theo dõi kết quả điều trị bằng phẫu thuật heo thoát vị ruột vào vùng bẹn và thoát vị ruột vào bao dịch hoàn

TÓM TẮT LUẬN VĂN Đề tài được thực hiện từ ngày 22/01/2008 đến 22/05/2008 tại xã Nghĩa Thành huyện Châu Đức tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu với mục đích theo dõi kết quả điều trị bằng phẫu thuật he

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Đề tài được thực hiện từ ngày 22/01/2008 đến 22/05/2008 tại xã Nghĩa Thành huyện Châu Đức tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu với mục đích theo dõi kết quả điều trị bằng phẫu thuật heo bị thoát vị vào vùng bẹn và thoát vị ruột vào bao dịch hoàn Tổng số heo được phẫu thuật là 31 con, trong đó có 30 con heo đực thoát vị ruột vào bao dịch hoàn và 1 heo thoát vị ruột vào vùng bẹn Chúng tôi rút ra được một số kết luận như sau:

Trong 31 heo thoát vị ruột không có ca nào bị abcesses, chỉ có một heo đực thoát

vị ruột vào bao dịch hoàn bị viêm dính ruột chiếm 3,2% trên tổng số heo điều trị Trong quá trình mổ và chăm sóc hậu phẫu không có tai biến xảy ra như nhiễm trùng vết mổ, đứt chỉ may da hoặc chết thú

Tỷ lệ nuôi sống đạt 100%

Thời gian lành vết thương sau phẫu thuật khá nhanh, trung bình 7,6 ngày

MỤC LỤC Trang Trang tựa i

Lời cảm tạ ii

Tóm tắt luận văn iii

Mục lục iv

Danh sách các chữ viết tắt vi

Danh sách các bảng vii

Danh sách các hình viii

Chương 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1.2 MỤC ĐÍCH CỦA ĐỀ TÀI 2

