Cùng với sự phát triển của xã hội, những mối quan hệ giữa công dân với công dân, giữa công dân với các cơ quan, tổ chức hay giữa các cơ quan, tổ chức với nhau,... ngày càng phức tạp. Trong bối cảnh đó, pháp luật dần trở thành công cụ sắc bén cho tất cả cá nhân, tổ chức cũng như Nhà nước sử dụng để bảo vệ quyền lợi của mình và quản lý xã hội. Cùng với thực tiễn ấy, ngành nghề liên quan đến pháp luật – nghề luật cũng dần khẳng định hơn vai trò và sứ mệnh của mình trong xã hội. Mà đặc biệt ở đó chính là vai trò của thẩm phán người bảo vệ công lý, bình đẳng cho xã hội. Nói cách khác, thẩm phán là người hoạt động nhân danh pháp luật, nhân danh công lý và lấy quy tắc ứng xử nghề thẩm phán làm chuẩn mực cho hành vi ứng xử nghề nghiệp1. Tuy nhiên, để đảm đương trọng trách cao cả ấy, những người thẩm phán cũng cần có những phẩm chất tốt đẹp. Để đi sâu tìm hiểu vấn đề này, em sẽ chọn đề tài số 2 “ Phân tích và bình luận về sứ mệnh, vai trò và phẩm chất đạo đức của nghề thẩm phán ở Việt Nam”.
Trang 1BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI
BÀI TẬP LỚN
MÔN:
NGHỀ LUẬT VÀ PHƯƠNG PHÁP HỌC LUẬT
ĐỀ BÀI SỐ 02:
“ Phân tích và bình luận về sứ mệnh, vai trò và phẩm chất đạo đức của
nghề thẩm phán ở Việt Nam”
Họ tên: Vũ Vân Anh MSSV: 451112 Lớp: N05-TL1
Trang 2MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
NỘI DUNG 1
1,Khái niệm Thẩm phán 1
2 Sứ mệnh của Thẩm phán 2
3,Vai trò của Thẩm phán 3
4, Phẩm chất đạo đức của Thẩm phán 5
4,1 Tính độc lập 5
4.2 Sự liêm chính 6
4.3 Sự vô tư, khách quan 7
4.4 Sự công bằng, bình đẳng 7
4.5 Sự đúng mực 8
4.6 Sự tận tụy và không chậm trễ 8
4.7 Năng lực và sự chuyên cần 9
KẾT LUẬN 10
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
Trang 3MỞ ĐẦU
Cùng với sự phát triển của xã hội, những mối quan hệ giữa công dân với công dân, giữa công dân với các cơ quan, tổ chức hay giữa các cơ quan, tổ chức với nhau, ngày càng phức tạp Trong bối cảnh đó, pháp luật dần trở thành công cụ sắc bén cho tất cả cá nhân, tổ chức cũng như Nhà nước sử dụng để bảo
vệ quyền lợi của mình và quản lý xã hội Cùng với thực tiễn ấy, ngành nghề liên quan đến pháp luật – nghề luật cũng dần khẳng định hơn vai trò và sứ mệnh của mình trong xã hội Mà đặc biệt ở đó chính là vai trò của thẩm phán - người bảo
vệ công lý, bình đẳng cho xã hội Nói cách khác, thẩm phán là người hoạt động nhân danh pháp luật, nhân danh công lý và lấy quy tắc ứng xử nghề thẩm phán làm chuẩn mực cho hành vi ứng xử nghề nghiệp1 Tuy nhiên, để đảm đương trọng trách cao cả ấy, những người thẩm phán cũng cần có những phẩm chất tốt
đẹp Để đi sâu tìm hiểu vấn đề này, em sẽ chọn đề tài số 2 “ Phân tích và bình
luận về sứ mệnh, vai trò và phẩm chất đạo đức của nghề thẩm phán ở Việt Nam”
NỘI DUNG 1,Khái niệm Thẩm phán
Có khá nhiều quan điểm về khái niệm của thẩm phán:
Các tác giả Giáo trình Luật tố tụng dân sự Việt Nam của Trường Đại
Học Luật Hà Nội định nghĩa: “Thẩm phán là một chức danh Nhà nước trong hệ
thống Tòa án các cấp” 2
Còn tác giả Đỗ Gia Thư cho rằng “Thẩm phán là người làm việc trong cơ
quan tòa án, chuyên xét xử những vụ án và giải quyết các vụ việc theo thẩm quyền của Tòa án, ra bản án, quyết định nhân danh Nhà nước” 3
1 Nguyễn Văn Huyên ( 2011), Đạo đức nghề luật, NXB Tư pháp, Hà Nội, tr.97
2 Trường Đại Học Luật Hà Nội (2009), Giáo trình Luật tố tụng dân sự Việt Nam ( tái bản lần thứ 8 có sửa đổi, bổ
sung, NXB Công an nhân dân, Hà Nội
Trang 4Khái niệm về Thẩm phán còn được ghi nhận trong các văn bản pháp luật Điều 1 Pháp lệnh Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân năm 2002 của Việt
