Giao tiếp là một trong những phạm trù trung tâm của tâm lí học. Ngay từ thời cổ đại qua thời kỳ Phục Hưng hay đến giữa thế kỷ XX tư tưởng về giao tiếp đã được được đề cập đến và hình thành nên một chuyên ngành trong Tâm lí học giao tiếp. Tuy nhiên tư tưởng về giao tiếp từ khi xuất hiện đến khi hình thành Tâm lí học giao tiếp thì khái niệm và bản chất chưa được thống nhất hoàn toàn. Mỗi tác giả lại đề cập đến một khía cạnh, một góc nhìn khác nhau của hoạt động giao tiếp. Nhà tâm lý học xã hội Mỹ C.E. Osgood cho rằng giao tiếp bao gồm các hành động riêng rẽ mà thực chất là chuyển giao thông tin và tiếp nhận thông tin. Theo ông, giao tiếp chính là một quá trình gồm hai mặt: liên lạc và ảnh hưởng lẫn nhau.
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
- KHOA NHÂN HỌC -
TIỂU LUẬN CUỐI KỲ
Học phần: Tâm lí học giao tiếp
Giảng viên: TS Nguyễn Hạnh Liên Sinh viên: Hoa Thị Hà Trang
Mã sinh viên: 18031366 Ngành học: Nhân học
Trang 2
Hà Nội, 2023
MỤC LỤC
I Các khái niệm 3
1 Giao tiếp là gì? 3
2 Kỹ năng giao tiếp là gì? 4
3 Kỹ năng lắng nghe là gì? 4
II Nội dung 5
1 Vai trò kỹ năng lắng nghe 5
2 Phân loại lắng nghe 5
3 Những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của việc lắng nghe 6
4 Các nguyên tắc để lắng nghe hiệu quả 6
III Ứng dụng kỹ năng lắng nghe 8
1 Ứng dụng trong chuyên môn 8
2 Ứng dụng trong đời sống 9
TÀI LIỆU THAM KHẢO 10
Trang 3ĐỀ BÀI: Bằng những hiểu biết của anh/chị trong Tâm lý học giao tiếp, anh/chị hãy trình
bày và phân tích về kỹ năng lắng nghe Kỹ năng này có thể áp dụng như thế nào trong chuyên môn/ đời sống của anh/chị
I Các khái niệm
1 Giao tiếp là gì?
Giao tiếp là một trong những phạm trù trung tâm của tâm lí học Ngay từ thời cổ đại qua thời kỳ Phục Hưng hay đến giữa thế kỷ XX tư tưởng về giao tiếp đã được được đề cập đến và hình thành nên một chuyên ngành trong Tâm lí học giao tiếp Tuy nhiên tư tưởng về giao tiếp từ khi xuất hiện đến khi hình thành Tâm lí học giao tiếp thì khái niệm và bản chất chưa được thống nhất hoàn toàn Mỗi tác giả lại đề cập đến một khía cạnh, một góc nhìn khác nhau của hoạt động giao tiếp
Nhà tâm lý học xã hội Mỹ C.E Osgood cho rằng giao tiếp bao gồm các hành động riêng rẽ mà thực chất là chuyển giao thông tin và tiếp nhận thông tin Theo ông, giao tiếp chính là một quá trình gồm hai mặt: liên lạc và ảnh hưởng lẫn nhau
Nhà tâm lý học xã hội người Anh M.Argule lại mô tả giao tiếp như quá trình ảnh hưởng lẫn nhau qua các hình thức tiếp xúc khác nhau Ông cho rằng giao tiếp thông tin được biểu hiện bằng ngôn ngữ hay bằng phi ngôn ngữ từ nhiều người đến một người giống như việc tiếp xúc thân thể của con người trong quá trình tác động qua lại về mặt vật lý và chuyển dịch không gian
Theo B Parưgin thì: “Giao tiếp là quá trình quan hệ tác động giữa các cá thể, là quá trình thông tin quan hệ giữa con người với con người, là quá trình hiểu biết lẫn nhau, ảnh hưởng lẫn nhau và trao đổi xúc cảm lẫn nhau”
Theo Martin P Andelem (1950) “Giao tiếp là quá trình, qua đó chúng ta hiểu được người khác và làm cho người khác hiểu được chúng ta”
Theo Từ điển Tâm lý học (Vũ Dũng, chủ biên, 2001) giao tiếp là quá trình thiết lập
Trang 4nhất tri giác và tìm hiểu người khác Giao tiếp có ba khía cạnh chính: giao lưu, tác động tương hỗ và tri giác, công cụ giao tiếp là ngôn ngữ và phi ngôn ngữ
Từ những khái niệm, quan điểm của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, trong bài nghiên cứu này, giao tiếp được định nghĩa là một quá trình, trong quá trình đó con người chia sẻ với nhau các ý tưởng, thông tin và cảm xúc, nhằm xác lập và vận hành các mối quan
