ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG HỆ THỐNG CÂY TRỒNG TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ PHÙ LINH VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP GIÁO DỤC BẢO VỆ ĐA DẠNG SINH HỌC

Khuôn viên trường THCS Phù Linh mới được công nhận là trường chuẩn Quốc gia cấp độ 1 được đánh giá một trong những khuôn viên đẹp trong địa bàn huyện Sóc Sơn. Không chỉ có diện tích rộng, nhiều không gian trống, không gian mở mà còn mang giá trị tinh thần và giá trị văn hóa gắn liền với lịch sử xây dựng và phát triển của nhà trường. Trong những năm gần đây, nhà trường đã quy hoạch trồng nhiều loài cây để lấy bóng mát và làm cảnh. Đây được xem là những mẫu vật sống phục vụ việc giảng dạy về sinh học và giáo dục bảo vệ đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường cho học sinh. Tuy nhiên vấn đề trồng cây trong trường để nghiên cứu tính đa dạng thực vật, sự đa dạng về giá trị tài nguyên, sinh học, sinh thái của các loài thực vật cũng như đưa chúng vào giáo dục môi trường cho đối tượng học sinh như thế nào thì vẫn chưa được tìm hiểu rõ. Từ những lý do trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu, đánh giá tính đa dạng thực vật, sự đa dạng về giá trị tài nguyên sinh thái của các loài thực vật trong trường. Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn và nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiện trạng hệ thống cây trồng tại trường THCS Phù Linh và đề xuất giải pháp giáo dục bảo vệ đa dạng sinh học”

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC

NGHIÊN CỨU HIỆN TRẠNG HỆ THỐNG CÂY TRỒNG TẠI TRƯỜNG THCS PHÙ LINH VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP GIÁO

DỤC BẢO VỆ ĐA DẠNG SINH HỌC

Người hướng dẫn KH: TS Hà Minh Tâm Học viên : Lưu Thị Như

Lớp: K24 - Sinh thái học

www.themegallery.com Company Logo

NỘI DUNG ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN

MỞ ĐẦU

Nghiên cứu hiện trạng

hệ thống cây trồng tại trường THCS Phù Linh

và đề xuất giải pháp giáo dục bảo vệ

đa dạng sinh học

1 Lý do chọn đề tài

MỞ ĐẦU

2 Mục đích nghiên cứu

Đánh giá thực trạng hệ thống cây trồng tại trường THCS Phù Linh

và đề xuất giải pháp sử dụng để giáo dục học sinh về bảo vệ đa dạng sinh học.

4 Ý nghĩa của đề tài

- Ý nghĩa khoa học: Góp phần bổ sung vốn kiến thức cho chuyên ngành Sinh thái học và là cơ sở khoa học cho những nghiên cứu về hệ thống cây xanh đô thị, tài nguyên thực vật,

đa dạng sinh học

- Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả của đề tài phục vụ trực tiếp việc phát triển hệ thống cây xanh tại trường; phục vụ cho việc học tập và giảng dạy môn Khoa học tự nhiên của Trường THCS Phù Linh

5 Dự kiến đóng góp mới của đề tài: Cung cấp một số thông

tin về hệ thống cây cây xanh tại trường THCS Phù Linh và việc sử dụng hệ thống cây trồng trong trường để tổ chức hoạt động dạy và học môn Khoa học Tự nhiên 6

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG 2: THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG

PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống cây xanh tại Trường THCS Phù Linh

- Phạm vi nghiên cứu: Khuôn viên trường THCS Phù Linh

2.2 Thời gian nghiên cứu

Từ tháng 02/ 2021- 09/2022

CHƯƠNG 2: THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG

PHÁP NGHIÊN CỨU

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Nghiên cứu tài liệu

Tổng hợp, phân tích các tài liệu trong và ngoài nước về lĩnh vực nghiên cứu thuộc đề tài

2.3.2 Nghiên cứu thực địa

Thu thập số liệu:

Các số liệu thu thập gồm: chiều cao vút ngọn, đường kính tán:

Đánh giá chất lượng cây ngoài thực địa dựa vào hình thái của thân và trạng thái tán lá Phân chia thành 3 cấp chất lượng là: Tốt, trung bình và xấu.