Nam quy định rằng: “Thẩm phán là người được bổ nhiệm theo qui định của
Pháp luật để làm nhiệm vụ xét xử những vụ án và giải quyết những vụ việc khác thuộc thẩm quyền của Tòa án” Trong điều 65 Luật tổ chức TAND năm 2014
của Việt Nam quy định định nghĩa: “Thẩm phán là người có đủ điều kiện, tiêu
chuẩn theo qui định của Luật này được Chủ tịch nước bổ nhiệm làm nhiệm vụ xét xử” Theo Luật này, Thẩm phán Tòa án nhân dân bao gồm: Thẩm phán Tòa
án nhân dân tối cao; Thẩm phán cao cấp; Thẩm phán trung cấp; Thẩm phán sơ cấp
Như vậy từ các định nghĩa trên có thể kết luận lại rằng: Thẩm phán được coi là công chức Nhà nước Theo pháp luật về cán bộ công chức hiện hành, Thẩm phán được xếp vào ngạch công chức Nhà nước, được hưởng quyền lợi, nghĩa vụ và chế độ công chức nói chung Họ cũng chính là người thực hiện quyền lực nhà nước trong lĩnh vực tư pháp thể hiện vị trí chuyên môn, cấp bậc, nhiệm vụ trong hệ thống Tòa án nhân dân các cấp
2 Sứ mệnh của Thẩm phán
Trên thực tế, trong quá trình hình thành và phát triển của cơ quan tư pháp - Toàn án nhân dân luôn song hành với sự ra đời và dựng xây của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Sự gắn liền đã tạo ra sợi dây gắn kết giữa sứ mệnh cao cả của Toàn án nhân dân với sứ mệnh trường tồn của Nhà nước Cộng hòa dân chủ “ của dân - do dân - vì dân” Để khẳng định vai trò của quan trọng trong hoạt động tư pháp Toàn án nhân dân đã được ghi nhận
trong các bản Hiến pháp trước và hoàn thiện trong Hiến pháp 2013: “ Tòa án
3 Đỗ Gia Thư (2004) “Thực trạng đội ngũ Thẩm phán ở nước ta, những nguyên nhân và bài học kinh nghiệm từ
quá trình xây dựng”, Tạp chí Tòa án nhân dân 04, tr.17
Trang 5nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp.”4
Mà trong hệ thống của Tòa án nhân dân, Thẩm phán giữ vị trí trung tâm,
và vai trò then chốt để thực hiện hai từ “ công lý” Chỉ Toàn án và Hội đồng xét
xử mới có thể nhân danh Nhà nước thực hành quyền tư pháp nên kết quả làm việc của Thẩm phán là yếu tố đặc biệt quan trọng quyết định đến chất lượng hoạt động của hệ thống cơ quan tư pháp, thái độ cũng như cách thức làm việc của chủ thể cố thẩm quyền trong điều tra, bắt, giam, giữ, truy tố, xét xử và thi hành án Bởi sứ mệnh nặng nề nhưng cũng cao cả ấy mà theo Bộ Quy tắc đạo đức và ứng
xử của Thẩm phán được Hội đồng tuyển chọn, giám sát Thẩm phán quốc gia ban
hành năm 2018 quy định: “Thẩm phán là người được Chủ tịch nước bổ nhiệm để
nhân danh Nhà nước thực hiện quyền tư pháp Trọng trách của Thẩm phán rất nặng nề, sứ mệnh của Thẩm phán rất cao quý.” 5
Suy cho cùng, sứ mệnh của người Thẩm phán chính là người cầm “cán cân công lý” để nó là sự cân bằng giữa quyền lợi người bị hại và trách nhiệm cả
kẻ vi phạm Sứ mệnh càng lớn thì trách nhiệm của họ càng nặng nề, phẩm chất
của họ càng cao quý
3,Vai trò của Thẩm phán
Thứ nhất, trong hoạt động xét xử của tòa án, trước hết Thẩm phán có vai
trò hết sức quan trọng trong điều khiển phiên tòa theo quy định của pháp luật Thẩm phán là người đưa ra quyết định cho việc: sử dụng chứng cứ nào, triệu tập nhân chứng nào, thời gian đưa vụ án ra xét xử…và dự liệu những sự việc
có thể xảy ra tại phiên tòa Trong các quy định của luật, không quy định rõ phải hỏi ai hay vấn đề gì trước nên hầu hết là do Thẩm phán điều hành để có
4 Khoản 1 Điều 102 Hiến pháp năm 2013
5 Phần Lời nói đầu, Bộ quy tắc đạo đức và ứng xử của Thẩm phán 2018 ( Ban hành kèm theo Quyết định số 87/QĐ - HĐTC ngày 04 tháng 07 năm 2018 của Hội đồng tuyển chọn, giám sát Thẩm phán Quốc gia.)
Trang 6thể thu thập được những thông tin cần thiết về vụ việc Bởi vậy, chất lượng xét
xử cao hay không phụ thuộc phần lớn vào người Thẩm phán - nghiệp vụ chuyên môn,kinh nghiệm tích lũy của họ
Đồng thời, Thẩm phán là người có quyền và nghĩ vụ chịu trách nhiệm về những phán quyết của mình Các phán quyết của Thẩm phán có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và nghĩa vụ, thậm chí tính mạng của con người; có ảnh hưởng lớn tới tính công minh của pháp luật, uy tín của và công lý của quốc gia đồng thời góp phần giáo dục công dân có ý thức pháp luật, tôn trọng các quy tắc của cuộc sống xã hội, động viên họ tham gia tích cực vào đấu tranh phòng, chống tội phạm và các vi phạm pháp luật khác Qua đó, đã khẳng định một lần nữa Thẩm phán có vai trò là người trực tiếp áp dụng pháp luật, là nhân tố quyết định đến chất lượn, hiệu quả hoạt động xét xử của ngành toà án6
Thứ hai, vai trò trong đời sống xã hội, với vai trò là người “cầm cân nảy
mực” Thẩm phán chính là những người bảo vệ công bằng, lẽ phải cho nhân dân Họ luôn nhìn nhận mọi việc một cách khách quan, thực tế để đánh giá sự việc giúp lấy lại công bằng cho những “người thấp cổ bé họng”, trừng phạt những kẻ làm trái luật Với sự mềm dẻo trong giải quyết công việc: cương quyết với những người phạm tội liều lĩnh, ngoan cố nhưng cũng biết thương cảm và khoan hồng với những mảnh đời lầm lỡ, dùng lẽ phải để giáo dục thuyết phục, dùng trách nhiệm để cảm hóa và mục đích cuối cùng là vì sự bình yên, hạnh phúc của nhân dân họ đã bảo đảm trật tư, bình yên cho xã hội, bảo đảm kiểm soát quyền lực, xây dựng nhà nước pháp quyền, thượng tôn pháp luật, bảo đảm môi trường pháp lý cho kinh doanh7 Những người thẩm phán - đại diện cho công lý, cho pháp luật và cho Nhà nước ngày càng nhận được sự
6 Nguyễn Văn Khoa ( 2018), Đảng lãnh đạo xây dựng đội ngũ Thẩm phán đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp ở
Việt Nam hiện nay, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Trường Hà Nội,tr.72
7 Trường Đại học Luật Hà Nội (2019) , Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam, NXB.Tư pháp,Hà Nôi, tr 507-512
Trang 7tin yêu của người dân Quan đó họ cũng tin tường vào Nhà nước, vào sự lãnh đạo của Đảng
4, Phẩm chất đạo đức của Thẩm phán
Tiếng búa của thẩm phán được ví như tiếng súng chỉ thiên của cảnh sát trưởng khi muốn dừng một cuộc ẩu đả Cùng quyền lực mạnh mẽ và sứ mệnh cao cả thì người Thẩm phán còn mang những phẩm chất tốt đẹp dưới ánh mắt ngưỡng mộ của người dân Những phẩm chất ấy đã được quy định tại Quyết
định số: 87/QĐ-HĐTC ban hành ngày 4/7/2018: “Thẩm phán phải là tấm
gương về độc lập, khách quan, công bằng, tận tụy và chỉ tuân theo pháp luật khi thi hành nhiệm vụ.” 8
4,1 Tính độc lập
Phẩm chất đầu tiên cũng như quan trọng bậc nhất này của Thẩm phán không chỉ được ghi nhận tại Việt Nam trong Điều 3 Bộ quy tắc đạo đức và ứng
xử của Thẩm phán ban hành năm 2018, mà còn được thừa nhận tại Tuyên bố
Bắc Kinh về các nguyên tắc độc lập tư pháp như sau: “Việc duy trì tính độc lập
của cơ quan tư pháp là cần thiết để đạt được mục tiêu và thực hiện đúng chức năng của cơ quan tư pháp trong một xã hội tự do và tôn trọng pháp quyền Sự độc lập này cần phải được Nhà nước đảm bảo và phải được quy định rõ trong Hiến pháp hoặc pháp luật” 9 Đây được coi là điều kiện tiên quyết để đáp ứng
yêu cầu về phẩm chất của Thẩm phán, nó đảm bảo nguyên tắc Nhà nước pháp quyền và sự bình đẳng cho các bên tham gia phiên tòa khi nhận phán quyết của Thẩm phán Họ luôn phải giữ vững một tinh thần vững vàng, không để các yếu
tố bên ngoài: sự đe dọa, dụ dỗ, vật chất… ảnh hưởng đến quá trình làm việc Kết quả cuối cùng không phải là ý chí chung, quan điểm khác nhau của nhưng
8 Khoản 2 Điều 2 Bộ quy tắc đạo đức và ứng xử của Thẩm phán 2018 ( Ban hành kèm theo Quyết định số 87/QĐ
- HĐTC ngày 04 tháng 07 năm 2018) của Hội đồng tuyển chọn, giám sát Thẩm phán Quốc gia
9 Tạp chí điện tử Toàn an nhân dân điện tử , Về tính độc lập và quyền miễn trừ của Thẩm phán,
https://www.tapchitoaan.vn/bai-viet/phap-luat/ve-tinh-doc-lap-va-quyen-mien-tru-cua-tham-phan#_ftn1, ngày
truy cập 14/07/2021
Trang 8người tham gia tố tụng hay các thành viên của Hội đồng xét xử mà phải là chính quyết định của Thẩm phán sau quá trình xem xét, nghiên cứu vụ án Để đưa ra được phán quyết độc lập - đảm bảo cả công bằng giữa người nguyên đơn và bị cáo, cả tính nhân đạo truyền thống thì người Thẩm phán phải không ngừng trau dồi, học hỏi các kiến thức, kĩ năng, phẩm chất đạo đức, bản lĩnh nghề nghiệp
Tuy nhiên, không vì sự độc lập mà Thẩm phán trở lên độc đoán, chỉ dựa trên ý chí chủ quan, nhìn nhận sự việc phiến diện, định kiến cá nhân mà phải
có cái nhìn khách quan, đi sâu tìm hiểu, phân tích, làm rõ bản chất của sự việc, dựa vào những cơ sở khoa học, cơ sở thực tế để đưa ra phán quyết “ thấu tình đạt lí” trên cơ sở “ xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật”
4.2 Sự liêm chính
Nói về hai từ “liêm chính” Bác Hồ từng viết : “ Liêm là trong sạch, không
tham lam” còn “ Chính có nghĩa là không tà, nghĩa là thẳng thắn, đứng đắn Điều gì không thẳng thắn, đứng đắn là tà.” 10 hay hiểu đơn giảm liêm chính là
trong sạch, ngay thẳng Trong quá trình làm việc của Thẩm phán không thiếu những sự cám dỗ về tiền tài, địa vị Trên thực tế, không khó gì ta có thể tìm thấy những gia đình, cá nhân có điều kiện kinh tế, những “ vị quan” tham ô đều bị đưa ra xét xử Điều đó đồng nghĩa với để có thể chịu trách nhiệm pháp
lý nhẹ nhất họ thường dùng tiền , địa vị, thậm chí cả lời đe dọa để “ mua chuộc” Thẩm phán đưa ra phán quyết cho mình Để có thể bỏ qua sự cám dỗ
ấy không phải ai cũng làm được nhưng để đảm nhiệm vị trí Thẩm phán đòi hỏi
họ phải có tâm trong sáng, lòng tự trọng với nghề nghiệp và đức hi sinh cao cản để bảo vệ thanh danh người Thẩm phán Không chỉ Thẩm phán, mà chính người thân của họ cũng phải chống lại chủ nghĩa tiêu cực, tệ nạn tham nhũng,
10 Đức Vượng (2011) , Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr.234
Trang 9lợi ích cá nhân có thể nhận được khi là người thân của Thẩm phán Thẩm phán luôn là người thấy sai phải triệt để, thấy đúng phải bảo vệ với nghề11và công khai thu nhập của mình tránh việc tham nhũng, vụ lợi…
4.3 Sự vô tư, khách quan
Trong một số trường hợp quy định tại Điều 53 Bộ luật tố tụng dân sự năm
2015 có một số trường hợp Thẩm phán không được tham gia xét xử Để đảm bảo sự vô tư, khách quan, đánh giá sự việc công minh thì Thẩm phán phải không thuộc một trong các trường hợp luật định trên, nếu có thì phải xin Chánh án rút khỏi việc xét xử vụ án Trong việc đưa ra phán quyết, Thẩm phán không được dựa vào tài sản hay địa vị của các bên mà nương tay, đồng thời gạt
bỏ những định kiến cá nhân, những cảm xúc chủ quan về dương sự hay bị cáo
để xét xử Các chứng cứ, tài liệu được Thẩm phán sử dụng, kết quả của quá trình tranh tục đều phải công khai tại phiên tòa Đặc biệt, quyết định của Thẩm phán về vụ việc, căn cứ pháp luật, tập quán, tương tự pháp luật, những nguyên tắc cơ bản của pháp luật, án lệ, lẽ công bằng để giải quyết đều phải được công
bố công khai Họ cũng không được đưa ra bất cứ bình luận hay phát biểu nào của phiên tòa, phiên họp trước công chúng hay báo chí tránh gây ảnh hưởng tới việc giải quyết vụ việc một cách vô tư, khách quan
4.4 Sự công bằng, bình đẳng
Sự công bằng này đã được quy định tại rất nhiều văn bản quy phạm như: Điều
10 Tuyên ngôn nhân quyền thế giới năm 1948 (UDHR) quy định: “Mọi người
đều bình đẳng về quyền được xét xử công bằng và công khai bởi một toà án độc lập và khách quan để xác định các quyền và nghĩa vụ của họ, cũng như bất cứ buộc tội nào đối với họ” hay trong Hiến pháp 2013 cũng ghi nhận: “ Mọi người đều bình đẳng trước pháp luật.”12 Điều đó đã cho thấy mỗi người
11 Nguyễn Văn Huyên ( 2011), Đạo đức nghề luật, NXB Tư pháp, Hà Nội, tr.112
12 Khoản 1 Điều 16 Hiến pháp 2013
Trang 10dân đều nhận được sự bình đẳng về mặt và trong lĩnh vực tư pháp cũng không ngoại lệ Sự bình đẳng trong hoạt động tư pháp giữa nguyên đơn và bị cáo phụ thuộc phần lớn vào Thẩm phán Họ là người quyết định đến quyền, lợi ích thậm chí tính mạng của các bên tham gia tố tụng nên việc có cái nhìn thiếu công tâm, chính xác sẽ khiến người đố chịu thiệt, mất uy tín của Nhà nước trong mắt người dân Cơ sở của quyết định phải là tình tiết vụ án, vấn đề nhân thân, thực tế… chứ không phải yếu tố giới tính, dân tộc, địa vị… Các yếu tố “ nhạy cảm” như: tôn giáo, tín ngưỡng, dân tộc, giới tính, trình độ học vấn, địa
vị xã hội… rất dễ gây bức xúc trong dư luận, ảnh hưởng xấu đến sự tin tưởng của nhân dân về Nhà nước nên Thẩm phán không được và không cho phép các hành vi bất bình đẳng, phân biệt
4.5 Sự đúng mực
Thẩm phán chính là người đại diện cho Tòa án, cho quyền lực Nhà nước nên
để tránh gây ảnh hưởng đến hình ảnh đó thì không chỉ trên Tòa mà trong mọi hoạt động , người Thẩm phán đều phải có cách xử sự đúng mực, lịch thiệp và thận trọng Thẩm phán cũng là người tổ chức phiên tòa nên cần giữ sự tôn nghiệm, ổn định trong quá trình tố tụng Đồng thời, Thẩm phán phải có thái độ tôn trọng, nhẫn nại, nhân ái với bị cáo, đương sự và người tham gia tố tụng Đặc biệt, mỗi lời nói của Thẩm phán đều có tầm quan trọng nhất định nên họ không được đưa ra những lời nói hay gây xúc phạm người khác để ảnh hưởng đến hình ảnh của mình
4.6 Sự tận tụy và không chậm trễ
Là một người Thẩm phán để đi trên con đường tới thành công họ không chỉ học kiến thức hay kĩ năng cơ bản mà phải luôn theo sát sự thay đổi của các quy phạm pháp luật, những điều kiện thực tế Mang sứ mệnh vinh quang - họ
là lí lẽ, là công bằng, là điểm tựa của những người yếu thế thì trách nhiệm