thăm dò ảnh hưởng của chế phẩm supsolac trên sức sinh sản heo nái từ lứa 2 trở lên và chế phẩm supcreep trên sức sinh trưởng heo con từ cai sữa đến 60 ngày tuổi

Cùng với sự phát triển nhanh của công nghệ sinh học, ngày càng có nhiều chất bổ sung vào thức ăn được sử dụng trong chăn nuôi, giúp nâng cao khả năng chuyển hoá và sử dụng thức ăn, từ đó

TÓM TẮT KHÓA LUẬN

Đề tài được tiến hành từ ngày 22/01/2008 đến 02/05/2008 tại trại chăn nuôi Hưng Việt – tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu Với mục đích: thăm dò ảnh hưởng của chế phẩm Sup Solac trên sức sinh sản heo nái từ lứa 2 trở lên và chế phẩm Sup Creep trên sức sinh trưởng heo con từ cai sữa đến 60 ngày tuổi Chúng tôi ghi nhận được kết quả sau:

Thăm dò ảnh hưởng chế phẩm Sup Solac trên sức sinh sản heo nái

 Trên heo nái

- Tỷ lệ viêm vú và viêm tử cung là 0% ở 2 lô thí nghiệm và đối chứng

- Sản lượng sữa ở lô đối chứng là 122,85 kg/nái và thí nghiệm là 141,62 kg/nái Tăng khả năng tiết sữa là 18,77 kg/nái so với lô đối chứng

- Khối lượng giảm trọng ở lô đối chứng là 12,06 kg/nái (giảm 6,18%) và thí nghiệm là 10,19 kg/nái (giảm 5,52%) Giảm 1,78 kg/nái so với lô đối chứng

- Không ảnh hưởng tới tỷ lệ lên giống lại sau cai sữa và thời gian lên giống

 Trên heo con

- Tăng trọng lượng bình quân heo con lúc 21 ngày tuổi (tăng 0,33 kg/con so với

từ cai sữa đến 60 ngày tuổi

- Trọng lượng bình quân heo ở 60 ngày tuổi ở lô đối chứng và thí nghiệm lần lượt là 19,68 kg/con và 19,90 kg/con ( P>0,05)

- Tăng trọng tuyệt đối chưa cải thiện ở cả 2 lô đối chứng và thí nghiệm (ĐC: 310,89 g/con/ngày, TN: 316,79 g/con/ngày)

- Tiêu thụ thức ăn ở lô đối chứng và lô thí nghiệm lần lượt là 0,578 kg/ngày và 0,572 kg/ngày (P>0,05)

- Hệ số chuyển hóa thức ăn ở lô đối chứng và thí nghiệm lần lượt là 1,89 và 1,81 (P>0,05)

- Giảm có ý nghĩa tỷ lệ ngày con tiêu chảy (giảm 0,60% ở lô thí nghiệm, P<0,05)

- Không ảnh hưởng tới tỷ lệ nuôi sống, tỷ lệ ngày con ho và tỷ lệ viêm khớp

- Việc bổ sung chưa mang lại hiệu quả kinh tế cao

MỤC LỤC

Trang

Trang tựa i

Lời cảm ơn ii

Tóm tắt khóa luận iii

Mục lục v

Danh mục các chữ viết tắt viii

Danh sách các bảng ix

Danh sách các biểu đồ x

Chương 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích 2

1.3 Yêu cầu 2

Chương 2 TỔNG QUAN 3

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 3

2.1.1 Đặc điểm sinh lý heo nái giai đoạn nuôi con 3

2.1.2 Đặc điểm sinh lý heo con theo mẹ 4

2.1.3 Đặc điểm sinh lý heo con sau cai sữa 7

2.2 GIỚI THIỆU CHẾ PHẨM 7

2.2.1 Chế phẩm Sup Solac 8

2.2.2 Chế phẩm Sup Creep 9

2.2.3 Thành phần đặc biệt sử dụng trong hai chế phẩm 9

2.2.3.1 Glucan và mannan oligosaccharides 9

2.2.3.2 Globulins 11

2.2.3.3 Alpha amylase 12

2.2.3.4 Protease 12

2.2.3.5 Cellulase 13

2.2.3.6 Acid citric 13

2.2.3.7 Sắt (Fe) 14

2.2.3.8 Đồng (Cu) 14

2.2.3.9 Kẽm (Zn) 15

2.2.3.10 Iod (I) 15

2.2.3.11 Selenium (Se) 15

2.2.3.12 Sorbitol 15

2.3 QUY TRÌNH CHĂN NUÔI HEO TRẠI HƯNG VIỆT 16

2.3.1 Sơ lược về trại heo Hưng Việt 16

2.3.2 Qui trình chăm sóc nuôi dưỡng heo thí nghiệm 17

2.3.2.1 Chuồng trại 17

2.3.2.2 Thức ăn, nước uống 18

2.3.2.3 Chăm sóc và nuôi dưỡng 21

2.3.2.4 Quy trình tiêm phòng 23

Chương 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP THÍ NGHIỆM 24

3.1 THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM 24

3.2 NỘI DUNG THÍ NGHIỆM 24

3.3 PHƯƠNG PHÁP THÍ NGHIỆM VÀ CÁC CHỈ TIÊU KHẢO SÁT 24

3.3.1 Thí nghiệm bổ sung chế phẩm Sup Solac 24

3.3.1.1 Bố trí thí nghiệm 1 24

3.3.1.2 Các chỉ tiêu khảo sát 25

3.3.2 Thí nghiệm bổ sung chế phẩm Sup Creep 27

3.3.2.1 Bố trí thí nghiệm 2 27

3.3.2.2 Các chỉ tiêu khảo sát 27

3.4 PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU 28

Chương 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 29

4.1 KẾT QUẢ THÍ NGHIỆM BỔ SUNG CHẾ PHẨM SUP SOLAC 29

4.1.1 Nhiệt độ và ẩm độ chuồng nái nuôi con 29

4.1.2 Kết quả các chỉ tiêu trên heo nái 30

4.1.2.1 Tỷ lệ viêm tử cung, viêm vú 30

4.1.2.2 Sản lượng sữa 30

4.1.2.3 Thời gian và tỷ lệ lên giống lại 32

4.1.2.4 Sự giảm trọng và tỷ lệ giảm trọng 33

4.1.3 Kết quả các chỉ tiêu trên heo con theo mẹ 34

4.1.3.1 Số heo con sơ sinh trên ổ 34

4.1.3.2 Số heo con sơ sinh giao nuôi trên ổ 35

4.1.3.3 Trọng lượng bình quân heo con sơ sinh giao nuôi 36

4.1.3.4 Số heo con bình quân trên ổ lúc cai sữa 36

4.1.3.5 Trọng lượng bình quân heo con 21 ngày 37

4.1.3.6 Trọng lượng bình quân heo con lúc cai sữa 38

4.1.3.7 Tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa 39

4.1.3.8 Tỷ lệ ngày con tiêu chảy 40

4.1.4 Nhận xét chung về ảnh hưởng của chế phẩm Sup Solac 41

4.2 KẾT QUẢ THÍ NGHIỆM BỔ SUNG CHẾ PHẨM SUP CREEP 43

4.2.1 Chỉ tiêu tăng trọng 43

4.2.1.1 Trọng lượng trung bình lúc vào thí nghiệm 43

4.2.1.2 Trọng lượng trung bình lúc kết thúc thí nghiệm 44

4.2.2 Tăng trọng tuyệt đối 45

4.2.3 Chỉ tiêu sử dụng thức ăn 46

4.2.4 Hệ số chuyển hóa thức ăn 48

4.2.5 Tỷ lệ nuôi sống và tỷ lệ các triệu chứng bệnh 49

4.2.5.1 Tỷ lệ nuôi sống trên heo cai sữa 50

4.2.5.2 Tỷ lệ ngày con tiêu chảy 50

4.2.5.3 Tỷ lệ ngày con ho 51

4.2.5.4 Tỷ lệ viêm khớp 51

4.2.6 Nhận xét chung về ảnh hưởng của chế phẩm Sup Creep 52

4.2.7 Ước tính hiệu quả kinh tế 52

Chương 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 55

5.1 KẾT LUẬN 55

5.2 ĐỀ NGHỊ 56

TÀI LIỆU THAM KHẢO 57

PHỤ LỤC 59

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

VCK: vật chất khô

ME: Metabolizable Energy (năng lượng trao đổi)

IU: International Unit (đơn vị quốc tế)

SD: Standard Deviation (độ lệch chuẩn)

FMD: Foot and Mouth Disease (bệnh lở mồm long móng)

Ig: Immunoglobulin (kháng thể)

ctv: cộng tác viên

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1: Thành phần chế phẩm Sup Solac 8

