Tiểu luận cuối kỳ môn kinh tế chính trị mác lênin chủ đề kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và những vấn đề đặt ra đối với kinh tế phát triển

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có nhiều hình thức sở hữu,nhiều thành phần kinh tế; các chủ thể thuộc các thành p

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HCM

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ MÔN:KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN

CHỦ ĐỀ: KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI KINH TẾ PHÁT

TRIỂN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 4

I. LÝ LUẬN VỀ NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CỦA VIỆT NAM 4

1.1. Khái niệm nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 4 1.2 Đặc điểm nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 5

1.3.Tác động về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 6   1.3.1 Bối cảnh thế giới 6   1.3.2.Bối cảnh trong nước 6

1.4 Vai trò của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.7   1.4.1.Vai trò của nền kinh tế thị trường nói chung 7   1.4.2.Vai trò của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 8

II. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI KINH TẾ PHÁT TRIỂN Ở VIỆT

2.1. Một số thách thức đặt ra của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 11 2.2. Mục tiêu của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt  Nam và những giải pháp cho những vấn đề được đặt ra 12 KẾT LUẬN 15

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

Nhận xét của giáo viên:

 Ngày…tháng…năm 2023 Giáo viên chấm điểm

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm gần đây, đặc biệt do nền kinh tế Việt Nam ngày càng mở  cửa, những thách thức được đặt ra cần được phải giải quyết kịp thời và phù hợp

Quá trình chuyển đổi từ cơ chế kinh tế kế hoạch hóa sang cơ chế kinh tế thị trường

đã ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực của đời sống trong nước

Trên thực tế, nền kinh tế thị trường ở nước ta trong quá trình hoàn thiện, trong hệ thống pháp luật, chính sách, vai trò của nhà nước trong nền kinh tế cũng như những nhận thức hiểu biết của nhân dân về nền kinh tế thị trường nước ta Lợi dụng tình hình này, không ít đối tượng đưa ra những luận điểm xuyên tạc nhằm  phủ nhận nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam và hạ uy tín của Đảng và Nhà nước Đứng trước thực tế đó, đòi hỏi mỗi sinh viên phải hiểu

rõ bản chất, vai trò, mục tiêu của cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mang tính cấp thiết đối với mỗi sinh viên khi học học phần Chính trị học đại cương

Với ý nghĩa đó, sinh viên thực hiện lựa chọn “Kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa và những vấn đề đặt ra đối với kinh tế phát triển” là đề tài cho tiểu luận kết thúc học phần của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu  Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu các vấn đề khi xây dựng và phát triển kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam như: vì sao chúng ta phải phát triển thị trường, mục

đích phát triển kinh thế thị trường là gì, những đặc điểm và thực trạng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta

 Nhiệm vụ nghiên cứu Tổng quan cơ sở lý luận, thực tiễn của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Hiểu rõ tính chất, các vận hành và vai trò của các thành  phần kinh tế trong nền kinh tế Việt Nam Nhìn nhận trực tiếp các thách thức trong nền kinh tế Việt Nam Xác định mục tiêu chiến lược và đề xuất những giải pháp cơ   bản

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

có nhiều hình thức sở hữu,nhiều thành phần kinh tế; các chủ thể thuộc các thành  phần kinh tế bình đẳng, hợp tác và cạnh tranh theo pháp luật nhưng mỗi thành phần kinh tế có vai trò khác nhau, có yêu cầu về định hướng phát triển khác nhau

 Những quan điểm này đã được khẳng định trong các Văn kiện Đại hội Đảng nhiều nhiệm kỳ

 Phạm vi nghiên cứu: từ năm 1986 đến nay

4 Phương pháp nghiên cứu Đối với phương pháp luận, nghiên cứu được dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng của Triết học Mác – Lênin Đối với phương pháp nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích đánh giá, khái quát hóa

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Ý nghĩa lý luận:Đề tài góp phần làm rõ hơn các vấn đề lý luận nền tảng của nền kinh tế thị trường điịnh hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Bên cạnh đó, chỉ

ra những thực trạng, thách thức trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Trên cơ sở đó, nắm rõ các mục tiêu, giải pháp giải quyết các thách thức được đặt ra Tiểu luận này có thể dùng như là những lý luận cơ bản để

đi sâu nghiên cứu các đề tài khác trong quá trình học tập của sinh viên thực hiện. 