hệ trong đời sống xã hội để đạt được những mục đích nhất định
2 Kỹ năng giao tiếp là gì?
Theo Từ điển Tiếng Việt, kỹ năng là năng lực làm việc khéo léo
Theo từ điển Oxfort, kỹ năng là khả năng để làm tốt một công việc nào đó thường
có được qua đào tạo hoặc kinh nghiệm Theo đó, kỹ năng được hiểu là sự thành thạo, tinh thông về các thao tác, động tác trong quá trình hoàn thành một công việc cụ thể nào đó
Theo nghiên cứu Kỹ năng giao tiếp (Ths Nguyễn Thị Trường Hân, 2021, chủ biên),
“Kỹ năng giao tiếp là khả năng vận dụng những kiến thức về giao tiếp để tạo lập và vận hành các mối quan hệ trong đời sống xã hội Kỹ năng giao tiếp là những công cụ mà chúng
ta sử dụng để loại bỏ các rào cản nhằm đạt được hiệu quả của giao tiếp.”
3 Kỹ năng lắng nghe là gì?
Theo từ điển Tiếng Việt, “nghe” là một động từ chỉ sự nhận biết âm thanh bằng tai, hay nói cách khác nghe chính là việc chúng ta im lặng và tiếp nhận âm thanh và đây là một quá trình thụ động
“Lắng nghe” là một quá trình chủ động, tập trung và mong muốn thấu hiểu nội dung của người nói Phân tích những gì họ nói rồi đưa ra lời đối đáp ý nghĩa hoặc chia sẻ, cho lời khuyên với người đối diện Khác với nghe, lắng nghe chính là một quá trình chủ động
Nghe là phản xạ tự nhiên của con người thì lắng nghe chính là một kỹ năng quan trọng cần rèn luyện qua thời gian mới có thể thành thạo
Kỹ năng lắng nghe là một trong những kỹ năng quan trọng hàng đầu quyết định sự thành công của mọi cuộc giao tiếp trong cuộc sống
Trang 5II Nội dung
1 Vai trò kỹ năng lắng nghe
Kỹ năng lắng nghe giúp chúng ta xây dựng và phát triển mối quan hệ Có kỹ năng lắng nghe bạn sẽ dễ dàng nắm bắt được vấn đề, thu thập được thông tin từ đó nâng cao khả năng tương tác giữa bạn và đối phương
Lắng nghe cũng là một biện pháp quan trọng giúp bạn giải quyết được các xung đột trong cuộc sống một cách hiệu quả Lắng nghe không chỉ để có thể tiếp thu kiến thức mà còn để hiểu nhau hơn, nếu biết cách lắng nghe, khích lệ và ủng hộ thì mối quan hệ trong cuộc sống xung quanh chúng ta sẽ trở nên gắn bó và tin tưởng nhau hơn
Không những vậy, kỹ năng lắng nghe là một trong những yếu tố quan trọng của một nhà lãnh đạo thành công Để có thể hiểu rõ hơn ý kiến, suy nghĩ của các thành viên và đưa
ra những quyết định phù hợp, người lãnh đạo không thể thiếu kỹ năng lắng nghe
2 Phân loại lắng nghe
Lắng nghe được chia làm 3 loại cơ bản, nghe để thu thập thông tin, nghe để giải quyết vấn đề, nghe thấu cảm
Lắng nghe để thu thập thông tin cần chú ý đến ý chính những dữ kiện, vấn đề cần biết, bỏ qua những ý phụ Điều này đòi hỏi người lắng nghe phải tập trung vào việc thu thập thông tin và hiểu rõ nội dung được truyền tải
Lắng nghe để giải quyết vấn đề cần ghi nhanh các ý, tổng kết, tóm tắt Điều này đòi hỏi người lắng nghe phải tập trung vào việc giải quyết vấn đề bằng cách hiểu rõ nội dung được truyền tải và tìm kiếm các giải pháp cho phù hợp
Lắng nghe thấu cảm là kiểu nghe mà người nghe không chỉ chăm chú lắng nghe mà còn đặt mình vào vị trí của người nói để có thể hiểu họ một cách thấu đáo Khi nghe thấu cảm, cần hiểu được những thông điệp người nói muốn truyền tải bên cạnh đó cần hiểu được tâm tư, tình cảm, nhu cầu của họ Đòi hỏi lắng nghe không chỉ bằng tai mà còn bằng cả trái tim và khối óc
Trang 63 Những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của việc lắng nghe
Theo D Torrington, 75% các thông báo miệng không được chú ý đến, bị hiểu sai hoặc bị lãng quên nhanh chóng, về khả năng nắm bắt ý nghĩ sâu sắc trong lời nói của người khác còn hiếm hơn Điều này có thể thấy được, lắng nghe hiệu quả không chỉ là dừng nói
mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nữa
Tốc độ tư duy: Theo giáo trình Tâm lí học gió tiếp (Huỳnh Văn Sơn, 2017), có viết thông thường tốc độ suy nghĩ của người trường thành nhanh hơn gấp 4 lần tốc độ nói, vậy nên chúng ta thường tập trung suy nghĩ nhiều hơn là lắng nghe, hay có thể nói là bị phân tán tư tưởng
Sở thích: Đôi khi con người ta thường chỉ nghe những gì mà mình thích Khi gặp những vấn đề không phù hợp với mình thì thường không muốn nghe hoặc không nghe
Sự phức tạp của vấn đề: Con người ta thường có xu hướng không nghe hoặc bỏ ngoài tai những vấn đề nằm ngoài hiểu biết hay ít liên quan đến mình
Sự thiếu kiên nhẫn: Trong thực tế không phải lúc nào người nói cũng nói những gì người nghe muốn nghe, vậy nên thường xảy ra tình trạng cả 2 cùng tranh nhau nói hay cùng nói Cũng có khi nghe người khác nói, chúng ta thường có những ý kiến đáp lại và muốn nói ngay những suy nghĩ đó Sự thiếu kiên nhẫn đó khiến cho việc lắng nghe không thì có hiệu quả
Những thành kiến, định kiến tiêu cực: Thường khi chúng ta có thành kiến, định kiến với người đối thoại hoặc vấn đề là người đối thoại đề cập đến thì sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến thái độ và hiệu quả lắng nghe
4 Các nguyên tắc để lắng nghe hiệu quả
Để có thể lắng nghe hiệu quả, việc trau dồi, rèn luyện là vô cùng cần thiết Một số nguyên tắc mà chúng ta cần tuân thủ để có thể lắng nghe hiệu quả mà chúng ta không thể
bỏ qua
Tập trung vào cuộc giao tiếp và lắng nghe một cách chủ động:
Tập trung vào cuộc trò chuyện là yếu tố hàng đầu góp phần thành công trong kỹ năng lắng nghe hiệu quả Việc lắng nghe trong cuộc giao tiếp sẽ chứng tỏ chúng ta là người
Trang 7tôn trọng đối phương Nếu không tập trung lắng nghe sẽ không thể tiếp thu được những gì đối phương truyền đạt để từ đó đưa ra những ý kiến góp ý, lời khuyên đúng đắn
Không ngắt lời người nói:
Trong một cuộc trò chuyện dù là hai hay nhiều người việc ngắt lời người khác là việc vô cùng bất lịch sự, vô duyên Khi đang nói chuyện, đối phương bị bất ngờ ngắt lời sẽ
vô cùng khó chịu và không còn muốn chia sẻ nữa Do đó với kỹ năng lắng nghe tích cực cần hạn chế làm điều này Hãy đợi đến khi đối phương truyền đạt hết ý rồi mới đưa ra những quan điểm, ý kiến của mình
Thấu hiểu khi lắng nghe:
Trong quá trình lắng nghe cần phải sử dụng tư duy của mình để tìm ra ẩn ý mà đối phương truyền đạt, bởi vì không phải ai cũng có thể nói ra trực tiếp những điều ở trong lòng với chúng ta Trong hoàn cảnh này hãy thể hiện rằng mình là một người thấu hiểu và đồng cảm Sử dụng những câu nói như “tôi hiểu”, “tôi có thể hiểu được lúc đó bạn buồn như thế nào”,… cùng với những yếu tố giao tiếp phi ngôn ngữ như: nét mặt, lời nói, ánh mắt để thể hiện sự đồng cảm với người nói Việc biết thấu hiểu sẽ tránh được những lời nói làm phật lòng hoặc gây tổn thương cho người đối diện
Không phán xét và áp đặt đối phương:
Hãy hạn chế cái tôi của mình khi giao tiếp với người khác bằng cách: không phán xét và áp đặt đối phương Không ai muốn nói chuyện với một người bảo thủ, lấy tư tưởng của mình để áp đặt lên đối phương và yêu cầu họ phải chấp thuận nó Thay vào đó hãy nói chuyện bằng một tâm thế thoải mái
Biết cách đặt câu hỏi:
Trong cuộc giao tiếp đừng chỉ im lặng nghe người khác nói, bởi điều này thể hiện chúng ta không chú tâm trong cuộc trò chuyện Hãy là người thông minh biết cách đặt câu hỏi và đặt câu hỏi đúng lúc Trong quá trình trò chuyện thi thoảng hãy thể hiện sự đồng tình
Trang 8Biết cách đặt câu hỏi là một trong những kỹ năng quan trọng của kỹ năng lắng nghe,
