nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất của 3 giống dưa chuột f1 mummy 331, f1 179 và dưa xanh vụ xuân hè năm 2012 tại thị trấn nà phặc, huyện ngân sơn, tỉnh bắc kạn

Vấn đề đặt ra là phải tìm được những giống dưa chuột có khả năngsinh trưởng và phát triển tốt thích ứng với điều kiện thời tiết khắc nghiệt củatỉnh cho năng xuất cao, ổn định, đạt tiêu c

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Dưa chuột (Cucumis Sativus L.) có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới ẩm

Châu Phi Châu Mỹ, Nam Châu Á (Ấn Độ, Malaca, Nam Trung Quốc) Dưachuột có giá trị dinh dưỡng cao, được sử dụng trong bữa ăn hàng ngày củanhiều dân tộc trên thế giới dưới dạng quả tươi, sào, trộn salat, muối chua,đóng hộp…là mặt hàng suất khẩu ở nhiều nước trên thế giới và nước ta tạinhững vùng chuyên canh Trong quả dưa chuột có chứa 95% nước và 100gquả dưa chuột cho 16 kcalo; 0,6mg protein; đường 1,2g; chất béo 0,1g; chất

xơ 0,7g; 150mg kali; 23mg photpho; 19mg canxi; 13mg natri; 1mg sắt và cácvitamin có trong vỏ dưa Về mặt y học, dưa chuột được biết đến như một chấtlợi tiểu tự nhiên có tác dụng giải khát, thanh nhiệt, thải độc, giúp giảm lượngcholesterol và chống khối u, có tác dụng an thần, khoẻ hoá hệ thần kinh, làmtăng chí nhớ Ngoài ra do đặc điểm giàu các nguyên tố khoáng như kali và ítnatri nên dưa chuột kích thích sự lưu thông nước trong cơ thể cho làn da đẹp

và khoẻ mạnh hơn (theo Việt báo) [22]

Sau khi vấn đề an ninh lương thực đựơc giải quyết, ngành sản xuất rauquả Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ, góp phần đáng kể trongquá trình phát triển và xây dựng nông thôn mới theo hướng công nghiệp hoáhiện đại hoá, nâng cao đời sống cho người dân nông thôn Dưa chuột là câyrau ăn quả ngắn ngày nhưng mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người sảnxuất, là cây trồng cung cấp nguyên liệu cho ngành chế biến rau quả xuất khẩuđựơc nhiều quốc gia ưa chuộng Hiện nay dưa chuột được trồng ở khắp nơi,đứng thứ 6 trong số các loại rau trồng trên thế giới

Bắc Kạn là một tỉnh miền núi đang phát triển với nền kinh tế chủ yếu lànông nghiệp, lâm nghiệp với tổng diện tích tự nhiên là 4.868,41 km2 và dân số

là 294.660 người, với 07 dân tộc anh em cùng sinh sống Đất nông nghiệp có

30.509 ha, chiếm 6,28% diện tích tự nhiên (Bộ kế hoạch và đầu tư, 2011) [2].Với quỹ đất lớn so với dân số của tỉnh, sự hình thành nhiều tiểu vùng khí hậu,Bắc Kạn có thế mạnh về chuyển đổi cơ cấu cây trồng để sớm hình thành nêncác vùng nguyên liệu nhằm chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp theohướng sản xuất hàng hoá.

Việc đưa cây dưa chuột vào trồng là một hướng chuyển đổi cơ cấu kinh

tế nông nghiệp hiệu quả, đem lại cho người nông dân nguồn thu nhập khá ổnđịnh, từng bước vươn lên xoá đói giảm nghèo Tuy nhiên các giống dưa chuộthiện trồng phổ biến trong sản xuất chủ yếu là các giống địa phương với năngxuất, chất lượng thấp, chóng lụi, dễ nhiễm sâu bệnh hại và nhất là dễ bị thoáihoá giống Vấn đề đặt ra là phải tìm được những giống dưa chuột có khả năngsinh trưởng và phát triển tốt thích ứng với điều kiện thời tiết khắc nghiệt củatỉnh cho năng xuất cao, ổn định, đạt tiêu chuẩn cho chế biến và sử dụng phùhợp với thị hiếu của người tiêu dùng

Xuất phát từ nhu cầu cấp thiết trên, dựa trên cơ sở so sánh một số giốngdưa chuột lai F1 và giống địa phương, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài:

“Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, phát triển và năng suất của 3 giống

dưa chuột: F1 Mummy 331, F1 179 và Dưa xanh vụ Xuân hè năm 2012 tại thị trấn Nà Phặc, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn”.

2 Mục tiêu nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu khả năng sinh trưởng, phát triển và cho năngsuất của 3 giống dưa chuột: F1 Mummy 331, F1 179 và Dưa xanh từ đó chọn

ra giống thích hợp nhất với điều kiện canh tác của địa phương để phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng quả tươi của thị trường, qua đó đề xuất định hướng giải phápnhằm phát triển cây dưa chuột trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn

3 Ý nghĩa của đề tài

3.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học

Tìm ra được giống có khả năng thích ứng rộng Qua đánh giá về đặcđiểm nông sinh học của các giống có thể phát hiện được các tính trạng quý(năng suất, chất lượng, sức chống chịu sâu, bệnh hại …) góp phần bổ xungcác giống chất lượng cao vào cơ cấu giống dưa chuột của địa phương

Giúp sinh viên hệ thống hoá và áp dụng những kiến thức đã học vàothực tiễn sản xuất, có cơ hội tiếp cận các công tác nghiên cứu khoa học, nângcao trình độ chuyên môn, làm quen với phong cách làm việc nghiêm túc vàchuyên nghiệp

3.2 Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất

Kết quả của đề tài giúp xác định thời vụ trồng thích hợp cho các giốngdưa chuột, tìm ra giống có tính thích ứng rộng, phù hợp với điều kiện sinhthái của địa phương nhằn tăng năng suất, chất lượng và đem lại hiệu quả kinh

tế cao cho người sản xuất góp phần cải thiện, nâng cao đời sống, tạo công ănviệc làm cho người nông dân

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Ba giống dưa chuột F1 Mummy 331, F1 179

và giống Dưa xanh

- Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, phát triển vànăng suất của 3 giống dưa chuột vụ Xuân hè năm 2012 tại thị trấn Nà Phặc,huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Giới thiệu chung về cây dưa chuột

1.1.1 Nguồn gốc, phân loại

* Nguồn gốc cây dưa chuột

Cây dưa chuột (Cucumis Sativus L) có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới ẩm

Châu Phi, Châu Mĩ , Nam Châu Á (Ấn Độ, Malaca, Nam Trung Quốc) tuynhiên hầu hết dưa chuột có mặt ở Châu Phi Nhều tài liệu cho rằng dưa chuột

có nguồn gốc ỏ chân dãy núi Hymalaya nơi có nhiều loài hoang dại có quan

hệ chặt chẽ với loài Cucummis Hardi Wichil Royle Dưa chuột được trồng ở

Ấn Độ cách đây 3000 năm và nó được biết đến ở Ai Cập cổ đại, Hi Lạp và ĐếChế La Mã, vào thế kỉ thứ 6 dưa chuột đã được trồng ở Trung Quốc, Malaisia.Dưa chuột là loài cây ưa nhiệt độ ấm áp và những vùng nhiệt đới mát mẻ,nhiệt độ thích hợp để trồng dưa chuột là 18 - 30oC (Mạnh Duy Nguyễn, 2010)[18]

