Thiệt hại và cách xác định thiệt hại trong trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

Pháp luật của nước ta luôn bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của cá nhân, pháp nhân… khi tham gia vào các quan hệ xã hội. Nếu một chủ thể có hành vi trái pháp luật gây thiệt hại tới các quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể khác được pháp luật bảo vệ, thì chủ thể gây thiệt hại có thể phải gánh chịu hậu quả pháp lý bất lợi do hành vi của mình gây ra. Dưới góc độ pháp luật dân sự, hậu quả pháp lý đó là trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi của mình gây ra cho người bị thiệt hại. Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một trong những vấn đề pháp lý lớn và phức tạp,những sự kiện pháp lý này thường phát sinh trong đời sống xã hội và là một vấn đề cần phải được giải quyết kịp thời, nhằm bảo vệ những quyền, lợi ích chính đáng của những người bị thiệt hại, đồng thời qui trách nhiệm pháp lý đối với những người có hành vi trái pháp luật gây ra những thiệt hại đó. Để làm rõ vấn đề về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng em xin chọn đề “Thiệt hại và cách xác định thiệt hại trong trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng”.

MỞ ĐẦU

Pháp luật của nước ta luôn bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp của cá nhân, pháp nhân… khi tham gia vào các quan hệ xã hội Nếu một chủ thể có hành vi trái pháp luật gây thiệt hại tới các quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể khác được pháp luật bảo vệ, thì chủ thể gây thiệt hại có thể phải gánh chịu hậu quả pháp lý bất lợi do hành vi của mình gây ra Dưới góc độ pháp luật dân sự, hậu quả pháp lý đó là trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi của mình gây ra cho người bị thiệt hại

Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một trong những vấn đề pháp lý lớn và phức tạp,những sự kiện pháp lý này thường phát sinh trong đời sống xã hội và

là một vấn đề cần phải được giải quyết kịp thời, nhằm bảo vệ những quyền, lợi ích chính đáng của những người bị thiệt hại, đồng thời qui trách nhiệm pháp lý đối với những người có hành vi trái pháp luật gây ra những thiệt hại

đó Để làm rõ vấn đề về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng em xin chọn đề

“Thiệt hại và cách xác định thiệt hại trong trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng”

NỘI DUNG I.Khái quát về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và thiệt hại trong trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

1.Khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là quy định của pháp luật dân sự nhằm buộc người có hành vi xâm phạm đến tài sản, sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm, uy tín, các quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể khác mà gây ra thiệt hại phải bồi thường những thiệt hại do mình gây ra

2 Điều kiện phát sinh

Xuất phát từ những quy định, những nguyên tắc của pháp luật nói chung và luật dân sự nói riêng, trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh khi có điều kiện sau:

a,Có thiệt hại xảy ra

Thiệt hại là điều kiện tiên quyết của trách nhiệm bồi thường thiệt hại bởi mục đích của loại trách nhiệm này là nhằm khắc phục thiệt hại do hành vi trái pháp luật gây ra, khôi phục lại tình trạng như ban đầu cho chủ thể bị vi phạm Thiệt hại được hiểu là những tổn thất, mất mát về mặt vật chất hoặc tinh thần mà người có hành vi gây thiệt hại đã gây ra đối với chính người bị thiệt hại hay

cả với những người thân thích của họ Vì thiệt hại là điều kiện bắt buộc phải

có trong trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nên không có thiệt hại thì không phải bồi thường

Thiệt hại xảy ra trên thực tế vô cùng đa dạng, phong phú Việc xác định ra một mức bồi thường cụ thể là bao nhiêu phải dựa trên thiệt hại thực tế xảy ra Bởi vậy, việc xác định chính xác thiệt hại xảy ra là cơ sở quan trọng để xác định chính xác mức bồi thường trong từng vụ việc Khi xác định thiệt hại cần

phải dựa trên những căn cứ khách quan để tính toán ra một khoản bồi thường

cụ thể, chính xác

b, Hành vi gây thiệt hại là hành vi trái pháp luật

Hành vi trái pháp luật được hiểu là hành vi được thực hiện không đúng với những quy định của pháp luật như: không làm những việc mà pháp luật yêu cầu, làm những việc mà pháp luật cấm hoặc tiến hành hoạt động vượt quá giới hạn cho phép của pháp luật… Hành vi trái pháp luật được thể hiện dưới dạng hành động hoặc không hành động

