khảo sát tình trạng tiêu chảy ở heo con theo mẹ từ sơ sinh đến cai sữa ở trại heo darby- cj- genetic

Những nguyên nhân dẫn đến tiêu chảy trên heo con theo mẹ được đề cập, nhất là vi sinh vật đường ruột, bởi vì hệ vi sinh vật đường ruột hết sức đa dạng.. Hậu quả nghiêm trọng là cơ thể bị

TÓM TẮT KHÓA LUẬN Qua quá trình “Khảo sát tình trạng tiêu chảy ở heo con theo mẹ từ sơ sinh đến cai sữa tại Trại Darby-CJ Genetics” với mục đích khảo sát một số nguyên nhân

ảnh hưởng đến bệnh tiêu chảy trên heo con ở Trại, từ đó có biện pháp hạn chế thiệt hại

do bệnh tiêu chảy gây ra, chúng tôi ghi nhận được kết quả sau:

Thời gian khảo sát từ ngày 07/03/2008 – 28/06/2008

Tỷ lệ heo con tiêu chảy 59,80%, trong đó cao nhất ở đợt III 64,92% và thấp nhất ở đợt I 55,10%

Tỷ lệ ngày con tiêu chảy 6,94%, trong đó cao nhất ở đợt III 7,64% và thấp nhất

ở đợt I 6,37%

Triệu chứng tiêu chảy trên heo con theo mẹ xuất hiện cao vào giai đoạn 7 – 12 ngày tuổi và 13 – 18 ngày tuổi So với giai đoạn tuổi khác thì sự khác biệt này là rất có

ý nghĩa vê mặt thống kê với P < 0,001

Tỷ lệ chữa khỏi đạt 91,23%, trong đó cao nhất ở đợt II 91,89% và thấp nhất ở đợt III 90,18%

Thời gian điều trị trung bình là 2,3 ngày, trong đó cao nhất ở đợt III là 2,43 ngày và thấp nhất ở đợt II là 2,27 ngày

Tỷ lệ tái phát trung bình 24,09%, trong đó cao nhất ở đợt III là 27,24% và thấp nhất ở đợt I là 21,08%

Tỷ lệ chết do tiêu chảy 0,67%, trong đó cao nhất ở đợt III là 1,14% và thấp nhất

ở đợt II là 0,23%

E coli là nguyên nhân quan trọng và thường gặp trong bệnh tiêu chảy trên heo con theo mẹ chiếm 85%

Vi khuẩn E.coli đề kháng khá mạnh với nhiều loại kháng sinh, trong đó

penicillin, doxycyclin, Streptomycin, tetracyclin, bactrim bị đề kháng khá mạnh 100%), tiếp sau đó là Ampicillin, Amoxicillin, cephalexin, neomycin 80%-90%) và chỉ còn nhạy cảm với 3 loại kháng sinh: gentamycin 70,59%, norfloxacin 70,59%, colistin 64,71%