Số liệu được ghi riêng cho từng loài theo mẫu sau:

CHƯƠNG 2: THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG

PHÁP NGHIÊN CỨU

2.3 Phương pháp nghiên cứu

Số liệu được ghi riêng cho từng loài theo mẫu sau:

D 1,3 (cm): đường kính gốc ở vị trí 1,3 m

H VN : chiều cao vút ngọn

D TL (m): đường kính tán

Tốt; Trung bình; Xấu; Rất xấu:

Giá trị tài nguyên: gồm giá trị khoa học (loài quý, hiếm, nằm trong Sách

đỏ ) và giá trị sử dụng (làm cảnh, lấy gỗ, làm thuốc ).

sống

D1,3(cm)

HVN (m)

DTL (m)

Chất lượng Giá trị tài

nguyên

Khoa

học

Việt Nam

Tốt TB Xấu Rất

xấu

CHƯƠNG 2: THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG

- Sử dụng phần mềm Exell trên máy tính để tính các chỉ số đường kính trung bình (D), chiều cao trung bình (H) và đường kính tán (DT)

- Việc đánh giá chất lượng cây xanh đô thị theo cấp chất lượng (tốt, trung bình, xấu) được tiến hành trên cơ sở thống kê số lượng cây theo từng cấp chất lượng, rồi tính % trong tổng số theo công thức sau:

CHƯƠNG 2: THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG

PHÁP NGHIÊN CỨU

2.3 Phương pháp nghiên cứu

N =

CHƯƠNG 2: THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG

PHÁP NGHIÊN CỨU

2.3 Phương pháp nghiên cứu

Xác định diện tích xanh (độ che phủ) theo tiêu chuẩn Quốc gia về

kĩ thuật xây dựng rừng phòng hộ đầu nguồn [5] bằng công thức:

CHƯƠNG 2: THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG

PHÁP NGHIÊN CỨU

2.3 Phương pháp nghiên cứu

Diện tích tán cây được tính theo công thức:

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Đặc điểm thành phần loài cây trồng tại trường Trung học

cơ sở Phù Linh

3.1.1 Đa dạng về phân loại

Trường THCS Phù Linh, qua nghiên cứu chúng tôi đã xác định được 248 cá thể thuộc 18 họ, 2 ngành Như vậy, ngành Hạt kín chiếm đa số với 22 loài (chiếm tỷ lệ 95,65 %),17 họ (94,45%); ngành Hạt trần chỉ có 1 loài (4,35%), 1 họ (5,55%)

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Đặc điểm thành phần loài cây trồng tại trường Trung học

Tỷ lệ (%)

Số lượng

Tỷ lệ (%)

Số lượng

Tỷ lệ (%)

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Đặc điểm thành phần loài cây trồng tại trường Trung học cơ

sở Phù Linh

3.1.1 Đa dạng về phân loại

• Họ có nhiều chi, loài nhất là họ Đậu (Fabaceae) đều có 4 chi

• Số lượng cá thể, loài keo nhiều nhất với 150 cá thể Bên cạnh các loài cây gỗ và cây bụi, các loài cây thảo có số lượng nhiều, không đếm được thì loài lạc dại được trồng nhiều nhất

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1.2 Đặc điểm nhận biết

Bao gồm danh pháp; đặc điểm nhận biết; phân bố và sinh thái; giá trị tài nguyên của 23 loài có ở khu vực nghiên cứu,

kèm theo ảnh chụp từ thực địa nghiên cứu

4 Hoa sữa, Mò cua (Alstonia scholaris (L.)

R Br.): Cây gỗ cao tới 10-20 m, lá đơn, mọc

vòng, hoa trắng thơm về đêm, mọc thành

chùm Mùa hoa quả tháng 7-12.Mọc hoang

và được trồng phổ biến làm cây bóng mát

Vỏ cây sữa có vị đắng, tính hàn có tác dụng

thanh nhiệt, giải độc, giảm đau, giảm ho

Thường dùng làm thuốc bổ chữa thiếu máu,

kinh nguyệt không đều [3], [16], [23] (Ảnh

3.4)

Ảnh 3.4 Alstonia scholaris (L.) R Br.

( L T Như, 2021)

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1.3 Đa dạng về dạng sống

Nhóm cây thân gỗ có 13 loài chiếm 56,5%, nhóm cây thân thảo có 5 loài chiếm 21,75%, nhóm cây thân bụi có 5 loài chiếm 21,75%

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1.4 Giá trị tài nguyên

Giá trị kinh tế: Bên

cạnh giá trị làm cảnh và cho bóng mát, các loài cây được trồng ở trường Trung học cơ sở Phù Linh còn được dùng vào nhiều mục đích, với nhiều mức độ khác nhau trong dân gian (Bảng 2)

Giá trị khoa học: Không

có loài nào nằm trong

Danh lục đỏ thế giới,

Sách đỏ Việt Nam, cũng

như các văn bản hiện

hành Trong số 23 loài,

có 13 loài cây bản địa

của Việt Nam, có 10 loài

cây nhập từ nước ngoài

vào nước ta

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

•3.1.4 Giá trị tài nguyên: Trong số đó có 21 loài làm cảnh (chiếm tỷ lệ 91,3%),

13 loài cho gỗ (chiếm tỷ lệ 56,5 %); 13 loài làm thuốc (chiếm tỷ lệ 56,5%), 2 loài cho rau (chiếm tỷ lệ 8,7%), 2 loài cho quả (chiếm tỉ lệ 8,7%) và 1 loài cho tinh dầu cũng như các giá trị khác.