Hành vi thiệt hại có thể là hành vi hợp pháp nếu người thực hiện hành vi đó theo nghĩa vụ mà pháp luật hoặc nghề nghiệp bắt buộc họ phải thực hiện các hành vi đó Trong trường hợp này, người gây thiệt hại không phải bồi

thường, ví dụ: trường hợp phòng vệ chính đáng, trong tình thế cấp thiết Tuy nhiên, nếu vượt quá giới hạn của phòng vệ chính đáng, vượt quá yêu cầu của tình thế cấp thiết thì người gây ra thiệt hại vẫn phải bồi thường

c, Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại

Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi trái pháp luật và thiệt hại thể hiện ở chỗ

sự thiệt hại đó là do chính hành vi trái pháp luật đó trực tiếp gây ra, nghĩa là,

sự thiệt hại là hậu quả tất yếu của hành vi trái pháp luật.Tuy nhiên, xác định mối quan hệ nhân quả là một vấn đề rất phức tạp Bởi lẽ xem xét mối quan hệ nhân quả giữa các hiện tượng xã hội, trong đó con người sinh sống và hoạt động phức tạp hơn nhiều so với các hiện tượng tự nhiên khác Do đó, cần phải xem xét, phân tích đánh giá tất cả các sự kiện liên quan một cách thân trọng, khách quan và toàn diện Từ đó mới có thể rút ra kết luận chính xác về

nguyên nhân, xác định đúng trách nhiệm của người gây thiệt hại

d, Có lỗi của người gây thiệt hại

Lỗi là trạng thái tâm lý của chủ thể đối với hành vi vi phạm của mình và hậu quả do hành vi đó gây ra Lỗi là một trong bốn điều kiện để làm phát sinh

trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nói riêng và trách nhiệm dân

sự nói chung Trong trách nhiệm dân sự do gây thiệt hại vấn đề hình thức và mức độ lỗi ảnh hưởng rất ít đến việc xác định trách nhiệm Thậm chí người gây ra thiệt hại phải bồi thường cả trong trường hợp không có lỗi (khoản 3 Điều 601, Điều 602 BLDS 2015)

3.Các loại thiệt hại

a.Thiệt hại về vật chất

Bồi thường thiệt hại về vật chất là trách nhiệm bù đắp tổn thất vật chất thực

tế, tính được thành tiền do bên vi phạm gây ra, bao gồm tổn thất về tài sản, chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế, khắc phục thiệt hại, thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút

b,Thiệt hại về tinh thần

Thiệt hại về tinh thần (tổn thất về tinh thần) được hiểu là do sức khoẻ, danh

dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm mà người bị thiệt hại hoặc do tính mạng

bị xâm phạm mà người thân thích gần gũi nhất của nạn nhân phải chịu đau thương, buồn phiền, mất mát về tình cảm, bị giảm sút hoặc mất uy tín, bị xa lánh, bị hiểu nhầm

II.Cách xác định thiệt hại trong trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

1.Thiệt hại do tài sản bị xâm phạm

Tài sản được hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm cả tài sản vô hình và tài sản hữu hình Vì vậy, tất cả các hành vi xâm hại mà gây tổn thất đến vật, tiền, giấy tờ

có giá, quyền tài sản, kể cả quyền sở hữu trí tuệ thì người có hành vi xâm hại phải bồi thường Căn cứ Điều 589 BLDS 2015, cách xác định thiệt hại do tài sản bị xâm phạm như sau:

a,Tài sản bị mất, bị hủy hoại hoặc bị hư hỏng

-Về nguyên tắc, người gây thiệt hại phải bồi thường toàn bộ giá trị của những tài sản bị mất, bị hủy hoại Vì vậy, nếu các bên không thỏa thuận được mức thiệt hại và mức bồi thường thì cơ quan có thẩm quyền phải căn cứ vào tình trạng của tài sản trước khi bị mất, bị hủy hoại

+Đối với tài sản là vật khi bị mất, bị hủy hoại mà vẫn còn mới, chức năng sử dụng chưa suy giảm đáng kể thì thiệt hại được xác định là toàn bộ giá trị của vật và được tính tương đương với giá của hàng hóa cùng loại, cùng chất lượng trên thi trường tại nơi xảy ra thiệt hại và tại thời điểm giải quyết vụ án (thời điểm xét xử sơ thẩm)

