 6,9% đến 9,2% Tỷ lệ

giữa NCT so với số trẻ em (từ 14 tuổi trở xuống) là

16,6% vào năm 1979; 18,4% vào năm 1989 và

24,2% vào năm 1999 Dự báo, tỷ lệ này sẽ là 27,3%

vào năm 2009 và 12,2% vào năm 2014[3] Như vậy,

việc nghiên cứu nhận thức và hành vi sức khỏe của

NCT là những bước đi cần thiết góp phần bảo vệ và

nâng cao sức khỏe, kéo dài tuổi thọ cho NCT

2 Phương pháp nghiên cứu

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Toàn bộ NCT (từ 60 tuổi trở lên) đang sinh sống

tại tỉnh Khánh Hòa tại thời điểm nghiên cứu (tháng

11-12/2008)

2.2 Thiết kế nghiên cứu

Sử dụng thiết kế nghiên cứu cắt ngang

2.3 Phương pháp chọn mẫu

Chọn mẫu theo phương pháp mẫu chùm

(cluster sampling) Tất cả các huyện, thị xã, thành

phố trong tỉnh đều được chọn Sau đó, chọn cụm 30

xã theo phương pháp mẫu thuận tiện (convenient

sampling) theo cách sau: Mỗi huyện chọn 1 thị trấn

(đại diện cho khu vực thị tứ, trung tâm của huyện)

Các xã khác được chọn ngẫu nhiên (theo bảng số

ngẫu nhiên sau khi đánh số thứ tự các xã được xếp

theo thứ tự từ Bắc xuống Nam, từ Tây sang Đông)

theo 3 khu vực: miền núi, nông thôn (đồng bằng)

và ven biển, hải đảo Riêng 2 huyện miền núi

(Khánh Sơn và Khánh Vĩnh) chọn các xã còn lại

theo bảng số ngẫu nhiên, không chia theo khu vực

sinh thái Thị xã Cam Ranh và thành phố Nha

Trang chọn 3 xã vùng nội thị, 3 xã theo khu vực

Huyện Ninh Hòa, ngoài thị trấn chọn 2 xã miền

núi, 2 xã vùng nông thôn và 1 xã ven biển, hải đảo

Huyện Vạn Ninh, do là huyện ven biển nên không

chọn vùng sinh thái miền núi, chỉ chọn thị trấn,

đồng bằng và ven biển

2.4 Cỡ mẫu

Cỡ mẫu được xác định dựa trên giả định về tỉ lệ hiện có về các hành vi hút thuốc lá, uống rượu và tập thể dục ở NCT Do không có tỉ lệ nghiên cứu nào trước đó tại tỉnh Khánh Hòa đối với NCT, và để tối

đa cỡ mẫu, chọn tỉ lệ này bằng 50% Công thức tính cỡ mẫu trong nghiên cứu cắt ngang này như sau:

Trong đó:

n = cỡ mẫu nghiên cứu

p : Tỉ lệ mắc bệnh Chọn p = 0,5.

q = 1 - p = 0.5 z2(1 α/2) = 1,96, tương ứng với độ tin cậy 95%.

d = Độ chính xác Chọn d = 0,03

n tính toán được = 1.067 người

Vì đây là phương pháp chọn mẫu chùm cho nên cần điều chỉnh cỡ mẫu bằng hệ số thiết kế (DE: design effect) Trong trường hợp này chọn DE = 2

Do đó cỡ mẫu cần thiết là 1.067 * 2 = 2.134 người Dự phòng 5% các trường hợp không điều tra được

do các nguyên nhân khác nhau, cỡ mẫu cần thiết được chọn là:

n = 2.134 + (0,05*2.134) = 2.240 người

2.5 Thu thập số liệu

Một bảng câu hỏi được thiết kế nhằm tìm hiểu một số hành vi sức khỏe của NCT bao gồm hút thuốc lá, uống rượu bia và tập thể dục Đồng thời bảng câu hỏi cũng thăm dò nhận thức của NCT về sức khỏe và nhu cầu chăm sóc sức khỏe của họ Các biến số nhằm thăm dò ý kiến chủ quan của NCT được thiết kế chủ yếu dựa vào thang đo Likert Các số liệu sau đây được thu thập:

- Các chỉ số về dân số học: Tuổi, giới, dân tộc

- Nhận thức và một số hành vi sức khỏe của NCT, trong đó chú trọng 3 hành vi: hút thuốc lá, uống rượu và tập thể dục

- Tìm hiểu về nhận thức và nhu cầu chăm sóc sức khỏe

2.6 Phương pháp phân tích số liệu

Nhập số liệu bằng phần mềm EpiData 3.1 Phân tích số liệu bằng phần mềm Stata 10.0