Ở nước ta cây dưa chuột đã được trồng từ rất lâu, có thể trồng được ởnhiều vùng trên cả nước nhưng chủ yếu được trồng nhiều ở vùng đồng bằng

và vùng núi phía Bắc

* Phân loại

- Dựa vào đặc điểm chín sớm (tức là tính từ lúc mọc đến khi thu quảđầu tiên) của cây mà dưa chuột ở nước ta chia làm 3 nhóm (Tạ Thu Cúc,2000) [6]:

+ Nhóm các giống chín sớm có thời gian từ mọc đến thu quả là 30 - 35ngày vụ đông và từ 35 - 40 ngày vụ xuân Các giống dưa chuột Việt Nam ởvùng sinh thái đồng bằng đều thuộc nhóm này

+ Nhóm chín trung bình có thời gian từ mọc đến thu quả đầu từ 35 - 40ngày trong vụ đông và từ 40 - 45 ngày ở vụ xuân

+ Nhóm chín muộn có thời gian từ mọc đến thu quả đầu từ 40 - 45ngày trở lên Các giống dưa chuột Việt Nam ở mền núi thuộc nhóm này.

- Theo mục đích sử dụng các giống dưa chuột và dựa vào chiều dài,khối lượng quả cũng có thẻ chia làm 4 nhóm dưa chuột như sau:

+ Nhóm quả rất nhỏ (dưa bao tử): Nhóm này cho thu quả để chế biến từ

2 - 3 ngày tuổi, khối lượng quả chỉ đạt từ 150 - 200g/quả Phần lớn các giốngthuộc nhóm này là dạng cây 100% hoa cái như giống Marinda, F1 Dujna,F1 Levina (Hà Lan) và một số giống của Mĩ Hạn chế của nhóm này là câynhiễm bệnh sương mai từ trung bình đến nặng và quả rất dễ bị sâu bệnh hại

+ Nhóm quả nhỏ có chiều dài dưới 1cm, đường kính từ 2,5 - 3,5 cm,nhóm này có thời gian sinh trưởg ngắn (từ 65 - 80 ngày tuỳ vụ), năng suất đạt

từ 15 - 20 tấn/ha Ngoài dùng làm ăn tươi quả còn dùng làm nguyên liệu đónghộp nguyên quả để xuất khẩu Đại diện nhóm này là giống dưa Tam Dương(Vĩnh Phú) và Phú thịnh (Hải Dương)

+ Nhóm quả trung bình gồm hầu hết giống dưa địa phương trong nước

và giống H1 (giống lai tạo) quả có kích thước từ 13 -20 cm, đường kính từ 3,5

- 4,5 cm Thời gian sinh trưởng từ 75 - 85 ngày, năng suất đạt từ 22 - 25tấn/ha Một số giống thuộc nhóm này như H1, Yên Mĩ, Nam Hà Quả dùng ăntươi hoặc chẻ tư đóng lọ

+ Nhóm quả to gồm các giống lai F1 của Đài Loan vá Nhật Bản Quả

có kích thước trung bình từ 25 -30 cm, đường kính từ 4,5 - 5 cm Nhữnggiống thuộc giống này có năng suất khá cao, trung bình đạt từ 30 - 35 tấn/hanếu thâm canh tốt năng suất có thể đạt 50 tấn/ha

1.1.2 Đặc điểm thực vật học của cây dưa chuột

(Tạ Thu Cúc, 2000) [6]

- Bộ rễ : Rễ dưa chuột thuộc rễ chùm,bao gồm rễ chính và rễ phụ

Rễ chính tương đối phát triển, phân bố chủ yếu ở tầng đất canh tác

từ 0 - 30 cm, ăn rộng từ 50 - 60 cm Rễ chính có thể ăn sâu từ 60 - 100 cmthậm chí trong điều kiện lý tưởng đất có tầng canh tác dày, nhiều mùn, tơixốp, đất thoáng khí thì rễ chính còn có thể ăn sâu hơn nữa

Rễ phụ phân bố tương đối nông chủ yếu ở tầng đất mặt từ 0 - 20 cm

- Thân

Dưa chuột là cây thân thảo, có đặc tính bò leo, thân có thể dài từ 1,3 - 3

m, dài nhất có thể trên 3 m Thân chính hình thành nhánh cấp 1, cấp 2 và cáctua cuốn mọc ra từ nách lá Ở các đốt trên thân chính có lớp tế bào có khảnăng phân chia mạnh làm cho lóng vươn dài vì vậy trong kỹ thuật trồng trọt

có thể điều chỉnh lóng cân đối với thân

- Quả và hạt

Quả dưa chuột thuộc dạng quả thịt,có hình dạng kích thước, màu sácphụ thuộc vào giống, hạt hình bầu dục hay thuôn dài hình trứng, số hạt nhiềuhay ít phụ thuộc vào giống

1.1.3 Yêu cầu sinh thái của cây dưa chuột

Dưa chuột là loài cây ưa nhiệt độ ấm áp và những vùng nhiệt đới mát

mẻ, điều kiện sinh thái để cây dưa chuột sinh trưởng, phát triển là (Tạ ThuCúc, 2000) [6]:

- Về nhiệt độ: Dưa chuột thuộc nhóm cây ưa nhiệt, hạt có thể nảy mầm

ở nhiệt độ từ 12 - 13oC, nhiệt độ thích hợp cho cây sinh trưởng phát triển là từ

25 - 30oC Nhiệt độ cao hơn sẽ kéo dài thời gian sinh trưởng của cây va nếunhiệt độ từ 35 - 45oC kéo dài thì cây sẽ chết Tổng tích ôn từ lúc mọc đến lúc

ra hoa là 900oC, đến khi kết thúc thu quả là 1650oC

- Về ánh sáng: Dưa chuột ưa ánh sáng ngày ngắn, thời gian chiếu sáng

từ 10 - 12h/ ngày là thích hợp nhất cho cây sinh trưởng, phát triển Nắng nhiều

có tác dụng tốt đến hiệu suất quang hợp làm tăng năng suất, chất lượng quả vàrút ngắn thời gian lớn của quả Cường độ ánh sáng thích hợp cho cây dưachuột sinh trưởng trong phạm vi từ 15.000 - 17.000 lux

- Nước và độ ẩm: Yêu cầu về độ ẩm và nước đối với dưa chuột rất lớn,đứng đầu các cây trong họ bầu bí Độ ẩm thích hợp cho cây dưa chuột là từ

85 - 95%, cây dưa chuột chịu hạn rất kém thiếu nước cây không những sinhtrưởng kém mà còn tích luỹ Cucurbitaxina là chất gây đắng trong quả Thời kìcây ra hoa tạo quả yêu cầu nước cao nhất

- Đất trồng: Dưa chuột thích hợp nhất là đất có thành phần cơ giới nhẹnhư đất cát pha, đất thịt nhẹ, độ PH thích hợp là từ 5,6 - 6,5