Ý nghĩa thực tiễn:Tiểu luận trang bị kiến thức nền tảng cơ bản về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam cho sinh viên thực hiện Từ những kiến thức có được sau đề tài nghiên cứu này, sinh viên thực hiện có thể đi sâu nghiên cứu các đề tài khác

NỘI DUNG

I LÝ LUẬN VỀ NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CỦA VIỆT NAM

1.1 Khái niệm nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam  Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế được vận hành theo cơ chế thị trường

Đó là nền kinh tế hàng hóa phát triển cao, ở đó mọi quan hệ sản xuất trao đổi đều thông qua thị trường, chịu sự tác động điều tiết của các quy luật thị trường Sự hình thành kinh tế thị trường là khách quan trong lịch sử Từ kinh tế tự nhiên, tự túc, kinh tế hàng hóa rồi từ kinh tế hàng hóa phát triển thành kinh tế thị trường Kinh tế thị trường cũng trải qua quá trình phát triển ở các trình độ khác nhau từ kinh tế thị trường sơ khai đến kinh tế thị trường hiện đại ngày nay Kinh tế thị trường là sản  phẩm của văn minh nhân loại

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế vận hành theo các quy luật của thị trường đồng thời góp phần hướng tới từng bước xác lập một xã hội mà ở đó dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; có sự điều tiết của Nhà nước do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vừa phải bao hàm những đặc trưng chung vốn có của nền kinh tế thị trường nói chung, vừa có những đặc điểm riêng của Việt Nam Đây là kiểu mô hình kinh tế thị trường phù hợp với đặc trưng lịch sử, trình độ phát triển,

hoàn cảnh chính trị - xã hội ở Việt Nam Muốn thành công phải do cả nhân dân Việt Nam nỗ lực mới làm được

1.2 Đặc điểm nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo; kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nước

 Nhà nước xã hội chủ nghĩa quản lý nền kinh tế bằng chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách, pháp luật, và bằng cả sức mạnh vật chất của lực lượng kinh tế nhà nước; đồng thời sử dụng cơ chế thị trường, áp dụng các hình thức kinh tế và  phương pháp quản lý của kinh tế thị trường để kích thích sản xuất, giải phóng sức sản xuất, phát huy mặt tích cực, hạn chế và khắc phục mặt tiêu cực của cơ chế thị trường, bảo vệ lợi ích của nhân dân lao động, của toàn thể nhân dân

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thực hiện phân phối chủ yếu theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế, đồng thời phân phối theo mức đóng góp vốn và các nguồn lực khác vào sản xuất, kinh doanh và thông qua phúc lợi xã hội

Tăng trưởng kinh tế gắn liền với bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước phát triển Tăng trưởng kinh tế đi đôi với phát triển văn hóa và giáo dục, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, nâng cao dân trí, giáo dục và đào tạo con người, xây dựng và phát triển nguồn nhân lực của đất nước

Cũng có thể nói, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một kiểu

tổ chức kinh tế của một xã hội đang trong quá trình chuyển biến từ nền kinh tế còn

ở trình độ thấp sang nền kinh tế ở trình độ cao hơn hướng tới chế độ xã hội mới

-xã hội -xã hội chủ nghĩa Đây là nền kinh tế thị trường có tổ chức, có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và sự quản lý của Nhà nước xã hội chủ nghĩa, được định hướng cao về mặt xã hội, hạn chế tối đa những khuyết tật của tính tự phát thị trường, nhằm phục vụ tốt nhất lợi ích của đại đa số nhân dân và sự phát triển bền vững của đất nước

1.3 Tác động về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của Việt Nam 1.3.1 Bối cảnh thế giới

 Nhằm làm rõ những nét khái quát chung của quá trình phát triển kinh tế thị trường, có thể trừu tượng hoá một số đặc điểm cụ thể, phản ánh sự giao thoa, chuyển tiếp và đan xen giữa các mô hình để quy về ba mô hình chủ yếu sau: Mô hình kinh tế thị trường tự do; Mô hình kinh tế thị trường - xã hội; Mô hình kinh tế thị trường định hướng XHCN (ở Việt Nam) hay kinh tế thị trường XHCN (ở  Trung Quốc) Có thể nói ba mô hình kinh tế thị trường nói trên đang bao trùm tất

cả các nền kinh tế trên thế giới, trừ một vài ngoại lệ như Bắc Triều Tiên Điều này xác nhận kết luận của Mác: kinh tế thị trường là giai đoạn phát triển tất yếu; là hình thức phổ biến của mọi nền kinh tế ở một trình độ xác định Loại mô hình kinh

tế thị trường này hiện đang được thực thi chỉ ở hai nước (Việt Nam - kinh tế thị trường định hướng XHCN; và Trung Quốc - kinh tế thị trường XHCN) Thời gian tồn tại của nó cũng chỉ mới hơn 1/4 thế kỷ thử nghiệm Tuy vậy, các kết quả thực

tế đã chứng tỏ đây là mô hình có sức sống mạnh mẽ và có triển vọng lịch sử to lớn