+Đối với tài sản là vật đã qua quá trình sử dụng mà đã có khấu hao đáng kể thì thiệt hại được xác định là giá trị còn lại của vật đã bị khấu hao Giá trị của tài sản được xác định tại thời điểm xảy ra thiệt hại Từ thời điểm đó của tài sản mà xác định thành một khoản tiền theo thời giá thị trường vào thời điểm xét xử sơ thẩm lần đầu Như vậy, trong những trường hợp không thể bồi thường bằng hiện vật được thì cơ quan có thẩm quyền xác định giá thị trường của tài sản đó ở tình trạng mới và nhân với phần trăm của chất lượng còn lại tại thời điểm bị thiệt hại

-Trường hợp tài sản bị hư hỏng là trường hợp tài sản bị xâm hại vẫn còn nhưng bị mất hoặc giảm sút giá trị sử dụng trong tình trạng vẫn có thể khôi phục lại tính năng vốn có của nó thông qua việc sửa chữa Vì vậy, tính toán thiệt hại theo khoản này là xác định mức chênh lệch về giá trị của tài sản trước và sau khi bị thiệt hại

b,Lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác tài sản bị mất, bị giảm sút

Lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác tài sản là thiệt hại gián tiếp liên quan đến tài sản bị thiệt hại.Đây là khoản thiệt hại do phần hoa lợi, lợi tức đáng lẽ chắc chắn thu được từ tài sản nhưng bị mất do tài sản bị xâm hại (ví

dụ: hoa màu không thu hoạch được, xe ô tô bị hư hỏng nặng không thể sử dụng để làm taxi )

+Thứ nhất đối với tư liệu sản xuất, tư liệu tiêu dùng cần căn cứ vào thời giá thị trường của vật đó và tại nơi vật đó bị gây thiệt hại để xác địn mức bồi thường Khi xác định thiệt hại về tài sản sự cần thiết phải xác định những hao mòn của vật, để có sự phân biệt vật đó khi còn mới (chưa sử dụng) và vật đó

đã qua sử dụng (đã cũ) Có những vật đã bị tiêu hủy do bị gây thiệt hại, thì căn cứ xác định thiệt hại của vật đó với vật tương tự đang lưu thông trên thị trường để xác định mức bồi thường

+Thứ hai đối với vật nuôi, cây trồng thì việc căn cứ và không gian và thời gian của thiệt hại để xác định mức thiệt hại là rất quan trọng Vì những thiệt hại đối với các loại tài sản cần thiết phải căn cứ theo sự phát triển của vật về

độ lớn, về thời gian sinh trưởng, về tính chất nghiêm ngặt của thời vụ, về điều kiện tự nhiên của vùng, miền, khu vực mà vật nuôi, cây trồng đó đang sinh trưởng để xác định

c, Chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại

Bao gồm các khoản chi phí người bị thiệt hại đã phải bỏ ra các chi phí để ngăn chặn, không cho thiệt hại tiếp tục phát sinh hoặc phải bỏ ra các chi phí

để ngăn chặn, không cho thiệt hại tiếp tục phát sinh hoặc phải bỏ ra chi phí khác để khắc phục thiệt hại Chẳng hạn, chi phí vật liệu thay thế chỉ được coi

là hợp lý nếu buộc phải có vật liệu đó để sửa chữa tài sản, giá tiền vật liệu đó phải thấp hơn hoặc ngang bằng với giá tiền của vật liệu, phụ tùng được thay thế

2.Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm

Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm được hiểu là những tổn thất, mất mát về mặt vật chất cũng như tinh thần mà người có hành vi gây thiệt hại gây ra cho

người bị thiệt hại Theo quy định tại Điều 590 BLDS 2015, những thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm bao gồm:

a, Thiệt hại về vật chất

Là những thiệt hại xảy ra trên thực tế mà có thể tính toán được một cách cụ thể bằng các đơn vị đo lường Thiệt hại về vật chất bao gồm các loại thiệt hại được quy định cụ thể tại khoản 1 điều 590 Về nguyên tắc, chỉ những thiệt hại thực tế mới được bồi thường, nên khi yêu cầu bồi thường thiệt hại, người bị thiệt hại phải đưa ra bằng chứng để chứng minh các thiệt hại thực tế đã phát sinh

-Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại Việc chứng minh trên thực tế

có thể sẽ rất đơn giản đối với một số loại thiệt hại cụ thể, ví dụ như tiền phẫu thuật, tiền thuốc,…sẽ căn cứ vào hóa đơn thanh toán mà bệnh viện cung cấp cho người bị thiệt hại hoặc thân nhân của họ Song, cũng có những thiệt hại rất khó có thể chứng minh, ví dụ như chi phí đi lại để khám chữa bệnh bằng các phương tiện như xe ôm, taxi, … sẽ rất khó để đưa ra cơ sở chính xác, bởi những người hành nghề này thường là lao động tự do nên không có hóa đơn hoặc phiếu thu giao cho hành khách Đối với những trường hợp này, việc xác định thiệt hại sẽ do Hội đồng xét xử đưa ra trên cơ sở đánh giá sự hợp lý của các loại chi phí

-Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại; Nếu thu nhập thực tế của người bị thiệt hại không ổn định và không thể xác định được thì áp dụng mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại Thu nhập thực tế

bị mất được hiểu là những khoản thu nhập mà người bị thiệt hại không được hưởng trong thời gian điều trị Còn thu nhập bị giảm sút là khoản thu nhập bị giảm so với thu nhập thực tế trước đó của người bị thiệt hại Như vậy, để xác định mức thu nhập bị mất hay thu nhập thực tế bị giảm sút cần dựa trên việc

so sánh mức thu nhập thực tế của người bị thiệt hại trước và sau khi bị xâm

phạm đến sức khỏe Thu nhập thực tế của người bị thiệt hại được xác định như sau:

+Nếu trước khi sức khỏe bị xâm phạm, người bị thiệt hại có thu nhập ổn định

từ tiền lương trong biên chế, tiền công từ hợp đồng lao động, thì căn cứ vào mức lương, tiền công của tháng liền kề trước khi người đó bị xâm phạm sức khỏe nhân với thời gian điều trị để xác định khoản thu nhập thực tế của người

bị thiệt hại

+Nếu trước khi sức khỏe bị xâm phạm, người bị thiệt hại có làm việc và hàng tháng có thu nhập thực tế nhưng mức thu nhập của các tháng khác nhau, thì lấy mức thu nhập trung bình của 6 tháng liền kề (nếu chưa đủ 6 tháng thì của tất cả các tháng) trước khi sức khỏe bị xâm phạm nhân với thời gian điều trị

để xác định khoản thu nhập thực tế của người bị thiệt hại

+Nếu trước khi sức khỏe bị xâm phạm, người bị thiệt hại có thu nhập thực tê, nhưng không ổn định và không thể xác định được, thì áp dụng mức thu nhập trung bình của lao động cùng loại nhân với thời gian điều trị để xác định khoản thu nhập thực tế của người bị hại

+Nếu trước khi sức khỏe bị xâm phạm, người bị thiệt hại chưa làm việc và chưa có thu nhập thực tế thì không được bồi thường khoản thu nhập thực tế bị mất hay giảm sút

-Chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị; nếu người bị thiệt hại mất khả năng lao động

và cần phải có người thường xuyên chăm sóc thì thiệt hại bao gồm cả chi phí hợp lý cho việc chăm sóc người bị thiệt hại

+Chi phí hợp lý cho người chăm sóc người bị thiệt hại trong thời gian điều trị

có thể là tiền tàu, xe đi lại, tiền thuê nhà trọ theo giá trung bình ở địa phương nơi thực hiện việc chi phí cho một trong những người chăm sóc cho người bị thiệt hại trong thời gian điều trị do cần thiết hoặc theo yêu cầu của cơ sở y tế

Thông thường người gây thiệt hại phải bồi thường cho một người thân chăm sóc người bị thiệt hại Thu nhập bị mất của người chăm sóc nạn nhân cũng được tính theo công thức: P= N : 30 x T, trong đó : P là khoản tiền bồi thường, N là thu nhập thực tế của người chăm sóc, T là thời gian nghỉ việc để chăm sóc nạn nhân

+Trường hợp sau khi điều trị, người bị thiệt hại mất khả năng lao động (người

bị thiệt hại không còn khả năng lao động do bị liệt cột sống, mù hai mắt, liệt hai chi, bị tâm thần nặng và các trường hợp khác do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định bị suy giảm khả năng lao động vĩnh viễn từ 81% trở lên)

và cần có người thường xuyên chăm sóc thì người gây thiệt hại phải bồi thường chi phí hợp lý cho việc chăm sóc người bị thiệt hại Chi phí hợp lý cho việc chăm sóc người bị thiệt hại bao gồm: chi phí hợp lý hàng tháng cho việc nuôi dưỡng, điều trị người bị thiệt hại và chi phí hợp lý cho người thường xuyên chăm sóc người bị thiệt hại; chi phí hợp lý cho người thường xuyên chăm sóc người bị thiệt hại được tính bằng mức tiền công trung bình trả cho người chăm sóc người tàn tật tại địa phương nơi người bị thiệt hại cư trú Về nguyên tắc, chỉ tính bồi thường thiệt hại cho một người chăm sóc người bị thiệt hại do mất khả năng lao động

b,Thiệt hại về tinh thần

Khoản tiền để bù đắp tổn thất về tinh thần mà người có sức khỏe bị xâm phạm gánh chịu Đay là loại thiệt hại không thể xác định cụ thể bằng các đơn vị đo lường, nên sẽ rất khó khăn khi xác định Có thể người bị thiệt hại về sức khỏe

bị tổn hại sức khỏe rất ít, nhưng lại phải gánh chịu tổn hại về tinh thần rất lớn ( ví dụ:cô gái giúp việc bị bà chủ quán cafe ép xăm rết lên mặt và ngực).Do

đó, khi xác định mức tổn hại về tinh thần phải căn cứ vào sự ảnh hưởng của hành vi xâm phạm sức khỏe tới đời sống tinh thần của người bị thiệt hại sau khi chữa lành vết thương Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các

bên thỏa thuận, nếu không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định tối đa không quá năm mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định

3.Thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm

a,Thiệt hại về vật chất

- Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe trước khi người bị thiệt hại chết: tiền thuê phương tiện đưa người bị thiệt hại đi cấp cứu tại cơ sở y tế, tiền thuốc và tiền mua các thiết bị y tế, chi phí chiếu, chụp X quang, chụp cắt lớp, siêu âm, xét nghiệm, mổ, truyền máu, vật lý trị liệu… theo chỉ định của bác sĩ; tiền viện phí; tiền mua thuốc bổ, tiếp đạm, tiền bồi dưỡng phục hồi sức khỏe cho người bị thiệt hại theo chỉ định của bác sĩ; các chi phí thực tế, cần thiết khác cho người bị thiệt hại (nếu có) và các chi phí cho việc lắp chân giả, tay giả, mắt giả, mua xe lăn, xe đẩy, nạng chống và khắc phục thẩm mỹ… để hỗ trợ hoặc thay thế một phần chức năng của cơ thể

bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại (nếu có).Trên thực tế, có trường hợp người bị thiệt hại được đưa ra nước ngoài điều trị hoặc giữa các bên có tranh chấp về thiệt hại phát sinh liên quan đến việc cứu chữa, điều trị người bị thiệt hại,…Trong trường hợp này, nếu xét thấy cần thiết và theo yêu cầu của một trong các bên, tòa án có thể trưng cầu giám định để xác định thiệt hại (chi phí điều trị) cho hợp lý

-Chi phí hợp lý cho việc mai táng bao gồm: các khoản tiền mua quan tài, các vật dụng cần thiết cho việc khâm liệm, khăn tang, hương, nến, hoa, thuê xe tang và các khoản chi khác phục vụ cho việc chôn cất hoặc hỏa táng nạn nhân theo thông lệ chung.Không phải mọi chi phí mà người bị thiệt hại chứng minh đều có thể được bồi thường toàn bộ, mà những chi phí này phải đảm bảo tính hợp lý.Ví dụ: để mai táng cho người chết thì chỉ cần sử dụng loại áo quan với giá trung bình khoảng 10 triệu, nhưng thân nhân của người chết lại đặt chiếc quan tài với mức giá 30 triệu thì mặc dù có hóa đơn mua bán cũng khó có thể