(90%-MỤC LỤC

Trang

Trang tựa i

Lời cảm tạ ii

Tóm tắt iii

Mục lục iv

Danh sách các bảng vii

Danh sách các biểu đồ viii

Danh sách các sơ đồ viii

Chương 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục đích 2

1.3 Yêu cầu 2

Chương 2 TỔNG QUAN 3

2.1 Bệnh tiêu chảy trên heo con 3

2.1.1 Các nguyên nhân gây tiêu chảy 4

2.1.1.1 Do heo mẹ 4

2.1.1.2 Do heo con 5

2.1.1.3 Do chăm sóc nuôi dưỡng 7

2.1.1.4 Do điều kiện môi trường và ngoại cảnh 8

2.1.1.5 Do vi sinh vật 8

2.1.2 Cơ chế sinh bệnh 11

2.1.3 Đặc điểm của một số bệnh gây tiêu chảy trên heo con theo mẹ 12

2.1.3.1 Tiêu chảy do E.coli 12

2.1.3.2 Bệnh viêm dạ dày ruột 12

2.1.3.3 Dịch tiêu chảy (do Coronavirus) 13

2.1.3.4 Tiêu chảy do Rotavirus 13

2.1.3.5 Tiêu chảy do Salmonella 13

2.1.3.6 Tiêu chảy do cầu trùng 13

2.1.3.7 Viêm ruột hoại tử (do Clostridium perfringens type C) 14

2.2 Quy trình quản lý heo con theo mẹ tại Trại 14

2.2.1 Phương pháp đỡ đẻ 14

2.2.2 Phương pháp ghép heo con 15

2.2.3 Quản lý, chăm sóc và điều trị heo con theo mẹ: 15

Chương 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 17

3.1 Thời gian và địa điểm thực hiện 17

3.2 Nội dung và phương pháp tiến hành 17

3.2.1 Đối tượng khảo sát: heo con theo mẹ từ sơ sinh đến khi cai sữa 17

3.2.2 Nội dung khảo sát 17

3.2.3 Phương pháp tiến hành 18

3.2.3.1 Tiểu khí hậu chuồng nuôi 18

3.2.3.2 Ghi nhận tỷ lệ heo tiêu chảy và ngày con tiêu chảy 18

3.2.3.3 Ghi nhận thời gian và kết quả điều trị 18

3.2.3.4 Ghi nhận trọng lượng bình quân của heo con ở giai doạn sơ sinh và cai sữa, số heo còi 19

3.2.3.5 Xét nghiệm vi trùng và thử kháng sinh đồ 19

Chương 4 KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 21

4.1 Tiểu khí hậu chuồng nuôi 21

4.2 Tỷ lệ heo tiêu chảy 22

4.2.1 Tỷ lệ heo tiêu chảy 22

4.2.2 Tỷ lệ ngày con tiêu chảy 25

4.2.3 Tỷ lệ ngày con tiêu chảy theo ngày tuổi 26

4.3 Tỷ lệ chữa khỏi 28

4.4 Thời gian điều trị trung bình 30

4.5 Tỷ lệ tái phát 31

4.6 Tỷ lệ chết do tiêu chảy 32

4.7 Tỷ lệ chết do nguyên nhân khác 33

4.8 Tỷ lệ còi 34

4.9 Trọng lượng bình quân lúc sơ sinh 34

4.10 Trọng lượng bình quân lúc cai sữa 35

4.11.2 Kết quả thử kháng sinh đồ với E coli gây bệnh 37

Chương 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 40

5.1 Kết luận 40

5.2 Đề nghị 41

TÀI LIỆU THAM KHẢO 42

DANH SÁCH CÁC BẢNG

Trang

Bảng 2.1: Một số mầm bệnh gây nhiễm trong đường tiêu hóa 10

Bảng 2.2: Tần suất phân lập mầm bệnh gây bệnh tiêu chảy heo con theo mẹ 10

Bảng 4.1: Kết quả theo dõi nhiệt độ và ẩm độ 21

Bảng 4.2: Tỷ lệ heo tiêu chảy 22

Bảng 4.3: Tỷ lệ ngày con tiêu chảy 25

Bảng 4.4: Tỷ lệ ngày con tiêu chảy theo ngày tuổi 26

Bảng 4.5: Tỷ lệ chữa khỏi 29

Bảng 4.6: Thời gian điều trị trung bình 30

Bảng 4.7: Tỷ lệ tái phát 31

Bảng 4.8: Tỷ lệ chết do tiêu chảy 32

Bảng 4.9: Tỷ lệ chết do nguyên nhân khác 33

Bảng 4.10: Tỷ lệ heo còi 34

Bảng 4.11: Trọng lượng bình quân lúc sơ sinh 35

Bảng 4.12: Trọng lượng bình quân lúc cai sữa 35

Bảng 4.13: Kết quả phân lập vi khuẩn 37

Bảng 4.14: Kết quả thử kháng sinh đồ 38

DANH SÁCH CÁC BIỂU ĐỒ

Trang

Biểu đồ 4.1: Tỷ lệ heo tiêu chảy 23

Biểu đồ 4.2: Tỷ lệ ngày con tiêu chảy 25

Biểu đồ 4.3: Tỷ lệ ngày con tiêu chảy theo ngày tuổi 27

Biểu đồ 4.4: Tỷ lệ chữa khỏi 29

Biểu đồ 4.5: Thời gian điều trị trung bình 30

Biểu đồ 4.6: Tỷ lệ tái phát 31

Biểu đồ 4.7: Tỷ lệ chết do tiêu chảy 32

Biểu đồ 4.8: Tỷ lệ chết do nguyên nhân khác 33

Biểu đồ 4.9: Tỷ heo lệ còi 34

Biểu đồ 4.10: Trọng lượng bình quân lúc sơ sinh 35

Biểu đồ 4.11: Trọng lượng bình quân lúc cai sữa 36

DANH SÁCH CÁC SƠ ĐỒ Trang Sơ đồ 2.1: Hệ vi khuẩn đường ruột 9

Sơ đồ 2.2: Cơ chế sinh bệnh 11

và chất lượng cao

Hiện nay ngành chăn nuôi heo ngày càng phát triển, việc nâng cao chất lượng giống và nguồn thức ăn đạt tiêu chuẩn là vô cùng cần thiết Bên cạnh đó bệnh tật là vấn đề không kém phần quan trọng, nó làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm, nếu không phòng và chữa trị kịp thời thì sẽ đưa đến tỷ lệ chết cao và gây thiệt hại lớn

về kinh tế

Qua thực tế cho thấy, tiêu chảy là một bệnh lý đặc thù của đường tiêu hóa diễn biến rất phức tạp và gây thiệt hại đáng kể trên đàn heo con Bệnh do rất nhiều nguyên nhân dẫn đến như: tiểu khí hậu chuồng nuôi, vi sinh vật, chăm sóc và quản lý… Bệnh tác động rất lớn đến sức khỏe của heo con theo mẹ, do đó vấn đề tìm ra biện pháp khắc phục là điều hết sức quan trọng Những nguyên nhân dẫn đến tiêu chảy trên heo con theo mẹ được đề cập, nhất là vi sinh vật đường ruột, bởi vì hệ vi sinh vật đường ruột hết sức đa dạng Chính vì thế mà vấn đề xét nghiệm tìm vi khuẩn gây bệnh và thử kháng sinh đồ là điều cần thiết, để từ đó có biện pháp lựa chọn kháng sinh điều trị một cách thích hợp nhằm đem lại hiệu quả cao trong công tác điều trị

Để giải quyết phần nào yêu cầu này của thực tế sản xuất, được sự phân công của khoa Chăn Nuôi Thú Y, sự chấp nhận của Bộ môn Nội Dược Trường Đại Học Nông Lâm Tp – Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Nguyễn Như Pho cùng với sự chấp nhận và tạo điều kiện của lãnh đạo công ty TNHH Darby-CJ Genetics, chúng tôi