Bảng 2.2: Thành phần chế phẩm Sup Creep 9

Bảng 2.3: Thành phần vách tế bào nấm men Saccharomyces cerevisiae 10

Bảng 2.4: Thành phần thực liệu cám 6 18

Bảng 2.5: Thành phần dinh dưỡng cám 6 19

Bảng 2.6: Thành phần dinh dưỡng cám viên đỏ và vàng 20

Bảng 2.7: Thành phần dinh dưỡng cám C 20

Bảng 2.8: Quy trình tiêm phòng của trại 23

Bảng 3.1: Bố trí thí nghiệm trên heo nái 24

Bảng 3.2: Bố trí thí nghiệm trên heo cai sữa 27

Bảng 4.2: Tỷ lệ viêm tử cung và viêm vú 30

Bảng 4.3: Sản lượng sữa nái (kg/nái) 30

Bảng 4.4: Tỷ lệ và thời gian lên giống lại 32

Bảng 4.5: Sự giảm trọng 33

Bảng 4.6: Số heo con sơ sinh bình quân trên ổ (con/ổ) 34

Bảng 4.7: Số heo con sơ sinh giao nuôi trên ổ (con/ổ) 35

Bảng 4.8 Trọng lượng bình quân heo sơ sinh giao nuôi (kg/con) 36

Bảng 4.9: Số heo con bình quân trên ổ lúc cai sữa (con/ổ) 37

Bảng 4.10: Trọng lượng bình quân heo con 21 ngày (kg/con) 37

Bảng 4.11: Trọng lượng bình quân heo con lúc cai sữa (kg/con) 38

Bảng 4.12: Tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa 39

Bảng 4.13: Tỷ lệ ngày con tiêu chảy 40

Bảng 4.14: Tổng kết các chỉ tiêu trên heo nái 41

Bảng 4.15: Tổng kết các chỉ tiêu trên heo con 42

Bảng 4.16: Trọng lượng bình quân heo thí nghiệm và đối chứng qua 5 tuần nuôi 43

Bảng 4.17: Tăng trọng tuyệt đối 45

Bảng 4.18: Tiêu thụ thức ăn (kg/con/ngày) 46

Bảng 4.19: Hệ số chuyển hóa thức ăn (kg TĂ/kg TT) 48

Bảng 4.21: Tổng kết các chỉ tiêu theo dõi trên heo con sau cai sữa đến 60 ngày tuổi 52 Bảng 4.22: Chi phí thức ăn cho 1 kg tăng trọng 53

DANH SÁCH CÁC BIỂU ĐỒ

Trang

Biểu đồ 4.1: Sản lượng sữa 31

Biểu đồ 4.2: Tỷ lệ lên giống 32

Biểu đồ 4.4: Khối lượng giảm trọng 33

Biểu đồ 4.5: Số heo con sơ sinh bình quân trên ổ 35

Biểu đồ 4.6: Số heo con sơ sinh giao nuôi trên ổ 35

Biểu đồ 4.7: Trọng lượng bình quân heo con sơ sinh giao nuôi 36

Biểu đồ 4.8: Số heo con hình quân trên ổ lúc cai sữa 37

Biểu đồ 4.9: Trọng lượng bình quân heo con 21 ngày 38

Biểu đồ 4.10: Trọng lượng bình quân heo con lúc cai sữa 39

Biểu đồ 4.11: Tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa 40

Biểu đồ 4.12: Tỷ lệ ngày con tiêu chảy 41

Biểu đồ 4.13: Trọng lượng trung bình lúc vào thí nghiệm 43

Biểu đồ 4.14: Trọng lượng bình quân heo 60 ngày tuổi 44

Biểu đồ 4.15: Tăng trọng tuyệt đối 45

Biểu đồ 4.16: Tiêu thụ thức ăn (kg/con/ngày) 47

Biểu đồ 4.17: Hệ số chuyển hóa thức ăn 48

Biểu đồ 4.18: Tỷ lệ nuôi sống heo cai sữa 50

Biểu đồ 4.19: Tỷ lệ ngày con tiêu chảy 50

Biểu đồ 4.20: Tỷ lệ ngày con ho 51

Biểu đồ 4.21: Tỷ lệ viêm khớp 51

có kỹ thuật cao (phun sương, chuồng kín, quạt thông gió và có hệ thống xử lý nước thải,…)

Cùng với sự phát triển nhanh của công nghệ sinh học, ngày càng có nhiều chất

bổ sung vào thức ăn được sử dụng trong chăn nuôi, giúp nâng cao khả năng chuyển hoá và sử dụng thức ăn, từ đó heo tăng trưởng tốt, ít bệnh tật có khả năng hạ được giá thành sản phẩm

Thời gian sinh sản và nuôi con là thời gian quan trọng nhất của nái và cũng là thời gian nái dễ nhiễm bệnh nhất Bổ sung chế phẩm Sup Solac gồm những thành phần: beta – glucan, mannan oligosaccharides, alpha amylase, protease, cellulase, sorbitol và các vi khoáng góp phần giúp cho heo nái khỏe mạnh, cho sữa nhiều, giảm mất cân sau cai sữa, lên giống lại sớm,…

Giai đoạn nuôi heo con cai sữa đến 60 ngày tuổi là giai đoạn khó khăn Heo con chịu ảnh hưởng xấu bởi tác nhân môi trường bên ngoài, sự thay đổi thức ăn từ sữa mẹ sang thức ăn thô làm cho cơ thể heo không có khả năng hấp thu tốt và đáp ứng miễn dịch thấp Bổ sung chế phẩm Sup Creep gồm những thành phần: globulins, beta – glucan, mannan oligosaccharides, acid citric, và các vi khoáng giúp cho heo con thích nghi nhanh chóng với thức ăn, tăng cường miễn dịch, sức đề kháng, kích thích heo thèm ăn, tăng cân nhanh và đồng đều

Được sự đồng ý của Khoa Chăn Nuôi Thú Y trường Đại Học Nông Lâm thành phố Hồ Chí Minh với sự hướng dẫn trực tiếp của TS Nguyễn Văn Khanh và Ths

Nguyễn Ngọc Côn Chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Thăm dò ảnh hưởng của

sức sinh trưởng heo con từ cai sữa đến 60 ngày tuổi tại trại heo Hưng Việt”

Theo dõi ảnh hưởng việc bổ sung chế phẩm Sup Creep trên heo con cai sữa qua việc ghi nhận mức độ tăng trọng, tăng trọng trên ngày, mức tiêu thụ thức ăn, hệ số biến chuyển thức ăn và tỷ lệ tiêu chảy hay bệnh khác trên heo cai sữa có và không có

bổ sung chế phẩm Sup Creep

Chương 2

TỔNG QUAN

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

2.1.1 Đặc điểm sinh lý heo nái giai đoạn nuôi con

Sau khi sinh, mọi nhu cầu của nái đều tập trung cho quá trình tiết sữa nuôi con

và duy trì thể trọng Khả năng tiết sữa của nái phụ thuộc vào tính di truyền của giống

và nuôi dưỡng con nái, ít phụ thuộc vào số con đẻ ra (Phạm Hữu Doanh, Lưu Kỷ, 1994) Trong 3 nhóm giống Yorkshire, Landrace, Duroc thì Landrace có khả năng tốt khi đảm bảo nhu cầu dưỡng chất, còn Duroc tỏ ra kém khả năng tiết sữa nhất Khi tăng thời gian chiếu sáng trong ngày từ 8 giờ lên 16 giờ, sản lượng sữa tăng 20% (Hartmann and Humes, 1987), tăng nhiệt độ môi trường từ 20OC lên 32OC thì lượng thức ăn tiêu thụ và năng suất sữa của heo nái bị giảm (Schoenherr et al, 1980 – trích dẫn Trần Thị Dân, 2003) Để nái tiết sữa tốt cần tạo bầu tiểu khí hậu tốt, không quá nóng, quá lạnh, ẩm thấp, hay không khí quá khô, tránh gió lùa mưa tạt, thức ăn phải đủ chất, không hư, mốc, vón cục và đủ lượng xơ cần thiết Nên tăng dần lượng thức ăn trong thời kỳ đầu tiết sữa để kích thích nái ăn ngon miệng và huy động sớm các tổ chức tế bào cơ thể: ngày đầu chỉ ăn ít đủ để duy trì cơ thể, ngày 2 tăng lên 50% khẩu phần duy trì, ngày 3 tăng 100% và tăng 150% vào ngày thứ 4 (Patience , Thacker,

1994 – trích dẫn Bùi Đức Dũng, 2005)

Lượng sữa nái sản xuất bắt đầu tăng sau khi sinh và đạt đỉnh cao khi heo con được 21 ngày tuổi và giảm dần sau đó Heo là loài không có bể sữa, không thể vắt sữa trực tiếp để đo nên người ta thường cân heo con ở 21 ngày tuổi để đánh giá khả năng tiết sữa của nái và tính theo công thức:

Sản lượng sữa (kg) = 3 x Tăng trọng của heo con (kg) Sau khi sữa được hình thành và tích trữ ở các túi sữa, khi xuất hiện các triệu chứng sắp đẻ hormone oxytoxin được tiết ra và tác động lên tuyến sữa để thải sữa ra theo các ống đầu núm vú Sau khi đẻ, heo con tìm vú mẹ và thúc bú kích thích heo mẹ tiết sữa, sự tiết sữa này làm ngăn cản việc tiết hormone GnRH, vì vậy ức chế sự phát

triển của bao noãn Quá trình phân tiết bị tác động mạnh bởi sự mút bú của heo con, quá trình này hình thành nên 3 pha trong quá trình bú sữa của heo con Tuy nhiên sau thời gian này sự ức chế đó dần dần được giải phóng, mặc dầu sự phát triển đầy đủ của các bao noãn trong thời kỳ rụng trứng không giống như trong giai đoạn tiết sữa của heo mẹ Ngay sau cai sữa và ngừng bú sữa, hoạt động của GnRH gia tăng và các bao noãn bắt đầu phát triển Điều này tương tự như giai đoạn bắt đầu của bao noãn trong chu kỳ sinh sản heo nái Vì vậy phần lớn sự động dục và rụng trứng của heo nái xảy ra trong khoảng

từ 5 – 7 ngày sau cai sữa heo con (Nguyễn Quang Linh và ctv, 2004)