kỹ năng giao tiếp Hãy biết cách đặt câu hỏi đúng lúc để tăng hiệu quả của cuộc nói chuyện
Đưa ra quan điểm cá nhân:
Cuộc giao tiếp nếu chúng ta im lặng sẽ thể hiện là cuộc giao tiếp chưa thành công Một chìa khóa vàng để thể hiện là một người lắng nghe chân thành đó là đưa ra các quan điểm cá nhân Điều này giúp mình và mọi người đều hiểu đối tượng, khuyến khích người nói phân tích được nhiều khía cạnh và từ đó đưa ra được các quan điểm khác nhau
III Ứng dụng kỹ năng lắng nghe
Kỹ năng lắng nghe là một trong những kỹ năng mềm quan trọng hàng đầu trong hoạt động giao tiếp Việc lắng nghe giúp người với người có thể thấu hiểu, gắn kết trong các mối quan hệ giữa gia đình, bạn bè, đồng nghiệp…
Không chỉ đóng vai trò quan trọng trong hoạt động giao tiếp thường nhật, lắng nghe
là kỹ năng là hàng đầu cần có trong hầu hết ngành nghề, công việc như tâm lý học, kinh doanh, xã hội học…
Nhân học là một trong những khoa học nghiên cứu về con người và sự khác biệt giữa các nền văn hoá Với phương pháp nghiên cứu là điền dã, phỏng vấn sâu với chủ thể nghiên cứu, nhà Nhân học luôn cần trang bị kỹ năng lắng nghe
1 Ứng dụng trong chuyên môn
Kỹ năng lắng nghe đối nhà Nhân học là một trong những kỹ năng cần thiết và vô cùng quan trọng
Trong quá trình khai thác thông tin bằng phương pháp phỏng vấn sâu khi trao đổi với chủ thể phỏng vấn, nhà Nhân học cần lắng nghe được trọng tâm vấn đề cần đề cập đến, không được lơ là dẫn đến bỏ sót thông tin Đặc biệt cần lưu ý những thông tin quan trọng, những điểm mới trong bài phỏng vấn để có thể khai thác trong nghiên cứu
Trong trường hợp phỏng vấn nhóm thì nhà nhân học phải biết cách lắng nghe ý kiến của từng người cũng như cả nhóm, điều hướng cuộc trò chuyện không bị lệch khỏi phạm
vi nghiên cứu
Trang 92 Ứng dụng trong đời sống
Trong cuộc sống để phát triển bản thân, muốn hoàn thiện bản thân chúng ta cần phải siêng năng học hỏi từ mọi người xung quanh, chính lý do đó mà chúng ta cũng cần phải biết lắng nghe nhiều hơn Khi chúng ta biết lắng nghe, mọi điều sẽ trở nên dễ dàng hơn, biết lắng nghe ý kiến của người khác, biết tôn trọng và trân trọng những giá trị của bản thân
Trong mọi mối quan hệ, lắng nghe sẽ giúp chúng ta thấu hiểu nhau hơn, giúp những mối quan hệ xung quanh chúng ta trở nên tốt hơn, người với người không còn quá nhiều khoảng cách, thấu hiểu lẫn nhau và có những liên kết tốt với những người xung quanh
Kỹ năng lắng nghe có vai trò quan trọng trong hoạt động giao tiếp giữa người với người Trong cuộc sống hiện nay, trái ngược với sự phát triển của các công nghệ hiện đại, việc lắng nghe dần trở nên kém hiệu quả khi con người dần mất kiên nhẫn trong việc lắng nghe lẫn nhau, họ thường thích đề cập đến các vấn đề cá nhân nhiều hơn Chính vì vậy để thành công trong giao tiếp, trong công việc con người không chỉ cần lắng nghe một cách thụ động mà cần rèn luyện lắng nghe giống như một kỹ năng không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày
Trang 10TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 GS.TS Trần Thị Minh Đức (2012), Giáo trình Tham vấn tâm lý, Đại học Khoa học
xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội
2 Huỳnh Văn Sơn (2017), Giáo trình Tâm lí học giao tiếp NXB Đại học Sư phạm
3 Ths Nguyễn Thị Trường Hân (chủ biên) (2021), nghiên cứu Kỹ năng giao tiếp, Trường Đại học Tài chính – Marketing
4 TS Nguyễn Hạnh Liên, PGS.TS Hoàng Mộc Lan, TS Trần Thu Hương, Giáo trình Bài giảng Tâm Lý Học Giao Tiếp, Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
5 Vũ Dũng (chủ biên) (2001), Từ điển tâm lí học, NXB Từ điển Bách Khoa