1.2 Mục đích

Tìm hiểu hiện trạng tiêu chảy trên heo con theo mẹ tại Trại Darby-CJ Genetics

để đưa ra biện pháp phòng và trị bệnh tiêu chảy trên heo con theo mẹ hiệu quả

1.3 Yêu cầu

Khảo sát và ghi nhận tiểu khí hậu chuồng nuôi

Khảo sát tình hình tiêu chảy trên heo con theo mẹ từ sơ sinh đến khi cai sữa Theo dõi và ghi nhận kết quả điều trị tại Trại

Phân lập vi khuẩn E coli từ phân heo con theo mẹ bị tiêu chảy, thử kháng sinh

đồ để tìm loại kháng sinh có hiệu quả trong việc điều trị tiêu chảy trên heo con theo

mẹ tại Trại

Chương 2

TỔNG QUAN

2.1 Bệnh tiêu chảy trên heo con

Bệnh tiêu chảy trên heo con là một bệnh gây tổn thất rất nhiều cho heo con trong thời kỳ theo mẹ, đồng thời làm giảm đi sức tăng trưởng của heo con trong giai đoạn sau khi lành bệnh

Bởi vì, tiêu chảy là một hiện tượng rối loạn tiêu hóa, thay vì nhu động ruột diễn

ra bình thường thì trở nên co thắt quá độ làm cho những chất chứa trong ruột non, ruột già thải qua hậu môn quá nhanh, dưỡng chất không kịp tiêu hóa và ruột già chưa hấp thu được nước… tất cả điều tống ra hậu môn với thể lỏng hoặc sền sệt Hậu quả nghiêm trọng là cơ thể bị mất nhiều nước, mất nhiều ion điện tích và ngộ độc các loại độc tố do vi khuẩn gây bệnh tiêu chảy sản sinh ra, con vật suy nhược rất nhanh và có thể chết rất nhanh nếu là thú sơ sinh nhỏ tuổi, gầy ốm, kém sức chịu đựng (theo Võ Văn Ninh, 2001)

Sinh lý heo con

Heo con mới sinh ra có bộ máy tiêu hóa chưa hoàn chỉnh về chức năng và cấu tạo lớp màng nhầy chiếm tỉ lệ khá lớn trong thành ruột Sự phân tiết enzyme tiêu hóa

ở dạ dày và ruột non rất kém, chỉ đủ tiêu hóa thức ăn đơn giản

Khi cai sữa, heo con lấy chất dinh dưỡng chủ yếu từ thức ăn, vì vậy bộ máy tiêu hóa của chúng phải qua một quá trình thay đổi hình thái cấu tạo và hoạt động sinh lý

để thích ứng với điều kiện sống mới Vấn đề cai sữa sớm thường bị trở ngại do heo con từ khi mới đẻ đến 2 tuần tuổi sử dụng rất ít hoặc không sử dụng được tinh bột vì tuyến tụy và ruột tiết quá ít amylaza So với các enzyme khác, tác dụng của lactaza giảm dần qua lứa tuổi còn maltaza tăng dần qua lứa tuổi (theo Nguyễn Thị Trúc Ly, 2006)

Sau khi cai sữa, PH dạ dày tăng một cách từ từ (trong vòng 2 tuần), độ acid dạ

của heo con tiết rất ít pepsin, sự ngưng kết sữa nhờ chemozin Protein trong thức ăn sẽ được tiêu hóa nhờ enzyme tuyến tụy (theo Dương Thị Thanh Loan, 2002)

Ở heo con dưới 1 tháng tuổi, trong dịch dạ dày không có HCL tự do Thiếu HCL làm cho pH dạ dày cao, vi sinh vật có hại xâm nhập bằng đường miệng có khả năng sống sót trong ống tiêu hóa, phát triển mạnh gây nên tiêu chảy

Về miễn dịch, heo con chỉ nhận miễn dịch thụ động từ mẹ thông qua sữa đầu Miễn dịch mạnh lúc mới sinh nhưng sau đó giảm dần và còn rất ít ở 2 tuần tuổi Trong khi đó, miễn dịch chủ động đến lúc 4 tuần tuổi mới hoạt động tích cực nên trong khoảng từ 2 đến 4 tuần tuổi heo con có sức đề kháng giảm dễ bị nhiễm bệnh (theo Nguyễn Như Pho, 2001)

2.1.1 Các nguyên nhân gây tiêu chảy

2.1.1.1 Do heo mẹ

Sữa mẹ là nguồn thức ăn chính và quan trọng nhất đối với heo con theo mẹ Vì sữa mẹ là nguồn thức ăn có đầy đủ chất dinh dưỡng không có loại thức ăn nào có thể thay thế được Do đó, sự chăm sóc nuôi dưỡng heo mẹ trong giai đoạn mang thai và nuôi con giữ vai trò quan trọng trong sinh trưởng, phát triển và sức đề kháng của heo con

Theo Hồ Văn Giá (1991), lúc mang thai nếu cho mẹ ăn thiếu vitamin A thì heo con sinh ra cũng thiếu vitamin A làm cho niêm mạc ruột không được bảo vệ nên dễ bị

nhiễm các loại vi trùng Colibacillus và Samonella gây ra tiêu chảy

Theo Đào Trọng Đạt (1964), nếu chế độ chăm sóc nái mang thai nhất là 2 tháng cuối không hợp lý, làm bào thai và heo con sau khi sinh yếu sức sống và sức đề kháng

là nhân tố làm bệnh dễ phát sinh, nhất là bệnh trên đường tiêu hóa

Lượng sữa mẹ từ khi đẻ ra thường tăng dần đến cuối tuần thứ 3 rồi giảm thấp Trong khi đó nhu cầu sữa của heo con tăng Vì vậy, nếu không cung cấp thêm đủ chất dinh dưỡng thì heo con sẽ bị stress và dễ bị nhiễm bệnh