Sữa heo gồm có hai loại đó là sữa đầu và sữa thường So với sữa thường sữa đầu có hàm lượng vật chất khô cao, giàu dinh dưỡng hơn (giàu protein, khoáng và vitamin) (Nguyễn Quang Linh và cvt, 2004) Sữa đầu được tiết ra trong vòng 2 – 3 ngày sau sinh, có nhiều protein, chất béo, khoáng (đặc biệt là Mg) và vitamin nhưng ít lactose hơn sữa thường Lượng protein cao trong sữa đầu là do sự vận chuyển kháng thể từ máu vào sữa Hàm lượng kháng thể khoảng 130 g/lít trong tổng số lượng protein

180 g/lít của lần vắt đầu tiên sau sinh Vài kháng thể (IgG, IgM và IgA) được vận chuyển từ tế bào biểu mô tuyến vú vào lòng nang tuyến nhưng không nhiều Sự hấp thu kháng thể nhiều nhất trong vòng 6 giờ sau sinh, giảm dần và ngừng hẳn cho đến 1 – 2 ngày sau sinh (Trần Thị Dân, 2006)

Nái nuôi con trong tháng đầu thường giảm trọng khoảng 10% trọng lượng cơ thể (Võ Văn Ninh, 2003) Sự thu nhận thức ăn giảm sẽ làm heo nái tiêu hao cơ thể mạnh (giảm khối lượng và mất sữa dự trữ) Hậu quả là làm giảm số trứng rụng (giảm

½ khi cơ thể mất 20 kg khối lượng) và số ngày cai sữa kéo dài ra, khó thụ thai, đồng thời ở lứa đẻ sau số con trên ổ và trọng lượng sơ sinh cũng giảm (Nguyễn Thiện, Vũ Duy Giảng, 2006) Ngoài ra, thời gian nuôi con của nái kéo dài cũng làm tăng sự heo mòn cơ thể nái nên hiện nay người chăn nuôi thường cho cai sữa sớm heo con vào lúc

21 hoặc 28 ngày tuổi Sức khỏe nái sau cai sữa tốt là yếu tố quan trọng cho khả năng sinh sản tốt ở lứa tiếp sau

2.1.2 Đặc điểm sinh lý heo con theo mẹ

Trong giai đoạn này heo con sinh trưởng rất nhanh, tầm vóc và thể trọng tăng dần theo tuổi.Từ lúc sơ sinh đến lúc cai sữa, trọng lượng của heo con tăng từ 10 đến 12 lần So với các gia súc khác thì tốc độ sinh trưởng của heo con tăng nhanh hơn gấp

nhiều lần Các cơ quan trong cơ thể heo con cũng thay đổi và tăng lên nhanh chóng Hàm lượng nước giảm dần theo tuổi, vật chất khô tăng dần, các thành phần hóa học trong cơ thể của heo thay đổi nhanh chóng Hàm lượng sắt trong cơ thể heo con mới sinh ra là 187 γ% nhưng đến ngày thứ 20 giảm xuống còn 40,58 γ% sau đó tăng dần lên 60 ngày bằng lúc mới đẻ ra Một đặc điểm quan trọng nhất của heo con theo mẹ là sản lượng sữa mẹ tăng dần từ khi mới đẻ ra tới ngày thứ 15 Tại thời điểm này sản lượng sữa cao nhất và ổn định cho tới ngày thứ 20 và sau đó giảm dần cho tới ngày thứ

60 là ở mức thấp nhất Nhu cầu dinh dưỡng của heo con ngày càng tăng, trong khi đó sữa mẹ sau 3 tuần tuổi giảm đi rõ rệt, dẫn tới heo con thiếu dinh dưỡng nếu như không

có thức ăn bổ sung thêm (Nguyễn Quang Linh và ctv, 2004)

Khi còn trong bụng mẹ, mọi nhu cầu dinh dưỡng, trao đổi chất và thân nhiệt heo con phụ thuộc hoàn toàn vào heo mẹ Sau khi sinh ra, heo con phải thích ứng ngay với hàng loạt các điều kiện khác với môi trường trong cơ thể mẹ nên ở trong tình trạng stress, rất dễ bị tác động bởi các yếu tố bất lợi Theo Nguyễn Thiện, Vũ Duy Giảng (2006), thì heo con mới đẻ có 5 điểm yếu, đó là điều hoà thân nhiệt kém, dự trữ năng lượng trong cơ thể rất ít, hệ thống enzyme, hệ thống miễn dịch chưa hoàn chỉnh và thiếu sắt nghiêm trọng

Khi mới sinh, thân nhiệt heo con đạt 38,5oC – 39oC (Nguyễn Thiện, Vũ Duy Giảng, 2006), cơ thể chứa đến 82% nước (Phạm Hữu Doanh, Lưu Kỷ, 1996), lượng mỡ

dự trữ chỉ từ 1 – 2% và ít mô mỡ nâu (Trần Thị Dân, 2003) Theo Phạm Hữu Doanh và Lưu Kỷ (1996), heo sơ sinh trao đổi năng lượng và trao đổi chất rất mạnh trong khi đó nhiệt độ cơ thể lại giảm rất nhanh, sau 30 phút tỷ lệ nước ở heo giảm tới 1 – 2%, nhiệt

độ cơ thể giảm tới 5oC Do mất nước và nhiệt nhanh, cơ thể bị lạnh, hoạt động của các

bộ máy chức năng trong cơ thể bị rối loạn Khi thân nhiệt xuống dưới 32 – 33oC, heo con mất khả năng điều hoà thân nhiệt và chết vì bị nhiệt nhược Tỷ lệ tử vong là 12,1% khi nhiệt độ chuồng nuôi vào khoảng 20 – 25oC so với 7,7% khi nhiệt độ chuồng nuôi cao hơn 25oC (Nguyễn Thiện, Vũ Duy Giảng, 2006) Vì lẽ đó, heo con rất cần được giữ

ấm Nhiệt độ cần thiết vào khoảng 32 – 34oC trong 7 ngày đầu sau khi sinh và khoảng

29 – 30oC trong 7 – 10 ngày sau (Phạm Hữu Doanh, Lưu Kỷ, 1996)

Trong kỹ thuật nuôi heo con, việc cho heo con bú sữa đầu sớm là rất quan trọng Ngoài việc cung cấp năng lượng, sữa đầu còn cung cấp một lượng kháng thể

cần thiết để bảo hộ heo con khi chưa có miễn nhiễm chủ động Hàm lượng kháng thể trong sữa đầu cao nhất vào lúc 4 giờ sau khi đẻ, 6 – 8 giờ sau còn 50%, sau 12 giờ giảm còn 30% và sang ngày thứ 2 còn khoảng 10% so với thời điểm cao nhất (Phạm

Sỹ Tiệp, 2004) Theo Trần Thị Dân (2003), sự hấp thu kháng thể xảy ra tối đa ở giai đoạn 4 – 12 giờ sau khi bú Khoảng 48 giờ sau khi sinh, ruột không còn hấp thu kháng thể nữa Cơ chế này có thể giúp cho ruột heo con không hấp thu những chất gây bệnh

từ ruột vào máu Heo con không bú trong vòng 24 giờ sau khi sinh có thể kéo dài khả năng hấp thu kháng thể, tuy nhiên điều đó có thể sẽ làm tăng nguy cơ nhiễm mầm bệnh qua đường ruột Như vậy, giai đoạn đầu rất quan trọng, heo con cần bú sữa mẹ để sống sót ở giai đoạn sau

Trong thời gian bú sữa trọng lượng bộ máy tiêu hóa heo con tăng lên từ 5 – 10 lần, chiều dài ruột non tăng lên gấp 5 lần, dung tích bộ máy tiêu hóa tăng lên 40 – 50 lần, chiều dài ruột già tăng lên 40 – 50 lần Tuyến tụy ở 30 ngày tuổi tăng lên gấp 4 lần, trọng lượng của gan gấp 3 lần so với khi sơ sinh Lúc đầu dạ dày chỉ nặng 6 – 8 gam và chứa được 35 – 50 gam sữa, nhưng chỉ sau 3 tuần đã tăng gấp 4 lần và 60 ngày tuổi đã nặng 150 gam và chứa được 700 – 1000 gam sữa (Nguyễn Quang Linh và ctv, 2004)