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1.5 Chất lượng cây trồng

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Bảng 3.4 Chất lượng cây bóng mát tại Trường THCS Phù Linh

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1.6 Diện tích xanh ở trường Trung học cơ sở Phù Linh

Diện tích xanh, còn gọi là độ che phủ, còn gọi là hay độ tàn

che là tỷ lệ % diện tích đất có thảm thực vật che phủ [31]

Diện tích xanh là một chỉ số quan trọng để đánh giá hiện trạng

cây xanh đô thị Vì vậy, điều tra thống kê một cách chính xác

là hết sức cần thiết Chúng tôi đã tiến hành đo các chỉ số về

đường kính tán cây trên các tuyến đường và tính toán theo các

công thức (mục 2.4.2) để xác định được độ che phủ của cây

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1.6 Diện tích xanh ở trường Trung học cơ sở Phù Linh

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1.6 Diện tích xanh ở trường Trung học cơ sở Phù Linh

.

Từ kết quả của bảng 6 chúng tôi có nhận xét về độ che phủ của cây bóng mát Trường THCS Phù Linh khá cao 49,19 % tạo cảnh quan và bóng mát cho các em học sinh học tập và vui chơi, đạt hiệu quả học tập và không gian thoáng mát cho các em học sinh

 St (m2) Sđ(m2) Độ che phủ (%)

  4586,17

  9323

  49,19

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.2 Đề xuất giải pháp sử dụng cây xanh trong trường phục

vụ giáo dục bảo vệ đa dạng sinh học

3.2.1 Đề xuất trồng bổ sung một số loài

Qua đánh giá những phần sân thiếu bóng mát nên trồng

bổ sung 14 loài (8 loài cây lấy bóng mát và 6 loài cây làm cảnh) Vừa lấy bóng mát và tạo cảnh quan, vừa có giá trị kinh tế cao,

là cây gỗ quý,phục vụ việc giáo dục của nhà trường môn KHTN, cũng như các hoạt động trải nghiệm trong chương trình Giáo dục phổ thông

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.2.2 Một số hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh thông qua sử dụng hệ thống cây trong trường

Giới thiệu về cây xanh, vai trò cây xanh: Tổ chức các buổi hoạt động ngoại khóa tìm hiểu về các loài cây trong khuôn viên trường từ đặc điểm nhận biết cho đến giá trị của cây Có thể một năm tổ chức 1 lần trong năm (đặc biệt cho các em học sinh mới vào trường)

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.2.2 Một số hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh thông qua sử dụng hệ thống cây trong trường

Tổ chức trồng các cây mới, chăm sóc cây trong khuôn viên trường theo định kì phân theo lớp thực hiện Các em sẽ được trực tiếp tham gia trồng cây, chăm sóc cây trong trường Thông qua hoạt động này sẽ thêm trân trọng, yêu mến cây xanh, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, bảo vệ đa dạng sinh học

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.2.2 Một số hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh thông qua sử dụng hệ thống cây trong trường

Làm biển gắn tên khoa học cho các cây trong khuôn viên trường (gồm: tên khoa học, nguồn gốc, phân bố, giá trị sử dụng)

Mở ra các giải thưởng dành cho những tập thể có ý thức tốt hoặc những cá nhân có các ý tưởng, giải pháp độc đáo góp phần vào bảo vệ môi trường, hoàn thành tốt trong các đợt thi đua bảo vệ môi trường

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.2.2 Một số hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh thông qua sử dụng hệ thống cây trong trường

Nâng cao ý thức học sinh về bảo vệ môi trường đồng thời giúp các em tìm hiểu về hiện trạng đa dạng sinh học Việt Nam, các hoạt động các em có thể làm để bảo vệ môi trường thông qua các buổi chào cờ đầu tuần và các sự kiện thường niên

do nhà trường tổ chức

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

STT Tên cây Đặc điểm nhận dạng

1 Dạ yến thảo - Ruellia simplex Cây thảo, mọc đứng; lá đơn, mọc đối

2 Trầu bà - Epipremnum aureum Cây thảo, leo bám; lá đơn, mọc cách

3 Lạc dại - Arachis pintoi Cây thảo, mọc bò; lá kép, mọc cách

4 Râm bụt - Hibiscus

rosa-sinensis

Cây bụi, mọc đứng; lá đơn, mọc cách

5 Ngọc lan - Michelia alba Cây gỗ, mọc đứng; lá đơn, mọc cách

6 Nhãn – Dimocarpus longan Cây gỗ, mọc đứng; lá kép, mọc cách

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.2.3 Sử dụng các loài thực vật để tổ chức dạy học bài 15 - Khóa lưỡng phân