Do thành phần sữa mẹ có nhiều chất khô, mỡ khó tiêu nên heo con bị tích thực

Từ đó E.coli tác động phân hủy sữa thành acid gây viêm dạ dày ruột dẫn đến tiêu chảy

Heo mẹ không đủ chất dinh dưỡng trong thời gian mang thai, không cung cấp

đủ chất dinh dưỡng như thiếu protein, vitamin A, Cu, Zn, Fe… làm rối loạn quá trình

trao đổi chất ở bào thai nên heo con sinh ra yếu ớt, sức đề kháng kém, dễ mắc bệnh ở đường tiêu hóa

Theo Võ Văn Ninh (1985), ở những đàn có heo mẹ tốt sữa, sữa mẹ nhiều và giàu chất dinh dưỡng, heo con bú nhiều, sữa không tiêu hóa kịp và có nhiều dưỡng chất khó tiêu bị đẩy xuống ruột già là môi trường thuận lơi cho những vi sinh vật có hại nhân lên gây bệnh tiêu chảy cho heo con theo mẹ

Theo Võ Văn Ninh (1999), nái đẻ lứa đầu có thể có nhiều con không có sữa (vú lép, tuyến sữa không phát triển hoặc kém phát triển, không có vú hoặc núm vú không

có lỗ tia) Heo mẹ bị nhiễm trước khi sinh mặc dù đã điều trị và khỏi triệu chứng nhưng vẫn còn mang mầm bệnh như thương hàn, xoắn khuẩn,…khi mang thai vi trùng xâm nhập qua màng nhau, gây sẩy thai hoặc heo con đẻ ra có thể bị nhiễm các vi trùng này

Do công tác tiêm phòng cho heo mẹ không được thực hiện nghiêm ngặt và đúng định kỳ, ở những nái không được tiêm phòng vaccine cần thiết như: phó thương

hàn, TGE, E.coli… nên heo mẹ không nhận được kháng thể và heo con không nhận

được kháng thể thụ động truyền qua sữa đầu, dẫn đến nguy cơ nhiễm vi sinh vật này

và bệnh tiêu chảy trên heo con sẽ tăng lên

Theo Nguyễn Như Pho (1995), heo mẹ mắc phải chứng MMA, heo con bú sữa

có sản vật viêm hoặc liếm dịch viêm rơi vải trên nền chuồng gây viêm ruột tiêu chảy Trên những heo mẹ kém sữa hay mất sữa, heo con được bú ít hoặc không được bú sữa đầu nên sức đề kháng kém, dễ phát sinh bệnh

2.1.1.2 Do heo con

Do đặc điểm sinh lý của heo con trong những ngày đầu chưa kịp thích nghi với môi trường mới Bộ máy tiêu hóa chưa hoàn thiện về chức năng và cấu trúc, các men tiêu hóa còn nghèo về số lượng và chất lượng, HCl phân tiết ít làm cho pH trong dịch đường tiêu hóa cao tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn độc hại đường tiêu hóa phát triển và gây bệnh (Kvanhixki, 1960 – dẫn liệu của Nguyễn Như Pho, 1995)

Theo Trần Thị Dân (2002), ở sữa đầu, ngoài các chất thiết yếu còn chứa các loại kháng thể (globuline) khá cao, loại kháng thể này chủ yếu là IgG Tuy nhiên, vi

lượng IgG giảm nhanh, IgA được thay thế để trở thành kháng thể chính trong sữa thường Ở heo sơ sinh khả năng hấp thu kháng thể trong sữa đầu chỉ xảy ra 36 – 48 giờ sau khi sinh Cơ chế này cũng giúp cho đường ruột của heo sơ sinh giới hạn hấp thu những chất gây bệnh Nếu heo con bú đủ sữa và hấp thu tốt kháng thể thì hiệu giá kháng thể trong máu của heo con sơ sinh gần bằng hiệu giá kháng thể của heo mẹ ở 24 giờ sau khi sinh

Do heo con thiếu sắt (Fe), mỗi ngày heo con cần 7mg Fe nhưng sữa mẹ chỉ cung cấp 1mg Fe mỗi ngày Heo con lại dự trữ Fe ít (30mg), vì màng nhau là hàng rào hạn chế vận chuyển từ mẹ sang bào thai (Nguyễn Như Pho, 1995) Trong khi đó tốc độ sinh trưởng của heo con rất nhanh, lượng máu trong cơ thể cũng phải tăng lên cho phù hợp, sự thiếu Fe sẽ làm ngưng trệ quá trình thành lập hemoglobine của hồng cầu dẫn đến thiếu máu và tiêu chảy

Theo Niconxki(1983), trong quá trình phát triển heo con chỉ tổng hợp được vitamin A từ 20 ngày tuổi trở đi Trong khi đó dạ dày thường xuyên có sự thay đổi đều đặn các tế bào biểu bì, nên khi thiếu vitamin A biểu mô niêm mạc xảy ra các quá trình loạn dưỡng như rối loạn chức năng nhu động, phân tiết và hấp thu của dạ dày ruột Thiếu vitamin A làm giảm khả năng tạo kháng thể trong máu Do sừng hóa màng niêm mạc biểu mô nên giảm khả năng tiết dịch của các tuyến, giảm tiết dịch tiêu hóa làm rối loạn khả năng hấp thụ các chất dinh dưỡng trong ruột, thức ăn ứ đọng tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn có hại phát triển, sinh hiện tượng loạn khuẩn