- Dinh dưỡng: Nghiên cứu về hiệu suất sử dụng khoáng chủ yếu củadưa chuột thấy rằng dưa chuột sử dụng Kali với hiệu suất cao nhất, thứ 2 làđạm rồi đến lân Khi bón N60P60K60 thì dưa chuột sử dụng 92% đạm, 33%lân, 100% kali Dưa chuột không chịu được nồng độ phân cao nhưng lạinhanh tróng phẳn ứng với các hiện tượng thiếu dinh dưỡng

1.2 Tình hình nghiên cứu, sản xuất dưa chuột trên thế giới

1.2.1 Tình hình sản xuất dưa chuột trên thế giới

Dưa chuột có nguồn gốc ở Ấn Độ ở vịnh Bengal và dãy Hymalayascách đây hơn 3.000 năm, giống dưa này được mang đi dọc theo hướng tâyChâu Á, Châu Phi và miền Nam Châu Âu, vào thế kỷ 6 dưa chuột được mangtới Trung Quốc Theo tổng kết của Fao (tổ chức nông lương thế giới), diệntích trồng dưa chuột trên thế giới năm 1995 vào khoảng 1.200.390 ha với tổngsản lượng là 19.352.100 tấn thì cho đến năm 2010 con số này là 1.903.926 ha,diện tích tăng 703.536 ha và sản lượng lên tới 57.559.836 tấn tăng gần 40triệu tấn (FAO, 2011) [26] Tình hình sản xuất dưa chuột trên thế giới nhữngnăm gân đây được thể hiện qua bảng 2.1 sau:

Bảng 2.1: Tình hình sản xuất dưa chuột trên thế giới (2006 - 2010) Chỉ tiêu

Năm

Diện tích (nghìn ha)

Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (nghìn tấn)

và được trồng nhiều nhất ở Châu Á với diện tích là 1.395.313 ha với sảnlượng đạt 49.226.179 tấn năm 2010 (FAO, 2011) [26]

Trung Quốc là nước có diện tích trồng dưa chuột lớn nhất trên thế giới,với diện tích trồng là 1.037.388 ha và sản lượng dưa chuột của nước này lêntới 40.709.556 tấn (năm 1010) chiếm trên 60% tổng sản lượng dưa chuột trêntoàn thế giới (bảng 2.2) (FAO, 2011) [26].

Bảng 2.2: Sản xuất dưa chuột của một số nước trên thế giới (2010) Chỉ tiêu

Quốc gia

Diện tích ( nghìn ha)

Năng suất (tạ/ha)

Sản lượng (nghìn tấn)

Bảng 2.3: Tình hình xuất, nhập khẩu dưa chuột một số nước

trên thế giới 2005

Quốc gia Khối lượng

Đức (410,1 nghìn tấn), Anh (104,1 nghìn tấn), Newtherland (66,9 nghìn tấn),Pháp (59,0 nghìn tấn) (FAO, 2006) [26]

1.2.2 Tình hình nghiên cứu dưa chuột trên thế giới

Dưa chuột là loại cây trồng quan trọng ở nhiều quốc gia trên thế giới.Quả dưa chuột ngoài được sử dụng làm rau ăn còn là nguyên liệu trong cácngành công nghiệp chế biến đồ hộp, dược phẩm,… So với các cây trồng khácnhư lúa, ngô, dưa chuột thường nhạy cảm với các yếu tố về khí hậu hay sâubệnh hại (Nguyễn Hữu Doanh, 2005) [9] Mặt khác, việc chọn tạo giống ởdưa chuột bằng phương pháp truyền thống cũng gặp khó khăn do sự bất hợp

về loài (Yutaka,1995) [28]

Nhân giống dưa chuột bằng kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào đã được ápdụng ở nhiều nước trên thế giới Bằng phương pháp này có thể tạo ra số lượngcây theo mong muốn Nhiều nghiên cứu nhằm xây dựng quy trình nhân giống

đã được các nhà khoa học quan tâm như nhân giống từ đoạn cắt lá mầm(A Vasudevan, 2007) [25], mẫu lá (Tadayuky, 2001) [28], nuôi cấy hạt phấn,thân mầm (Yutaka,1995) [29] hay chồi đỉnh (A Vasudevan, 2001) [24]

Một số nhóm tác giả khác lại tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của cácauxin và cytokinin trong quá trình nuôi cấy đền khả năng nhân nhanh (ZhiminYin, 2005) [30] Năm 2005, A.K.M Mohiuddin và cộng sự đã nâng cao hiệuquả nhân giống bằng việc thay đổi nồng độ chất AgNO3 trong môi trườngnuôi cấy (A.K.M Mohiuddin, 2005) [23]

Bên cạnh các nghiên cứu hoàn thiện quy trình nhân giống, một số nhàkhoa học đã ứng dụng kỹ thuật chuyển gen cây trồng để cải thiện tính trạngcho các giống dưa chuột Gần hai thập kỷ qua, phương pháp chuyển gen gián

tiếp thông qua vi khuẩn Agrobacterium và phương pháp chuyển gen trực tiếp

đã được áp dụng trên cây dưa chuột (Zhimin Yin, 2005) [30] Cho đến nay,nhiều quy trình chuyển gen cho dưa chuột đã được xây dựng

Tadayuki Wako và cộng sự (2005) [28], đã chuyển thành công gen

ZYMV tạo được 2 dòng dưa chuột kháng bệnh vàng lá do virus gây ra từ giống

Aofushinari của Nhật Bản

Zhimin Yin và cộng sự (2005) [30], đã xác định được các yếu tố ảnhhưởng đến hiệu quả chuyển gen, bao gồm kiểu gen, loại mẫu nuôi cấy, cấutrúc vector và chủng vi khuẩn sử dụng cho biến nạp

Prem Anand Rajagopalan và Rafael Perl Treves (2005) [27] cho thấy

có thể nâng cao hiệu quả chuyển gen bằng thông qua thay đổi phương pháp

tạo mẫu để biến nạp, hiệu quả chuyển gen GUS đạt 1,7%

1.3 Tình hình sản xuất và nghiên cứu dưa chuột tại Việt Nam

1.3.1 Tình hình sản xuất dưa chuột tại Việt Nam

Ở Việt Nam, dưa chuột được xem là một trong những loại rau chủ lực,diện tích trồng dưa chuột hàng năm ở nước ta khoảng 26.000 ha, xấp xỉ 1/4sản lượng khoảng trên 80.000 tấn được chế biến cho xuất khẩu và một phầntiêu dùng trong nước

Các vùng trồng dưa chuột lớn của cả nước bao gồm các tỉnh phía Bắcthuộc vùng đồng bằng sông Hồng Phía Nam, các huyện ngoại thành TP HồChí Minh, đồng bằng sông Cửu Long như Tân Hiệp - Tiền Giang, ChâuThành - Cần Thơ, Vĩnh Châu - Sóc Trăng Miền Trung và Tây Nguyên gồmvùng rau truyền thống như Đà Lạt, Đơn Dương, Đức Trọng (Lâm Đồng), cáctỉnh duyên hải miền Trung (Thừa Thiên Huế) Riêng ở thành phố Hồ ChíMinh hàng năm có diện tích trồng dưa chuột lên đến hàng trăm ha ở huện CủChi và Hóc Môn Khu vực Đồng Bằng Sông Cửu Long dưa chuột được trồngrất phổ biến đặc biệt là vùng rau Sóc Trăng (huyện Mỹ Xuyên trồng mùamưa), An Giang (huyện Chợ Mới trồng quanh năm) Riêng vùng chuyên sảnxuất dưa chuột tại Lý Nhân tỉnh Hà Nam hàng năm sản xuất 400 - 500 ha(Báo nông nghiệp VN, 2009) [1]

Vụ Xuân 2006, Tổng công ty rau quả đã tổ chức sản xuất rau nguyênliệu vụ xuân ở các tỉnh Nam Định, Bắc Giang, Thanh Hoá đạt 840 ha (trong

đó dưa chuột bao tử 274 ha) và Thái Bình cũng đã hình thành được nhiềuvùng sản xuất nông nghiệp mang tính chuyên canh với một số mặt hàng xuấtkhẩu chủ lực như: Dưa chuột, ngô bao tử, sa lát ở huyện Thái Thuỵ (Báonông nghiệp VN, 2009) [1]

Cây dưa chuột đã trở thành cây xoá đói giảm nghèo của tỉnh VĩnhPhúc từ 40 ha năm 2000 đến nay diện tích trồng dưa đã lên tới gần 200 ha.Mỗi sào dưa năng xuất đạt từ 1,2 – 1,5 tấn quả đem lại nguồn thu nhập ổnđịnh và từng bước cải thiện cuộc sống cho người nông dân(Báo nông nghiệp VN, 2009) [1]

Sản phẩm làm ra từ dưa chuột không chỉ để tiêu thụ tại chỗ mà một

lượng khá lớn được chế biến và xuất khẩu sang thị trường nước ngoài nhưNga, Mông Cổ, Nhật Bản,

Bảng 2.5: Kim ngạch xuất khẩu các loại dưa chuột năm 2007

(nghìn USD)Nga Dưa bao tử dầm dấm, dưa chuột đóng lọ,dưa chuột dầm dấm, dưa trung tử 318,9

Nhật Bản Dưa chuột muối, dưa chuột bao tử muối 58,2Đài Loan Dưa chuột muối, dưa bao tử muối, dưagang muối 47,7

(Nguồn: Tổng cục thống kê, 2009)

Theo số liệu thống kê từ Tổng cục Hải quan, kim ngạch xuất khẩu cácloại dưa chuột vào cuối tháng 04 năm 2007 đạt trên 571 nghìn USD, tăng38% so với cùng kỳ tháng 03/2007 (Hiệp hội rau quả Việt Nam) [12]

Diện tích trồng cây dưa chuột xuất khẩu trên địa bàn tỉnh Hưng Yênluôn đạt khoảng 700-800 ha, sản lượng trung bình khoảng 16.000 tấn, doanhthu hàng năm đạt 60 - 70 tỷ đồng (bảng 2.6).

Bảng 2.6: Cơ cấu cây dưa chuột xuất khẩu theo từng vụ sản xuất

(2008 - 2010) Nội dung

Vụ Xuân Vụ Đông Vụ Xuân Vụ Đông Vụ Xuân

Năng suất (tạ/ha) 235,86 223,75 248,94 206,64 240,34Sản lượng (tấn) 6.439 8.88 11.949 8.844 7.523

( Nguồn số liệu: Cục Thống kê tỉnh Hưng yên)

Với lợi thế nằm ở trung tâm đồng bằng Bắc Bộ, nằm trong vùng kinh tếtrọng điểm, Hưng Yên rất thuận lợi cho việc trồng cây rau màu trong đó dưa chuột là nguyên liệu cho sản phẩm dưa chuột dầm dấm xuất khẩu Riêng vụ xuân 2009, diện tích loại cây trồng này đạt khoảng 480 ha, sản lượng đạt gần 12.000 tấn, doanh thu hàng trăm tỷ đồng

Các địa phương có diện tích trồng nhiều là Phù Cừ, Tiên Lữ, Kim

Động với các mô hình thâm canh như 2 vụ lúa + 1 vụ dưa, 1 vụ dưa + 1 vụ rau + 1 vụ lúa (Cục thống kê tỉnh Hưng Yên, 2010) [5]

1.3.2 Tình hình nghiên cứu dưa chuột tại Việt Nam

Mặc dù sản xuất rau của Việt Nam có những thành công lớn và liên tụctrong những năm qua, nhưng vẫn còn đang phải đối mặt với nhiều vấn đề, đặcbiệt là sản xuất hạt giống, cây giống và rau an toàn có chất lượng Mỗi năm ở

Việt Nam sử dụng hết khoảng 8000 tấn hạt giống rau Hơn một nửa trong sốnày được nhập khẩu, 41% do người dân tự sản xuất và chỉ có 7% là do cáccông ty giống trong nước cung cấp (Hiệp hội rau quả Việt Nam, 2008) [12].

Hạt giống do người dân tự sản xuất nói chung có chất lượng kém, dovậy cho năng suất thấp, giống nhập từ nước ngoài giá thành lại cao Câygiống sản xuất trong vườn ươm hoặc do người dân tự sản xuất sử dụng côngnghệ rất đơn giản với chi phí lao động cao, điều này càng làm cho năng suất

và hiệu quả sản xuất thấp hơn

Ở Việt Nam để tăng năng suất dưa chuột đã có nhiều biện pháp nhưtrồng dưa chuột bằng phương pháp thuỷ canh, cải tiến quy trình trồng dưachuột ngoài đồng, trong nhà có mái che, nhập nội các giống dưa chuột chonăng suất cao, Tuy nhiên cho đến nay chưa có giống dưa chuột nuôi cấy môhay chuyển gen được đưa ra đánh giá ở diện rộng trên đồng ruộng Công tácnghiên cứu về dưa chuột đã được thực hiện chủ yếu trên các lĩnh vực:

- Thu thập, nhập nội nguồn gen các giống dưa chuột tạo cơ sở cho laitạo và nghiên cứu

- Tạo nguồn vật liệu bằng lai tạo và xử lý đột biến bằng các tác nhânhóa học

- Chọn và tạo các giống dưa chuột cho chế biến và sản xuất trái vụ

- Bước đầu nghiên cứu công nghệ sản xuất rau sạch (hàm lượng nitrat,

dư lượng thuốc hóa học, kim lọa nặng và vi sinh vật dưới ngưỡng cho phép)

- Tập trung việc phát triển các giống dưa chuột tốt trong sản xuất,chuyển giao công nghệ sản xuất rau cho nông dân

Một số giống dưa chuột đã được chọn tạo:

Để có giống dưa chuột phục vụ cho chế biến có năng suất cao, tiêuchuẩn chất lượng phù hợp, Viện Nghiên cứu Rau quả thuộc Viện KHNN ViệtNam đã thành công trong chọn giống dưa chuột F1 sử dụng ưu thế lai Hai

giống dưa chuột lai mới CV209-2 và CV29 đang được thử nghiệm và giớithiệu cho sản xuất (báo Nông nghiệp VN, 2006) [16].

Viện cây lương thực và cây thực phẩm (Bộ nông nghiệp và phát triểnnông thôn) đã nghiên cứu và trọn tạo thêm một số giống dưa chuột mới Mộttrong những thành công đó là giống dưa chuột lai PC4, có nhiều ưu điểm tốt.PC4 sinh trưởng khoẻ, khả năng chống chịu với một số bệnh thường gặp ,thời gian cho thu quả sớm và kéo dài, chất lượng tốt thích hợp cho ăn tươi,thái lát, đạt tiêu chuẩn cho chế biến muối mặn xuất khẩu Qua khảo nghiêmcho thấy PC4 có thể trồng tốt cả 2 vụ (Xuân hè và Thu đông), ở các tỉnh đồngbằng sông Hồng đã đang trồng và phát triển mạnh tại: Hà Nam, Hải Phòng,Hải Dương cho năng suất từ 40-50 tấn/ha (Đào Xuân Cảnh, 2010) [3]

Công ty Cổ phần Giống cây trồng Miền Nam đã chọn tạo thành cônggiống Cuc 70, Cuc 71 và Cuc – 472 Giống có khả năng leo dàn cao, quả đẹp

và sai có thời gian thu hoạch quả dài, trung bình từ 23 – 35 ngày, năng xuấtđạt từ 30 – 40 tấn/ha (Khuc Thụy Du, 2009) [11]

Giống dưa chuột CV5 và CV11 (Viện nghiên cứu Rau quả) Qua

nghiên cứu và các mô hình thử nghiệm tại các tỉnh như Hưng Yên, BắcGiang, Vĩnh Phúc… cho thấy hai giống dưa chuột CV5 và CV11 sinh trưởngphát triển khoẻ, thân lá màu xanh đậm, phân cành khá, nhiều hoa cái, tỷ lệđậu quả cao (Đỗ Thị Lợi, 2009) [14]

Giống dưa chuột Hữu Nghị: là giống lai giữa giống Việt Nam (Quế Võ)

và Nhật Bản (Nasu Fuxinari) do Viện Cây lương thực và thực phẩm chọn tạocho năng suất cao, phẩm chất tốt, chín sớm, chống bệnh, thích hợp trồngtrong vụ Đông ở đồng bằng sông Hồng (Hội nông dân thành phố Cần Thơ,2011) [13]

Các giống dưa chuột ở địa phương (Viện Nghiên cứu Rau - Quả,2006) [21]:

Dưa leo Xanh: Tăng trưởng khá, ít đâm nhánh nên phải trồng dầy, choquả rất sớm (32 - 35 NSKG), quả to trung bình, vỏ xanh trung bình, gai đen,dưa cho năng suất từ 20 - 40 tấn/ha.

Dưa Tây Ninh: Tăng trưởng mạnh, đâm nhánh mạnh, hoa cái xuất hiệntrên dây nhánh nên cho thu hoạch muộn (40 - 42 NSKG), quả to dài hơn dưaleo xanh, vỏ xanh trung bình, có sọc Dưa Tây Ninh chịu nóng tốt, thích hợpcanh tác trong thời điểm giao mùa hơn dưa Xanh và cho năng suất cao hơn.Các loại dưa chuột địa phương khác như: Cao Bằng, Yên Mỹ, Hà Tây, ThanhHóa, Củ Chi, Bình Thạnh, Đà Lạt

Các giống dưa chuột địa phương như dưa Bà Cai, dưa leo xanh và dưaTây Ninh các giống này đã được Công Ty Giống Cây Trồng Miền Nam chọnlọc thành giống cao sản Ngoài ra còn một số giống dưa chuột trồng trên đấttại một số nơi không có điều kiện làm dàn hoặc trồng trên diện tích lớn trongmùa khô ở Cần Thơ, Vĩnh Long, Sóc Trăng như Dưa Chuột, Dưa leo PhụngTường

Ngoài ra còn có các loại giống nhập nội cũng đã được đưa vào trồng thínghiệm như:

Giống CS758: Nhập nội từ Thái Lan và đã được đưa vào trồng thử

nghiệm Kết quả cho thấy, giống dưa leo CS758 (F1) sau trồng 38 ngày là chothu hoạch, bình quân mỗi cây cho 6 quả Năng suất đạt khoảng 3 tấn/sào (Trang Nông, 2010) [20]

Mummy 331: Nhập nội từ Thái Lan, sinh trưởng khá, ra nhánh mạnh,

bắt đầu cho thu hoạch 35 – 37 ngày sau khi gieo (NSKG), quả suông đẹp, totrung bình (dài 16 - 20 cm, nặng 160 - 200 g), vỏ màu xanh trung bình, gaitrắng, thịt chắc, phẩm chất ngon, dòn, không bị đắng, năng suất trung bình

30 - 50 tấn/ha (Trang Nông, 2010) [20]

Giống 759: Nhập nội từ Thái lan, sinh trưởng mạnh, cho thu hoạch 35

-37 NSKG, quả thẳng, to trung bình, gai trắng, màu sắc quả hơi nhạt, năng suất

và tính chống chịu tương đương Mummy 331(Trang Nông, 2010) [20]

Mỹ Trắng: Nhập nội từ Thái Lan, cây phát triển và phân nhánh tốt, cho

thu hoạch 35 - 37 NSKG, tỉ lệ đậu quả cao, quả to trung bình, màu trắng xanh,gai trắng (Thong thaiseeds, 2010) [19]

Mỹ Xanh: Nhập nội từ Thái Lan, cây sinh trưởng tốt, chống chịu tốt

hơn giống Mỹ Trắng, quả to tương đương Mỹ Trắng nhưng cho nhiều quả vànăng suất cao hơn (Thong thaiseeds, 2010) [19]

Happy 2 và Happy 14: Nhập nội từ Hà Lan, cây phát triển rất mạnh nên

cần giàn cao, cây cho 100 % hoa cái, có 10 % cây đực cho phấn Quả to (dài >

20 cm, nặng > 200g), màu xanh trung bình, ruột nhỏ, gai trắng nên quả giữ được rất lâu sau thu hoạch Dưa Happy chống chịu tốt bệnh đốm phấn và cho năng suất cao tương đương các giống F1 khác (Cửa hàng hạt giống Đỉnh Phong, 2010) [8]

179 và TN883 là 2 giống dưa chuột lai F1 có nguồn gốc từ Thái Lan.Các giống sinh trưởng khỏe, phân nhiều nhánh phụ, năng xuất đạt 80 – 85 tấn/

ha, giống TN883 có khả năng kháng bệnh vàng lá (Mạnh Limh, 2009) [15] Nhìn chung các giống dưa chuột hiện có của chúng ta còn chưa đápứng được yêu cầu về sản xuất và tiêu dùng Các giống địa phương vẫn chưađược khai thác triệt để trong công tác chọn giống dưa chuột ở Việt Nam.Chưa có những giống chuyên dùng cho chế biến và phục vụ xuất khẩu

Chương 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

- Thời gian nghiên cứu: Thí nghiệm được tiến hành vào vụ Xuân hè

(2/2012- 5/2012)