2 )

2 1 (

d

p p z

−α

3 Kết quả và nghiên cứu

3.1 Một số đặc điểm chính của đối tượng

nghiên cứu

Có tổng cộng 2.170 người cao tuổi được khảo sát

theo cách chọn mẫu nêu trên Đầu năm 2008, huyện

Cam Lâm được thành lập trên cơ sở tách thị xã Cam

Ranh và 2 xã thuộc huyện Diện Khánh Đây chỉ là

sự phân bố lại, không ảnh hưởng đến nội dung và

phương pháp nghiên cứu Do đó, kết quả sẽ được

trình bày và thống kê theo đơn vị hành chính mới

Đặc điểm số liệu nền được trình bày tại Bảng 1

Tại thời điểm điều tra, với phương pháp chọn

mẫu ngẫu nhiên hệ thống phân tầng là phương pháp

giúp cho mẫu chọn mang tính đại diện cho quần thể

nghiên cứu, đã cho thấy nữ nhiều hơn nam, phản

ánh phần nào tuổi thọ của nữ cao hơn của nam Phân

tích theo nhóm tuổi cho thấy trên 80% ở trong độ

tuổi dưới 80 Không có sự khác biệt về nhóm tuổi giữa nam và nữ (χ2 = 1,98, p = 0,74) Gần một nửa các trường hợp là đã góa bụa hoặc vợ đã qua đời

3.2 Về hành vi sức khỏe

Các hành vi sức khỏe được khảo sát trong nghiên cứu này bao gồm hút thuốc lá, uống rượu bia và tập thể dục Kết quả khảo sát cho thấy tại Bảng 2

Hút thuốc lá và uống rượu bia chỉ phổ biến ở nam, trong đó có quá nửa nam giới hút thuốc lá, gần 50% có uống rượu bia Tỉ lệ tập thể dục của cả 2 giới không cao lắm, trong đó nam chiếm hơn 60% Tỉ lệ hút thuốc lá ở NCT nam là một tỉ lệ khá cao

3.2.1 Về hút thuốc lá

Về số điếu thuốc hút hàng ngày, khảo sát cho thấy có 437 nam giới trả lời câu hỏi này (trong khi câu hỏi có hay không hút thuốc lá chỉ có 435 người trả lời có) Trong số này không có trường hợp nào hút từ trên 30 điếu mỗi ngày Có 63,8% hút dưới 10 điếu/ngày, 34,6% hút từ 10 - 20 điếu/ngày và chỉ có 1,7% (7 trường hợp) hút trên 20 - 30 điếu/ngày

3.2.2 Về uống rượu bia Tần suất uống rượu bia trong nam giới được thống kê trong Bảng 3 (Trong số 361 nam ghi nhận có uống rượu bia thì chỉ có 360 người có cho biết tần suất uống rượu bia của bản thân) Tần suất này được

Nội dung Số lượng

(n=2.170)

Tỉ lệ %

Địa phương:

- Nha Trang

- Cam Ranh

- Vạn Ninh

- Ninh Hòa

- Khánh Vĩnh

- Diên Khánh

- Cam Lâm

- Khánh Sơn

533

201

303

468

39

355

249

22

24,6 9,3 13,9 21,6 1,8 16,4 11,5 1,0 Giới tính:

- Nam

- Nữ

849 1.321

39,1 60,9 Nhóm tuổi:

- Từ 60-69 tuổi

- Từ 70-79 tuổi

- Từ 80-89 tuổi

- Từ 90-99 tuổi

- >=100 tuổi

885

866

367

50

2

40,8 39,9 16,9 2,3 0,1 Dân tộc:

- Kinh

- Raglai

- T’rin

- Khác

2.095

64

1

10

96,5 2,9 0,1 0,5 Vợ/chồng:

- Còn sống

- Đã mất

1.255

905

58,1 41,9

Bảng 1 Phân bố NCT theo địa phương, giới tính,

nhóm tuổi, dân tộc và hôn nhân

Nữ Nam Hành vi sức khỏe

Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ % Hút thuốc lá 49/1.321 3,7 435/849 51,2 Uống rượu 18/1.319 1,4 361/849 42,5 Tập thể dục 627/1.317 47,6 512/849 60,3

Bảng 2 Hành vi sức khỏe của NCT theo giới

Nhóm tuổi Tần suất

60-69 t 70-79 t 80-89 t # 90 t

Cộng

Hàng ngày 9

(4,5%)

10 (8,1%)

17 (18,4%)

0 26 (7,2%) Thường uống 18

(9,1%)

11 (8,9%)

3 (7,9%)

0 32 (8,9%) Thỉnh thoảng 122

(61,6%)

66 (53,7%)