1.3 YÊU CẦU 2

Chương 2 TỔNG QUAN 3

2.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ THỂ HỌC CỦA HEO 3

2.1.1 Cấu tạo cơ thể học vùng bụng (tính từ ngoài vào trong gồm 4 lớp) 3

2.1.2 Cấu tạo cơ thể học vùng hông 3

2.1.3 Cơ quan sinh dục của heo đực 4

2.1.4 Cơ quan sinh dục của heo cái 6

2.2 HEO THOÁT VỊ RUỘT 6

2.2.1 Heo thoát vị ruột vào vùng bẹn 6

2.2.2 Heo thoát vị ruột vào bao dịch hoàn 6

2.2.3 Nguyên nhân 7

2.2.4 Triệu chứng 7

2.2.5 Hậu quả 7

2.2.6 Hướng giải quyết 7

2.3 PHƯƠNG PHÁP VÔ CẢM DÙNG TRONG THOÁT VỊ RUỘT 10

2.4 CHỈ PHẪU THUẬT 10

2.5 MỘT SỐ DƯỜNG MAY THƯỜNG DÙNG TRONG CA MỔ HEO 10

2.5.1 Đường may gián đoạn đơn giản 10

2.5.2 Đường may liên tục đơn giản 10

Chương 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 12

3.1 NỘI DUNG 12

3.1.1 Địa điểm 12

3.1.2 Thời gian 12

3.1.3 Thú thí nghiệm 12

3.1.4 Phương tiện 12

3.1.4.1 Dụng cụ mổ 12

3.1.4.2 Vật liệu 12

3.1.4.3 Thuốc sử dụng cho ca mổ 13

3.2 PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN 13

3.2.1 Chẩn đoán 13

3.2.2 Điều trị heo thoát vị ruột bằng phương pháp phẫu thuật 14

3.2.3 Một số ca mổ điển hình 19

3.2.4 Chỉ tiêu theo dõi 29

Chương 4 KẾT QUẢ THẢO LUẬN 30

4.1 KẾT QUẢ THEO DÕI HEO BỊ THOÁT VỊ RUỘT 30

4.1.1 Số heo thoát vị ruột đã khảo sát được 30

4.1.2 Tỷ lệ heo thoát vị ruột 31

4.1.3 Tình trạng bao thoát vị 32

4.1.4 Thời gian để hoàn thành một ca phẫu thuật 33

4.1.5 Các tai biến trong và sau khi mổ 34

4.1.6 Thân nhiệt của heo trước và sau khi mổ 35

4.1.7 Thời gian lành vết thương sau phẫu thuật 37

4.2 CHỈ TIÊU TĂNG TRƯỞNG VÀ Ý NGHĨA KINH TẾ 38

4.3 Ý NGHĨA BẢN THÂN 39

Chương 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 40

5.1 KẾT LUẬN 40

5.2 ĐỀ NGHỊ 40

5.2.1 Đối với nhà chăn nuôi 40

5.2.2 Đối với bác sĩ thú y 40

TÀI LIỆU THAM KHẢO 41

DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT

STT : số thứ tự

TB : trung bình

DANH SÁCH CÁC BẢNG Trang Bảng 4.1: Số heo thoát vị ruột 30

Bảng 4.2: Tỷ lệ heo bị thoát vị ruột vào bao dịch hoàn và vùng bẹn trên tổng số heo khảo sát 31

Bảng 4.3: Tình trạng bao thoát vị khi mổ 32

Bảng 4.4: Thời gian phẫu thuật 33

Bảng 4.5 Thân nhiệt heo trước và sau khi mổ (1 - 7 ngày) 35

Bảng 4.6: Thời gian lành vết thương của 31 heo sau phẫu thuật 37

DANH SÁCH CÁC HÌNH Trang Hình 2.1: Cơ quan sinh dục của heo đực 4

Hình 2.2: Cơ quan sinh dục của heo cái 6

Hình 2.3: Thoát vị ruột vào bao dịch hoàn 7

Hình 2.4: Heo thoát vị ruột vào bao dịch hoàn bên phải 8

Hình 2.5: Heo thoát vị ruột vào bao dịch hoàn bên trái (có viêm dính ruột) 9

Hình 2.6: Heo thoát vị bẹn phải (ở heo cái) 9

Hình 3.1 A: Heo bị thoát vị bao dịch hoàn bên trái 14

B: Heo thoát vị bẹn phải 14

Hình 3.2: Cố định thú và tiến hành mổ 15

Hình 3.3: Mổ phía sau vùng bẹn 17

Hình 3.4: Mổ bên ngoài vùng bẹn 18

Hình 3.5: Cố định thú và tiến hành phẫu thuật 20

Hình 3.6: Thực hiện đường mổ sau vùng bẹn 21

Hình 3.7: Tách bao thoát vị 22

Hình 3.8: Đẩy ruột vào trong xoang bụng 22

Hình 3.9: Kẹp bao thoát vị 23

Hình 3.10: Lau sạch vết thương 23

Hình 3.11: Mổ dịch hoàn còn lại 24

Hình 3.12: Ruột viêm dính với bao dịch hoàn 25

Hình 3.13: Thoát vị ruột vào vùng bẹn trên heo cái 28

Hình 3.14: Tách bao thoát vị ra bên ngoài 28

Do điều kiện kinh tế còn hạn chế nên con heo cũng là tài sản quý giá đối với nhà chăn nuôi đặc biệt là các hộ nông dân, vì vậy heo thoát vị ruột cần được quan tâm điều trị Heo thoát vị ruột gây ảnh hưởng đến sự phát triển của heo do nhu động ruột bị ảnh hưởng gây rối loạn tiêu hóa, đó là chưa kể đến sự viêm dính ruột, tắc ruột, hoại tử có thể dẫn đến tử vong Vì vậy việc can thiệp bằng phẫu thuật kịp thời là phương pháp tốt nhất