Khả năng tiêu hóa của heo con rất hạn chế Theo A V Kavasnhixki dịch vị của heo con dưới một tháng tuổi hoàn toàn không có acid HCl ở dạng tự do, vì lượng acid này tiết ra ít và nó nhanh chóng liên kết với các niêm dịch Ngoài sự thiếu HCl tự do còn có sự giảm acid trong dịch vị thức ăn liền với HCl làm cho hàm lượng HCl tự do rất ít hoặc hoàn toàn không có trong dạ dày của heo con bú sữa Vì thiếu HCl tự do trong dạ dày nên hệ vi sinh vật dễ lên men gây nên hiện tượng ỉa chảy ở heo con (trích dẫn Nguyễn Quang Linh và ctv, 2004)

Ngoài ra, một đặc điểm quan trọng nữa mà người chăn nuôi cần quan tâm là sự thiếu hụt sắt ở heo con sơ sinh Dự trữ sắt ở heo con sơ sinh rất thấp (60 – 70 mg Fe trong gan), sắt trong sữa mẹ lại nghèo (chỉ cung cấp được 1 mg/con/ngày) trong khi nhu cầu sắt hàng ngày đến 10 mg Thiếu sắt dẫn đến thiếu máu, sự hình thành hệ thống miễn dịch chủ động kéo dài, heo dễ bị khủng hoảng gây tiêu chảy, viêm phổi, bỏ ăn và chậm lớn (Nguyễn Thiện, Vũ Duy Giảng, 2006) Trong chăn nuôi, người chăn nuôi thường bổ sung sắt bằng cách tiêm Fe Dextran ở 3 ngày tuổi với liều 200 mg/con

2.1.3 Đặc điểm sinh lý heo con sau cai sữa

Sau khi cai sữa chế độ ăn của heo có sự thay đổi đột ngột từ nguồn sữa mẹ rất giàu dinh dưỡng và dễ tiêu hóa sang thức ăn thô khó tiêu hóa và kém ngon miệng hơn, heo con dễ bị stress và có những rối loạn về tiêu hóa do thiếu một số enzyme cần thiết (Trương Lăng, 2003)

Theo Hampson và Kidder (1986), màng nhày ruột non có những thay đổi khi heo được cai sữa ở 3 – 4 tuần tuổi So với trước khi cai sữa, nhung mao (để hấp thu dinh dưỡng) ngắn đi 75% trong vòng 24 giờ cai sữa và tình trạng ngắn đi này vẫn tiếp tục cho đến ngày thứ 5 sau cai sữa (trích dẫn Trần Thị Dân, 2003) Mào ruột là nơi mà

tế bào của chúng sẽ di chuyển dần lên đỉnh nhung mao để trở thành tế bào ruột trưởng thành với vi nhung mao hấp thu chất dinh dưỡng Vài enzyme tiêu hóa (lactase, glucosidase, protease) bị giảm nhưng maltase lại tăng, do đó khả năng hấp thu dinh dưỡng ruột cũng giảm (Trần Thị Dân, 2003)

Sự nhạy cảm của hệ thống miễn dịch trong đường tiêu hóa đối với kháng nguyên trong khẩu phần được thể hiện qua nhiều cách, bao gồm sự tiết IgA, tạo IgM

và IgG trong huyết thanh, IgE hoặc miễn dịch trung gian tế bào Thất bại trong việc điều hòa đáp ứng này có thể đưa đến bệnh tích ở đường ruột; đó là bất dưỡng một phần nhung mao, số bạch cầu lâm ba ở lớp biểu mô tăng và tốc độ tạo tế bào ruột cũng tăng Những thay đổi này thường xảy ra trong vòng 7 – 10 ngày (Trần Thị Dân, 2003)

Sự thay đổi khẩu phần từ sữa mẹ sang thức ăn thô với độ tiêu hóa thấp hơn sữa

mẹ làm cho heo con không thể ăn nhiều trong 7 – 10 ngày sau cai sữa, giai đoạn này heo dễ bị stress do thay đổi thức ăn Trong 2 tuần sau cai sữa sức tăng trưởng của heo con giảm, giai đoạn này chủ yếu do sự phát triển của vi sinh vật gây bệnh đường tiêu hóa (Trần Thị Dân, 2003)

Sau khi cai sữa, chế độ ăn của heo con có sự thay đổi đột ngột từ bình quân 16 bữa/ngày với sữa mẹ loại thức ăn rất ngon miệng, giàu dinh dưỡng và dễ tiêu sang thức ăn thô với những thành phần khó tiêu hóa hơn, kém ngon miệng hơn, dẫn đến heo con chậm phát triển (Nguyễn Thanh Hiền, 2002)

Chuồng nuôi cần đem lại sự thoải mái cho heo cai sữa; nghĩa là chuồng sạch, có nhiệt độ thích hợp và không có gió lùa Hệ thống miễn nhiễm của heo con chỉ hoạt động hoàn chỉnh ở 5 – 6 tuần tuổi, do đó giữ chuồng khô và sạch là biện pháp hữu hiệu

để gíảm sự xâm nhập của vi sinh vật vào cơ thể heo (Nguyễn Ngọc Tuân, Trần Thị

Mannan oligosaccharides (min) 10.000 mg

Sắt (min – max) 20.000 – 25.000 mg Đồng (min – max) 4.000 – 6.000 mg Kẽm (min – max) 25.000 – 30.000 mg

 Tối đa hóa đáp ứng miễn dịch cho nái lứa 2 trở lên và bầy heo con

 Kích thích heo mẹ thèm ăn và ăn nhiều, điều hòa hệ biến dưỡng

 Giúp hạn chế nái mẹ sụt giảm thể trạng nhằm lên giống lại tốt sau khi cai sữa

Mannan oligosaccharides (min) 25.000 mg

 Giúp cho heo con thích nghi nhanh chóng với thức ăn hỗn hợp

 Tăng cường bảo hộ miễn dịch và đề kháng các yếu tố bất lợi

 Giúp đáp ứng miễn dịch tối đa hiệu quả của việc chủng ngừa heo con

 Kích thích sự thèm ăn và bảo hộ đường ruột, điều hòa sự tiêu hóa và biến dưỡng, làm tăng hiệu suất sử dụng thức ăn

2.2.3 Thành phần đặc biệt sử dụng trong hai chế phẩm

2.2.3.1 Glucan và mannan oligosaccharides

Trong những năm gần đây, người ta chú trọng ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất các thành phần của vách tế bào nấm men (glucan và mannan oligosaccharide, MOS) để dùng trong việc điều tiết những đáp ứng sinh học, tác nhân chống ung thư, chất hấp thụ sinh học, nguyên liệu cho chế biến thực phẩm và tổ hợp

mỹ phẩm, vaccin uống, kháng thể và enzyme Những quan tâm này xuất hiện khi người ta hiểu rõ hơn về thành phần hóa học, điều khiển di truyền và đặc tính liên quan đến chức năng của các thành phần trong vách tế bào Chức năng chính của vách tế bào

là ngăn ngừa sự phân hủy tế bào do tăng hay giảm điều kiện thẩm thấu, tạo dạng của tế bào, tạo màng cản thấm đối với các phân tử lớn và giúp nhận diện giữa các tế bào Ngoài ra, vách tế bào còn cung cấp chất nền cho nhiều enzyme để chúng tham gia vào tiến trình thủy phân, lấy chất dinh dưỡng, bài tiết các sản phẩm biến dưỡng cuối cùng

và duy trì tế bào

Những chất chính của vách tế bào nấm men Saccharomyces cerevisiae chiếm 15

– 30% trọng lượng khô của tế bào, gồm β(1,3) glucan và β(1,6) glucan, mannoprotein và chitin (Moran, 2004 – trích Trần Thị Dân, 2005) Những thành phần này nối với nhau để tạo những phức hợp đa phân tử và chúng gom lại để hình thành tế bào nguyên vẹn Các thành phần của vách tạo một lưới bao quanh tế bào, trong đó lớp sườn bên trong chứa các phân tử β(1,3) glucan để tạo cầu nối hydro Ở bên ngoài lớp sườn này, mannoprotein nối với đầu không khử của β(1,3) glucan và chúng được kết nối bởi β(1,6) glucan Sau khi phân bào, lớp sườn trở nên vững chắc do bởi kết hợp với chuỗi chitin Chuỗi chitin nằm sát màng tế bào chất Những chất này được ly trích sau khi tăng sinh nấm men (Trần Thị Dân, 2005)

Bảng 2.3: Thành phần vách tế bào nấm men Saccharomyces cerevisiae

Thành phần Phân tử khối (kdal) Tỷ lệ so với tế bào (%)

Tại châu Âu vào những năm của thập niên 40, một loại men thô ly trích từ vách

tế bào nấm men (Saccharomyces cerevisiae) gọi là zymosan và đã được kiểm chứng

hoạt tính Nghiên cứu được kiểm soát bới Louis Pillermer và những người bạn đồng nghiệp đã chứng minh rằng zymosan có khả năng kích thích và điều khiển hệ thống miễn dịch không đặc hiệu, bất kể loại mầm bệnh xâm nhập (Fitzpatrik và Dicarlo,

1964) Hoạt lực dược động học của β – glucan là tăng cường đề kháng của vật chủ đối với sự xâm nhập của virus và vi khuẩn (Diluzio, 1983 – trích dẫn Hồ Thị Nga, 2007)

Manan và mannoprotein chiếm 25 – 30% của vách tế bào nấm men Nhiều loại mannoprotein có cấu trúc tương tự chuỗi N – glycan chứa nhiều mannose của động vật

có vú Một trong những đặc điểm hoạt động của mannan là ngăn trở lectin của vi khuẩn Lectin hiện diện trên lông tơ cơ thể vi khuẩn, nó gắn với glycoprotein (giàu mannose) trên bề mặt tế bào ruột, nhờ đó vi khuẩn định vị vào ruột và sinh bệnh (Trần Thị Dân, 2005)

Chức năng kháng thể: Kháng thể kết hợp một cách đặc hiệu với kháng nguyên

là chất đã kích thích cơ thể tạo ra kháng thể Tuy nhiên, kháng thể cũng có thể phản ứng chéo với những kháng nguyên khác có cấu trúc gần giống nhau Các kháng nguyên như vậy thường khu trú trên bề mặt của vi khuẩn hoặc virus, hoặc những sản phẩm của chúng như enzyme hoặc độc tố Kháng thể hoạt động thông qua các ngăn chặn chức năng bình thường hoặc sự phát triển của vi sinh vật và tạo điều kiện cho các

tế bào thực hiện tiêu diệt chúng

- Kháng thể ngăn chặn chức năng bình thường hoặc ngăn chặn sự phát triển của

vi sinh vật Phản ứng điển hình bao gồm:

 Ngăn chặn sự bám dính;

 Opsonin hóa (thúc đẩy sự thực bào);

 Ngưng kết hoặc kết tủa (các tiểu phần hoặc phân tử) của mầm bệnh;

 Làm bất động mầm bệnh;

 Trung hòa độc tố, enzyme

- Kháng thể hoạt hóa bổ thể: Sự hoạt hóa của hệ thống bổ thể sẽ dẫn đến sự giải phóng một số chất trung gian gây viêm và thúc đẩy một loạt quá trình sinh học, bao gồm:

 Hóa hướng động các tế bào thực bào thông qua các thụ cảm quan bổ thể trên bề mặt các tế bào thực bào;

 Opsonin hóa (tăng khả năng bắt kháng nguyên của các tế bào thực bào);

 Quá trình mất hạt của tế bào dưỡng bào;

 Dung giải màng tế bào có chứa lipid bao gồm tế bào của vật chủ và tế bào lạ, các tế bào có mang kháng nguyên, các virus có vỏ và các vi khuẩn gram âm

- Kháng thể tham gia trong phản ứng gây độc tế bào qua trung gian tế bào T phụ thuộc kháng thể Phản ứng được viết tắt là ADCC (Antibody – Dependent T – Cell Mediated Cytotoxicity) Kháng thể bao phủ lấy tế bào đích làm tăng sự kết gắn với tế bào gây độc (ví dụ tế bào NK) có mang các thụ cảm quan Fc của phân tử Ig Kết quả của phản ứng dẫn đến sự dung giải tế bào đích (Tô Long Thành, 2006)

Các chế phẩm dùng để gây miễn dịch thụ động nhân tạo như sử dụng huyết thanh toàn phần, sử dụng kháng thể đơn dòng, sử dụng kháng thể đa dòng, sử dụng sữa đầu, truyền miễn dịch nhân tạo qua trung gian tế bào

2.2.3.3 Alpha amylase

Là enzyme tiêu hóa tinh bột, giúp sự thủy phân tinh bột thành dạng ngắn hơn oligosaccharide và cuối cùng thành glucose và maltose Enzyme này có tác dụng làm giảm độ nhớt của hồ tinh bột

Sơ đồ thủy phân tinh bột bằng α – amylase như sau:

α – amylase có trong nước bọt, dịch tiêu hóa (dịch tụy), nấm mốc (Aspergillus

niger, Aspergillus oryzae, Aspergillus awamori ,…), vi khuẩn (Bacillus subtilis,

Bacillus amyloliquefaciens, Endomycopsis sp,…), xạ khuẩn và hạt nẩy mầm Ion Ca2+làm ổn định enzyme α – amylase ở nhiệt độ 70oC, pH thích hợp 7,5

2.2.3.4 Protease

Là một enzyme cần thiết cho sự tiêu hóa protein

Enzyme này có tác dụng phân cắt liên kết peptide thành các peptide ngắn hơn

và cuối cùng thành acid amin được cơ thể hấp thu

Tinh bột α – amylase α – dixtin (nhiều) + maltose (ít) + glucose hoặc glycogen

Protease có nhiều loại khác nhau như: peptidase và proteinase rất ổn định pH và nhiệt

Peptidase co tác dụng chủ yếu phân hủy các liên kết peptide ở cuối mạch polypeptide và tách các gốc acid amin thành các acid amin tự do

Proteinase có tác dụng thủy phân protein phân cách thành đoạn peptide có trọng lượng phân tử nhỏ

Protease có ở động vật gồm: peptin, trypsin, chymotrypsin, renin Ở thực vật gồm có: papain, bromelin, fixin,… và cũng có ở vi sinh vật như: nấm mốc, vi khuẩn,

xạ khuẩn

2.2.3.5 Cellulase

Là enzyme có khả năng thủy phân cellulose

Cellulose là phân tử sinh học có nhiều nhất trên trái đất là thành phần quan trọng trong cấu trúc vách tế bào thực vật (của các loại ngũ cốc), có giá trị dinh dưỡng thấp đối với động vật dạ dày đơn Riêng đối với heo, cellulose không được tiêu hóa bởi enzyme nội sinh, kể cả heo trưởng thành Cellulose cần cho cảm giác no của heo, kích thích nhu động ruột, giúp heo không bị táo bón, các chất dinh dưỡng không bị vón cục và dính vào thành ruột làm khó tiêu hóa và có thể làm viêm thành ruột Tuy nhiên, với tỷ lệ cellulose cao sẽ làm giảm khả năng tiêu hóa, các thành phần dưỡng chất và năng lượng tiêu hóa cũng giảm

Cellulose có cấu trúc theo kiểu 1 – 4 β – glucose với khoảng 8.000 phân tử đường β – glucose liên kết lại Động vật bậc cao không có men tiêu hóa này, chỉ có vi sinh vật mới có men phân hủy cellulose thành β – glucose Việc sử dụng cellulase có tác dụng lên men cellulose giúp vật nuôi tiêu hóa tốt thức ăn, vừa hạn chế các tác hại của cellulose gây ra, vừa phải giải phóng năng lượng, protein và các acid amin thặng dư

2.2.3.6 Acid citric

Là một acid hữu cơ được sản xuất bằng con đường công nghệ sinh học và có thể kết tinh để tạo ra dạng khô, bổ sung vào thức ăn rất tiện lợi Acid này tạo pH dạ dày và ruột thấp, vừa có tác dụng tốt trong tiêu hóa, vừa ức chế vi khuẩn lên men thối

ở ruột heo con Khi lượng acid HCl trong dịch vị tiết ra nhiều, acid này có vị chua nhẹ nên heo rất thích ăn, đặc biệt nếu kết hợp thêm vị ngọt của đường để tạo vị chua ngọt thì càng hấp dẫn đối với heo con tập ăn

Đồng cũng là một nguyên tố vi lượng được phân bố khá rộng trong cơ thể như

ở gan, não, thận, tim, một số sắc tố mắt,…riêng ở lông, len, tóc có hàm lượng đồng rất cao Đồng có nhiều ở loài vật máu trắng như nghêu, sò, ốc, hến Đồng trong máu liên kết với protein: có 90% lượng đồng trong máu liên kết với α2 – globulin và ceruloplasmin, còn lại 10% đồng trong tế bào hồng cầu gọi là erythocuprein Trong thời gian mang thai lượng đồng ở dạng ceruloplasmin tăng lên để đáp ứng với sự tăng lên của estrogen máu

Đồng tham gia kích hoạt enzyme có liên quan đến sắt trong trao đổi chất tổng hợp elastin và collagen, sản xuất ra sắc tố melamin và hoàn thiện hệ thống thần kinh trung ương, giữ bình thường sự sản xuất tế bào hồng cầu

Đồng thúc đẩy hấp thu sắt trong đường tiêu hóa và giải phóng Fe ra khỏi hệ thống tế bào lưới, tế bào nhu mô gan để đưa sắt tới tủy xương tạo hồng cầu Điều này thực hiện được nhờ vào phản ứng oxy hóa Fe từ dạng Ferrous đến dạng Ferric để chuyển sắt từ tổ chức vào plasma Ceruloplasmin cũng là enzyme có chứa đồng rất cần thiết cho phản ứng oxy hóa này

Đồng cũng rất cần thiết cho sự phát triển bình thường bộ xương, bởi vì nó có vai trò trong việc tổng hợp collagen, elastin để tạo ra mạng lưới cho sự tích lũy Ca và P

Đồng cũng rất cần thiết cho sự phát triển cấu tạo màng bọc myelin cho tế bào thần kinh

Đồng còn tham gia cấu tạo nên hệ thống enzyme cytochrome oxidase rất quan trọng trong chuỗi men hô hấp của tế bào (Dương Thanh Liêm và ctv, 2002)

2.2.3.9 Kẽm (Zn)

Kẽm tham gia trong cấu trúc trong nhiều loại enzyme có chứa nguyên tố kim loại metalloenzyme như: phosphatase, alkaline phosphatase, aminpeptidase, carboxyl-peptidase, carboxyanhydrase, glutamin dehydrogenase,… Kẽm cũng có liên quan tới hoạt động tuyến tụy với sự tổng hợp insulin

Do có nhiều yếu tố hạn chế sự hấp thu lợi dụng kẽm trong thức ăn, nên để xác định nhu cầu chính xác là công việc rất khó khăn Không thể khuyến cáo liều kẽm bao nhiêu cho đủ để bảo đảm năng suất tối đa cho thú, để tránh bệnh khô da, đặc biệt nhất

là ở heo (Dương Thanh Liêm và ctv, 2002)

2.2.3.10 Iod (I)

Iod là nguyên tố vi lượng chiếm tỷ lệ thấp trong cơ thể Iod tham gia cấu tạo nên thyroxin, một loại kích tố giáp trạng có tác dụng tăng cường quá trình trao đổi chất, quá trình hô hấp tỏa nhiệt của tế bào (Dương Thanh Liêm và cộng tác viên, 2002) Hiện nay người ta cung cấp Iod cho thú dưới dạng hữu cơ, thường dùng nhất là casein – iod

2.2.3.11 Selenium (Se)

Selen rất cần thiết cho sự thu tinh và sự sinh trưỡng Nhiều tác giả ghi nhân trường hợp bệnh lý trên động vật thí nghiệm được nuôi bằng khẩu phần thiếu Selen như hoại tử gan trên chuột, thoái hóa cơ và gan trên heo cũng như bệnh cơ trắng trên

bò Các triệu chứng này được phòng ngừa và điều trị bằng các hợp chất chứa Selen

Với hàm lượng dưới 3 ppm trong khẩu phần, Selen có tác dụng như một chất kích thích sinh trưởng và tăng khả năng chống đỡ bệnh tật của động vật Với hàm lượng cao trên 5 ppm sẽ gây ngộ độc cho cơ thể (Dương Thanh Liêm và ctv, 2002)

2.2.3.12 Sorbitol

Sorbitol (D - glucitol) là một rượu có nhiều nhóm hydroxyl, có vị ngọt bằng 1/2 đường mía (sacarose) Thuốc thúc đẩy sự hydrat - hoá các chất chứa trong ruột Sorbitol kích thích tiết cholecystokinin - pancreazymin và tăng nhu động ruột nhờ tác dụng nhuận tràng thẩm thấu

Sorbitol chuyển hóa chủ yếu ở gan thành fructose, một phản ứng được xúc tác bởi sorbitol dehydrogenase Một số sorbitol có thể chuyển đổi thẳng thành glucose nhờ aldose reductase Sorbitol được dùng trong điều trị triệu chứng táo bón và khó tiêu

2.3 QUY TRÌNH CHĂN NUÔI HEO TRẠI HƯNG VIỆT

2.3.1 Sơ lược về trại heo Hưng Việt

Trại heo tư doanh Hưng Việt thành lập ngày 11/6/1990, nằm trên Quốc lộ 56, cách thị xã Bà Rịa khoảng 3 km về hướng Đông Bắc Trại nằm trên vùng đất có diện tích 75.000 m2, tương đối bằng phẳng và màu mỡ, trong đó diện tích chuồng trại chiếm 2.900 m2 Các dãy chuồng được bố trí như sau:

- Dãy A1 và B1 là chuồng nái đẻ và nuôi con

- Dãy A21 và A22 nuôi heo con cai sữa

- Dãy A3 và B3 nuôi nái hậu bị, nái khô và nái mang thai

- Dãy A4 nuôi đực làm việc

- Dãy B2, A51, A52, A6, B6 nuôi heo thịt

Ngoài ra còn có chuồng để nuôi bò sữa và bê thịt

Trại có tổng cộng 40 người phân theo trình độ gồm 1 Thạc sĩ, 3 Đại học, 1 trung cấp, còn lại là công nhân, bảo vệ và nhà bếp Trong đó, riêng tổ chăn nuôi heo có

14 người:

- Quản lý chung: 1 người

- Nái nuôi con và heo con theo mẹ: 3 người

- Heo con cai sữa: 2 người

- Nái khô, chửa, nái hậu bị và đực làm việc: 3 người

- Heo thịt: 5 người Các nhóm giống heo chính được nuôi chủ yếu tại trại là Yorkshire, Duroc, Landrace x Yorkshire, Pietrain x Duroc Cơ cấu đàn heo thay đổi từng ngày Theo ghi nhận ngày 01/05/2008, cơ cấu đàn heo của trại như sau:

- Nái sinh sản: 221 con

- Nái hậu bị: 87 con

- Đực làm việc: 6 con

- Heo con theo mẹ: 270 con

- Heo con cai sữa: 456 con

- Heo thịt: 849 con

Phương hướng sản xuất chính của trại là sản xuất heo thịt, bê thịt cung cấp cho các lò mổ địa phương và các vùng lân cận, cung cấp heo giống, tinh heo cho các hộ chăn nuôi địa phương Ngoài ra, trại còn trồng hoa màu như ớt, đu đủ, cỏ, bắp, đậu nành,…

Qua 18 năm hình thành và phát triển, thông qua công tác quản lý chặt chẽ, luôn ứng dụng các thành tựu kỹ thuật mới kết hợp với đội ngũ công nhân lành nghề, trại đã

và đang từng bước phát triển vững mạnh hơn

2.3.2 Qui trình chăm sóc nuôi dưỡng heo thí nghiệm

2.3.2.1 Chuồng trại

+ Chuồng nái nuôi con: là hệ thống chuồng kín, mái đôi, trần phủ bạt, nền

chuồng bằng xi măng Mỗi nái được bố trí một ô chuồng lồng (heo mẹ nằm giữa, khu vực hai bên dành cho heo con) có diện tích 2 x 1,6 x 1 m (dài x rộng x cao), sàn chuồng cách nền 0,2 – 0,5 m theo độ nghiêng của nền, phía trước gắn máng ăn bán tự động và vòi uống tự động cho cả heo mẹ và heo con Đầu mỗi dãy chuồng lắp hệ thống phun sương, cuối dãy chuồng là hệ thống 6 quạt thông gió giúp không khí trong chuồng luôn luôn thoáng, sạch Sau cai sữa, heo con được chuyển đến chuồng heo thịt, heo mẹ về khu chuồng nái khô và nái mang thai

+ Chuồng heo con sau cai sữa: là hệ thống chuồng kín, mái đôi, chiều dài

40 m, rộng 12 m, được chia thành 2 dãy riêng biệt bằng tường xi măng Xung quanh chuồng được che bằng bạt trong, nóc chuồng cũng được che bạt kín Cuối chuồng có lắp hệ thống quạt hút, ở đầu chuồng có hệ thống phun sương Bên trong mỗi dãy chia làm 11 ô, mỗi ô chuồng kích thước 4 x 2,5 (m2), chiều cao 0,8 m, riêng ở cuối chuồng dùng để nuôi heo con cai sữa sớm và heo còi Lối đi cặp vách ngoài có măng ăn Ở mỗi đầu ô chuồng được lắp máng ăn bán tự động có lổ điều chỉnh thức ăn rơi xuống Mỗi ô có 2 núm uống đặt gần góc chuồng, một núm cao và một núm thấp cách nhau 0,2 m, núm dưới cách sàn 0,2 m, luôn đảm bảo đủ nước sạch cho heo con uống

2.3.2.2 Thức ăn, nước uống

- Thức ăn cho heo nái

Thức ăn hỗn hợp do trại tự trộn với thành phần thực liệu có thể thay đổi tuỳ theo mùa vụ và giá thành của từng loại nhưng luôn đảm bảo đầy đủ và cân bằng dưỡng chất cho heo Nái nuôi con sử dụng cám số 6 của trại

Thành phần dưỡng chất của thức ăn hỗn hợp được phân tích dựa trên phần mềm phân tích dinh dưỡng thức ăn hỗn hợp cho heo Ultramix Thành phần thực liệu và thành phần dinh dưỡng của cám 6 được trình bày qua bảng 2.2 và bảng 2.5

Bảng 2.4: Thành phần thực liệu cám 6

Bắp vàng Bột khoai mì lát Cám gạo

Dầu đậu nành Bánh dầu đậu nành công nghiệp 44 Bánh dầu dừa 19

Bánh dầu phộng công nghiệp 40 Bột cá lát 50

Bột cá xương 34 Lysine tổng hợp Nutrimix

Stivimin (Prota)

76

97 44,5

(Nguồn: phòng kỹ thuật trại heo Hưng Việt)

Bảng 2.5: Thành phần dinh dưỡng cám 6

Vck (%)

ME (kcal/kg) Protein thô (%) Béo (%)

Xơ thô (%) Lysine (%) Methionine (%) Met + Cystine(%) Threonine (%) Tryptophan (%) Calcium (%) Phospho tổng số (%) Phospho hữu dụng (%) Muối (%)

Aflatoxin (ppm)

88,27 3200,00 18,99 7,50 5,00 1,05 0,31 0,59 0,67 0,19 0,90 0,65 0,39 0,61 9,45

(Nguồn: phòng kỹ thuật trại heo Hưng Việt)