Nhiệm vụ 2:

Đặc điểm Tên loài

Thảo Leo bám Đơn Cách

Lạc dại - Arachis pintoi Thảo Bò Kép Cách

Râm bụt - Hibiscus

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.2.3 Sử dụng các loài thực vật để tổ chức dạy học bài 15 - Khóa lưỡng phân

Nhiệm vụ 3: Xây dựng khóa lưỡng phân cho các loài thực vật mà nhóm em quan

sát được Từ Bảng so sánh các đặc điểm trên, giáo viên hướng dẫn học sinh làm khóa định loại lưỡng phân

Cách 1: Làm khóa định loại lưỡng phân theo cách đơn giản như SGK

1a 1b

2a 2b

3a 3b

4a 4b

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.2.3 Sử dụng các loài thực vật để tổ chức dạy học bài 15 - Khóa lưỡng phân

Cách 2: Làm khóa định loại lưỡng phân theo cách thông thường

của các nhà khoa học phân loại

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Nhiệm vụ 4: Hãy đổi phiếu này với nhóm bên cạnh và thử sức

xây dựng một khóa lưỡng phân mới (khác so với nhóm ban đầu) về các đối tượng mà nhóm đã tìm được ở nhiệm vụ 1 nhé.

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.2.4 Thiết kế chủ đề STEM từ hệ thống cây xanh dành cho

hs lớp 6

Hoạt động dạy và học bài học “Vẽ tranh từ hoa và lá cây” được tiến hành với bài 19 Đa dạng thực vật, học sinh khối

6, từ lớp 6A đến 6E của trường Trung học cơ sở Phù Linh

Kết quả: Sau thời gian 2 giờ làm việc tại nhà, các nhóm học sinh của các lớp đã hoàn thành được các bảng trả lời câu hỏi

và tranh từ lá cây trong khuôn viên nhà trường (Hình 1)

CHƯƠNG 3 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Hình 1 Sản phẩm tranh lá cây của học sinh THCS Phù Linh

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Kết luận

Qua nghiên cứu hơn 248 cá thể được trồng tại khuôn viên trường THCS Phù Linh (chưa kể các loài có số lượng lớn không thể đếm được như cúc sinh viên, trường sinh

Blossfield, lạc dại,….), chúng tôi đã xác định được những cây này thuộc 23 loài, được xếp vào 18 họ, 2 ngành: Ngành hạt trần (Gymnospermatophyta) có 1 họ với 1 loài; ngành hạt kín (Angiospermatophyta) có 17 họ với 22 loài

Có 3 dạng sống cơ bản là nhóm cây thân gỗ 13 loài, nhóm cây thân bụi và thân thảo đều 5 loài

Giá trị tài nguyên: 21 loài làm cảnh, có 13 loài làm thuốc, 13 loài cho gỗ, 2 loài cho rau, 2 loài cho quả và 1 loài cho tinh dầu cũng như các giá trị khác

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Kết luận

Căn cứ vào hiện trạng hệ thống cây xanh của trường, chúng tôi đề xuất trồng thêm 14 loài, nhằm tăng tính đa dạng, phục vụ tốt vai trò làm bóng mát và tạo cảnh quan, đồng thời

sử dụng cho giáo dục và góp phần phát triển kinh tế

Để nâng cao nhận thức về cây xanh, giúp học sinh thấy được giá trị của các cây xanh trong trường và góp phần giáo dục bảo vệ đa dạng sinh học, chúng tôi đã sử dụng các loài

thực vật trong trường để tổ chức dạy học bài 15 trong SGK

môn KHTN lớp 6 và thiết kế 1 chủ đề STEM cho học sinh

khối 6 trường Trung học cơ sở Phù Linh

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Kiến nghị

Do thời gian và điều kiện nghiên cứu có hạn, cho nên

đề tài mới chỉ tiến hành trên phạm vi hẹp, cho nên chúng tôi cho rằng cần có nhiều nghiên cứu tiếp theo về đề tài nghiên cứu hiện trạng hệ thống cây trồng và đề xuất giải pháp giáo dục bảo vệ đa dạng sinh học

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO