Do cha mẹ qua đời không để lại di chúc nên ông Nguyễn Minh và Nguyễn Lan (là hai anh em ruột) cùng lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản của cha mẹ để lại gồm nhà trên diện tích đất 150m2 ở tỉnh Vĩnh Phúc và tài sản khác là tiền, vàng trị giá khoảng 500 triệu đồng. Khi tiếp nhận yêu cầu công chứng, công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng tại Hà Nội cho rằng vụ việc không thuộc thẩm quyền nên từ chối công chứng. Ông Minh và bà Lan đã yêu cầu tổ chức hành nghề công chứng tại tỉnh Vĩnh Phúc công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản và yêu cầu công chứng viên của tổ chức này thực hiện việc công chứng của bà Lan (ở Hà Nội). Hỏi: 1.Việc công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng tại Hà Nội từ chối công chứng văn bản thỏa thuận chia di sản của ông Minh và bà Lan có đúng với quy định của pháp luật hay không? Tại sao? 2. Công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng tại tỉnh Vĩnh Phúc có thể công chứng ngoài trụ sở (tại Hà Nội) theo yêu cầu của ông Minh và bà Lan hay không? Tại sao?
Trang 11
ĐỀ BÀI
Do cha mẹ qua đời không để lại di chúc nên ông Nguyễn Minh và Nguyễn Lan (là hai anh em ruột) cùng lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản của cha mẹ để lại gồm nhà trên diện tích đất 150m2 ở tỉnh Vĩnh Phúc và tài sản khác là tiền, vàng trị giá khoảng 500 triệu đồng Khi tiếp nhận yêu cầu công chứng, công chứng viên của
tổ chức hành nghề công chứng tại Hà Nội cho rằng vụ việc không thuộc thẩm quyền nên từ chối công chứng
Ông Minh và bà Lan đã yêu cầu tổ chức hành nghề công chứng tại tỉnh Vĩnh Phúc công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản và yêu cầu công chứng viên của tổ chức này thực hiện việc công chứng của bà Lan (ở Hà Nội)
Hỏi:
1.Việc công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng tại Hà Nội từ chối công chứng văn bản thỏa thuận chia di sản của ông Minh và bà Lan có đúng với quy định của pháp luật hay không? Tại sao?
2 Công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng tại tỉnh Vĩnh Phúc có thể công chứng ngoài trụ sở (tại Hà Nội) theo yêu cầu của ông Minh và bà Lan hay không? Tại sao?
3 Khi công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản, công chứng viên cần kiểm tra, đánh giá các loại giấy tờ có liên gì của ông Minh và bà Lan
4 Phân tích thủ tục công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản
5 Nếu tổ chức hành nghề công chứng không niêm yết việc thụ lý công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản theo quy định của pháp luật trước khi thực hiện công chứng thì có vi phạm hành chính hay không? Tại sao?
Trang 2MỞ ĐẦU
Hiện nay, các quan hệ dân sự, kinh tế, thương mại,… đang ngày càng phát triển mạnh mẽ, đa dạng, không chỉ ở trong nước mà còn ngoài quốc tế Nhiều giao dịch dân sự, thương mại đòi hỏi phải được công chứng để tăng tính bảo đảm cho giao dịch đó Cũng như bảo vệ được lợi ích của các chủ thể tham gia giao dịch Ngày nay, cùng với sự phát triển về pháp luật thế giới, pháp luật về công chứng ở nước ta cũng
có những bước phát triển hết sức mạnh mẽ và ngày càng hoàn thiện hơn để có thể đáp ứng được nhu cầu của thực tiễn xã hội Để có thể hiểu rõ hơn nữa vai trò quan trọng của loại hình dịch vụ công đặc biệt này, em xin chọn đề bài số 1 làm bài tập học kì của mình
GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG 1.Việc công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng tại Hà Nội từ chối công chứng văn bản thỏa thuận chia di sản của ông Minh và bà Lan có đúng với quy định của pháp luật hay không? Tại sao?
