những câu chuyện của tomkins trong thuyết tương đối và vương quốc nguyên tử

Ăöịi vúâi thuýịt tûúng ăöịi, nhûông mö taêcuêa Gamow vïì chiïịc xe ăaơp vađ nhûông khöịi phöị bõ co ngùưn laơi ăaôhöî trúơ ríịt töịt cho trûơc giaâc cuêa chuâng ta, nhûng chuâng khöng bi

NHÛÄNG CÊU CHUYÏåN PHIÏU LÛU CUÃA MR TOMPKINSTRONG VÛÚNG QUÖËC TÛÚNG ÀÖËI VAÂ VÛÚNG QUÖËC NGUYÏN TÛÃ

MR TOMPKINS IN PAPERBACK.

© Cambridge University Press 1965, 1993

Xuêët bẫn theo húåp àưìng nhûúång quyïìn búãi the Press of theUniversity of Cambridge, England

Bẫn tiïëng Viïåt © 2009 Nhâ xuêët bẫn Trễ

BIỂU GHI BIÊN MỤC TRƯỚC XUẤT BẢN ĐƯỢC THỰC HIỆN BỞI THƯ VIỆN KHTH TP.HCM

Gamow, George, 1904-1968

Những cuộc phiêu lưu của Mr Tompkins / George Gamow ng.d Phạm Văn Thiều

-Nguyễn Trần Kiều - T.P Hồ Chí Minh : Trẻ, 2009.

253tr.; 21 cm - (Khoa học và khám phá).

Nguyên bản : Mr Tompkins in paper back 1 Vật lý học I Ts: Mr Tompkins in paper back.

539 — dc 22

G194

Tùång Ronald Mansbridge, ngûúâi baån vaâ ngûúâi xuêët baãn cuãa töi

Lúđi giúâi thiïơu

Töi vö cuđng vui mûđng biïịt rùìng hai viïn ngoơc cuêa GeorgeGamow – hai cíu chuýơn kïí vïì caâc cuöơc phiïu lûu cuêa Mr.Tompkins trong hai thïị giúâi kyđ diïơu ặúơc phuđ pheâp lađm cho víơntöịc aânh saâng nhoê ăi hay hùìng söị Planck lúân lïn – giúđ ăíy laơi ặúơc

in chung vađo möơt tíơp Mùơc duđ, ngađy nay sau khi khoa hoơc ăaô coânhiïìu tiïịn böơ, ngûúđi ta coâ thïí tòm thíịy nhûông chi tiïịt nađy noơ ăïíbùưt beê, nhûng vúâi töi, sûơ phíịn khñch cuêa nhûông cíu chuýơn thuâ

võ síu xa nađy víîn cođn tûúi múâi nhû líìn ăíìu tiïn töi ặúơc ăoơc noânùm mûúi nùm trûúâc Mùơc duđ víơt lyâ ăaô phaât triïín vö cuđng ăa daơng,nhûng víơt lyâ cú baên cuêa thuýịt tûúng ăöịi vađ cú hoơc lûúơng tûê víînkhöng thay ăöíi Bùìng möơt nghïơ thuíơt kïí chuýơn ăiïu luýơn,Gamow ăaô biïịn möơt söị ăiïìu bñ íín khoâ hiïíu vađ tùm töịi cuêa caâcphíìn víơt lyâ cú baên nađy – mađ thûơc chíịt hiïơn víîn cođn lađ víơt lyâ hiïơnăaơi – thađnh nhûông cíu chuýơn thíìn thoaơi ăíìy quýịn ruô ăöịi vúâitreê em

Töi cođn nhúâ mònh ăaô ăoơc nhûông cíu chuýơn vïì Mr Tompkinshöìi cođn ríịt nhoê, nhûng töi xin ăaêm baêo rùìng caâi ma thuíơt cuêanhûông cíu chuýơn ăoâ, úê möơt mûâc ăöơ ríịt ăaâng kïí, víîn cođn lađ nguöìnhûng phíịn maônh liïơt mađ víơt lyâ cú baên ăaô mang laơi cho töi trongphíìn cođn laơi cuêa cuöơc ăúđi Töi víîn cođn nhúâ nhû in nhûông con höítrong caâc caânh rûđng ríơm lûúơng tûê vađ nhûông caâi höơp cuêa öng thúơmöơc vúâi nhûông viïn bi mađu bñ íín (tûâc caâc nuclon), chiïịc xe ăaơp

bõ co ngùưn laơi do hiïơu ûâng tûúng ăöịi tñnh vađ võ giaâo sû heât lïn

“Haôy nùìm xuöịng vađ quan saât” khi öng vađ Tompkins nhòn thíịycaâi vuô truơ beâ xñu cuêa hoơ co síơp laơi Chñnh lađ Mr Tompkins ăaôlađm cho mön víơt lyâ trúê nïn söịng ăöơng vađ hiïơn thûơc ăöịi vúâi töihöìi cođn nhoê vađ töi tin chùưc rùìng öng seô víîn tiïịp tuơc cođn lađm nhûvíơy ăöịi vúâi ríịt nhiïìu nhûông ặâa treê khaâc

Ăûúơc viïịt vađo ăíìu nhûông nùm 1940 (vađ ặúơc cíơp nhíơt vađo nùm1965), möịi quan tím chuê ýịu cuêa Gamow lađ nhûông nguýn lyâtöíng quaât cuêa thuýịt tûúng ăöịi vađ vuô truơ hoơc, cuêa thuýịt lûúơngtûê vađ víơt lyâ haơt Liïơu nhûông giaêi thñch cuêa öng hiïơn coâ trúê nïn löîithúđi? Ngoaơi trûđ möơt söị chi tiïịt, cođn thò nhûông neât cú baên cuêa caâcphíìn víơt lyâ nađy lađ khöng thay ăöíi vađ do ăoâ nhûông mö taê cuêaGamow, cho túâi ngađy höm nay, vïì cú baên víîn cođn lađ hiïơn ăaơi Coâleô nhûông con ặúđng phaât triïín chuê ýịu cuêa víơt lyâ tûđ thúđi cuêaGamow ăïìu liïn quan ăïịn víơt lyâ haơt Ngađy nay ngûúđi ta ăaô biïịtnhiïìu haơt hún so vúâi thúđi cuêa Gamow vađ cuông coâ nhiïìu lyâ thuýịttöịt ăïí mö taê nhûông haơt ăoâ Chuâng ta ăaô biïịt möơt ăiïìu gò ăoâ vïìcíịu truâc bïn trong cuêa caâc haơt nuclon (qua caâc haơt quark) vađ vïìcaâc tûúng taâc maơnh vađ ýịu cuêa caâc haơt (qua caâc lyâ thuýịt chuíín),

cú súê cuêa möơt lyâ thuýịt mađ ngađy nay goơi lađ mö hònh chuíín Sûơtöìn taơi cuêa haơt nútrino, höìi Gamow viïịt cuöịn saâch nađy, cođn ăíìy

bñ hiïím, thò ngađy nay ngûúđi ta ăaô hiïíu noâ khaâ roô caê vïì mùơt lyâthuýịt líîn thûơc nghiïơm Ăöịi vúâi thuýịt tûúng ăöịi, nhûông mö taêcuêa Gamow vïì chiïịc xe ăaơp vađ nhûông khöịi phöị bõ co ngùưn laơi ăaôhöî trúơ ríịt töịt cho trûơc giaâc cuêa chuâng ta, nhûng chuâng khöng biïíudiïîn caâi mađ möơt ngûúđi quan saât coâ thïí thûơc sûơ nhòn thíịy Khitñnh ăïịn sûơ hûôu haơn cuêa víơn töịc, caâc víơt nhoê seô trònh hiïơn lađ bõquay chûâ khöng phaêi bõ ngùưn laơi, khi chuâng chuýín ăöơng ríịtnhanh Cuöịn saâch nađy cuông ặúơc viïịt trûúâc khi ngûúđi ta hiïíu vïìcaâc löî ăen, vađ cùn cûâ vađo sûơ tuýơt vúđi mađ öng ăaô sûê duơng chuâng

trong caâc cíu chuýơn cuêa mònh, thò ăíy lađ quaê lađ ăiïìu ăaâng tiïịc.Sûơ khöng thïí traânh khoêi vađ baên chíịt cuêa caâc kyđ dõ xuíịt hiïơn trongcaâc löî ăen vađ Big Bang giúđ ăíy ăaô díîn chuâng ta ăïịn sûơ nghi ngúđbaên chíịt dao ăöơng cuêa Vuô truơ ăoâng Nhûng nhûông biïơn minh coâtñnh chíịt tiïn tri cuêa Gamow liïn quan ăïịn vuô truơ hoơc vađ nguöìngöịc cuêa Vuô truơ thò ăaô vûúơt qua ặúơc sûơ thûê thaâch cuêa thúđi gian.Möơt ăiïìu hiïơn cođn chûa quýịt ắnh ặúơc, cuông nhû chñnh baênthín Gamow cuông khöng quýịt ắnh ặúơc, lađ Vuô truơ lađ múê hayăoâng vïì mùơt khöng gian, nhûng vuô truơ dûđng thò ăaô caâo chung,nhû Gamow ăaô tiïn ăoaân vađ bûâc tranh Big Bang cuêa öng vïì nguöìngöịc cuêa Vuô truơ thò ngađy höm nay ăaô chiïịn thùưng möơt caâch ăíìysûâc thuýịt phuơc.

ROGER PENROSE*

Thaâng 10 nùm 1992

* Roger Penrose lađ nhađ toaân hoơc vađ víơt lyâ lyâ thuýịt nöíi tiïịng, giaâo sû thuöơc Viïơn Toaân hoơc, trûúđng Ăaơi hoơc Oxford, Anh quöịc Öng nöíi tiïịng vïì caâc cöng trònh víơt lyâ toaân, ăùơc biïơt lađ nhûông ăoâng goâp cuêa öng (cöơng taâc vúâi S Hawking) trong lyâ thuýịt tûúng ăöịi röơng vađ vuô truơ hoơc Öng cuông lađ taâc giaê cuêa nhiïìu cuöịn saâch phöí biïịn

khoa hoơc nöíi tiïịng nhû Böơ oâc múâi cuêa Hoađng ăïị (nhaơi laơi tïn möơt cíu chuýơn cuêa Andersen Böơ quíìn aâo múâi cuêa Hoađng ăïị) (ND).

Lúđi noâi ăíìu

Muđa ăöng nùm 1938 töi ăaô viïịt möơt truýơn ngùưn viïîn tûúêngtrïn quan ăiïím khoa hoơc (khöng phaêi truýơn khoa hoơc viïîntûúêng), trong truýơn ngùưn nađy töi ăaô thûê giaêi thñch möơt caâch dïîhiïíu cho nhûông ngûúđi khöng chuýn vïì nhûông yâ tûúêng cú baêncuêa lyâ thuýịt vïì khöng gian cong vađ Vuô truơ giaôn núê Töi cho rùìngcaâch töịt nhíịt lađ phoâng ăaơi maơnh quy mö cuêa caâc hiïơn tûúơng tûúngăöịi ăang töìn taơi khaâch quan, vađ nhû víơy lađm cho nhín víơt cuêatöi, Mr C G H Tompkins1, möơt nhín viïn ngín hađng bònhthûúđng, möơt ngûúđi quan tím ăïịn khoa hoơc hiïơn ăaơi, coâ thïí dïîdađng quan saât

Baên thaêo töi ăaô gûêi ăïịn toađ soaơn taơp chñ Harpers Magazine vađ

nhû tíịt caê caâc taâc giaê múâi vađo nghïì, sau ăoâ khöng líu baên thaêocuêa töi bõ traê laơi cuđng vúâi lúđi tûđ chöịi Töi ăaô thûê gûêi cho gíìn möơtchuơc toađ soaơn caâc taơp chñ khaâc, nhûng kïịt quaê thò víîn nhû víơy.Sau ăoâ töi ăaô nheât baên thaêo nađy vađo ngùn keâo röìi qún bùĩng ăi.Muđa heđ cuđng nùm ăoâ töi ặúơc dûơ höơi nghõ quöịc tïị vïì víơt lyâ lyâthuýịt töí chûâc taơi Varsava dûúâi sûơ baêo trúơ cuêa Höơi quöịc liïn Taơiăíy coâ möơt líìn, trong khi thûúêng thûâc cöịc míơt ong tuýơt vúđi cuêa

Ba Lan, töi ăaô trođ chuýơn vúâi Mr Charles Darwin, lađ chaâu cuêa

1 Caâc chûô viïịt tùưt tïn cuêa Tompkins bùưt nguöìn tûđ kyâ hiïơu cuêa ba hùìng söị cú baên

cuêa víơt lyâ: c lađ víơn töịc aânh saâng, G lađ hùìng söị híịp díîn vađ h lađ hùìng söị Plank Ăïí

möơt ngûúđi “ngoaơi ăaơo” coâ thïí thíịy ặúơc nhûông hùìng söị nađy, cíìn phoâng ăaơi chuâng lïn nhiïìu líìn.

chñnh Charles Darwin – taâc giaê cuêa cuöịn Nguöìn göịc caâc loađi Luâc

ăoâ cíu chuýơn bađn vïì viïơc phöí biïịn khoa hoơc Töi ăaô kïí cho Mr.Darwin vïì thíịt baơi cuêa töi trïn con ặúđng phöí biïịn khoa hoơc, vađöng ăaô cho töi lúđi khuýn:

- Anh Gamow, töi noâi vúâi anh thïị nađy nheâ Vïì túâi Myô anh haôytòm laơi baên thaêo röìi gûêi cho tiïịn sô Charles Snow Hiïơn nay öng

íịy lađ chuê biïn cuêa taơp chñ khoa hoơc ăaơi chuâng Discovery do Ăaơi

hoơc Cambridge xuíịt baên

Töi ăaô lađm ăuâng nhû víơy Vađ sau möơt tuíìn Snow ăaô gûêi ăiïơncho töi Trong bûâc ăiïơn ghi: “Bađi cuêa öng seô ặúơc ăùng trong söịsau Ăïì nghõ öng gûêi tiïịp.” Khöng líu sau ăïìu ăùơn trong caâc söị

cuêa taơp chñ Discovery ăaô xuíịt hiïơn nhûông truýơn ngùưn vïì Mr.

Tompkins trònh bađy möơt caâch phöí thöng vïì lyâ thuýịt tûúng ăöịivađ vïì cú hoơc lûúơng tûê Tiïịp nûôa töi ăaô nhíơn ặúơc thû cuêa Nhađxuíịt baên Ăaơi hoơc Cambridge ăïì nghõ töi böí sung thïm vađi ba bađinûôa vađo söị nhûông bađi ăaô ăùng cho ăuê söị trang vađ xuíịt baên thađnhmöơt cuöịn saâch nhoê vïì Mr Tompkins Cuöịn saâch nađy vúâi caâi tïn

Mr Tompkins trong vûúng quöịc kyđ diïơu ăaô ặúơc Nhađ xuíịt baên

Ăaơi hoơc Cambridge íịn hađnh nùm 1940 vađ ăïịn nay ăaô taâi baên túâi

16 líìn Tiïịp theo cuöịn saâch ăoâ lađ quýín Mr Tompkins nghiïn

cûâu nguýn tûê Quýín saâch thûâ hai xuíịt baên líìn ăíìu nùm 1944

vađ ăïịn nay ăaô taâi baên 10 líìn Caê hai cuöịn saâch ăaô ặúơc dõch ratiïịng cuêa tíịt caê caâc nûúâc chíu Íu, cuông nhû cuêa Trung quöịc vađtiïịng Hindi

Caâch ăíy khöng líu Nhađ xuíịt baên Ăaơi hoơc Cambridge ăaô quýịtắnh xuíịt baên göơp caê hai cuöịn saâch lađm möơt vađ ăaô ăïì nghõ töithay múâi nhûông phíìn ăaô laơc híơu vađ böí sung vađi chuýơn vïì nhûôngsûơ kiïơn múâi trong víơt lyâ vađ caâc lônh vûơc khoa hoơc kïì cíơn trongthúđi gian kïí tûđ líìn xuíịt baên ăíìu tiïn nhûông truýơn ngùưn cuêa töi.Thïị lađ töi ăaô phaêi böí sung thïm caâc chuýơn vïì phín chia vađ töíng

húơp haơt nhín, vïì Vuô truơ dûđng vađ vïì nhûông víịn ăïì lyâ thuâ cuêa víơtlyâ caâc haơt cú baên Tíịt caê nhûông víịn ăïì trïn ặúơc göơp laơi thađnhnöơi dung cuêa cuöịn saâch nađy.

Töi khöng thïí khöng noâi vađi lúđi vïì nhûông hònh minh hoơa Toađn

böơ minh hoơa cho caâc bađi baâo cuêa töi trong taơp chñ Discovery vađ

trong cuöịn saâch thûâ nhíịt lađ do hoơa sô John Hookeham thûơc hiïơnvađ ăaô taơo cho Mr Tompkins nhûông neât chín dung nhíịt ắnh Khitöi viïịt xong cuöịn thûâ hai thò Mr Hookeham khöng cođn lađm viïơcnûôa, vađ töi ăaô phaêi tûơ minh hoơa cuöịn saâch cuêa mònh theo tinhthíìn cuêa Hookeham Nhûông minh hoơa múâi trong cuöịn saâch trònhăöơc giaê nađy cuông do töi thûơc hiïơn Nhûông cíu thú vađ ca khuâc doBarbara, vúơ töi, viïịt

GEORGE GAMOW

Ăaơi hoơc Colorado Boulder, bang Colorado, Myô

MUÅC LUÅC

Bâi giẫng vïì thuyïët tûúng àưëi mâ Mr Tompkins nguã gêåt

Bâi giẫng cuãa giấo sû vïì khưng gian cong, lûåc hêëp dêỵn vâ vuä truå 58

Phêìn bâi giẫng hưm trûúác, mâ Mr Tompkins àậ nguã qụn 184

Lúâi cẫm ún

Tưi xin bây tỗ lông biïët ún cuãa tưi túái Nghiïåp àoân êm nhẩc

Edward B Marx àậ cho phếp sao lẩi bẫn nhẩc bâi thấnh ca Hậy

àïën ài, nhûäng ngûúâi ngoan àẩo! (Ưi, nguyïn tûã nguyïn thuãy, trang

67) vâ bâi ca Anh quưëc, hậy cai trõ! (Vuä truå khưng àưåt nhiïn xuêët

hiïån, trang 71) tûâ tuyïín têåp Thúâi gian àïí hất vâ túái nhâ xuêët bẫn

McMilllan àậ cho phếp sao hịnh A úã trang 175 cuãa cuưën sấch

Trẩng thấi tinh thïí cuãa U G Bragg vâ U L Bragg.

Múê ăíìu

Tûđ thúđi thú íịu chuâng ta quen díìn vúâi thïị giúâi xung quanh khichuâng ta tri giaâc noâ qua nùm giaâc quan cuêa chuâng ta; vađ cuôngchñnh úê giai ăoaơn nađy cuêa sûơ phaât triïín trñ naôo ăaô hònh thađnhnïn nhûông quan niïơm vïì khöng gian, thúđi gian vađ chuýín ăöơng.Trñ oâc cuêa chuâng ta nhanh choâng thíịm nhuíìn nhûông khaâi niïơmăoâ ăïịn nöîi, vïì sau, chuâng ta coâ khuynh hûúâng tin rùìng quan niïơmcuêa chuâng ta vïì thïị giúâi xung quanh dûơa trïn nhûông khaâi niïơmnađy lađ duy nhíịt coâ thïí, vađ bíịt kyđ yâ nghô nađo vïì sûơ thay ăöíi nhûôngkhaâi niïơm ăoâ ăïìu lađ vö lyâ caê Song, sûơ phaât triïín nhûông phûúngphaâp víơt lyâ chñnh xaâc ăïí quan saât vađ phín tñch ngađy cađng síusùưc hún nhûông möịi quan hïơ quan saât ặúơc ăaô ặa khoa hoơc hiïơnăaơi túâi kïịt luíơn hoađn toađn chùưc chùưn rùìng caâi cú súê “cöí ăiïín” ăoâcuêa khoa hoơc lađ hoađn toađn thíịt baơi, khi cíìn phaêi sûê duơng chuângăïí mö taê chi tiïịt caâc hiïơn tûúơng thûúđng khöng thïí tiïịp cíơn ặúơcăöịi vúâi quan saât hùìng ngađy cuêa chuâng ta vađ rùìng ăïí mö taê ăuângăùưn vađ phi míu thuíîn kinh nghiïơm múâi vađ tinh vi hún cuêa chuâng

ta, nhíịt thiïịt cíìn phaêi coâ nhûông thay ăöíi nhíịt ắnh trong caâc khaâiniïơm cú baên nhû khöng gian, thúđi gian vađ chuýín ăöơng

Tuy víơy, sûơ khaâc biïơt giûôa nhûông khaâi niïơm dûơa trïn leô phaêithöng thûúđng vađ caâc khaâi niïơm do víơt lyâ hoơc hiïơn ăaơi ặa ra seôlađ nhoê khöng ăaâng kïí, chûđng nađo cođn liïn quan túâi kinh nghiïơmsinh hoaơt hùìng ngađy cuêa chuâng ta Nhûng chó cíìn mûúđng tûúêngăïịn nhûông thïị giúâi khaâc, núi cuông bõ chi phöịi búêi nhûông quy luíơt

víơt lyâ nhû úê thïị giúâi cuêa chuâng ta, nhûng vúâi nhûông trõ söị khaâccuêa caâc hùìng söị víơt lyâ, nhûông trõ söị quy ắnh giúâi haơn aâp duơngcuêa nhûông khaâi niïơm cuô, thò luâc nađy nhûông quan niïơm múâi (vađăuâng ăùưn) vïì khöng gian, thúđi gian vađ chuýín ăöơng, nhûông khaâiniïơm mađ khoa hoơc hiïơn ăaơi ăaô phaêi traêi qua nhûông nghiïn cûâulíu dađi vađ cöng phu múâi ăi túâi ặúơc, seô trúê thađnh nhûông hiïíu biïịtthöng thûúđng Coâ thïí noâi rùìng trong möơt thïị giúâi nhû víơy thò ngaycaê con ngûúđi hoang daơi nguýn thuêy cuông seô biïịt túâi nhûôngnguýn lyâ cuêa thuýịt tûúng ăöịi vađ lyâ thuýịt lûúơng tûê, vađ sûê duơngchuâng ăïí sùn bùưt vađ ăïí thoaê maôn nhûông nhu cíìu hùìng ngađy khaâc.Nhín víơt cuêa nhûông cíu chuýơn, mađ caâc baơn seô ăoơc trong cuöịnsaâch nađy, trong nhûông giíịc mú cuêa mònh, seô ăi ăïịn möơt vađi thïịgiúâi nhû víơy, trong ăoâ nhûông hiïơn tûúơng, mađ leô phaêi thöng thûúđngcuêa chuâng ta thûúđng khöng thïí tiïịp thuơ ặúơc, seô ặúơc phoâng ăaơimaơnh lïn ăïịn mûâc coâ thïí quan saât ặúơc nhû nhûông sûơ kiïơn trongcuöơc söịng hùìng ngađy Trong nhûông giíịc mú viïîn tûúêng, nhûnghoađn toađn ăuâng ăùưn vïì mùơt khoa hoơc nađy, nhín víơt cuêa chuâng

ta seô ặúơc möơt võ giaâo sû víơt lyâ giađ (cö Maud, con gaâi cuêa öng,sau nađy seô líịy nhín víơt cuêa chuâng ta lađm chöìng) giaêng giaêi möơtcaâch ăún giaên vađ dïî hiïíu nhûông hiïơn tûúơng khaâc thûúđng, mađ nhínvíơt cuêa chuâng ta quan saât ặúơc trong thïị giúâi cuêa thuýịt tûúngăöịi, vuô truơ hoơc, cú hoơc lûúơng tûê, víơt lyâ nguýn tûê vađ haơt nhín, lyâthuýịt caâc haơt cú baên v.v

Chuâng töi mong rùìng nhûông chuýịn phiïu lûu kyđ laơ cuêa Mr.Tompkins seô giuâp ăöơc giaê ham hiïíu biïịt hònh thađnh möơt bûâc tranhroô rađng hún vïì thïị giúâi víơt lyâ hiïơn thûơc, mađ trong ăoâ chuâng taăang söịng

Chûúng 1

Víơn töịc bõ haơn chïị

Ngađy höm ăoâ tíịt caê caâc ngín hađng ăïìu ăoâng cûêa vò lađ ngađynghó, vađ Mr Tompkins, möơt nhín viïn bònh thûúđng cuêa möơt ngínhađng tíìm cúô cuêa thađnh phöị, ăaô thûâc díơy muöơn hún moơi ngađy röìithong thaê duđng bûôa saâng Ăaô ăïịn luâc phaêi nghô ăïịn viïơc thû giaônvađ Mr Tompkins quýịt ắnh ăi xem phim vađo buöíi ban ngađy Giúêtrang baâo quaêng caâo vïì nhûông trođ giaêi trñ, öng ăaô chùm chuânghiïn cûâu chûúng trònh chiïịu phim cuêa caâc raơp Khöng möơt böơphim nađo öng caêm thíịy híịp díîn caê Mr Tompkins khöng thïí nađochõu ặúơc nhûông trođ nhaêm nhñ cuêa Hollywood vúâi nhûông thiïntònh sûê vö tíơn do caâc ngöi sao ăiïơn aênh nöíi tiïịng trònh diïîn.Chó cíìn coâ möơt phim thöi vúâi cöịt chuýơn ặúơc líịy tûđ cuöơc söịngthûơc tïị, tröơn thïm möơt chuât gò ăoâ kyđ laơ hoùơc thíơm chñ möơt chuât

mú tûúêng haôo huýìn thò cođn ăúô! Nhûng, than öi, nhûông phim nhûvíơy cuông chùỉng coâ! Böîng nhiïn Mr Tompkins nhòn thíịy möơt thöngbaâo nhoê in tíơn goâc trang baâo Thöng baâo cho biïịt, taơi trûúđng Ăaơihoơc Töíng húơp cuêa thađnh phöị coâ töí chûâc möơt loaơt nhûông bađi giaêngvïì nhûông víịn ăïì cuêa víơt lyâ hiïơn ăaơi, kñnh múđi tíịt caê nhûông aiquan tím ăïịn dûơ Vađ bađi giaêng ăíìu tiïn vađo töịi nay trònh bađy vïìthuýịt tûúng ăöịi cuêa Einstein Ăíy múâi lađ viïơc ăaâng giaâ! Mr

Tompkins thûúđng nghe ngûúđi ta noâi rùìng trïn thïị giúâi nađy may

ra chó coâ ặúơc khoaêng mûúi ngûúđi lađ thíơt sûơ hiïíu ặúơc lyâ thuýịtcuêa Einstein thöi! Biïịt ăíu öng, Mr Tompkins, trúê thađnh ngûúđithûâ mûúđi möơt cuông nïn! Thïị lađ Mr Tompkins quýịt ắnh seô ăinghe Ăíy ăuâng lađ viïơc mađ öng cíìn lađm!

Khi Mr Tompkins bûúâc vađo höơi trûúđng, thò giaêng viïn ăaô bùưtăíìu trònh bađy Toađn böơ höơi trûúđng chíơt nñch sinh viïn (chuê ýịulađ thanh niïn), hoơ ăang thíơt sûơ chùm chuâ lùưng nghe möơt öng giađtoâc baơc, dong doêng cao ặâng caơnh chiïịc baêng ăen, ăang cöị gùưnggiaêi thñch cho thñnh giaê nhûông yâ tûúêng cú baên cuêa thuýịt tûúngăöịi Chó túâi luâc nađy, Mr Tompkins múâi biïịt ặúơc rùìng ăiïìu cú baêntrong lyâ thuýịt cuêa Einstein lađ trong thiïn nhiïn töìn taơi möơt víơntöịc cûơc ăaơi, ăoâ lađ víơn töịc cuêa aânh saâng, mađ khöng coâ möơt víơt thïínađo coâ thïí chuýín ăöơng vûúơt quaâ víơn töịc íịy, rùìng ăiïìu nađy ăaôdíîn túâi nhûông hïơ quaê ríịt kyđ laơ vađ khaâc thûúđng Tuy nhiïn, giaâo

sû cuông lûu yâ rùìng do víơn töịc cuêa aânh saâng lađ 300.000 kilomet

Toađn nhûông trođ nhaêm nhñ cuêa Hollywood!

trong möơt giíy, nïn caâc hiïơu ûâng tûúng ăöịi (nghôa lađ coâ liïn quanăïịn thuýịt tûúng ăöịi) khoâ coâ thïí quan saât ặúơc trong caâc hiïơntûúơng cuêa cuöơc söịng hùìng ngađy1 Nhûng baên chíịt cuêa nhûông hiïơntûúơng khaâc thûúđng nađy thûơc sûơ khoâ hiïíu hún ríịt nhiïìu, vađ Mr.Tompkins caêm thíịy rùìng tíịt caê nhûông gò võ giaâo sû kia noâi míuthuíîn hoađn toađn vúâi leô phaêi thöng thûúđng Öng cöị gùưng tûúêngtûúơng caâi thûúâc keê co ngùưn laơi vađ ăöìng höì chaơy möơt caâch kyđ laơ,nghôa lađ öng ăang cöị hònh dung nhûông hiïơu ûâng mađ seô phaêi xaêy

ra, nïịu chuâng chuýín ăöơng vúâi víơn töịc cúô víơn töịc aânh saâng, nhûngăuâng luâc nađy thò ăíìu öng tûđ tûđ ngaê hùỉn xuöịng vai

Khi Mr Tompkins múê mùưt, öng thíịy mònh ăang ngöìi khöng phaêitrong höơi trûúđng cuêa trûúđng Töíng húơp, mađ trïn chiïịc ghïị úê bïịn

xe buyât Xung quanh lađ thađnh phöị cöí ăeơp tuýơt vúđi vúâi nhûôngtoađ nhađ cuêa trûúđng trung hoơc xíy tûđ thúđi Trung cöí nùìm doơc theoặúđng phöị Thoaơt ăíìu, Mr Tompkins tûúêng mònh ăang nguê mï,nhûng öng ríịt ngaơc nhiïn thíịy xung quanh khöng coâ gò khaâcthûúđng caê, ngay caê viïn caênh saât ặâng úê goâc phöị bïn kia cuônggiöịng nhû moơi viïn caênh saât khaâc Chiïịc ăöìng höì lúân trïn thaâp úêcuöịi phöị ăang chó nùm giúđ, cođn ặúđng phöị thò vùưng tanh, híìunhû khöng coâ ngûúđi Chó coâ möơt ngûúđi ăi xe ăaơp tûđ xa ăang tûđ tûđtiïịn ăïịn Khi xe ăaơp ăïịn gíìn hún, Mr Tompkins ngaơc nhiïn tröịmùưt nhòn vò chiïịc xe ăaơp cuđng ngûúđi thanh niïn ngöìi trïn xe ăïìu

bõ co laơi theo hûúâng chuýín ăöơng möơt caâch quaâi laơ, giöịng nhûặúơc nhòn qua möơt thíịu kñnh truơ Chuöng ăöìng höì trïn thaâp ăiïímnùm tiïịng, vađ ngûúđi ăi xe ăaơp, coâ leô ăang vöơi ăi ăíu ăoâ, nïn ăaôăaơp maơnh hún lïn bađn ăaơp Mr Tompkins nhíơn thíịy rùìng khöng

vò thïị mađ víơn töịc xe ăaơp tùng lïn nhiïìu, nhûng nöî lûơc ăoâ khöngphaêi lađ khöng mang laơi kïịt quaê gò: ngûúđi ăi xe ăaô co ngùưn laơi nhiïìu

1 Vò trong caâc hiïơn tûúơng nađy víơn töịc chuýín ăöơng thûúđng ríịt nhoê so vúâi víơn töịc aânh saâng (ND)

hún vađ anh ta tiïịp tuơc xuöi xuöịng phöị giöịng hïơt nhû möơt hònhnhín ặúơc cùưt ra tûđ maênh bòa víơy Ăïịn ăíy Mr Tompkins caêmthíịy niïìm tûơ hađo trađo díng, búêi vò öng ăaô hiïíu ặúơc, ăiïìu gò ăaôxaêy ra vúâi ngûúđi ăi xe ăaơp: ăoâ chñnh lađ hiïơn tûúơng caâc víơt thïí bõ

co ngùưn laơi theo hûúâng chuýín ăöơng cuêa víơt ăoâ, ăiïìu mađ giaâo sûvûđa múâi trònh bađy “Khöng nghi ngúđ gò nûôa, víơn töịc giúâi haơn tûơnhiïn úê ăíy nhoê hún úê núi öng sinh söịng”, Mr Tompkins nghô,

“chñnh vò thïị mađ viïn caênh saât ặâng úê goâc phöị nhòn múâi lûúđi nhaâcnhû víơy: anh ta chùỉng cíìn phaêi míịt cöng theo doôi ăïí phaơt nhûôngkeê vûúơt quaâ víơn töịc giúâi haơn” Quaê lađ nhû víơy, ăuâng luâc ăoâ, möơtchiïịc taxi xuíịt hiïơn vađ lađm naâo loaơn caê ặúđng phöị, nhûng cuôngchùỉng chuýín ăöơng nhanh hún chiïịc xe ăaơp lađ bao vađ coâ thïí noâikhöng ngoa lađ noâ cuông nhû sïn bođ Mr Tompkins quýịt ắnh ăuöíitheo ngûúđi ăi xe ăaơp, anh chađng xem ra lađ ngûúđi tûê tïị, ăïí hoêi vïìmoơi chuýơn cho ra leô Thíịy viïn caênh saât quay mùơt nhòn vïì phñakhaâc, Mr Tompkins vúâ luön líịy chiïịc xe ăaơp cuêa ai ăoâ ăïí trïnvóa heđ röìi phoâng thùỉng Öng nghô rùìng mònh cuông seô bõ co ngùưnlaơi theo chiïìu chuýín ăöơng, vađ öng thíịy phíịn khúêi hùỉn lïn, vògíìn ăíy öng bùưt ăíìu beâo ra vađ ăiïìu ăoâ ăaô gíy cho öng ăöi chuâtphiïìn hađ

Nhûng öng hïịt sûâc ngaơc nhiïn, khi thíịy rùìng baên thín öngcuđng chiïịc xe ăaơp cuêa öng khöng coâ gò thay ăöíi caê Nhûng trongkhi ăoâ thò bûâc tranh xung quanh öng ăaô hoađn toađn thay ăöíi Luâcnađy, caâc ặúđng phöị trúê nïn ngùưn laơi, cûêa söí caâc cûêa hađng cûêahiïơu nhòn chó nhû nhûông khe heơp, cođn viïn caênh saât biïịn thađnhmöơt ngûúđi gíìy ăeât mađ öng chûa bao giúđ thíịy ai gíìy thïị

“Laơy trúđi!”, Mr Tompkins mûđng rúô reo lïn, “Töi ăaô hiïíu ra röìi!Chñnh ăíy lađ núi mađ tûđ tûúng ăöịi phaêi coâ mùơt Tíịt caê nhûông gòchuýín ăöơng ăöịi vúâi töi, töi ăïìu caêm thíịy bõ co ngùưn laơi, duđ aiăaơp xe cuông víơy!”