- Thức ăn cho heo con tập ăn

Heo con 7 – 10 ngày tuổi bắt đầu tập ăn bằng cám viên dành cho heo con tập

ăn đỏ và vàng của công ty Cargill Việt Nam Lúc đầu heo chỉ ăn cám đỏ Sau một tuần, cám đỏ được trộn chung với cám vàng theo tỷ lệ tăng dần và đạt tỷ lệ 2:1 vào lúc cai sữa

- Thức ăn heo con sau cai sữa đến 60 ngày tuổi

Heo con sau khi cai sữa giai đoạn đầu tiếp tục ăn cám đỏ và cám vàng của công

ty Cargill Sau đó, chuyển sang sử dụng cám C của trại Thành phần dinh dưỡng cám

đỏ, cám vàng của công ty Cargill và cám C của trại được trình bày qua bảng 2.6 và bảng 2.7

Bảng 2.6: Thành phần dinh dưỡng cám viên đỏ và vàng

Thành phần dinh dưỡng Cám viên đỏ Cám viên vàng Đạm tối thiểu (%)

Béo tối thiểu (%)

Ca (%)

P tối thiểu (%)

Tylosin (mg/kg) Max

Colistin (mg/kg) Max

Xơ tối đa (%)

Muối tối đa (%)

Ẩm độ tối đa (%)

Năng lượng trao đổi tối thiểu (kcal/kg)

20

3 0,8 – 1,25 0,65

50

80

5 0,8

14

3200

19

3 0,8 – 1,25 0,65

50

80

5 0,8

ME (kcal/kg) Protein thô (%) Béo (%)

Xơ thô (%) Lysine (%) Methionine (%) Met + Cystine(%) Threonine (%) Tryptophan (%) Calcium (%) Phospho tổng số (%) Phospho hữu dụng (%) Aflatoxin (ppm)

88,16 3380,00 22,34 7,00 2,81 1,35 0,43 0,76 0,86 0,25 0,80 0,65 0,40 27,28 (Nguồn: phòng kỹ thuật trại heo Hưng Việt)

- Nước uống: nước từ giếng khoang được bơm lên bể lắng Từ bể, nước được

đưa lên tháp nước và nhờ áp lực, nước được phân bố đến núm uống tự động cho từng heo suốt ngày đêm Riêng nước dùng tắm cho heo và vệ sinh chuồng trại thì được bơm trực tiếp từ bể

2.3.2.3 Chăm sóc và nuôi dưỡng

- Heo nái

Lượng thức ăn

Nái trước khi sanh một tuần cho ăn ở mức từ 1,4 – 1,7 kg/ngày, ngày ăn 2 lần Sau khi sanh cho ăn hạn chế trong 5 ngày đầu, sau 5 ngày cho ăn tự do tùy theo khả năng của nái Trong giai đoạn này, nái ăn nhiều nhất có thể đạt 6 kg/ngày Nái cai sữa, ngày đầu cho nhịn đói, ngày kế tiếp cho ăn 2 – 2,5 kg/ngày, những ngày còn lại từ 2,5 – 3,8 kg/ngày Tuy nhiên, trong những ngày lên giống, nái thường không ăn hoặc ăn rất ít Sau khi phối cho đến 21 ngày sau, lượng thức ăn cho nái là 2,7 – 3 kg/ngày

Chăm sóc

 Nái sắp sinh: Được chuyển đến chuồng nái đẻ một tuần trước khi sinh, tắm rửa nái sạch sẽ, nhất là vùng thân sau và các móng, tắm ngày nhiều lần tùy nhiệt độ trong chuồng nuôi

 Nái sinh và nuôi con: Thường xuyên theo dõi nái trong lúc sinh đẻ, kịp thời can thiệp trong những ca đẻ khó Sau khi nái sanh xong tiêm 4 ml oxytoxin để tống hết nhau ra ngoài, đếm số nhau, kiểm tra kỹ còn con hay không nhằm tránh tình trạng sót nhau và con Nếu có sự can thiệp trong quá trình nái đẻ, tiêm kháng sinh Duphapen liều 1 ml/10 kg thể trọng ngăn ngừa sự nhiễm trùng tử cung Trong vòng 3 ngày, nái được thụt rửa tử cung ngày 2 lần bằng thuốc tím 0,1%, theo dõi dịch hậu sản để kịp thời điều trị nếu nái có biểu hiện viêm nhiễm Bên cạnh đó, lượng thức ăn của nái cũng được theo dõi kỹ, đo nhiệt độ những nái không ăn hoặc ăn ít Nái sốt, bỏ ăn hoặc ăn ít điều trị như sau:

Analgin + C + Vimexysone Hoặc: Analgin + C + Tylo D.C Forte (Sài Gòn Vet)

Nái sinh khó, sốt cao, yếu sức trong và sau khi đẻ được tiêm truyền Glucose 5%

có bổ sung Analgin, C, Oxytetra hoặc Calcium B12; tiêm bắp Vimexysone

Nái nuôi con không tắm, chỉ xịt rửa nền chuồng, máng ăn và làm mát nái khi heo con đã lớn nhưng hạn chế không làm ướt con

 Nái khô và nái mang thai: tắm và xịt rửa chuồng ngày một lần vào buổi sáng, buổi chiều được làm mát khi trời nắng nóng Thường xuyên theo dõi nái sau cai sữa để kiểm tra sự lên giống và phối giống đúng lúc

 Heo con theo mẹ: Thực hiện các thao tác lau nhớt ở miệng, nhúng bột Mistran, cắt rốn, bấm răng và cho heo con bú sữa đầu đầy đủ Sau đó, tiến hành cắt đuôi, bấm tai, cân trọng lượng sơ sinh và tách ghép bầy cho hợp lý

+ 3 ngày: Tiêm Fe – dextran 100 mg với liều 2 ml/con

+ 4 ngày: Uống Baycox 5% ngừa cầu trùng gây tiêu chảy

+ 7 ngày: Chích ADE lần một, liều từ 1 – 2 ml/con

+ 7 – 10 ngày tuổi tập ăn cho heo con và thiến heo đực

+ Trước khi cai sữa một ngày chích ADE lần hai, liều 1 ml/con

Trong thời gian này không tắm cho heo con, quan sát heo ngày 2 – 3 lần để phát hiện tiêu chảy và các bất thường khác, chích thuốc bổ cho những heo còi, ốm yếu Heo con tiêu chảy chích Ampi – coli (Công ty thuốc Á Châu) với liều 1 - 1,5 ml/con, ngày

2 lần kết hợp uống Tycofer (Vemedin Viet Nam) 3 – 4 ml/con

- Heo sau cai sữa

+ Lượng thức ăn

 3 ngày đầu: pha trộn với tỷ lệ 2 đỏ: 1 vàng

 2 ngày tiếp: pha trộn với tỷ lệ 1 đỏ: 1 vàng

 2 ngày tiếp: pha trộn với tỷ lệ 1 đỏ: 2 vàng

 2 ngày tiếp: sử dụng cám vàng

 2 ngày tiếp: pha trộn với tỷ lệ 2 vàng: 1 C

 2 ngày tiếp: pha trộn với tỷ lệ 1 vàng: 1 C

 2 ngày tiếp: pha trộn với tỷ lệ 1 vàng: 2 C

 Sau đó cho ăn hoàn toàn cám C đến lúc khi chuyển sang chuồng thịt + Chăm sóc

Trong tuần đầu heo được bật đèn úm mỗi đêm để đề phòng heo lạnh Heo trong

2 tuần đầu không tắm mà chỉ vệ sinh sàn chuồng Sau 2 tuần heo mới được tắm và tắm vào lúc trời nắng ấm

Heo được theo dõi hằng ngày để kịp thời phát hiện và có biện pháp can thiệp khi heo bệnh Những loại thuốc thường được sử dụng như: Ampi – colistin, Duphapen Strep B.P, Peniciline, Streptomycine,…

2.3.2.4 Quy trình tiêm phòng

Quy trình tiêm phòng của trại được thể hiện chi tiết qua bảng 2.8

Bảng 2.8: Quy trình tiêm phòng của trại

FMD + Hậu bị phát dục (HBPD): 1 lần ở tuần thứ 2 sau khi chọn làm giống

+ Nọc, nái: 2 lần/năm vào tháng 3 và tháng 9

+ Heo con cai sữa: 2 lần lúc 35 – 37 ngày tuổi và 65 – 68 ngày tuổi Dịch tả + HBPD: 1 lần sau khi chọn làm giống

+ Nái sinh sản: 2 lần/năm sau khi đẻ 7 ngày và tiêm nhắc lại sau khi

đẻ 7 ngày lứa sau

+ Nọc: 2 lần/năm vào tháng 3 và tháng 9

+ Heo cai sữa: 2 lần lúc 28 – 30 ngày tuổi và 49 – 51 ngày tuổi

Aujeszky + HBPD: 2 lần sau khi chọn làm giống được 3 tuần và nhắc lại 4 tuần sau

+ Nái sinh sản: 2 lần lúc 7 tuần trước khi đẻ và 3 tuần trước khi đẻ + Nọc: 4 lần/năm