Phẫu thuật chăm sóc thú cưng như chó, mèo đôi khi chỉ cần quan tâm đến kết quả điều trị Nhưng phẫu thuật trên heo bên cạnh việc quan tâm đến kết quả điều trị còn phải quan tâm đến hiệu quả kinh tế nữa

Với lí do trên và được sự chấp nhận của khoa Chăn Nuôi Thú Y và bộ môn Cơ Thể Ngoại Khoa trường Đại Học Nông Lâm TPHCM, được sự hướng dẫn của thầy Lê Văn Thọ, chúng tôi xin thực hiện đề tài:

THEO DÕI KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ BẰNG PHẪU THUẬT HEO THOÁT VỊ RUỘT VÀO VÙNG BẸN VÀ THOÁT VỊ RUỘT VÀO BAO DỊCH HOÀN

- Thực hiện phẫu thuật và theo dõi sự lành vết thương của heo thoát vị ruột

- Theo dõi những tai biến trong và sau khi mổ

- Theo dõi thân nhiệt heo điều trị từ 1 – 7 ngày sau khi mổ

Chương 2

TỔNG QUAN

2.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ THỂ HỌC CỦA HEO

2.1.1 Cấu tạo cơ thể học vùng bụng (tính từ ngoài vào trong gồm 4 lớp)

- Da

- Mô liên kết dưới da

- Cơ thẳng bụng gồm hai cơ nằm song song với mặt bụng chạy từ xương ức đến phần cuối xương mu

- Lớp phúc mạc nằm trong cùng

2.1.2 Cấu tạo cơ thể học vùng hông

- Da

- Mô liên kết dưới da

- Cơ nghiêng bụng ngoài chạy chéo từ trên sống lưng xuống dưới về phía sau

- Cơ nghiêng bụng trong chạy từ lưng xuống dưới về phía sau

- Cơ ngang bụng chạy từ lưng xuống bụng

- Lớp phúc mạc nằm trong cùng

2.1.3 Cơ quan sinh dục của heo đực

Hình 2.1: Cơ quan sinh dục của heo đực

Nguồn: http://www.thepigsite.com/pighealth/contents/Fig1-5and1-6.gif

Dịch hoàn và phó dịch hoàn

Dịch hoàn là tuyến sinh dục chính sinh sản ra tinh trùng và sản xuất hormone

sinh dục đực

Phó dịch hoàn là một thể thon, dài, nằm mặt trên của tinh hoàn phía trước nở

lớn gọi là đầu, phần thon nhỏ nối tiếp với ống dẫn tinh gọi là đuôi

Bìu dịch hoàn chứa dịch hoàn và các phần kế cận của dịch hoàn

Màng bao dịch hoàn có dạng túi, có nguồn gốc từ phúc mạc, chạy từ vòng bẹn

sâu đến bìu gồm hai lớp:

Lá thành phúc mạc bao bọc dịch hoàn và phó dịch hoàn

Lá tạng phúc mạc bao bọc riêng mỗi cấu tạo của dịch hoàn và phó dịch hoàn

Gồm các cấu tạo do dịch hoàn kéo theo khi di chuyển từ xoang bụng, qua kênh

bẹn để xuống bìu, gồm các cấu tạo sau:

- Cơ tầng trong, là các bó cơ vân bao quanh mạch máu

- Màng bao riêng của dịch hoàn

Các tuyến sinh dục phụ

Túi tinh nang hay nang tuyến

- Túi tinh nang gồm hai thùy lớn, nằm hai bên cổ bàng quang, ở heo túi tinh

nang có chức năng tiết ra dịch lỏng có chứa chất làm tăng hoạt lực của tinh trùng