Theo Phùng Ứng Lân (1986), do khả năng điều tiết thân nhiệt chưa hoàn chỉnh nên heo con rất nhạy cảm với sự thay đổi đột ngột của thời tiết, nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp, ẩm độ chuồng nuôi cao sẽ dẫn đến tiêu chảy

Do đặc tính heo con hay liếm láp nước đọng nên dễ nhiễm vi khuẩn gây bệnh vào đường ruột hay do heo con ăn thức ăn của mẹ, bộ máy tiêu hóa khó tiêu hóa dẫn đến rối loạn tiêu hóa và tiêu chảy

Heo con sơ sinh chỉ sử dụng được các vitamin tan trong nước như: vitamin nhóm B, C còn các vitamin tan trong dầu như: vitamin A, D, E, K phải từ 1 – 3 tuần tuổi mới sử dụng được (Phạm Khắc Hiếu, 1997) Vì thế heo con thiếu các vitamin A,

D, E, K làm rối loạn chức năng nhu động, phân tiết và hấp thu dạ dày ruột đưa đến tiêu chảy

Theo Võ Văn Ninh (1999), thời kỳ heo con mọc răng cũng dễ mắc bệnh tiêu chảy Hai thời điểm mà heo con sốt và tiêu chảy với tỉ lệ cao nhất là lúc 10 – 17 ngày tuổi và 23 – 29 ngày tuổi, ứng với thời gian mọc răng sữa tiền hàm số 3 ở hàm dưới và răng sữa tiền hàm số 4 ở hàm trên

Theo Dune (1970), bệnh phân trắng xuất hiện từ 1 – 7 ngày tuổi sau khi sinh Đối với những heo không được bú sữa đầu, sức đề kháng từ 16 – 21 ngày tuổi ít hơn

so với những heo được bú sữa đầu

2.1.1.3 Do chăm sóc nuôi dưỡng

Chăm sóc nuôi dưỡng không đúng kỹ thuật là tiền đề cho vi sinh vật phụ nhiễm dẫn đến viêm nhiễm

Thiếu sót đầu tiên là heo con không được bú sữa đầu đầy đủ Sữa đầu ngoài thành phần dinh dưỡng cao, còn chứa kháng thể mẹ truyền qua giúp heo con phòng chống bệnh trong 3 – 4 tuần lễ đầu

Do cắt rốn, cột rốn heo con không đúng kỹ thuật, vệ sinh rốn không tốt heo con

bị viêm rốn sẽ dễ bị tiêu chảy

Theo Võ Văn Ninh (1995), 80% tiêu chảy ở heo con do viêm rốn, sức đề kháng giảm

Theo Nguyễn Như Pho (1995), do bấm răng không kỹ, khi bú heo con làm trầy

vú mẹ và heo con bú sữa của vú bị viêm gây tiêu chảy

Không úm heo con hoặc úm heo con không đúng qui cách, heo con sau khi rời khỏi bụng mẹ, không có hoàn cảnh sống ổn định mà chịu trực tiếp các điều kiện sống luôn biến đổi nên hệ tiêu hóa hoạt động yếu, giảm nhu động ruột, giảm phân tiết dịch tiêu hóa, đưa đến tình trạng không tiêu rồi viêm ruột, tiêu chảy

Vệ sinh chuồng trại kém bao gồm không sát trùng chuồng nái trước khi sinh, cho nái ăn thức ăn kém chất lượng, bị chua ôi, thối, có chứa độc tố vi trùng hoặc nấm mốc, nguồn nước uống không sạch cũng là nguyên nhân dẫn đến nhiễm trùng đường ruột và tiêu chảy

Việc thiết kế máng ăn cho heo mẹ không hợp lý, làm thức ăn rơi vãi, heo con liếm láp thức ăn heo mẹ cũng dẫn đến tiêu chảy

2.1.1.4 Do điều kiện môi trường và ngoại cảnh

Điều kiện môi trường và ngoại cảnh ảnh hưởng rất lớn đến nền chăn nuôi và tạo mọi nguyên nhân dẫn đến bệnh tật

Khi mới sinh ra khả năng thích nghi và bảo vệ của heo con rất kém, heo con nhạy cảm với sự thay đổi đột ngột của điều kiện ngoại cảnh Trong đó, nhiệt độ và ẩm

độ rất quan trọng, sau những trận mưa to kéo dài và có gió mùa đông bắc lạnh thường làm tỉ lệ tiêu chảy heo con tăng lên rõ rệt

Theo Đào Xuân Cương (1963), yếu tố môi trường như nhiệt độ, ẩm độ quá cao, quá lạnh, mưa tạt, gió lùa, vệ sinh chăm sóc kém, nhốt heo quá chật, kém vận động, không áp dụng đúng qui trình đỡ đẻ, ổ úm dơ, đèn úm thiếu cũng là nguyên nhân gây tiêu chảy heo con