1.3.2 Bối cảnh trong nước Sau nhiều năm áp dụng, sự kết hợp hiệu quả giữa tính kinh tế thị trường và tính định hướng xã hội chủ nghĩa cũng chính là đáp ứng xu hướng mới mang tầm vóc thời đại, đòi hỏi có sự kết hợp tất yếu của bàn tay thị trường với bàn tay nhà nước trong một mô hình quản lý xã hội mới đang dần định hình trên thế giới, nhất

là từ sau những cuộc khủng hoảng kinh tế-xã hội liên tiếp xảy ra trong những thập niên cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI trên quy mô toàn thế giới và trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng hơn Sự kết hợp bàn tay thị trường với bàn tay nhà nước là việc lựa chọn và kết hợp để tạo hiệu ứng tổng hợp tích cực những điểm tốt của mỗi cách thức quản lý kinh tế, đồng thời góp phần giảm những tác động mặt trái của chúng, tạo động lực mạnh mẽ, kiểm soát chặt chẽ các rủi ro và nâng cao hiệu quả, chất lượng tăng trưởng, hài hòa các mục tiêu, củng cố định hướng và yêu cầu phát triển bền vững cả về kinh tế, xã hội và môi trường

 Kinh tế thị trường của nền kinh tế Việt Nam được thống nhất khẳng định là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế, vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật và tuân thủ đúng quy trình của kinh tế thị trường, thì tính định hướng

xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước lại được thể hiện ở mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” và được  bảo đảm bởi sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo

1.4 Vai trò của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

1.4.1 Vai trò của nền kinh tế thị trường nói chung  Kinh tế thị trường là nơi để phát hiện, đào tạo, tuyển chọn, sử dụng những người có năng lực tốt, nâng cao quy trình quản lý kinh doanh, cũng là nơi để đào thải những nhà quản lý chưa đạt được hiệu quả cao

 Nền kinh tế thị trường tạo ra động lực để các doanh nghiệp có thể đổi mới,  phát triển mình, bởi khi các doanh nghiệp đó muốn cạnh tranh và đáp ứng tốt nhu cầu của thị trường thì đòi hỏi họ phải đổi mới về công nghệ, về quy trình sản xuất, quản lý, về các sản phẩm của mình

Kinh tế thị trường tạo xu thế liên doanh, liên kết đẩy mạnh giao lưu kinh tế, các nước đang phát triển có cơ hội được tiếp xúc được chuyển giao công nghệ sản xuất, công nghệ quản lý từ các nước phát triển để thúc đẩy công cuộc xây dựng và  phát triển kinh tế ở nước mình Mức độ thị trường hóa nền kinh tế có thể được sử dụng làm tiêu chí trong xác định điều kiện thương mại giữa hai bên

Là động lực để cho doanh nghiệp phát triển: Trong kinh tế thị trường, khi cầu lớn hơn cung thì giá cả hàng hóa sẽ tăng lên Kéo theo đó là lợi nhuận cũng sẽ tăng theo Và đây là động lực rất lớn để doanh nghiệp phát triển, không ngừng đổi mới, mở rộng thị trường Tạo ra lực lượng sản xuất lớn đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng: Vì nguồn cung lớn nên giúp cho kinh tế thị trường đã tạo ra rất nhiều sản phẩm, dịch vụ giúp thỏa mãn tối đa nhu cầu của người tiêu dùng Tạo công ăn việc làm cho người lao động, giải quyết thất nghiệp: Cùng với động lực thúc đẩy sản xuất, kinh doanh Kinh tế thị trường còn gián tiếp tạo ra nhiều việc làm hơn cho thị trường lao động

1.4.2 Vai trò của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là một kiểu tổ chức kinh tế vừa tuân theo những quy luật của kinh tế thị trường vừa dựa trên cơ 

sở và được dẫn dắt, chi phối bởi các nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội, thể hiện trên cả ba mặt: sở hữu, tổ chức quản lý, và phân phối Nói cách khác, kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa chính là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước nhằm mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Mục đích của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là phát triển lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế để xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, nâng cao đời sống nhân dân Phát triển lực lượng sản xuất hiện đại gắn liền với xây dựng quan hệ sản xuất mới, tiên tiến

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo; kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thực hiện phân phối chủ yếu theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế, đồng thời phân phối theo mức đóng góp vốn và các nguồn lực khác vào sản xuất, kinh doanh và thông qua phúc lợi xã hội

Tăng trưởng kinh tế gắn liền với bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước phát triển Tăng trưởng kinh tế đi đôi với phát triển văn hóa và giáo dục, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, nâng cao dân trí, giáo dục và đào tạo con người, xây dựng và phát triển nguồn nhân lực của đất nước

 Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam có quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất; có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế; các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác và cạnh tranh theo pháp luật; thị trường đóng vai trò chủ yếu trong huy động và phân bổ có hiệu quả các nguồn lực  phát triển, là động lực chủ yếu để giải phóng sức sản xuất; các nguồn lực nhà nước được phân bổ theo chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phù hợp với cơ chế thị trường

 Nhà nước đóng vai trò định hướng, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và lành mạnh; sử dụng các nguồn lực của Nhà nước và công cụ, chính sách để định hướng và điều tiết nền kinh tế, thúc đẩy sản xuất kinh doanh và bảo vệ môi trường; thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội trong từng bước, từng chính sách phát triển Phát huy vai trò làm chủ của nhân dân trong phát triển kinh tế - xã hội