Tuyến nhiếp hộ hay tuyến tiền liệt

- Là một tuyến lẻ nằm ở cổ bàng quang, đoạn đầu ống thoát tiểu và đỗ dịch tiết

vào ồng này bằng lỗ nhỏ

Tuyến hành

Gồm hai tuyến, nằm hai bên ống thoát tiểu ngay tại cung tọa xương chậu

Tuyến tiết ra dịch nhờn để làm trơn và rữa niệu đạo trước khi giao hợp

Dương vật

Dương vật có cấu tạo chủ yếu là mô liên kết đàn hồi, bao bọc đoạn ngoài chậu của ống thoát tiểu Nó xuất phát từ cung tọa, giữa hai đùi lên phía trước đến gần rốn

Dương vật được chia làm ba phần:

Gốc dương vật là phần liên kết với cung tọa của xương chậu, gồm hai nhánh phải và trái

Thân dương vật là phần phía trước nối tiếp của rễ phần này rất dài, chạy hướng

về phía trước Trên heo đoạn này gấp lại thành một hình chữ S

Qui đầu là phần tận cùng của phía trước, phần trước qui đầu có một lỗ thoát tiểu

Dương vật được bao bọc bên ngoài bằng một lớp da trùm dương vật là một nếp gấp của da bụng, bao phủ trước dương vật

2.1.4 Cơ quan sinh dục của heo cái

Hình 2.2: Cơ quan sinh dục của heo cái

Nguồn: http://www.thepigsite.com/pighealth/contents/Fig1-5and1-6.gif

Cơ quan sinh dục trên heo cái bao gồm:

Hai noãn sào, là nơi sinh các noãn sào và các kích thích tố sinh dục cái

Hai ống dẫn trứng hay vòi Fallope, đưa trứng đến tử cung Đây là nơi diễn ra sự thụ tinh

Tử cung bao gồm sừng tử cung và thân tử cung Sừng tử cung nơi chứa bào thai trên heo

Âm đạo là đường đi của bào thai và là nơi tiếp nhận cơ quan sinh dục của con đực

Âm hộ là đoạn cuối cùng của cơ quan sinh dục, đây cùng là nơi dể thoát tiểu Nhũ tuyến bản chất là tuyến của da, nhưng có hoạt động liên hệ chặc chẽ với các cơ quan sinh dục, nên cũng được xếp vào các cơ quan sinh dục

2.2 HEO THOÁT VỊ RUỘT

2.2.1 Heo thoát vị ruột vào vùng bẹn

Heo thoát vị vùng bẹn là ruột non đi ra khỏi xoang bụng, qua vòng bẹn sâu và định vị ở vùng bẹn

2.2.2 Heo thoát vị ruột vào bao dịch hoàn

Thoát vị ruột vào bao dịch hoàn là ruột non đi vào kênh bẹn rồi đi xa hơn nữa vào bao dịch hoàn

2.2.6 Hướng giải quyết

Khi heo bị thoát vị ruột thường giải quyết bằng cách điều trị bằng phẫu thuật

Điều trị

Trước đây khi điều trị thoát vị ruột vùng rốn trên heo người ta sử dụng một số phương pháp không chảy máu như:

- Cho thú mang đai để ép bao thoát vị vào

- Dùng cao dán đắp lên bao thoát vị

- Thoa dung dịch acid lên da

- Dùng dung dịch nước muối 15% chích dưới da chung quanh vùng cổ bao hernia

Nhưng những phương pháp trên cho kết quả rất hạn chế và chỉ thực hiện được khi bao hernia còn nhỏ, không có abcesses, viêm dính ruột

-Với phương pháp điều trị bằng phẫu thuật có thể thực hiện với tất cả các heo

có tình trạng bao thoát vị khác nhau và cũng cho kết quả khả quan hơn

Đối với heo thoát vị ruột ở vùng bẹn hoặc thoát vị ruột vào bao dịch hoàn thì điều trị bằng phẫu thuật là giải pháp tốt nhất và hiệu quả nhất