Parvovirus + HBPD: 2 lần sau khi tuyển chọn được 4 tuần và nhắc lại sau 4 tuần

+ Nái sinh sản: 1 lần trước khi đẻ 15 – 17 ngày

+ Nọc: 2 lần/năm

E coli + Nái sinh sản: 2 lần trước khi đẻ 6 tuần và trước khi đẻ 2 tuần

Pasteurella + HBPD, nái, nọc: 2 lần/năm

+ Heo con cai sữa: 1 lần lúc 42 – 47 ngày tuổi

(Nguồn: phòng kỹ thuật trại heo Hưng Việt) Công tác vệ sinh phòng bệnh cho vật nuôi được trại thực hiện một cách đầy đủ

và chặt chẽ Trước cổng trại và trước mỗi dãy chuồng đều có hố sát trùng và được thay nước mỗi ngày Sau mỗi đợt nuôi, chuồng nuôi được chà rửa sạch bằng xà phòng, phun thuốc sát trùng và để trống chồng một tuần cho đợt nuôi mới Ngoài ra, các dụng

cụ trong chuồng cũng được rửa sạch, ngâm thuốc sát trùng và phơi khô Thuốc sát trùng trại sử dụng là Virkon, TH4 hoặc Pacoma

Chương 3

NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP THÍ NGHIỆM

3.1 THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM

Thời gian: đề tài được tiến hành từ ngày 22/01/2008 đến 02/05/2008

Địa điểm: tại trại chăn nuôi heo tư doanh Hưng Việt, phường Long Tâm, thị xã

Bà Rịa, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu

3.2 NỘI DUNG THÍ NGHIỆM

Nội dung 1: Đánh giá một số chỉ tiêu sinh sản của heo nái và trên heo con theo

mẹ qua việc bổ sung chế phẩm Sup Solac trong thức ăn nuôi dưỡng nái trong thời

gian từ khi sinh đến cai sữa

Nội dung 2: Đánh giá chỉ tiêu tăng trọng, hiệu quả sử dụng thức ăn và sức

kháng bệnh trên heo con sau cai sữa đến 60 ngày tuổi qua việc bổ sung chế phẩm Sup Creep trong thức ăn nuôi dưỡng

3.3 PHƯƠNG PHÁP THÍ NGHIỆM VÀ CÁC CHỈ TIÊU KHẢO SÁT

3.3.1 Thí nghiệm bổ sung chế phẩm Sup Solac

Cách bổ sung chế phẩm: cứ 500 g chế phẩm trộn đều vào trong 100 kg thức ăn nái (cám số 6)

Khảo sát các chỉ tiêu trên heo nái

- Ghi nhận tỷ lệ viêm tử cung, viêm vú trên nái: mỗi buổi sáng khi chưa dọn

nền chuồng, quan sát nền chuồng chỗ nái nằm, mông, đuôi, mép âm hộ để phát hiện dịch nhờn hay dịch mủ, màu sắc, độ loãng đặc

+ Tỷ lệ nái viêm tử cung (%) = (Số nái viêm tử cung/Số nái theo dõi) x 100 + Tỷ lệ nái viêm vú (%) = (Số nái viêm vú/Số nái theo dõi) x 100

- Sản lượng sữa của nái được tính lúc 21 ngày (kg)

+ Tính theo công thức: 3 x (P toàn ổ heo con 21 ngày (kg) – P toàn ổ heo con sơ

sinh (kg))

V ới: 3 là hệ số chuyển đổi (1 kg tăng trọng tương đương 3 kg sữa)

P là tr ọng lượng (kg)

- Thời gian và tỷ lệ lên giống lại sau khi cai sữa: được tính từ lúc heo cai sữa

đến lúc lên giống lại lần thứ nhất

+ Tỷ lệ LGLSCS (%) = (Tổng số nái LGLSCS (con)/Tổng số nái theo dõi (con)) x 100

+ Thời gian trung bình LGLSCS (ngày) = (Tổng thời gian LGLSCS (ngày)/Tổng số nái theo dõi (ngày))

V ới: LGLSCS là lên giống lại sau cai sữa

- Sự giảm trọng và tỷ lệ giảm trọng của nái

+ Cách theo dõi: đo vòng ngực heo nái 3 ngày sau khi sinh và lúc 21 ngày sau

khi sinh, sau đó qui đổi từ chiều đo vòng ngực sang trọng lượng bằng bảng tra thước dây Tokyo của Nhật Bản (Trần Văn Chính, 2004) Khối lượng giảm trọng được tính theo công thức:

+ Sự giảm trọng (kg) = P nái 3 ngày sau khi sinh (kg) – P nái 21 ngày sau khi

sinh (kg)

+ Tỷ lệ giảm trọng (%) = ((P nái 3 ngày sau khi sinh (kg) – P nái 21 ngày sau khi sinh (kg))/P nái 3 ngày sau khi sinh (kg)) x 100

V ới: P là trọng lượng

Khảo sát các chỉ tiêu trên heo con theo mẹ

- Số heo con sơ sinh trên ổ

+ Số heo con sơ sinh bình quân trên ổ (con/ổ) = Tổng số heo con sơ sinh (con)/Tổng số nái theo dõi (con)

- Số heo con sơ sinh chọn nuôi trên ổ: là số heo con được chọn nuôi cho nái

sau khi tách, ghép bầy trên cơ sở số heo con chọn nuôi một cách hợp lý

+ Số heo con sơ sinh giao nuôi bình quân trên ổ (con/ổ) = Tổng số heo con giao nuôi (con)/Tổng số nái theo dõi (con)

- Trọng lượng bình quân heo con sơ sinh chọn nuôi

+ Trọng lượng bình quân heo con giao nuôi (kg/con) = Trọng lượng toàn ổ heo con giao nuôi (kg)/Số heo con chọn nuôi (con)

- Số heo con bình quân trên ổ lúc cai sữa

+ Số heo con bình quân trên ổ lúc cai sữa (con/ổ) = Tổng số heo con còn sống trên ổ lúc cai sữa (con)/Tổng số nái theo dõi (con)

- Trọng lượng bình quân heo con 21 ngày

+ Trọng lượng bình quân 21 ngày (kg/con) = Trọng lượng toàn ổ heo con 21 ngày (kg)/Số heo con 21 ngày của toàn ổ (con)

- Trọng lượng bình quân heo con lúc cai sữa

+ Trọng lượng bình quân heo con cai sữa (kg/con) = Trọng lượng toàn ổ heo con cai sữa (kg)/Số heo con cai sữa của toàn ổ (con)

- Tỷ lệ nuôi sống đến cai sữa

+ Tỷ lệ nuôi sống (%) = (Số heo con còn sống đến cai sữa (con)/Số heo con giao nuôi (con)) x 100

- Tỷ lệ ngày con tiêu chảy

+ Tỷ lệ ngày con tiêu chảy (%) = (Tổng số ngày con tiêu chảy (ngày con)/Tổng

số ngày con nuôi (ngày con)) x 100

3.3.2 Thí nghiệm bổ sung chế phẩm Sup Creep

3.3.2.1 Bố trí thí nghiệm 2

Thí nghiệm được bố trí trên heo con sau cai sữa tương đối đồng đều về trọng lượng, giống, giới tính ở 2 lô và lặp lại 3 lần Sơ đồ bố trí thí nghiệm được trình bày qua bảng 3.2

Bảng 3.2: Bố trí thí nghiệm trên heo cai sữa

3.3.2.2 Các chỉ tiêu khảo sát

Chỉ tiêu tăng trọng

- Trọng lượng trung bình lô lúc nhập: trọng lượng trung bình của mỗi lô lúc

nhập (kg/lô) và trọng lượng trung bình của mỗi heo (kg/con)

- Trọng lượng trung bình lô lúc xuất: trọng lượng trung bình của mỗi lô lúc

xuất (kg/lô) và trọng lượng trung bình của mỗi heo (kg/con)

- Tăng trọng tuyệt đối

+ Tăng trọng tuyệt đối (g/con/ngày) = (Trọng lượng cuối giai đoạn (g) – Trọng lượng đầu giai đoạn (g))/Thời gian nuôi (ngày)

Các chỉ tiêu về sử dụng thức ăn

- Tiêu thụ thức ăn

+ Tiêu thụ thức ăn (g/con/ngày) = Tổng lượng thức ăn trong giai đoạn khảo sát

(g)/(Số ngày nuôi (ngày) x số con nuôi trong lô (con))

- Hệ số chuyển hóa thức ăn

+ Hệ số chuyển hóa thức ăn (kg TĂ /kg TT) = Tổng lượng thức ăn trong giai đoạn khảo sát (kg)/Tổng tăng trọng trong giai đoạn khảo sát (kg)

V ới: TĂ là thức ăn; TT là tăng trọng

Các chỉ tiêu về sức sống và các triệu chứng bệnh của heo

- Tỷ lệ nuôi sống giai đoạn khảo sát

+ Tỷ lệ nuôi sống (%) = (Tổng số con sống đến cuối kỳ (con)/Tổng số con lúc nhập (con)) x 100

- Tỷ lệ ngày con tiêu chảy

+ Tỷ lệ ngày con tiêu chảy (%) = (Tổng số ngày con tiêu chảy (ngày con)/Tổng

số ngày con theo dõi (ngày con)) x 100

Ước tính hiệu quả kinh tế

+ Chi phí thức ăn cho 1 kg tăng trọng (đồng/kg TT) = Tổng chi phí thức ăn