- Địa điểm nghiên cứu: Thí nghiệm được thực hiện tại thị trấn Nà Phặc,

huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn

2.2 Nội dung nghiên cứu

- Tìm hiểu về đặc điểm thời tiết, khí hậu ở thị trấn Nà Phặc

- Nghiên cứu đặc điểm sinh trưởng, của 3 giống dưa chuột vụ Xuân hè

năm 2012 tại thị trấn Nà Phặc, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn

- Nghiên cứu khả năng chống chịu với sâu bệnh hại của 3 giống dưa chuột

vụ Xuân hè năm 2012 tại thị trấn Nà Phặc, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn

- Nghiên cứu các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của 3 giống

dưa chuột vụ Xuân hè năm 2012 tại thị trấn Nà Phặc, huyện Ngân Sơn, tỉnhBắc Kạn

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp tìm hiểu đặc điểm thời tiết khí hậu tại tỉnh Bắc Kạn

Thu thập số liệu từ trung tâm khí tượng thủy văn huyện Ngân Sơn, tỉnhBắc Kạn Đọc, tổng hợp và phân tích một số chỉ tiêu khí hậu thời tiết ảnhhưởng đến quá trình sinh trưởng, phát triển của cây dưa chuột trong vụ Xuân

Công thức 3: Giống dưa lai F1 179

Hình 2.1: Sơ đồ bố trí thí nghiệm

2.4 Quy trình kỹ thuật áp dụng trong thí nghiệm

Thí nghiêm được áp dụng theo quy trình kỹ thuật trồng dưa chuột của

Tạ Thu Cúc (2005) [2]

- Thời vụ trồng: vụ Xuân hè năm 2012 (gieo tháng 2).

- Làm đất: Đất trồng được cày bừa kỹ, làm sạch cỏ, lên luống rộng1,5m (cả rãnh luống), luống cao 25cm, rãnh rộng 30cm

- Mật độ, khoảng cách trồng: Trồng 2 hàng trên luống, khoảng cách

70 x 35cm, mật độ 3,5 cây/m2

- Phân bón:Lượng phân bón cho dưa chuột trên 1ha như sau:

Phân chuồng hoai mục: 20 tấnĐạm urê: 150 kg

Supe lân: 200 kgKali sunfat: 200 kgBón lót: Bón lót toàn bộ phân chuồng, supe lân Phân bón lót được rảiđều trong rạch, trộn đều với đất

Dải bảo vệ

Bón thúc: Khi cây có 1 - 2 lá đến 4 - 5 lá thật tưới thúc 3 - 4 lần,khoảng cách giữa các lần bón là 3 - 4 ngày, nồng độ dung dịch 0,3 - 0,5%dùng phân vô cơ dễ hoà tan (phân urê và kali) Khi cây ra tua cuốn và ra quảnộng độ là 1%

- Tưới nước: Tưới nước giữ ẩm thường xuyên ngày 2 lần vào buổi sáng

và buổi chiều mát, tăng cường lượng nước tưới và diện tích tưới xung quanhgốc khi cây ra quả rộ

- Xới vun: 2-3 lần, ở thời kỳ cây có 2 - 3 lá thật đến khi cây có 4- 5 láthật khi cây có tua cuốn thì vun cao

- Làm dàn: khi cây bắt đầu có tua cuốn tiến hành làm giàn kiểu chữ A,cao khoảng 2m để cây dưa chuột leo

2.5 Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi

2.5.1 Các chỉ tiêu về sinh trưởng

* Thời gian sinh trưởng của cây dưa chuột

Thời gian sinh trưởng của cây tính từ ngày gieo đến khi kết thúc thu quả.Trong đó:

- Thời gian từ gieo đến giai đoạn mọc: Tính từ ngày gieo đến ngày có50% số cây có 2 lá mầm xòe ra

- Thời gian từ gieo đến giai đoạn phân cành: Tính từ ngày gieo đếnngày có 50% số cây/ô bắt đầu phân cành

- Thời gian từ gieo đến giai đoạn ra hoa đầu: Tính từ ngày gieo đến khi

có 50% số cây có hoa đầu

- Thời gian từ gieo đến giai đoạn thu quả đầu: Tính từ ngày gieo đếnkhi cây cho thu quả đợt 1

- Thời gian từ gieo đến kết thúc thu quả: Tính từ ngày gieo đến khi câykết thúc thu quả

* Động thái tăng trưởng chiều cao cây

Theo dõi chiều cao cây của 10 cây cố định trên 1 ô thí nghiệm, 5 ngày

1 lần, bắt đầu đo 15 ngày sau gieo bằng cách đo từ sát mặt đất đến ngọn

- Khả năng phân cành: Đếm số cành cấp 1 mọc từ thân chính của 10

cây/1 ô thí nghiệm, đếm sau khi thu hoạch

- Số lá/thân chính: Đếm toàn bộ số lá trên thân chính của 10 cây/1 ô thí

nghiệm, đếm sau ngày thu hoạch

2.5.2 Các chỉ tiêu về khả năng chống chịu sâu, bệnh hại ch ính

Phương pháp điều tra sâu bệnh hại chính theo quy chuẩn kỹ thuậtQuốc gia về phương pháp điều tra phát hiện dịch hại cây trồng (Chi cục bảo

vệ thực vật, 2010) [4] và theo Nguyễn Hữu Doanh (2005) [9] Tiến hành điềutra định kì 5 ngày 1 lần

* Với bệnh hại: Trên mỗi ô thí nghiêm điều tra ngẫu nhiên 10 cây, đếm

số cây bị hại rồi tính tỷ lệ bệnh theo công thức

Số cây (lá) bị bệnh

Tỷ lệ bệnh( %) = x100

Tổng số cây (lá) điều tra

* Với sâu hại:

- Sâu hại trên thân phương pháp điều tra trên 10 cây (mầm), tính tỷ lệsâu hại theo công thức:

Số cây bị hại

Tỷ lệ số cây bị hại (%) = x 100

Tổng số cây điều tra

- Đối với sâu hại trên lá nên lấy lá làm chỉ tiêu điều tra, theo dõi Cáchlấy mẫu như sau: Điều tra 100 lá, tính số lá bị hại theo công thức sau:

Số lá bị hại

Tỷ lệ số lá bị hại (%) = x 100

Tổng số lá điều tra

- Đối với sâu hại trên quả phương pháp điều tra: Điều tra ngẫu nhiên

10 quả/1 ô thí nghiệm, quan sát và tính số quả bị hại theo công thức sau:

Số quả bị hại

Tỷ lệ số quả bị hại (%) = x 100

Tổng số quả điều tra

2.5.3 Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất

Thu hái toàn bộ số quả mỗi đợt khi đường kính quả đạt từ 2,5 - 3cm trở lên

- Số quả hữu hiệu/cây: Đếm toàn bộ số quả đủ tiêu chuẩn của 10 cây/1

ô thí nghiệm rồi tính trung bình

- Khối lượng trung bình quả: Cân khối lượng của 10 quả đủ tiêu chuẩn(quả hữu hiệu)/1 ô thí nghiêm sau đó tính trung bình

- Số cây/m2: Đếm số cây trên 1m2 đất trồng

- Năng suất lý thuyết = khối lượng trung bình quả x số quả/cây x sốcây/m2 x 10000m2 (quy ra tấn/ha)

- Năng suất thực thu = Tổng khối lượng quả của các lần thu trong thực

tế trên 1ha

2.5 Hoạch toán kinh tế

Hiệu quả kinh tế (đồng) = tổng thu – tổng chi

Tổng thu (đồng) = năng suất thương phẩm + giá dưa chuột (tính theogiá thị trường tại Bắc Kạn tại thời điểm tháng 5/2012)

Tổng chi (đồng) = công lao động + giống + phân bón + thuốc BVTV +các chi phí khác

2.6 Phương pháp xử lý số liệu

Số liệu được xử lý bằng phần mềm IRRSTAT 4.0 và phương pháp sốhọc thông thường

Chương 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

3.1 Đặc điểm thời tiết khí hậu vụ xuân hè năm 2012 tại thị trấn Nà Phặc, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn

Bắc Kạn có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa nhưng có sự phân hoá theo

độ cao của điạ hình và hướng núi Với chế độ nhiệt đới gió mùa, một năm ởBắc Kạn có hai mùa rõ rệt: mùa mưa nóng ẩm từ tháng 5 đến tháng 10; mùakhô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau Do ảnh hưởng của vị chí địa lý, địahình, đia mạo nên khí hậu của huyện Ngân Sơn trong những tháng đầu năm cónhiều biến động Tháng 2 và tháng 3 khí hậu lạnh và khô nếu tiến hành trồngdưa chuột vào khoảng thời gian này cần chú ý giữ ẩm và chống rét cho cây.Bước sang tháng 4 và tháng 5 khí hậu ấm dần lên, bắt đầu xuất hiện nhưng cơnmưa đầu mùa tạo điều kiện thuận lợi cho cây trồng sinh trưởng và phát triển.Diễn biến tình hình thời tiết, khí hậu vụ Xuân hè năm 2012 được thể hiên quabảng sau:

Bảng 3.1 Một số chỉ tiêu thời tiết khí hậu 5 tháng đầu năm 2012 tại

thị trấn Nà Phặc, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn Chỉ tiêu

Tháng

Nhiệt độ

TB ( o C)

Độ ẩm không khí TB (%)

Tổng lượng mưa (mm)

(Nguồn: Trạm khí tượng thủy văn Ngân Sơn)

So với toàn huyện, thị trấn Nà Phặc có lượng mưa thấp nhất do bị chechắn bởi cánh cung Ngân Sơn, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuấtnông nghiệp và quá trình sinh trưởng, phát triển của cây trồng Riêng cây dưachuột là loại cây chịu hạn kém so với các cây trồng khác, sau khi gieo nếu

không được cung cấp đủ nước hạt sẽ chậm nảy mầm, ảnh hưởng đến cả quátrình sinh trưởng của cây dẫn đến năng xuất thấp và hiệu quả kinh tế khôngcao Do điều kiện thời tiết khô và lạnh vào những tháng đầu năm (tháng 1 đếntháng 3) nhiệt độ trung bình chỉ dao động từ 9,6 - 17,2oC, lượng mưa trungbình chỉ khoảng 12,8mm làm hạn chế sự sinh trưởng phát triển của cây con, ẩm

độ cao (trên 80%) lại là điều kiện thuận lợi cho sâu xám phát sinh và gây hại Cuốitháng 3, đầu tháng 4 thời tiết ấm dần lên và bắt đầu có mưa, tuy lượng mưa khôngnhiều chỉ khoảng 60,8mm nhưng có tác dụng rất lớn đối với dưa chuột ở thời kìnày vì cây đang trong giai đoạn ra hoa và tạo quả Giai đoạn này cây vẫn tiếp tụcphát triển mạnh về thân, cành và lá nên cây yêu cầu lượng nước rất lớn, thiếunước giai đoạn này sẽ gây thiệt hại rất lớn về năng xuất

3.2 Đặc điểm sinh trưởng của ba giống dưa chuột F1 Mummy 331, F1 179 và Dưa xanh vụ Xuân hè năm 2012 tại thị trấn Nà Phặc, huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn

3.2.1 Thời gian sinh trưởng của cây dưa chuột

Dưa chuột là cây hằng niên, thời gian sinh trưởng của cây được tính từkhi gieo (trồng) đến khi kết thúc thu hoạch Thời gian sinh trưởng của câyđược chia thành nhiều giai đoạn: Giai đoạn mọc, giai đoạn phân cành, giaiđoạn ra hoa và tạo quả (Tạ Thu Cúc, 2000) [6] Các giống dưa khác nhau cóthời gian sinh trưởng và các giai đoạn phát triển khác nhau Thời gian từ gieođến mọc là giai đoạn hạt chuyển từ trạng thái ngủ nghỉ sang trạng thái nảymầm thời kỳ này cây chủ yếu sử dụng chất dinh dưỡng trong hạt Giai đoạnnày cần thiết phải giữ ẩm cho đất để tạo điều kiện thuận lợi cho hạt nảy mầm.Theo dõi thời gian sinh trưởng của 3 giống dưa chuột trong thí nghiệm tôi thuđược kết quả thể hiện tại bảng 3.2

Bảng 3.2 Thời gian sinh trưởng của 3 giống dưa chuột vụ Xuân hè

Thu quảđầu

Kết thúcthu quả

Ghi chú : ns sai khác không có ý nghĩa

* sai khác có ý nghĩa ở mức độ tin cậy 95%

Qua bảng trên cho thấy: giai đoạn từ gieo đến mọc của các giống dưatham gia thí nghiệm biến động từ 5,6 – 9,6 ngày Giai đoạn từ gieo đến mọcthể hiện khả năng nảy mầm của giống, hiện tượng này có thể là do các yếu tốngoại cảnh tác động như thời gian, kỹ thuật bảo quản hạt giống hoặc do cácyếu tố nội tại như quá trình ngủ nghỉ của hạt giống Hai giống dưa F1Mummy 331 và F1 179 có thời gian mọc là 7,6 – 9,6 ngày có sự sai khác ởmức độ tin cậy 95% và có thời gian mọc chậm hơn giống dưa xanh từ 2 - 3ngày sai khác có ý nghĩa ở mức độ tin cây 95%

Giai đoạn từ gieo đến phân cành kéo dài từ 35,5 - 41,3 ngày thời kỳ này

bộ rễ của cây còn yếu khả năng hút chất dinh dưỡng còn kém và chậm Cây

bắt đầu phân cành khi có từ 5 - 6 lá thật, đây là thời kỳ sinh trưởng sinhdưỡng của cây, bộ rễ gần hoàn chỉnh nhằm hoàn thiện các bộ phận của cây.Qua bảng 3.2 ta thấy giống dưa xanh có thời gian phân cành sớm nhất 35,5ngày sau gieo sai khác có ý nghĩa ở mức độ tin cậy 95% so với các giốngtham gia thí nghiệm Giống F1 Mummy 331 và F1 179 có thời gian phâncành từ 39,3 - 41,3 ngày sau gieo có sự sai khác có ý nghĩa ở mức tin cậy95%

Giai đoạn ra hoa là thời kỳ quan trọng nhất của cây, thời kỳ này câyvừa phát triển thân lá vừa ra hoa, tạo quả nên thời kỳ này cần cung cấp đầy đủdinh dưỡng cho cây phát triển Thời kỳ này dài hay ngắn có ý nghĩa trongviệc định tính chín sớm hay muộn của từng giống Thời gian cây ra hoa đầucủa giống Dưa xanh chậm nhất, 45,3 ngày sau gieo cây mới bắt đầu ra hoa có

sự sai khác có ý nghĩa đối với 2 giống dưa lai F1 Mummy 331 và F1 179 ởmức độ tin cậy 95% Giống dưa lai F1 Mummy 331 có thời gian ra hoa sớmhơn cả, sau 39,3 ngày sau gieo cây đã ra hoa đầu sự sai khác có ý nghĩa đốivới các giống tham gia thí nghiệm ở mức độ tin cậy 95%

Thời gian từ khi cây ra hoa đầu đến khi cây cho thu quả đầu dài hayngắn sẽ quy định tính chín sớm, trung bình hay muộn của các giống nhờ đógiúp ta chủ động việc tham canh tăng vụ cây trồng

Kết quả từ bảng 3.2 cho thấy

Tổng thời gian sinh trưởng của cây được tính từ khi mọc mầm đến khikết thúc thu quả thương phẩm đây là một khoảng thời gian để đánh giá mộtchu kỳ sống của các giống dưa chuột Thời gian này dài hay ngắn phụ thuộcvào nhiều yếu tố như giống, điều kiện ngoại cảnh như điều kiện thời tiết khíhậu, môi trường dinh dưỡng, các biện pháp kỹ thuật tác động

Số liệu từ bảng 3.2 cho thấy: Giống có thời gian sinh trưởng ngắn nhất

là giống Dưa xanh với tổng thời gian sinh trưởng là 77,3 ngày, giống F1Mummy 331 có thời gian sinh trưởng dài nhất 81,3 ngày không có sự sai khác

so với giống F1 179 nhưng có sự sai khác có ý nghĩa so với giống Dưa xanh ởmức độ tin cậy 95%

3.2.2 Động thái tăng trưởng chiều cao cây của 3 giống dưa chuột tham gia thí nghiệm

Động thái tăng trưởng chiều cao cây và tốc độ ra lá của cây thể hiệntính thích ứng của giống Tùy thuộc vào đặc tính di truyền của giống mà có sựkhác biệt về khả năng ra lá và khả năng tăng trưởng chiều cao thân chính củacác giống là khác nhau Qua theo dõi khả năng sinh trưởng của các giống dưachuột chúng tôi thu kết quả về sự tăng trưởng chiều cao thân chính của câydưa chuột như sau:

Bảng 3.3: Động thái tăng trưởng chiều cao cây của 3 giống dưa chuột thí

nghiệm vụ xuân năm 2012 tại thị trấn Nà Phặc

F1 179 2,2 * 5,9 * 20,8 * 60,7 * 86,1 * 123,5 * 172,9 ns 208,3 * 221,3 *

CV% 8,0 3,3 1,9 0,1 0,5 0,3 5,3 6,8 6,4 LSD0,05 0,4 0,4 0,8 0,1 0,9 0,7 21,5 36,2 27,3

Ghi chú ns sai khác không có ý nghĩa

* sai khác có ý nghĩa ở mức độ tin cậy 95%

Từ 15 ngày sau gieo đến 20 ngày sau gieo, cây con chuyển dần sang sửdụng dinh dưỡng từ đất Trong giai đoạn này cây gặp điều kiện không thuậnlợi của thời tiết như cường độ ánh sáng thấp Ở cây bộ rễ còn yếu, số lá ít,diện tích lá nhỏ khả năng tổng hợp chất hữu cơ còn thấp, do đó động thái tăngtrưởng chiều cao cây chậm ở tất cả các giống Qua bảng 3.3 ta thấy 15 ngàyđầu sau khi gieo giống Dưa xanh có chiều cao cây cao nhất là 2,6cm có sự saikhác so với giống F1 179 là giống có chiều cao cây thấp nhất 2,2cm ở mức độtin cậy 95% nhưng sai khác không có ý nghĩa với giống F1 Mummy 331 vềmặt thống kê Đến 20 ngày sau gieo chiều cao cây của giống Dưa xanh tănglên 6,6cm, giống F1 179 chiều cao cây tăng từ 2,2cm - 5,9cm sự sai khác này

hoàn toàn có ý nghĩa về mặt thống kê Giống F1 Mummy 331 có chiều caocây tăng từ 2,4cm - 6,4cm không có sự khác biệt lớn so với giống Dưa xanhnhưng sai khác có ý nghĩa đối với giống F1 179 ở mức tin cậy 95%.

Thời kỳ từ 20 - 25 ngày sau gieo là thời kỳ ra tua, tốc độ tăng trưởngchiều cao cây của các giống nhanh bởi vì giai đoạn này cây đã phát triển đầy

đủ về nhiều mặt như bộ rễ gần hoàn chỉnh, số lá cũng như diện tích lá tăngdần nên cây tổng hợp được nhiều chất hữu cơ để phát triển các cơ quan và bộphận của cây Kết quả thu được từ bảng cho thấy: Giống Dưa xanh là giống

có sự tăng trưởng nhanh nhất, chiều cao cây lúc này đã đạt được là 21,5cm,còn giống F1 Mummy 331 chiều cao cây đã đạt 21,1cm tuy không có sự khácbiệt lớn giưa 2 giống này nhưng lại có sự sai khác đối với giống F1 179 làgiống có sự tăng trưởng chiều cao cây thấp nhất là 20,8cm Từ 30 ngày saugieo cây tăng trưởng chiều cao khá nhanh lúc này chiều cao cây của các giốngdao động từ 60,7cm - 62,8cm lúc này đã có sự sai khác giữa giống Dưa xanh

và các giống F1 Mummy 331 và F1 179 ở mức độ tin cậy 95%

Khoảng thời gian từ 35- 40 ngày sau gieo là thời kỳ phân cành, cùngvới sự phát triển hoàn chỉnh của bộ rễ là sự tăng trưởng nhanh về số lượngcũng như diện tích lá Cây đã hoàn chỉnh về các bộ phận nên chiều cao câytăng rất nhanh Qua bảng 3.3 ta thấy giống Dưa xanh có chiều cao cây tăng từ92,0cm đến 125,6cm còn các giống F1 Mummy 331 và F1 179 tăng trongkhoảng từ 60,7cm - 123,5cm có sự sai khác đối với giống Dưa xanh ở mức độtin cậy 95%

Thời kỳ ra hoa đầu là thời kỳ mà ở cây dưa chuột sảy ra cả 2 quá trìnhsinh trưởng sinh dưỡng và sinh trưởng sinh thực Chất dinh dưỡng bắt đầu tậptrung về nuôi hoa và phát triển quả Trong thời kỳ này tốc độ phát triển chiềucao cây vẫn nhanh Qua bảng 3.3 ta thấy giống Dưa xanh có chiều cao cây