21 (55,3%)

1 (100%)

210 (58,3%)

Ít khi 35

(17,7%)

27 (22,0%)

5 (13,1%)

0 67 (18,6%) Rất ít khi 14

(7,1%)

9 (7,3%)

2 5,3%)

0 25 (7,0%) Tổng cộng 198 123 38 1 360

Bảng 3 Tần suất uống rượu bia theo nhóm tuổi

phân chia theo nhóm tuổi và được thể hiện dưới

dạng một biến thứ tự theo 5 giá trị dưới dạng thang

đo Likert như sau: Hàng ngày, thường uống nhưng

không phải hàng ngày, thỉnh thoảng, ít khi uống, rất

ít khi uống Câu hỏi được hỏi để đối tượng tự đánh

giá Bảng 3 cho thấy chiếm hầu hết là các trường

hợp có uống rượu bia nhưng chỉ ở tần suất "thỉnh

thoảng" (58,3%) hoặc "ít khi" (18,6%) Sự khác biệt

giữa các nhóm tuổi là không có ý nghĩa thống kê (χ2

= 11,9786, p = 0,39, Fisher's exact)

3.2.3 Về tập thể dục

Thống kê về tập thể dục cho thấy tỉ lệ này

chung cho cả 2 giới là 52,6% Trong số những người

tập thể dục được hỏi về tần suất tập, có 1.136 người

trả lời câu hỏi này với kết quả phân theo nhóm tuổi

cho thấy tỉ lệ tập thể dục hàng ngày và thường

xuyên cao hơn hẳn (51,3% và 16,8%) và tương đối

đồng đều giữa các nhóm tuổi Sự khác biệt này là

có ý nghĩa thống kê với χ2 = 24,935, p = 0,015

Hình thức tập thể dục phổ biến là đi bộ (69,8%) và

tập thể dục thông thường (20,1%) Thể dục dưỡng

sinh chỉ chiếm 8%

3.3 Nhận thức, hiểu biết và thực hành sức

khỏe của NCT

3.3.1 Tìm hiểu về chăm sóc sức khỏe

Có 2.154 người trả lời câu hỏi về mức độ thường

xuyên tìm hiểu về lĩnh vực chăm sóc sức khỏe Kết

quả cho thấy chỉ có chưa đến 1/3 số người cao tuổi

thường xuyên tìm hiểu về lĩnh vực chăm sóc sức

khỏe Gần 10% số người được hỏi đã không bao giờ

tìm hiểu về lĩnh vực này

Thống kê về các phương tiện cung cấp thông tin

chăm sóc sức khỏe cho thấy các phương tiện thông

tin này đều được sử dụng với tần suất khá cao Nếu

lấy mẫu số chung là 2.170 người cao tuổi trong mẫu thì tỉ lệ tìm hiểu qua truyền hình là cao nhất (75,7%), sau đó là từ cán bộ y tế

Sự kết hợp nhiều phương tiện khác nhau cũng được người cao tuổi sử dụng trong việc tìm hiểu sức khỏe Qua đó, tỉ lệ kết hợp giữa tivi và cán bộ y tế chiếm tỉ lệ cao nhất: 27,9% Tiếp theo là sử dụng đồng thời tivi và truyền thanh công cộng (hình thức phổ biến nhất ở Khánh Hòa hiện nay): 18,2% Tiếp theo là vừa sử dụng radio, vừa sử dụng tivi: 15,3%

Số người ghi nhận sử dụng đồng thời tất cả các phương tiện trên là 26 người, chiếm tỉ lệ 1,2%

3.3.2 Thái độ và nhu cầu khám chữa bệnh

Khi được hỏi nếu được tự lựa chọn nơi khám chữa bệnh cho bản thân, kết quả thăm dò cho thấy chiếm tỉ lệ cao nhất vẫn là lựa chọn trạm y tế xã Tỉ lệ bệnh viện huyện và tỉnh không khác nhau lớn (25,4% và 27%) Kết quả đã cho thấy tầm quan trọng của y tế cơ sở trong việc chăm sóc sức khỏe cho NCT

Tìm hiểu về lý do chọn lựa nơi khám chữa bệnh này, thống kê cho thấy lý do phổ biến nhất để lựa chọn nơi khám bệnh là yếu tố địa lý (55,9%) thuận tiện cho việc khám bệnh Vai trò của y tế cơ sở lại

Nhóm tuổi Tần suất

60-69 t 70-79 t 80-89 t # 90 t

Cộng

Hàng ngày 266

(51,1%)

235 (51,2%)

77 (53,8%)

5 (35,7%)

583 (51,3%) Thường xuyên 97

(18,7%)

73 (15,9%)

20 (14,0%)

1 (7,2%)