Theo Phạm Khắc Hiếu (1979), nhận thấy có sự liên quan đến tình trạng stress

thường tiếp theo sau đó là E.coli độc trổi dậy

Theo Võ Văn Ninh (1985), khi có những tác nhân bên ngoài tác động làm suy yếu sức chịu đựng của cơ thể là điều kiện phát sinh ra bệnh Thức ăn đang được tiêu hóa đẩy dần xuống ruột non, ruột già đột nhiên mất nhu động và nằm một chỗ, một

số vi sinh vật bình thường vô hại như E.coli đột nhiên tăng số lượng trở nên có sức

gây bệnh tạo độc tố làm tăng nhu động một cách thái quá và gây tiêu chảy

+ Tranh giành nhau một chất chuyển hóa cân bằng cho sự phát triển

+ Tiết ra chất Teriocin có tính chất kháng sinh đối với vi khuẩn khác nhưng không có tác dụng đối với vi khuẩn tiết ra nó

Khi loạn khuẩn xảy ra, số lượng vi khuẩn có lợi giảm thấp còn vi khuẩn có hại

như E.coli lại tăng cao

Người ta chứng minh virus cũng là tác nhân gây tiêu chảy như: Rotavirus,

Enterovirus , Coronavirus…

Các độc tố nấm men và nấm mốc trong thức ăn cũng gây tiêu chảy

Ký sinh trùng tác động thông qua việc tranh chấp chất dinh dưỡng với ký chủ, tiết nội hoặc ngoại độc tố, làm giảm sức đề kháng và làm tổn thương niêm mạc đường tiêu hóa, tạo điều kiện cho các tác nhân khác tấn công gây bệnh Hurgerford (1990), đã liệt kê 55 nguyên nhân gây tiêu chảy trên heo con, trong đó 9 nguyên nhân do virus, 15 nguyên nhân do vi khuẩn, 9 nguyên nhân do ký sinh trùng, 7 trường hợp ngộ độc và 15 trường hợp bắt nguồn từ các bệnh nội khoa

Theo Nguyễn Như Pho (1995), hệ vi khuẩn đường ruột được biểu thị qua sơ đồ sau

Tiết độc tố

Bảng 2.1: Một số mầm bệnh gây nhiễm trong đường tiêu hóa

Virus

Corona (TGE virus) Parvovirus Viêm dạ dày ruột truyền nhiễm

Vi trùng

(Nguyễn Như Pho, 2001)

Bảng 2.2: Tần suất phân lập mầm bệnh gây bệnh tiêu chảy heo con theo mẹ

2.1.2 Cơ chế sinh bệnh

Theo Nguyễn Như Pho (1995), cơ chế sinh bệnh được trình bày qua sơ đồ sau:

Sơ đồ 2.2: Cơ chế sinh bệnh

Nguyên nhân không do vi sinh vật Do vi sinh vật có hại

Stress, giảm

sức đề kháng

Nhiễm trùng đường tiêu hóa

Độc tố vi sinh vật Viêm ruột

Tiêu chảy

Mất nước và chất điện giải

Thiếu dinh dưỡng

Ngộ độc

Chết Giảm tiết dịch tiêu hóa

Tiêu chảy là phản ứng có lợi cho cơ thể, nhằm loại thải nhanh những chất độc hại ra khỏi đường tiêu hoá của thú Tuy nhiên, với đặc điểm là tăng nhu động ruột, tăng tiết dịch ở ruột sẽ làm giảm sự hấp thu các dưỡng chất Qua thời gian dài bị tiêu chảy, thú bị mất nước, chất điện giải, máu bị cô đặc, rối loạn tuần hoàn và trao đổi chất, cuối cùng dẫn đến shock và chết

2.1.3 Đặc điểm của một số bệnh gây tiêu chảy trên heo con theo mẹ

2.1.3.1 Tiêu chảy do E.coli

Thời gian nung bệnh không xác định được, heo con theo mẹ và heo con cai sữa mắc bệnh cao hơn lứa tuổi khác, khi bệnh nhẹ heo con bú ít, ăn ít, sốt nhẹ 39,5- 400C Khi bệnh nặng heo con bỏ bú, bỏ ăn hoàn toàn, sốt lên đến 410C Heo con bị bệnh trở nên uể oải, lông xù, mắt sâu, niêm mạc mũi, mắt trắng bệch, đôi khi có sắc thái vàng, heo con gầy còm, giảm trọng lượng hằng ngày so với những con khác Heo con tiêu chảy ở 0 – 4 ngày tuổi có phân màu vàng kem hoặc hơi xanh với rất nhiều nước, ở 4 –

21 ngày tuổi có phân màu trắng hoặc xám trắng Trong trường hợp nặng heo con mất phản ứng rõ rệt với các kích thích, run cơ, co giật, có thể chết Mổ xác thấy heo con gầy ốm, mất nước, trên lớp niêm mạc có những vết loét điểm hay vết loét mảng, có thể kèm theo viêm ruột cata, tụ huyết hay xuất huyết, vi nhung mao bất triển, số lượng bạch cầu, đại thực bào tăng, di tản ra xoang Chẩn đoán dựa vào triệu chứng lâm sàng, chẩn đoán phòng thí nghiệm

2.1.3.2 Bệnh viêm dạ dày ruột

Thời gian nung bệnh từ 1 – 2 ngày, lứa tuổi tập trung từ 3 – 4 ngày đến 21 ngày tuổi, lứa tuổi càng nhỏ tử số càng cao, có khi lên đến 90 – 100% với các đặc điểm: tiêu chảy phân vàng với nhiều nước, có thể lẫn thức ăn không tiêu, heo con dưới 3 tuần tuổi có khi ói mửa, heo con gầy, mất nước nặng, suy nhược, thường chết sau 3 – 5 ngày, không có dấu hiệu sốt hoặc triệu chứng thần kinh Mổ xác thấy heo con gầy ốm, mất nước, dạ dày chứa sữa đông đặc, ruột non căng phòng và chứa dịch màu vàng, thành ruột non mỏng, dạ dày bị viêm và xuất huyết một vài nơi Chẩn đoán có thể dựa vào các triệu chứng lâm sàng kết hợp với sự quan sát nhung mao ruột bất dưỡng bằng kính hiển vi

2.1.3.3 Dịch tiêu chảy (do Coronavirus)

Thời gian nung bệnh 1 – 3 ngày, tập trung trên heo con theo mẹ và giai đoạn sau cai sữa, với đặc điểm tử số thấp, tiêu chảy nặng, lây lan nhanh, phân vàng nhiều nước, ói mửa là triệu chứng điển hình, heo con mất nước nặng, gầy sút nhanh, bỏ bú,

đi đứng xiêu vẹo, thường nằm chồng lên nhau, có thể chết sau 3 – 5 ngày nếu không kịp thời cấp nước và chất điện giải Mổ xác thấy dạ dày heo con trống rỗng, chứa dịch màu vàng, ruột non và ruột già chứa đầy dịch Chẩn đoán dựa vào các triệu chứng điển hình: lây lan nhanh, ói mửa, tiêu chảy loãng, phân vàng

2.1.3.4 Tiêu chảy do Rotavirus

Thời gian nung bệnh từ 18 – 24 giờ, tử số 30 – 40% với các đặc điểm như heo con lười bú, lười vận động, ói mửa, tiêu chảy và lây lan nhanh, thời gian tiêu chảy kéo dài nhiều ngày (4 – 6 ngày), phân vàng, có nhiều bọt khí và chất nhầy, bệnh nặng trên heo con theo mẹ và nhẹ hơn trên heo con cai sữa Mổ xác thấy heo con gầy ốm, dạ dày chứa nhiều chất đông đặc, ruột non căng phòng do sinh hơi và chứa đầy dịch màu kem, đỉnh nhung mao ruột bị bào mòn Chẩn đoán dựa vào các triệu chứng lâm sàng:

ói mửa xuất hiện trước khi tiêu chảy, đỉnh nhung mao ruột bị bào mòn, không xuất huyết và loét ở ruột

2.1.3.5 Tiêu chảy do Salmonella

Thời gian nung bệnh 3 – 4 ngày, heo con theo mẹ và sau cai sữa mắc bệnh cao hơn các lứa tuổi khác Thể viêm ruột cấp tính xảy ra trên heo con theo mẹ, tiêu chảy phân vàng, nhiều nước, sốt vừa (40,6 – 41,50C) Sau vài ngày vi trùng xâm nhập vào phổi gây viêm phổi, có thể xuất huyết ở vùng da mỏng, sau 5 – 6 ngày mắc bệnh heo con suy nhược nặng, nằm liệt, có thể co giật nhẹ rồi chết, tử số có thể lên đến 100% Thể nhiễm trùng máu thường xảy ra trên heo lớn Bệnh tích trên heo con: thành dạ dày chứa nhiều chất nhầy, viêm ruột, xuất huyết nhiều nơi, màng treo ruột sưng và xuất huyết, lách xung huyết và rất dai, phổi có khi viêm, xuất huyết

2.1.3.6 Tiêu chảy do cầu trùng

Bệnh tập trung vào giai đoạn 5 – 25 ngày tuổi, tử số 15 – 25%, heo con tiêu chảy phân trắng sau đó chuyển sang vàng, phân hơi lỏng mùi phân rất tanh Heo con

bệnh, đặc điểm phân, kiểm tra noãn nang cầu trùng trong phân bằng phương pháp phù nổi

2.1.3.7 Viêm ruột hoại tử (do Clostridium perfringens type C)

Thời gian nung bệnh 24 giờ Thể quá cấp: xuất hiện trên heo sơ sinh(2 – 4 ngày tuổi) Heo con mệt, lười bú, tiêu chảy ra máu, chết nhanh sau 1 – 2 ngày Mổ xác thấy xuất huyết nặng ở ruột non Thể cấp tính: thường xảy ra từ 5 – 7 ngày tuổi Heo con tiêu chảy ra máu, phân màu đen, chết sau 2 – 3 ngày Mổ xác thấy ruột non ngoài sự xuất huyết còn có nhiều vùng bị hoại tử và loét Thể bán cấp tính xảy ra trên heo con

từ 1 tuần tuổi đến cai sữa Tiêu chảy kéo dài, phân màu xanh, không có máu, heo con suy yếu và chết sau 5 – 7 ngày Mổ xác thấy ruột non nhiều vùng bị hoại tử, không có xuất huyết

2.2 Quy trình quản lý heo con theo mẹ tại Trại

sự chênh lệch nhiệt độ bên ngoài môi trường và trong bụng mẹ Phải nhanh chống cho heo con bú sữa đầu vì trong sữa đầu chứa nhiều chất dinh dưỡng và kháng thể từ mẹ

Nếu heo con sinh ra chậm hay heo con lớn quá sẽ làm heo con khó hô hấp và tuần hoàn thì người đỡ đẻ phải kích thích hô hấp và tim giúp heo con sống sót cao hơn

Sau khi heo nái đẻ xong phải kiểm tra số heo con đực, cái, nhỏ hơn 0.8kg, chết, khô