Việc công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng tại Hà Nội từ chối công chứng văn bản thỏa thuận chia di sản của ông Minh và Bà Lan đúng với pháp luật
Giải thích:
Theo điều 42 Luật Công chứng 2014 về phạm vi công chứng, giao dịch về bất động sản, việc công chứng hợp đồng, giao dịch về bất động sản được quy định như
sau: “Công chứng viên của tổ chức hành, nghề công chứng chỉ được công chứng hợp đồng, giao dịch về bất động sản trong phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở, trừ trường hợp công chứng di chúc, văn bản từ chối nhận di sản là bất động sản và văn bản ủy quyền liên quan đến việc thực hiện các quyền đối với bất động sản.”
Có thể thấy rằng, tổ chức hành nghề công chứng không được công chứng hợp đồng, giao dịch về bất động sản không thuộc phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở Điều này là hoàn toàn hợp lý vì
Trang 3vấn đề giao dịch liên quan đến bất động sản luôn là những giao dịch có giá trị lớn,
có thể ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của nhiều chủ thể, dễ xảy ra tranh chấp Nên cần phải giới hạn phạm vi thực hiện công chứng để có thể kiểm soát chặt chẽ được thông tin về giao dịch, hợp đồng liên quan đến bất động sản Tuy nhiên, điều luật cũng đã đặt ra trường hợp được phép công chứng ngoài phạm vi luật quy định đối với việc công chứng di chúc, văn bản từ chối nhận di sản là bất động sản và văn bản
ủy quyền liên quan đến việc thực hiện các quyền đối với bất động sản
Theo dữ kiện thì do cha mẹ qua đời không để lại di chúc nên ông Nguyễn Minh
và Nguyễn Lan (là hai anh em ruột) cùng lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản của cha mẹ để lại gồm nhà trên diện tích đất 150m2 ở tỉnh Vĩnh Phúc và tài sản khác là tiền, vàng trị giá khoảng 500 triệu đồng Như vậy, ông Minh và bà Lan hoàn toàn đáp ứng đủ yêu cầu về chủ thể có quyền yêu cầu công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản1 Về hình thức thì văn bản thỏa thuận phân chia di sản không thuộc những trường hợp pháp luật quy định tại Điều 42 Luật công chứng năm 2014 Về nội dung văn bản thì tài sản bao gồm nhà trên diện tích đất 150m2 ở tỉnh Vĩnh Phúc và tài sản khác là tiền, vàng trị giá khoảng 500 triệu đồng, nên căn cứ vào Điều 42 Luật công chứng năm 2014 thì nằm ngoài phạm vi công chứng của tổ chức hành nghề công chứng tại Hà Nội
Tuy nhiên, trong trường hợp của ông Minh và Bà Lan, văn bản thỏa thuận phân chia di sản của họ còn bao gồm tài sản khác là tiền, vàng trị giá khoảng 500 triệu đồng Trong khi giới hạn về phạm vi công chứng hợp đồng, giao dịch chỉ áp dụng trong trường hợp là về bất động sản Trong trường hợp này, căn cứ tại khoản 6 điều
40 Luật Công chứng 2014, công chứng viên ở tổ chức hành nghề công chứng tại Hà Nội có thể giải thích để ông Minh và bà Lan sửa đổi văn bản phân chia di sản sao cho phù hợp theo quy định tại điều 42 và được 2 người đồng ý thì tổ chức hành nghề công chứng vẫn có thể thực hiện việc công chứng
1 Đoạn 1 khoản 1 Điều 57 luật công chứng 2014
Trang 42 Công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng tại tỉnh Vĩnh Phúc có thể công chứng ngoài trụ sở (tại Hà Nội) theo yêu cầu của ông Minh và bà Lan hay không? Tại sao?
Công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng tại tỉnh Vĩnh Phúc có thể công chứng ngoài trụ sở (tại Hà Nội) theo yêu cầu của ông Minh và bà Lan
Giải thích:
Theo quy định của pháp luật hiện hành, việc công chứng phải được thực hiện tại trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng2 Điều này nhằm đảm bảo tính khách quan, chính danh cũng như tính công khai của hoạt động công chứng Việc công chứng phải được thực hiện 1 cách khách quan trung thực và phải công khai ở những
cơ sở hành nghề được công nhận nhằm đảm bảo nguyên tắc khách quan trung thực của hoạt động công chứng được quy định tại Điều 4 của Luật công chứng năm 2014
Tuy nhiên, cũng có những trường hợp mà pháp luật quy định việc công chứng
có thể được thực hiện ngoài trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng Theo quy định của Khoản 2 Điều 44 Luật công chứng năm 2014, những trường hợp đó bao gồm:
“trường hợp người công chứng là người già yếu, không thể đi lại được, người đang
bị tạm giữ, tạm giam, đang thi hành án phạt tù hoặc có lý do chính đáng khác không thể đến trụ sở của tổ chức hành nghề công chứng”
Do đó, nếu ông Minh và bà Lan chứng minh được mình thuộc trường hợp được quy định tại khoản 2 Điều 44 Luật công chứng năm 2014 thì công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng tại tỉnh Vĩnh Phúc hoàn toàn có thể công chứng ngoài trụ sở (tại Hà Nội) theo yêu cầu của ông Minh và bà Lan
3 Khi công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản, công chứng viên cần kiểm tra, đánh giá các loại giấy tờ có liên quan gì của ông Minh và bà Lan
Căn cứ vào Khoản 1 Điều 57 Luật Công chứng năm 2014, những người thừa kế theo pháp luật hoặc theo di chúc mà trong di chúc không xác định rõ phần di sản
2 Khoản 1 Điều 44 Luật công chứng năm 2014
Trang 5được hưởng của từng người thì có quyền yêu cầu công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản Hiện nay, căn cứ vào từng trường hợp mà có thể chia thành hai loại: (i) Công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản đã được soạn sẵn; (ii) Công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản do công chứng viên soạn thảo theo đề nghị của người yêu cầu công chứng Mỗi trường hợp lại có thủ tục, hồ sơ khác nhau Trong trường hợp này, Do cha mẹ qua đời không để lại di chúc nên căn cứ vào
Bộ luật Dân sự năm 2015, thừa kế theo pháp luật sẽ được áp dụng đối với phần di sản này Và ông Minh và bà Lan đã có văn bản thỏa thuận sẵn nên thủ tục công chứng
cụ thể sẽ được thực hiện theo trình tự “Công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản đã được soạn sẵn” được quy định theo Điều 40, Điều 57 Luật Công chứng năm
2014
Khi đó, công chứng viên cần kiểm tra, đánh giá các loại giấy tờ sau:
(1) Phiếu yêu cầu công chứng, trong đó có thông tin về họ, tên, địa chỉ của ông Minh và bà Lan; nội dung công chứng; danh mục giấy tờ kèm theo; tên tổ chức công chứng; họ tên người tiếp nhận hồ sơ yêu cầu công chứng; thời điểm tiếp nhận hồ sơ
(2) Dự thảo văn bản thỏa thuận phân chia di sản
(3) Bản sao giấy tờ tùy thân của ông Minh và bà Lan
(4) Bản sao giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất của diện tích đất 150m2 ở tỉnh Vĩnh Phúc, quyền sở hữu tài sản khác là tiền, vàng trị giá khoảng 500 triệu đồng của cha, mẹ ông Minh và bà Lan
(5) Các giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản thừa kế và những người thừa kế theo quy định của pháp luật về thừa kế
Đây là những giấy tờ quan trọng, nhằm xác minh yêu cầu của ông Minh và bà Lan là hợp pháp, khách quan, đảm bảo cho hoạt động công chứng diễn ra đúng theo quy định của pháp luật Ngoài ra, cũng làm tăng tính xác thực của những thông tin này
Trang 64 Phân tích thủ tục công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản
(i) Thẩm quyền tiến hành