191 (16,8%) Thỉnh thoảng 142

(27,3%)

125 (27,2%)

36 (25,2%)

5 (35,7%)

308 (27,1%)

Ít khi 10

(1,9%)

19 (4,2%)

9 (6,3%)

3 (21,4%)

41 (3,6%) Rất ít khi 5

(1,0%)

7 (1,5%)

1 (0,7%)

0 13 (1,2%) Tổng cộng 520 459 143 14 1.136

Bảng 4 Tần suất tập thể dục theo nhóm tuổi

Mức độ tìm hiểu Số lượng Tỉ lệ %

Cộng 2.154 Bảng 5 Tìm hiểu về lĩnh vực sức khỏe của NCT

Phương tiện Tần suất Tỉ lệ %

Truyền thanh công cộng 445 20,5

Bảng 6 Các phương tiện để tìm hiểu về lĩnh vực sức

khỏe của NCT

một lần nữa được khẳng định Yếu tố tiếp theo là

trang thiết bị và thuốc men tại cơ sở khám chữa

bệnh (42,8%)

3.3.3 Lựa chọn phương pháp điều trị

Khảo sát về lựa chọn phương pháp điều trị bằng

Tây y hay Đông y, kết quả cho thấy chỉ có 5,1%

NCT lựa chọn phương pháp Đông y như là phương

pháp KCB duy nhất cho mình Tuy nhiên, có 32,5%

NCT lựa chọn phương pháp Đông Tây Y kết hợp

Vai trò của Tây Y là khá lớn trong việc KCB cho

NCT (61,7%)

4 Bàn luận

Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy tỷ lệ NCT

hút thuốc lá khá cao (51,2%) Tại Hồng Kông, tỉ lệ

nam hút thuốc lá chỉ vào khoảng hơn 20%[4] Tỉ lệ

hút thuốc lá của NCT Khánh Hòa là khá cao Mối

nguy hại của hút thuốc lá lại một lần nữa được đưa

ra trong nghiên cứu tại Hồng Kông cho thấy tỉ lệ

mắc lao hàng năm đối với những người đang hút

thuốc, đã từng hút thuốc (ex-smokers) và không bao

giờ hút thuốc lần lượt là 735, 427 và 174 trên 100.000 người[4]

Tỉ lệ uống rượu, bia qua điều tra này là 42,5%

ở nam và rất ít ở nữ So sánh với một nghiên cứu tại một hạt ở New York (Mỹ) cho thấy tỉ lệ uống rượu

ở NCT từ 60 - 94 tuổi là 62%, trong đó ở mức độ nặng (heavy drinking) là 13% ở nam và 2% ở nữ[5] Theo báo cáo về tình hình bệnh tật và tử vong hàng tuần của Hoa Kỳ (MMWR), tỉ lệ tập thể dục thường xuyên của NCT trên 65 tuổi của Mỹ là 44,5% trong năm 2005, cao hơn ở người da trắng (52,3%) và thấp nhất ở các chủng tộc khác (trong đó có người châu Á): 45,7%[6] Như vậy, tỉ lệ tập thể dục thường xuyên của NCT tại nghiên cứu này là khá thấp Chúng tôi đề nghị: Tăng cường các hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá (mà Hội Y tế công cộng tỉnh Khánh Hòa đang triển khai) trong cộng đồng NCT, trước mắt ở thành phố Nha Trang, huyện Ninh Hòa và thị xã Cam Ranh

Tổ chức các chương trình giáo dục sức khỏe cho NCT thông qua sinh hoạt của Hội NCT, trước mắt thí điểm tại thành phố Nha Trang, đồng thời đánh giá hiệu quả của chương trình để nhân rộng mô hình Chú trọng các hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá, lợi ích của việc rèn luyện thân thể, chế độ dinh dưỡng cho NCT

Nên có những nghiên cứu sâu hơn về ảnh hưởng của hút thuốc lá (bao gồm cả những người đã bỏ thuốc lá), uống rượu, và tập thể dục đối với sức khỏe NCT, đặc biệt là liên quan đến bệnh lý tim mạch, hô hấp, ung thư, rối loạn chuyển hóa, rối loạn hành vi…

Tài liệu tham khảo

1 UN World Population Ageing 1950 - 2050 (2001).

2 UN World Population Ageing 1950 - 2050 (2001).

3 UN World Population Ageing 1950 - 2050 (2001).

4 UN World Population Ageing 1950 - 2050 (2001).

5 UN World Population Ageing 1950 - 2050 (2001).

6 UN World Population Ageing 1950 - 2050 (2001).

Nơi khám chữa bệnh Tần suất Tỉ lệ %

Bảng 7 Lựa chọn nơi KCB của NCT