* Một số hình ảnh heo bị thoát vị ruột

Hình 2.4: Heo thoát vị ruột vào bao dịch hoàn bên phải

Hình 2.5: Heo thoát vị ruột vào bao dịch hoàn bên trái (có viêm dính ruột)

Hình 2.6: Heo thoát vị bẹn phải (ở heo cái)

2.3 PHƯƠNG PHÁP VÔ CẢM DÙNG TRONG THOÁT VỊ RUỘT

Vô cảm là hình thức làm cho thú mất cảm giác để tiến hành phẫu thuật Tùy theo phương pháp vô cảm mà thú có thể mất cảm giác một vùng nào đó của cơ thể hoặc mất cảm giác toàn thân

Vô cảm bằng hai cách gây tê và gây mê

Trong đề tài này chúng tôi chỉ thực hiện phương pháp gây tê

* Gây tê

Trạng thái gây tê là làm mất cảm giác tạm thời vùng tiếp xúc, đặc biệt là cảm giác đau do hủy bỏ tính cảm ứng và dẫn truyền của dây thần kinh hay các dây tận cùng của thần kinh Chúng tôi chỉ sử dụng phương pháp gây tê thấm để làm giải đau cho thú trong ca phẫu thuật heo

Gây tê thấm là tiêm thuốc nhiều lần các thể tích nhỏ chung quanh nơi vùng bẹn Thuốc khuyếch tán chung quanh nơi chích làm tê chùm tận cùng của dây thần kinh chung quanh vùng mổ

Liều dùng: Khoảng 3 - 5 ml Novocain dung dịch 0,5% cho mỗi ca mổ

2.4 CHỈ PHẪU THUẬT

Trong tất cả các ca phẫu thuật chúng tôi đều sử dụng chỉ tơ phẫu thuật và dùng chỉ tiêu số 2-0 để cột và may kín vết thương

2.5 MỘT SỐ DƯỜNG MAY THƯỜNG DÙNG TRONG CA MỔ HEO

2.5.1 Đường may gián đoạn đơn giản

Đặc điểm: Đây là đường may đơn giản nhất và thường được dùng nhất May kín tổ chức an toàn, đường may có khả năng giữ chặt chính xác, dễ may Nếu có sức căng quá mức có thể cuốn mép vết thương vào

Ứng dụng: Dùng để may da, mô dưới da, cân mạc

Ưu điểm: Có khả năng kềm giữ vết thương tốt, dễ may, dễ tháo chỉ

Khuyết điểm: Tốn nhiều thời gian để may, hao chỉ

2.5.2 Đường may liên tục đơn giản

Được áp dụng rộng rãi để may da và mô bên trong

Ưu điểm: Giúp may nhanh và ít hao chỉ

Khuyết điểm: Khi bị đứt chỉ hoặc mối cột bị sút sẽ làm bung toàn bộ đường may

2.6 NHỮNG NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Đặng Việt Phong (2002) phẫu thuật điều trị cho 29 heo thoát vị ruột vào vùng rốn bao gồm 11 heo cái và 18 heo đực kết quả cho thấy không có con nào nhiễm trùng sau phẫu thuật, tỷ lệ nuôi sống 100% Tuy nhiên có 5 ca bị thoát vị ruột trở lại, chiếm

tỷ lệ 17,24%

3.1.4 Phương tiện

3.1.4.1 Dụng cụ mổ

Kéo giải phẫu lưỡi thẳng 2 cái

3.1.4.2 Vật liệu

Chỉ tiêu chromic 2-0

Heo thoát vị ruột vào bao dịch hoàn thì bao dịch hoàn sẽ to dần theo tuổi của thú

và khi ăn no sẽ to, khi đói nhỏ hơn

Sờ vào bao thoát vị ta có cảm giác mềm đối với heo chưa có hiện tượng viêm dính ruột (thường là những heo chưa thiến)