Theo quy định hiện hành, cụ thể tại Điều 53 luật Công chứng năm 2014 quy định: “Thủ tục công chứng, hợp đồng thế chấp bát động sản, hợp đồng ủy quyền, di chúc, văn bản thỏa thuận phân chia di sản, văn bản khai nhận di sản, văn bản từ chối nhận di sản được thực hiện theo quy định của Mục này và các quy định của Mục 1 Chương này mà không trái với quy định của mục này.” Đồng thời căn cứ tại Điều 42 của luật này về phạm vi công hợp đồng, giao dịch về bất động sản, có thể thấy rằng thẩm quyền công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản của ông Minh và bà Lan
sẽ thuộc thẩm quyền của tổ chức hành nghề công chứng ở tỉnh Vĩnh Phúc
(ii) Trình tự thủ tục
Bước 1: Người yêu cầu nộp hồ sơ yêu cầu công chứng bao gồm:
- Phiếu yêu cầu công chứng, trong đó có thông tin về họ, tên, địa chỉ người yêu cầu công chứng, nội dung công chứng, danh mục giấy tờ gửi kèm theo; tên tổ chức hành nghề công chứng, họ tên người tiếp nhận hồ sơ yêu cầu công chứng, thời điểm tiếp nhận hồ sơ;
- Dự thảo văn bản thỏa thuận phân chia di sản;
- Bản sao giấy tờ tùy thân của người yêu cầu công chứng;
- Bản sao giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản của người
để lại di sản đó;
- Các giấy tờ chứng minh quan hệ giữa người để lại di sản thừa kế và những người thừa kế theo quy định của pháp luật về thừa kế (Do đây là trường hợp thừa kế theo pháp luật);
Bước 2: Công chứng viên kiểm tra hồ sơ Trường hợp hồ sơ yêu cầu đầy đủ, phù hợp với quy định của pháp luật thì thụ lý và ghi vào sổ công chứng Tổ chức hành nghề công chứng tiến hành niêm yết việc thụ lý công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản trước khi thực hiện việc công chứng (được quy định cụ thể tại Điều 18 Nghị định số 29/2015/NĐ-CP)
Trang 7Bước 3: Công chứng viên hướng dẫn cho những người thừa kế tuân thủ đúng các quy định về thủ tục công chứng và các quy định pháp luật có liên quan đến việc thực hiện văn bản thoả thuận phân chia di sản; giải thích cho những người thừa kế hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của họ, ý nghĩa và hậu quả pháp lý của việc thành lập văn bản thoả thuận phân chia di sản
Bước 4: Công chứng viên kiểm tra dự thảo văn bản thỏa thuận phân chia di sản Nhằm xác định người để lại di sản đúng là người có quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản và những người yêu cầu công chứng đúng là người được hưởng di sản; nếu thấy chưa rõ hoặc có căn cứ cho rằng việc để lại di sản và hưởng di sản là không đúng pháp luật thì công chứng viên có quyền từ chối yêu cầu công chứng hoặc theo
đề nghị của người yêu cầu công chứng, công chứng viên xác minh hoặc yêu cầu giám định; nếu có điểm nào trong văn bản thỏa thuận chia di sản không phù hợp với quy định của pháp luật thì công chứng viên chỉ rõ cho người yêu cầu công chứng để sửa chữa Nếu không sửa chữa thì công chứng viên có quyền từ chối công chứng
Bước 5: Người yêu cầu công chứng tự đọc lại dự thảo văn bản thỏa thuận phân chia di sản, hoặc công chứng viên đọc cho người yêu cầu theo đề nghị của người yêu cầu
Bước 6: Người yêu cầu công chứng đồng ý toàn bộ nội dung trong dự thảo thì kí vào từng trang của văn bản thỏa thuận chia di sản Công chứng viên yêu cầu người yêu cầu công chứng xuất bản chính của các giấy tờ ở Bước 1 để đối chiếu trước khi ghi lời chứng, ký vào từng trang của văn bản thỏa thuận chia di sản
Bước 7: Trả kết quả công chứng Bộ phận thu phí của tổ chức hành nghề công
chứng hoàn tất việc thu phí, thù lao công chứng và chi phí khác theo quy định, đóng dấu và hoàn trả lại hồ sơ cho những người yêu cầu
(iii) Thời hạn công chứng:
Thời hạn công chứng không quá 02 ngày làm việc; nếu văn bản thỏa thuận phân chia di sản có nội dung phức tạp thì thời hạn công chứng có thể kéo dài hơn nhưng không quá 10 ngày làm việc3
3 Điều 43 Luật Công chứng năm 2014
Trang 85 Nếu tổ chức hành nghề công chứng không niêm yết việc thụ lý công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản theo quy định của pháp luật trước khi thực hiện công chứng thì có vi phạm hành chính hay không? Tại sao?
Tổ chức hành nghề công chứng không niêm yết việc thụ lý công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản theo quy định của pháp luật trước khi thực hiện công chứng là vi phạm hành chính
Giải thích
Khoản 1 điều 2 luật xử lý vi phạm hành chính có định nghĩa vi phạm hành chính
như sau: “Vi phạm hành chính là hành vi có lỗi do cá nhân, tổ chức thực hiện, vi phạm quy định của pháp luật về quản lý nhà nước mà không phải là tội phạm và theo quy định của pháp luật phải bị xử phạt vi phạm hành chính”
Căn cứ tại khoản 3 Điều 57 luật Công chứng năm 2014 : “…Tổ chức hành nghề công chứng có trách niệm niêm yết việc thụ lý công chứng văn bản thỏa thuận di sản trước khi thực hiện việc công chứng” Như vậy, hành vi không niêm yết việc thụ lý
công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản theo quy định của pháp luật trước khi thực hiện công chứng đã thỏa mãn mặt khách quan của vi phạm hành chính do
đã vi phạm với quy định pháp luật hành chính
Ngoài ra về mặt khách thể, hành vi này đã xâm phạm đến trật tự quản lý hành chính nhà nước trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, cụ thể là trong hoạt động công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản Việc này hoàn toàn có thể gây ra hậu quả tranh chấp giữa các bên có liên quan, làm giảm thiểu đi tính hiệu quả của hoạt động công chứng và phá vỡ trật tự quản lý hành chính
Bên cạnh đó, căn cứ tại Khoản 18 Điều 1 Nghị định 67/2015/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 110/2013/NĐ-CP ngày 24 tháng 9 năm 2013 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình, thi hành án dân sự, phá sản doanh nghiệp, hợp
Trang 9tác xã, thì chủ thể thực hiện hành vi này sẽ bị phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng
Do đó, có thể khẳng định tổ chức hành nghề công chứng không niêm yết việc thụ lý công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản theo quy định của pháp luật trước khi thực hiện công chứng là vi phạm hành chính
KẾT LUẬN
Từ việc giải quyết bài tập tình huống trên, có thể thấy rằng, công chứng đóng vai trò hết sức quan trọng trong quản lí hành chính nhà nước nói riêng và quản lí nhà nước nói chung, góp phần không nhỏ vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Công chứng không chỉ là công cụ bảo đảm an toàn pháp lý, phòng ngừa tranh chấp cho các bên tham gia giao dịch, hợp đồng mà còn có vai trò là công cụ quản lý hành chính của nhà nước cũng như là việc tọa lập, cung cấp chứng cứ cho hoạt động xét
xử Có thể khẳng định rằng các quy định của pháp luật về công chứng ở nước ta hiện nay cũng đã chặt chẽ và dần được hoàn thiện hơn Trong điều kiện ngày nay, khi mà nền kinh tế thị trường đang phát triển mạnh mẽ, các quan hệ dân sự, kinh tế, thương mại,…cũng theo đó mà trở nên đa dạng và phức tạp hơn, hoạt động công chứng, phải ngày càng phát triển hơn nữa, từ đó có thể đáp ứng kịp thời những yêu cầu, đòi hỏi
mà Đảng, Nhà nước và nhân dân đã đề ra cũng như đáp ứng được sự phát triển của
xã hội
Trang 10DANH MỤC TÀI LIỆU
1 Nghị định 110/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình, thi hành án dân
sự, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã
2 Nghị định 67/2015/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 110/2013/NĐ-CP ngày 24 tháng 9 năm 2013 của Chính phủ quy định xử phạt
vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, hành chính tư pháp, hôn nhân và gia đình, thi hành án dân sự, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã
3 Luật công chứng năm 2014
4 Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012