Kiểm tra vú của heo mẹ xem có bao nhiêu cái, nếu heo con nhiều hơn số vú của heo mẹ thì bắt đem ghép cho nái đẻ ít con

Nếu heo con nhỏ, ốm thì truyền Glucose trong 3 ngày, mỗi lần 15ml Nếu heo con nằm bên ngoài thì phải bắt bỏ vào ổ úm từ mới đẻ đến 2 hoặc 3 ngày sau khi đẻ

2.2.2 Phương pháp ghép heo con

Nái đẻ nhiều con thì bắt con ghép sang nái đẻ ít con Khi ghép cần chú ý:

Con bắt đi ghép phải có trọng lượng ngang bằng với con của nái đẻ ít con Phải làm dấu con bắt đi ghép để dể phân biệt khi bấm tai

Khoảng cách thời gian đẻ của 2 nái ghép con không quá 12 giờ

Nếu sau 5 – 7 ngày heo con theo mẹ gầy, yếu, tiêu chảy, heo mẹ sữa ít hoặc không có sữa thì phải đổi mẹ

Trước khi đổi mẹ phải chọn mẹ có thể trạng tốt, sữa nhiều, heo con của mẹ đó phải có thể trạng tốt

Khi cai sữa, những heo con nhỏ, yếu phải cho bú sữa lại

2.2.3 Quản lý, chăm sóc và điều trị heo con theo mẹ:

Heo con đẻ sau 3 ngày thì bấm tai và thiến xong phải chích Oxytetracycline, 0,5ml/con

Đến 7 ngày tuổi cho heo con tập ăn:

Cho heo con theo mẹ ăn ngày 4 lần: sáng 9h – 15h – 21h – 1h

Cho heo con ăn cám Master 1011, những ngày đầu cho ăn 100g/lần, sau đó tăng dần lượng cám lên nhưng lượng cám cho ăn không quá 100g/con/lần

Công thức cám

Năng lượng trao đổi tối thiểu: 3200kcal/kg

Ẩm độ tối đa: 14%

Protein tối thiểu: 22%

Xơ thô tối đa: 4%

Cho uống nước sinh lý, chích kháng sinh (Baytril, ngày 1 lần, trong 2 – 3 ngày)

và chích thuốc bổ: Amino, catosal…)

Kiểm tra và theo dõi heo mẹ nếu sữa heo mẹ không tốt thì phải nhanh chóng đổi

mẹ

Vệ sinh nền chuồng khô và sạch để tránh lây nhiễm

Phương pháp để phòng bệnh tiêu chảy là phải giữ ấm, khô và vệ sinh

Còn nếu heo con đau chân thì chích Ampidexalon 2-3 ngày liên tiếp

Chích sắt 2 lần: sinh ra sau 2 ngày và 9 ngày nhằm cung cấp lượng sắt thiếu trong cơ thể

Vaccin: heo con theo mẹ chỉ chích ngừa Mycoplasma chia làm 2 lần: lần 1 khi heo con được 6 – 13 ngày tuổi, lần thứ 2 cách lần 1 là 14 ngày

Chương 3

NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH

3.1 Thời gian và địa điểm thực hiện

Khảo sát được tiến hành từ 07/03/2008 – 28/06/2008

Địa điểm tại Trại heo của công ty TNHH Darby-CJ Genetics – Long Nguyên – Bến Cát – Bình Dương

3.2 Nội dung và phương pháp tiến hành

3.2.1 Đối tượng khảo sát: heo con theo mẹ từ sơ sinh đến khi cai sữa

3.2.2 Nội dung khảo sát

Tiểu khí hậu chuồng nuôi

Trọng lượng bình quân lúc sơ sinh

Trọng lượng bình quân lúc cai sữa

Tỷ lệ còi

Xét nghiệm vi trùng học

Thử kháng sinh đồ

Vị trí: cách nền chuồng 1,5m, 1 vị trí đo ở giửa phòng

Thời gian đo: 3 lần trong ngày

Sáng: 7g – 7g30

Trưa: 13g – 13g30

Chiều: 4g30 – 5g

3.2.3.2 Ghi nhận tỷ lệ heo tiêu chảy và ngày con tiêu chảy

Chúng tôi tiến hành kiểm tra sức khỏe đàn heo mỗi ngày, để từ đó phát hiện heo tiêu chảy Quan sát các dấu hiệu phân trên nền chuồng, tình trạng heo mẹ và heo con Quan sát toàn đàn sau đó quan sát từng con, thấy heo có biểu hiện tiêu chảy thì đánh dấu theo dõi để biết ngày tuổi của heo tiêu chảy, số con tiêu chảy trong ngày và tổng ngày con tiêu chảy trong các ô khảo sát trong từng đợt của Trại, từ đó tính tỷ lệ heo con tiêu chảy và tỷ lệ ngày con tiêu chảy

Tỷ lệ heo tiêu chảy (TLHTC)

TLHTC (%) = (Số con tiêu chảy/ Số con khảo sát)*100

Tỷ lệ ngày con tiêu chảy (TLNCTC)

TLNCTC (%) = (Tổng số ngày con tiêu chảy /Tổng số ngày con nuôi) *100 3.2.3.3 Ghi nhận thời gian và kết quả điều trị

Thời gian và kết quả điều trị được tính từ khi cấp thuốc đến khi dứt tiêu chảy không còn cấp thuốc nữa, heo con đi phân lại bình thường, phân dần chuyển thành đặc