Khi sờ vào bao thoát vị có cảm giác cứng ruột khó di chuyển, thì thường là ruột

đã bị viêm dính (thường là heo đã thiến và sau đó bị thoát vị ruột)

Heo bao nhiêu ngày tuổi

Heo có hiện tượng thoát vị được bao lâu

Hỏi tình trạng sức khỏe của heo, heo có ăn uống bình thường không

Kiểm tra lâm sàng

Thân nhiệt của heo

Lông bóng mượt, vuốt ngược lên xem lông bao lâu trở lại bình thường

Kiểm tra niêm mạc mắt, mũi miệng

Kiểm tra phân, quan sát phân heo con, phân vón cục hay tiêu chảy

Sau khi kiểm tra cho kết quả heo con có sức khỏe bình thường đạt tiêu chuẩn lúc

đó mới tiến hành chuẩn bị cho ca phẫu thuật

Chuẩn bị thú

Cho thú nhịn đói từ 6 – 12 giờ

Vệ sinh thú sạch sẽ, khô ráo

Cầm cột thú

Đặt heo nằm ngữa, cột 4 chân ra 4 góc để bọc lộ vùng bẹn

Hình 3.2: Cố định thú và tiến hành mổ

Với phương pháp này chỉ cần một người giữ và một người mổ là có thể tiến hành phẫu thuật, công việc sẽ nhanh gọn, tiết kiệm được thời gian và trách được phản xạ bất thường của thú và thú ít bị mệt sau ca mổ

Dùng chỉ tiêu chromic 2-0 cột bao thoát vị và tiến hành cắt bỏ bao thoát vị

Từ từ thả kẹp ra xem có hiện tượng chảy máu không, khi không chảy máu ta tiến hành sát trùng bằng iode 0,5% ngay vị trí vừa cắt

Lau khô máu, dịch tiết trong vùng mổ và trong khoảng trống vừa tách bao thoát

vị

Sau đó tiến hành may kín vết thương với 3 đường may:

May sát vòng bẹn sâu bằng đường may liên tục thông thường với chỉ tiêu chromic 2-0

May mô dưới da bằng đường may liên tục thông thường với chỉ tiêu chromic 2-0 May da bằng đường may gián đoạn đơn giản bằng chỉ không tiêu

Dùng cồn iode 0,5% sát trùng bên ngoài vết thương

Sau khi tách xong bao thoát vị một tay giữ tinh hoàn tay còn lại từ từ đẩy chất thoát

vị vào trong xoang bụng

Xoắn bao thoát vị dùng kẹp để kẹp bao thoát vị tại vị trí vùng bẹn

Dùng chỉ tiêu chromic 2-0 cột bao thoát vị và tiến hành cắt đứt bao thoát vi

Từ từ thả kẹp ra xem có hiện tượng chảy máu không, khi không chảy máu ta tiến hành sát trùng bằng iode 0,5% ngay vị trí vừa cắt

Lau khô máu, dịch tiết trong vùng mổ và trong khoảng trống vừa tách bao thoát vị Sau đó tiến hành may kín vết thương với 3 đường may:

May vòng bẹn sâu bằng đường may liên tục thông thường với chỉ tiêu chromic 2-0 May mô dưới da bằng đường may liên tục thông thường với chỉ tiêu chromic 2-0 May da bằng đường may gián đoạn đơn giản với chỉ không tiêu

Dùng cồn iode 0,5% sát trùng bên ngoài vết thương

Hình 3.4: Mổ bên ngoài vùng bẹn

Ưu và nhược điểm của hai phương pháp mổ

 Phương pháp mổ phía sau vùng bẹn

Ưu điểm:

- Dễ mổ vì đây là vùng lồi của cơ thể

- Dễ tách bao thoát vị

- Với heo thoát vị vào cả hai bao dịch hoàn ta chỉ cần thực hiện một đường mổ

- Tránh được sự sa ruột vào bao dịch hoàn còn lại